MỤC LỤC MỞ ĐẦU NỘI DUNG I. Cơ hội và thách thức của báo chí truyền thông trong tiến trình hội nhập 1. Cơ hội và vận hội cho báo chí truyền thông 2. Khó khăn và thách thức II. Phân tích thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông Việt Nam 1. Thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông trên thế giới 2. Thực trạng tại Việt Nam 3. Xu hướng truyền thông mới và sự tồn tại của báo chí truyền thông III. Báo chí kỷ nguyên số 1. Quảng cáo: Thứ yếu hay chính yếu? 2. Mạng xã hội: Đối thủ hay cộng sự? 3. Lý thuyết nào cho nền kinh tế báo chí truyền thông IV. Ảnh hưởng tới vấn đề quản trị kinh doanh báo chí truyền thông hiện nay 1. Kinh doanh báo chí 2. Cơ chế hoạt động 3. Những loại hình kinh doanh báo chí 4. Thách thức 5. Cơ hội KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO MỞ ĐẦU Như chúng ta đã biết, hiện nay cả nước có 845 cơ quan báo chí gồm báo hình, báo nói, báo in và báo điện tử, với 1.118 ấn phẩm, 1 hãng thông tấn quốc gia, 67 đài phát thanh - truyền hình, số lượng các kênh chương trình PTTH quảng bá là 179 kênh, số lượng đơn vị cung cấp truyền hình cáp là 33 đơn vị, 98 cơ quan báo chí điện tử và 1.525 trang thông tin điện tử tổng hợp; 420 mạng xã hội được phép hoạt động với lượng truy cập rất cao, ảnh hưởng ngày càng lớn về thông tin. Đội ngũ hùng hậu hơn 18 nghìn nhà báo được cấp thẻ hành nghề cùng hàng chục nghìn cán bộ, nhân viên kỹ thuật và nghiệp vụ hoạt động trong 857 cơ quan báo chí in, 125 cơ quan báo chí điện tử, 66 đài phát thanh và truyền hình với 182 kênh quảng bá, 82 kênh trả tiền… Sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ truyền thông đã và đang tạo ra môi trường truyền thông số ngày càng hoàn hảo hơn cho hoạt động báo chí, đem đến nhiều luông thông tin xã hội và mạng xã hội phong phú, đa dạng; làm cho quá trình thu thập, xử lý, sản xuất và truyền tải thông tin báo chí thuận lợi hơn, phổ cập đến mọi nhóm đối tượng nhanh và đa chiều hơn. Tuy nhiên, chính sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ truyền thông cũng đồng thời đang đặt ra những vấn đề mới cho công tác quản lý nhà nước về báo chí. Quy hoạch báo chí xác định hoạt động liên kết là xu hướng chung. Ở nước ta, xu hướng này phát triển nhanh trong một vài năm trở lại đây, góp phần huy động các nguồn lực xã hội, tạo thêm nguồn thu, làm phong phú các ấn phẩm và chương trình PTTH mang tính giải trí. Số lượng cơ quan báo chí nhiều và đa dạng về loại hình, đáp ứng được nhu cầu thông tin, tuy nhiên còn nhiều hạn chế, bất cập và chưa khoa học dẫn đến lãng phí nguồn lực và tài chính. Hầu hết các cơ quan báo chí địa phương phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Bài viết này tham góp về một phần nào đó khi phân tích thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông Việt Nam, ảnh hưởng của nó tới vấn đề kinh doanh báo chí truyền thông hiện nay.
Trang 11 Thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông trên thế giới
2 Thực trạng tại Việt Nam
3 Xu hướng truyền thông mới và sự tồn tại của báo chí truyền thông
III Báo chí kỷ nguyên số
1 Quảng cáo: Thứ yếu hay chính yếu?
2 Mạng xã hội: Đối thủ hay cộng sự?
3 Lý thuyết nào cho nền kinh tế báo chí truyền thông
IV Ảnh hưởng tới vấn đề quản trị kinh doanh báo chí truyền thông hiện
Trang 2MỞ ĐẦU
Như chúng ta đã biết, hiện nay cả nước có 845 cơ quan báo chí gồm báohình, báo nói, báo in và báo điện tử, với 1.118 ấn phẩm, 1 hãng thông tấn quốc gia,
67 đài phát thanh - truyền hình, số lượng các kênh chương trình PTTH quảng bá là
179 kênh, số lượng đơn vị cung cấp truyền hình cáp là 33 đơn vị, 98 cơ quan báochí điện tử và 1.525 trang thông tin điện tử tổng hợp; 420 mạng xã hội được phéphoạt động với lượng truy cập rất cao, ảnh hưởng ngày càng lớn về thông tin
Đội ngũ hùng hậu hơn 18 nghìn nhà báo được cấp thẻ hành nghề cùng hàngchục nghìn cán bộ, nhân viên kỹ thuật và nghiệp vụ hoạt động trong 857 cơ quanbáo chí in, 125 cơ quan báo chí điện tử, 66 đài phát thanh và truyền hình với 182kênh quảng bá, 82 kênh trả tiền…
Sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ truyền thông đã và đang tạo ra môitrường truyền thông số ngày càng hoàn hảo hơn cho hoạt động báo chí, đem đếnnhiều luông thông tin xã hội và mạng xã hội phong phú, đa dạng; làm cho quá trìnhthu thập, xử lý, sản xuất và truyền tải thông tin báo chí thuận lợi hơn, phổ cập đếnmọi nhóm đối tượng nhanh và đa chiều hơn
Tuy nhiên, chính sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ truyền thông cũngđồng thời đang đặt ra những vấn đề mới cho công tác quản lý nhà nước về báo chí.Quy hoạch báo chí xác định hoạt động liên kết là xu hướng chung Ở nước ta, xuhướng này phát triển nhanh trong một vài năm trở lại đây, góp phần huy động cácnguồn lực xã hội, tạo thêm nguồn thu, làm phong phú các ấn phẩm và chương trìnhPTTH mang tính giải trí
Số lượng cơ quan báo chí nhiều và đa dạng về loại hình, đáp ứng được nhucầu thông tin, tuy nhiên còn nhiều hạn chế, bất cập và chưa khoa học dẫn đến lãngphí nguồn lực và tài chính Hầu hết các cơ quan báo chí địa phương phụ thuộc vàongân sách nhà nước
Trang 3Bài viết này tham góp về một phần nào đó khi phân tích thực trạng môitrường kinh doanh báo chí truyền thông Việt Nam, ảnh hưởng của nó tới vấn đềkinh doanh báo chí truyền thông hiện nay.
Trang 4NỘI DUNG
I Cơ hội và thách thức của Báo chí truyền thông Việt Nam trong tiến trình hội nhập
1 Cơ hội và vận hội cho báo chí truyền thông
Trên thế giới đang diễn ra quá trình toàn cầu hoá Nền kinh tế trí thức, khoahọc kỹ thuật, công nghệ thông tin, mạng lnternet phát triển mạnh mẽ đang làm biếnđổi nhanh chóng bộ mặt thể giới hiện đại, mà theo cách nói của Thomas L.Friedman là “Thế giới phẳng” Trong bối cảnh đó, các trào lưu các khuynh hướng
tư tưởng và báo chí truyền thông mới mẽ của thế giới tác động và ảnh hưởngnhanh chóng, mạnh mẽ vào từng nước; tác động trực tiếp vào tư tường tình cảmtâm lý, lối sống và đạo đức của con người Trong đời sống quốc tế xuất hiện nhữngvấn đề mới về lý luận và thực tiễn về con đường phát triển khác nhau của cácnước Các ý kiến, quan điểm, chính kiến, tư tưởng cọ xát diễn ra hàng ngày Đây lànhững điều kiện để báo chí truyền thông mỗi nước (trong đó có Việt Nam) pháttriển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú, kịp thời, chính xáccủa công chúng Qua giao lưu quốc tế, báo chí truyền thông ngày càng hoàn thiện,đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước và sự nghiệp hoà bình, hợp tác
và phát triển của thế giới
Ở trong nước đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá, tiếptục đổi mới, phấn đấu đến năm 2010 đưa đất nước thoát khỏi tình trạng kém pháttriển và đến năm 2020 cơ bản thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Mụctiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh được xác định rõ
và đang nỗ lực thực thi Kinh tế - xã hội tuy có lúc khó khăn nhưng tổng thể pháttriển khá, đời sống người dân được cải thiện Theo đường lối đối ngoại độc lập tựchủ, đa dạng hoá, đa phương hoá, tháng 11/2007, Việt Nam chính thức gia nhậpWTO, đánh dấu bước hội nhập sâu, rộng và đầy đủ của Việt Nam vào đời sống
Trang 5quốc tế, mở ra cơ hội và cả thách thức mới cho đất nước Trên cơ sở đó, báo chítruyền thông Việt Nam cũng tự đổi mới và phát triển, mở rộng quan hệ quốc tế,bước đầu thu nhiều thành tựu đáng kể
Tham gia vào đời sống quốc tế, các nhà báo Việt Nam có môi trường rộnghơn, thuận lợi hơn trong việc khơi dậy những tiềm năng và sáng tạo to lớn Có điềukiện và thời cơ để khai thác, xứ lý và cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời, đadạng cho công chúng Học hỏi, trao đôi kinh nghiệm nghề nghiệp và tư duy,phương pháp làm báo hiện đại Sử dụng được các phương tiện kỹ thuật tiên tiếncho tác nghiệp Công chúng Việt Nam có thêm sự lựa chọn thông tin trong vàngoài nước cho nhu cầu của mình Báo chí truyền thông Việt Nam cũng có cơ hội
mở rộng giao lưu quốc tế, vừa tự mình phát triển vừa đóng góp chung cho sựnghiệp báo chí thế giới
2 Khó khăn và thách thức
Việt Nam mới bước vào hội nhập Báo chi truyền thông Việt Nam cũng vậy.Nền kinh tế thị trường đang dẫn đến phân hoá xã hội về thu nhập lợi ích và phântầng xã hội thành các nhóm khác nhau Việc giải quyết hài hoà giữa lợi ích đấtnước và quốc tế, bảo vệ tư tưởng và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc với các tưtưởng khuynh hướng mới của thế giới là không đơn giản
Hội nhập quốc tế, báo chí truyền thông Việt Nam phải chịu sức ép cạnhtranh gay gắt hơn giữa báo chí trong nước và báo chí nước ngoài (mà đa phần làvượt trội về công nghệ, kỹ thuật, tài chính, tính chuyên nghiệp cạnh tranh về sảnphẩm báo chí, cơ quan quản lý và cấp độ báo chí Trung ương - địa phương trongnước, có thể dẫn tới sự phân hoá - tạo ra sự không đồng đều, thậm chí một bộ phận
cơ quan báo chí bị phá sản, phóng viên thất nghiệp Báo chí truyền thông nướcngoài (chủ yếu là các nước G.8) với những ưu thế nhiều mặt sẽ tác động mạnh hơn,nhanh hơn đến nhu cầu báo chí trong nước, có thể gây ra rối loạn thông tin chèn ép
Trang 6và áp đặt thông tin, ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định và phát triển bền vững củađất nước và báo chí truyền thông Việt Nam
Đội ngũ phóng viên, biên tập viên hiện nay nhìn chung còn yếu và thiếu tínhchuyên nghiệp trình độ tin học ngoại ngữ, hiểu biết thông lệ và luật pháp quốc tếcòn yếu; kỹ thuật thu - phát thông tin chưa tốt; lực lượng phóng viên, biên tập viêntuy được đào tạo nhưng giao lưu quốc tệ rất hạn chế Những yếu kém đó gây khókhăn, bất cập cho quá trình hội nhập quốc tế của nhà báo nói riêng và báo chítruyền thông Việt Nam nói chung
Cùng với những thách thức trên, quá trình hội nhập quốc tế còn đặt ra nhữngthách thức khác như lập trường, bản lĩnh của nhà báo, giữ vững định hướng pháttriển đất nước, bảo đảm an ninh, quốc phòng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc bảo
vệ môi trường độc lập dân tộc và phát triển bền vững đất nước là những vấn đềcần được giải quyết hài hoà và tỉnh táo, đòi hỏi mỗi nhà báo phải phấn đấu, tudưỡng rèn luyện toàn diện để đáp ứng yêu cầu mới
Như vậy, trong quá trình phát triển và hội nhập có cả thời cơ và thách thức.Thời cơ đi cùng thách thức và đan xen nhau Tuy nhiên, nếu có thời cơ mà khôngtận dụng thì cũng bị tuột và thách thức nếu được xử lý tốt có thể thành thời cơ.Mặc dù có khó khăn thách thức nhưng thuận lợi và thời cơ vẫn nhiều hơn Vì vậybáo chí truyền thông Việt Nam cũng phải biết tận dụng thời cơ vượt qua thách thức
để tiếp tục phát triển ổn định và bền vững
II Phân tích thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông Việt Nam
1 Thực trạng môi trường kinh doanh báo chí truyền thông trên thế giới
Trong báo cáo thường niên mang tên Xu hướng Báo chí Thế giới, Hiệp hội Báochí và Xuất bản Thế giới (WAN-IFRA) cho biết báo in hiện thu hút 93% ngân sáchquảng cáo trên báo chí, cho dù tốc độ tăng trưởng tiếp tục ở mức âm Doanh thuquảng cáo báo in năm ngoái giảm 6% và giảm 13% trong năm năm qua
Trang 7Quảng cáo trên báo điện tử tăng 11% trong năm ngoái và 47% so với 2008, nhưngchỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng doanh thu quảng cáo trực tuyến Phần lớn ngânsách quảng cáo trực tuyến rơi vào một vài đại gia, trong đó đa phần là Google.Xét về tỷ trọng, TV vẫn là phương tiện truyền thông có doanh thu quảng cáo lớnnhất toàn cầu (40,1%), sau đó là Internet (20,7%), báo (17%) và tạp chí (8%).
Giá trị ngành công nghiệp báo chí ước tính khoảng 163 tỷ USD (bao gồm cảdoanh thu xuất bản và quảng cáo), lớn hơn ngành xuất bản sách (102 tỷ USD) vàphim ảnh (87 tỷ USD) Châu Á là nơi đóng góp giá trị lớn nhất (36%), sau đó đếnchâu Âu - Trung Đông - châu Phi (34%)
Tăng trưởng doanh thu báo in và báo điện tử khá khác nhau ở từng khu vực.Năm 2013, báo in ở châu Mỹ Latin tăng trưởng dương (3,9%) trong khi hầu hếtcác khu vực khác như châu Á Thái Bình Dương, Bắc Mỹ, châu Âu, Trung Đônghay châu Phi đều giảm Tính chung năm năm qua, doanh thu quảng cáo báo in tạichâu Á Thái Bình Dương tăng 3,3%, châu Mỹ Latin tăng gần gấp rưỡi nhưng giảmtại hầu hết các khu vực khác
Để tồn tại, nhiều tờ báo đình đám thế giới phải mở thêm bản điện tử để bắtkịp thay đổi hành vi của người đọc, như New York Times, Wall Street Journal hayUSA Today Thậm chí vì thua lỗ, một số còn chuyển hẳn sang trực tuyến, nhưNewsweek năm 2012 Nếu chậm chân, có lẽ họ sẽ rơi vào tình cảnh như Reader’sDigest Đầu năm ngoái, RDA Holdings - nhà xuất bản của tạp chí 91 năm tuổi đãphải nộp đơn xin bảo hộ phá sản với khoản nợ lên tới 465 triệu USD
2 Thực trạng tại Việt Nam
2.1 Sự chuyển đổi từ báo in sang điện tử
Dù hiện nay, báo in ngày càng “thất thế” so với báo điện tử, truyền hình, ngườiđọc dần chuyển trọng tâm từ báo in sang báo điện tử Ghi nhận báo in vẫn đóng vaitrò quan trọng trong xã hội hiện đại, song các tác giả cũng chỉ ra những thách thứckhông nhỏ
Trang 8Vai trò của báo chí trong xã hội không thể coi nhẹ và chưa bao giờ quan trọngnhư ngày nay Nhưng nếu các đơn vị kinh doanh không có đủ nguồn thu từ kênhonline, không có những lựa chọn hấp dẫn và liên tục đổi mới cho cả độc giả và nhàquảng cáo, họ sẽ chìm nghỉm trong vô vàn đối thủ khác Tìm được một mô hìnhkinh doanh bền vững trong mảng điện tử không chỉ quan trọng với chính các tờbáo mà cho cả công cuộc đấu tranh vì một xã hội dân chủ trong tương lai.
Khi người đọc dần chuyển sang các nội dung trực tuyến, và phương tiện truycập không chỉ giới hạn ở máy tính cá nhân, mà còn phát triển trên các thiết bị nhưmáy tính bảng hay điện thoại di động, ngành này đã phải thay đổi mạnh mẽ nhữngnăm qua
Tại Việt Nam, nhưng năm qua, sự ra đời của các thiết bị di động nhưsmartphone hay máy tính bảng cũng tác động không nhỏ đến ngành báo chí Mụctiêu của các tờ báo từ trước đến nay là kết nối người đọc và chia sẻ thông tin.Nhưng ngày nay, công việc đó đã thuộc về thiết bị di động và mạng xã hội
Chính vì vậy, hầu hết các cơ quan báo chí trước đây chỉ phát hành báo in thìnay cũng ra mắt báo điện tử và hoạt động song hành như: Thời báo Kinh doanh,Thương hiệu và Công Luận, Phát Luật Việt Nam… Thậm chí nhiều tạp chí cũngkhông đứng ngoài cuộc “chạy đua” này để ngay lập tức cho ra mắt tạp chí điện tửnhư: Tạp chí Luật sư, Tạp chí Pháp Lý…
Đặc biệt, ngày càng nhiều tờ báo đặt chiến lược di động làm ưu tiên hàng đầu
Họ ra mắt ứng dụng đọc báo trên điện thoại và máy tính bảng khi cho ra đời cácfanpage, để cập nhật thường xuyên nội dung trên đó, ứng dụng và tương tác vớingười đọc qua mạng xã hội, như Facebook hay Twitter
2.3 Thách thức
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của các báo hiện nay là tăng lượng độc giảtrực tuyến Để cải thiện những số liệu này, các tờ báo đã thực hiện nhiều cách.Trong đó có tăng cường sử dụng truyền thông xã hội để tương tác với người dùng
Trang 9và xây dựng thương hiệu, chỉnh sửa giao diện website để tăng lượt truy cập, thuthập thông tin hành vi người dùng để marketing cho phù hợp và cải thiện trảinghiệm Qua đó, chúng ta có thể tiếp tục cung cấp thông tin chính xác cho ngườiđọc và giúp họ có các quyết định đúng đắn hơn Đây là mục tiêu và cũng là tháchthức với báo chí Thành công hay thất bại của chúng ta sẽ có ảnh hưởng không chỉđến việc kinh doanh báo chí.
3 xu hướng truyền thông mới và sự tồn tại của báo chí truyền thống.
3.1 Báo in sẽ như thế nào?
Có người cho rằng “báo in sẽ chết trong thời gian tới” Tôi xin khẳng địnhrằng: Báo in sẽ không “chết”, nhưng phạm vi đang thu hẹp dần lại trước xu hướngphần lớn độc giả trẻ tuổi chuyển sang đọc tin tức trực tuyến Dự báo xu hướng trênnên Đề án Quy hoạch Phát triển và Quản lý báo chí Toàn quốc đến năm 2025 đãxác định báo điện tử và mạng xã hội là phương tiện truyền thông quan trọng
Gần hai thập kỷ kể từ khi tạp chí điện tử Quê Hương của Uỷ Ban người Việt
ở nước ngoài ra đời, đến nay báo điện tử Việt Nam đã phát triển rầm rộ nhưng vẫntrong tình trạng dò dẫm, thiếu tính chiến lược Trong khi đó, tốc độ phát triểnInternet của Việt Nam bùng nổ nhanh chóng, các loại thiết bị cầm tay (PersonalDigital Assistant) ngày càng rẻ và tiện dụng
Công nghệ kỹ thuật ngày càng phát triển đã thúc đẩy và làm đa dạng hóanhu cầu hưởng thụ thông tin của công chúng, làm thay đổi tư duy quản lý, cáchthức và mô hình sản xuất, theo đó báo in có xu hướng ngày càng giảm, truyền hình
và báo điện tử ngày càng phát triển Hoạt động của các cơ quan báo chí có xuhướng chuyển dần sang mô hình cơ quan truyền thông đa phương tiện có nhiềuloại hình báo chí, cung cấp nhiều dịch vụ liên quan đến truyền thông, trên cơ sở kếthợp được ưu thế của cả báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử
Sự hội tụ công nghệ và dịch vụ trong thời đại kỹ thuật số đang dẫn đến sựhội tụ hạ tầng truyền dẫn, phát sóng phát thanh, truyền hình với hạ tầng mạng viễn
Trang 10thông, xu hướng các đài tập trung vào nhiệm vụ sản xuất nội dung chương trìnhtrong khi đó phần truyền dẫn, phát sóng sử dụng chung với hạ tầng mạng viễnthông.
Việc phân bố trật tự thông tin mới trên thế giới tạo ra sự bất bình đẳng: Một
số nước có tiềm lực chiếm ưu thế về phương tiện và hạ tầng kỹ thuật đã hình thànhcác tập đoàn truyền thông đa phương tiện chi phối hầu hết nguồn thông tin trên thếgiới
Sự phát triển của các loại hình truyền thông xã hội (trang thông tin điện tử,mạng xã hội và các loại hình truyền thông trên mạng) tạo ra sự cạnh tranh gay gắt
về thông tin cho hoạt động báo chí Đây cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến việckinh doanh báo chí truyền thông
III Báo chí kỷ nguyên số: mô hình kinh doanh lưỡng diện
Khi internet đã trở nên quá quen thuộc và báo mạng (online) không còn là lựa chọnđắn đo của nhiều cơ quan thông tấn, những rục rịch chuyển mình trong phươngthức chuyển tải thông tin của các tờ báo in có tiếng cũng bắt đầu
1 Quảng cáo: thứ yếu hay chính yếu?
Quảng cáo và đăng quảng cáo không phải là chuyện mới mẻ đối với báo chítruyền thống Thậm chí, dưới góc nhìn kinh doanh quảng cáo, nếu cắt đứt mốiquan hệ với truyền thông, công nghiệp quảng cáo không biết sẽ đi về đâu Nhưngngược lại, từ khía cạnh sứ mạng của báo chí, ít ai đã từng xem quảng cáo là huyếtmạch của một tờ báo cho dù trên thực tế không ít tờ báo ở Việt Nam đã từng cónguồn thu khổng lồ từ hoạt động phụ trợ này
Suy nghĩ như vậy liệu có hợp thời trong bối cảnh hiện nay? Khi “mạng” hóa,nhiều tờ báo không ngần ngại hoặc thậm chí phải miễn cưỡng để độc giả đọc tinmiễn phí Bù lại, thu từ quảng cáo và tài trợ (để quảng cáo) được các tờ báo đẩymạnh để bù đắp chi phí, và đương nhiên không còn đóng vai trò thứ yếu Hay nói