Bài giảng: Sinh lý học máu

ĐẠI CƯƠNG VỀ MÁU Chức năng: máu gồm CN sau: - Dinh d­ưỡng. - Hô hấp.

Sinh lý häc m¸u

Bµi 1

§¹I C¦¥NG Sinh lý m¸u, SINH Lý HåNG CÇU

- §é qu¸nh: gÊp 5 lÇn so víi n íc (do

2 Nh÷ng tÝnh chÊt vËt lý cña m¸u:

- Mµng HC b/c lµ lipoprotein, chøa Kh¸ng

nguyªn nhãm m¸u.

- Bµo t ¬ng cã Ýt bµo quan, Hemoglobin

nhiÒu nhÊt, chiÕm 34% träng l îng t ¬i.

+ Nam: 5.05+-0.38 tr/mm 3 máu

- Thay đổi sinh lý:

: sau lao động nặng, sau ăn, sống lâu ở

núi cao, trẻ sơ sinh…

2- Số l ợng HC máu ngoại vi

3 Chøc n¨ng cña hång cÇu

+ Hem: là sắc tố màu đỏ , không đặc tr ng cho loài, gồm 1 vòng porphyrin, ở giữa có Fe ++

Mỗi Hb có 4 Hem (4 Fe ++ ).

Globin

+ Globin: gồm 4 chuỗi polypeptid, đặc tr ng cho loài

- Ng ời lớn: HbA: trong do

HbA1:aa/bb 96%

HbA2:aa/2delta2%

HbF:aa/2gamma

- Bào thai: HbF: /

-HbS:Dang oxy hoa giong hb bt

Dang khu ;hc luoi liem bi pha huy nhanh hon;

luu lai o mao mach ->tac->thieu O2

Globin

* Qu¸ tr×nh t¹o Hb:

§ îc t/hîp tõ g/®o¹n tiÒn nguyªn HC: - 2

- 4 Hem + Globin  Hb.

TLPT: 64.458

5- Qóa tr×nh t¹o vµ c¸c yÕu tè tham

Qu¸ tr×nh s¶n sinh hång cÇu

TB gèc ®a n¨ng Nguyªn HC ®a s¾c

  

TB gèc dßng HC

(CFU-E dv tao cum) Nguyªn HC acid

   TiÒn nguyªn HC HC l íi

 



HC l íi ë m¸u n/vi 24-48 giê  HC tr ëng thµnh

5.2- CQ vµ y/tè t/gia cÊu t¹o HC:

Vit B12.

- Vit B12(can 1-2 microgam/ngay)du tru o gan va cac mo.

cÇn cho tæng hîp ADN

ARN

6- §iÒu hoµ sinh s¶n HC

Khi oxy m« lµm  s/x HC (thiÕu m¸u).

Khi oxy , than s/x erythropoietin, m¸u k/t t/x ¬ng s/x HC vµ  biÖt ho¸ HC non 

7- RL l©m sµng cña dßng HC:

7.1- ThiÕu m¸u :

- Lµ sù gi¶m Hb trong m¸u

- Theo WHO qui íc thiÕu m¸u khi: Nam:  13g Hb/100 ml m¸u.

N÷:  12g Hb/100ml m¸u

ë trÎ s¬ sinh:  14g Hb/100ml m¸u

Bµi 2

Vµ tiÓu cÇu

- ý nghÜa CTBC:

1.2- Sè l îng vµ CTBC.

1.3 Qu¸ tr×nh sinh s¶n BC.

- BC h¹t vµ M s/xuÊt ë tuû x ¬ng.

- L s/x ë t/x, t/thµnh ë ngoµi t/x ¬ng.

- BC h¹t vµo m¸u tån t¹i 4 - 8 giê , ë m« 4 -

5 ngµy

- BC M trong m¸u 10 - 20 giê , xuyªn

m¹ch vµo m«  §TB tån t¹i hµng th¸ng,

hµng n¨m.

- BC L tõ b/huyÕt vµo m¸u ( vµi giê) 

b/huyÕt  m¸u (cø tuÇn hoµn nh vËy)

§êi sèng BC tuú t×nh tr¹ng c¬ thÓ.

1.4 §êi sèng BC:

B¶o vÖ c¬ thÓ = thùc bµo.

* §Æc ®iÓm chÊt dÔ bÞ thùc bµo:

- BÒ mÆt xï x×.

- M« chÕt, vËt l¹ kh«ng cã vá bäc vµ tÝch

®iÖn tr¸i dÊu.

- Opsonin ho¸(khang the mien dich+tb

vk->de bi thuc bao)

2.1.2 Chøc n¨ng

Diễn biến quá trình thực bào

-BC tiÕp cËn VK b¾t gi÷ vµ nuèt vµo tÕ bµo  tói thùc bµo

- Tói thùc bµo tiÕp xóc víi lyosom  hoµ

mµng  c¸c enzym ph©n huû VK  tói tiªu ho¸.

- S¶n phÈm tiªu ho¸ cÇn sÏ sö dông

* Qu¸ tr×nh thùc bµo:

Bạch cầu trung tính ăn vi khuẩn (tụ cầu)

Đại thực bào ăn tế bào khác (hồng cầu gà)

• N và ĐTB có những chất diệt khuẩn đặc biệt mà enzym của lysosom không có:

Ngoài ra lysosom có myeloperoxydase

xúc tác p/ tạo ra hypoclorit - chất diệt khuẩn cực mạnh.

¸p ng ch ti t cytokine c a i th c

Đo nhớt:mau toan phan:4,2:huyet 2,2 ứng chế tiết cytokine của đại thực ế tiết cytokine của đại thực ế tiết cytokine của đại thực ủa đại thực đại thực ực

bao va ch c n ng c a c¸c cytokine do àchức năng của c¸c cytokine do ứng chế tiết cytokine của đại thực ăng của c¸c cytokine do ủa đại thực

i th c bao ch ti t đại thực ực ế tiết cytokine của đại thực ế tiết cytokine của đại thực

Abbas A K and Lichtman A H Basic Immunology 2nd Ed © Saunders 2004

-Mét sè VK (lao, hñi) cã vá bäc, enzym

mang mÇm bÖnh

* K/n¨ng diÖt khuÈn cña N vµ M §TB

- BC N diÖt 5 - 25 VK  chÕt

- M §TB diÖt 100 VK  chÕt.

Khi m« bÞ tæn th ¬ng g©y ra:

*Đặc điểm: k/năng t/bào và hoá ứng yếu *Chức năng:

- Giải phóng Plasminogen  làm tan cục máu đông.

- Diệt KST và chống dị ứng:

2.2- BC a acid (E)

+ G/f men thuỷ phân để diệt KST.

+ G/f ra những dạng h/đ của oxy để diệt KST.

+ G/f 1 loại polypeptid để diệt ấu trùng + Khử độc một số chất gây viêm do d ỡng bào và BC ái kiềm g/p ra nh : histamin, serotonin…

+ Có thể thực bào đ ợc phức hợp KN-KT

- Không có k/năng t/bào và di động.

ứng dị ứng.

(Do KT IgE hay gắn vào BC B Khi IgE gặp KN t ơng ứng làm cho BC B vỡ ra, g/f ra

2.3 BC a kiềm (B)

Cã 2 lo¹i lympho: B vµ T, cïng chung

nguån gèc ë tuû x ¬ng, nh ng tr ëng thµnh ë ngoµi t/x.

2.4.1- Lympho B

1 sè L tr ëng thµnh ë tuû x ¬ng  m¸u  1

sè n¬i: gan, ruét thõa  lympho B ( Bursa

2.4-BC lympho vµ QT miÔn dÞch

Lym.B tiÕp xóc KN ®/hiÖu sÏ ho¹t ho¸

B:

- Lympho non chuyÓn d¹ng  nguyªn t

¬ng bµo  t ¬ng bµo vµ s/xuÊt KT  m¸u

 dÊp øng MD dÞch thÓ (cã 5 lo¹i Ig ,

TLPT tõ 150.000 – 900.000 lµ: 900.000 lµ: IgM, IgG,

2.4.2- CN cña lympho B

KN-KT gắn với C1 của hệ thống bổ thể , từ

đó gây f/ dây chuyền bắt đầu từ C1 đ ợc h/hoá tạo ra nhiều sản phẩm có tác dụng: Opsonin hoá và thực bào.

Làm vỡ tế bào KN, ng ng kết KN.

Trung hoà virus, hoá ứng động N và ĐTB, hoạt hoá d ỡng bào và BC B.

Tác dụng gây viêm.

+Con đ ờng cổ điển:

+Con ® êng xen kÏ:

- HÖ thèng bæ thÓ bÞ ho¹t ho¸ kh«ng qua phøc hîp KN-KT, mµ qua con ® êng kh¸c

* 1 số nguyên bào lympho sinh ra 1 loại lympho tồn tại trong máu và mô bạch

huyết gọi là B nhớ “nhớ” ”

- Khi KN vào cơ thể lần 2 thì B nhớ “nhớ” ”

này biệt hoá nhanh và s/x KT rất mạnh để tiêu diệt KN (tiêm chủng).

Cỏc cytokine c a mi n d ch ủa đại thực ễn dịch ịch

khụng đặc hiệu c hi u ệu

• Kớch thớch ph n ng viờm (TNF, IL-1, ản ứng viờm (TNF, IL-1, ứng chế tiết cytokine của đại thực cỏc chemokine)

• Ho t hoỏ cỏc t b o T gây ại thực ế tiết cytokine của đại thực àchức năng của các cytokine do độc NK (IL-2)

• Ho t hoỏ cỏc ại thực đại thực i th c b o (IFN- ực àchức năng của các cytokine do )

• Ng n ng a nhi m virus (IFN type I) ăng của các cytokine do ừa nhiễm virus (IFN type I) ễn dịch

Trực tiếp diệt TB lạ, vi khuẩn.

T độc tiết các protein tạo lỗ trên màng

VK  bơm men diệt VK (T giết cả TB ung

th và cơ quan ghép).

+ Lym.T gây độc

T b o NK ế tiết cytokine của đại thực àchức năng của c¸c cytokine do

hoạt hoá các đại thực

bào giết mạnh hơn các

vi sinh vật đã bị chúng

nuốt vào

3.1- Giảm BC:

BC  khi t/x ơng  hoặc ngừng s/x BC do các nguyên nhân khác nhau ( suy tuỷ ).

3 2- Bệnh BC (Leucemie):

Là bệnh  rất cao số l ợng BC trong máu ngoại vi Có hai thể:

- Leucemie thể lympho: là sự quá sản

3.Thay đổi số l ợng BC.

- Leucemie thÓ tuû: lµ sù qu¸ s¶n c¸c tuû

TB cµng kh«ng biÖt ho¸ th× leucemie

cµng cÊp tÝnh

- Màng TC có chứa phospholipid, trong đó

- N hiÒu enzym, YÕu tè  tr ëng vµ ion Ca + +

- Thêi gian b¸n huû cña TC trong m¸u tõ

8-12 ngµy.

dÝnh, kÕt tô vµ gi¶i phãng

1.1.khái niệm về nhóm máu.

TN của Landsteiner 1900

Trộn máu của các cá thể, thấy:

- 2 loại máu hoà đều

- GiảI thích: do có KN trên màng HC và

- Ng ời ta tìm ra nhiều loại KN có trên

màng HC và phân ra các hệ thống nhóm máu, trong đó có hai hệ quan trọng là hệ

- Mét ng êi kh«ng thÓ cïng mang KN vµ

KT t ¬ng øng.

- Mét ng êi cã thÓ mang 1KN; 2 KN hoÆc kh«ng cã KN nµo  cã 4 nhãm m¸u, tªn nhãm m¸u gäi theo tªn KN cã trªn mµng

1.2.3- C¸c nhãm m¸u hÖ ABO

* C¸c nhãm m¸u thuéc hÖ ABO

TruyÒn chËm.

TruyÒn Ýt,  250ml

1.3.1 TN cña Landsteiner vµ Wiener, 1940.

- LÊy HC kh Macacus Rhesus ỉ Macacus Rhesus  Th nhi u l n ỏ nhiều lần ều lần ần

-Th ỏ nhiều lần sinh kh¸ng th chèng ể chèng HC khØ

-LÊy H/thanh thá kh¸ng HC khØ + m¸u ng êi  85% ng ng kÕt, 15% kh«ng ng ng kÕt

1.3- HÖ thèng nhãm m¸u Rh.

Ng êi ch©u ¢u: 85% 15%

Ng êi Phi ®en: 100%

1.3.3- KT kháng Rh:

-X/hiện theo kiểu MD : khi ng ời Rh - nhận

Rh.

- Nồng độ KT đạt tối đa sau 2-4 tháng và

duy trì suốt đời.

1.3.4- Tai biến liên quan nhóm máu Rh.

- Mẹ Rh - + Bố Rh +  con Rh +

- Rh + máu con kích thích Mẹ sinh KT Rh

- KT Rh làm tan HC con  đẻ non, con vàng da tan máu, xảy thai…

* Tai biÕn trong truyÒn m¸u:

Chó ý ng êi T/m¸u nhiÒu lÇn cã tiÒn sö thai s¶n.

- Ho¹t ho¸: thrombosthenin  gi¶I phãng nhiÒu chÊt (serotonin, adrenalin

2.3- GĐ đông máu.

2.3.1- Định nghĩa:

Chuyển máu từ thể lỏng  thể đặc, do biến

Fibrinogen hoà tan  l ới Fibrin…

2.3.2 Các yếu tố ĐM.

Có 12 y/tố kí hiệu = chữ số La Mã (y/t VI không có):

- Y/t I: Fibrinogen.

- Y/t II: Prothrombin.

-Y/t III: Thromboplastin mô.

- Y/t IV: Ca ++

- Y/t V: Proaccelerin - y/t ổn định.

- Y/t VIII: chống bệnh a chảy máu A.

- Y/t IX: chống bệnh a chảy máu B.

- Y/t X: y/t Stuart- Prower.

- Y/t XI: y/t tiền Thromboplastin h/t ơng.

- Y/t XII: y/t Hagerman.

- Y/t XIII: y/t ổn định Fibrin

2.3.3- Các giai đoạn của quá trình đông máu:

C¬ chÕ néi sinh

* G§ thµnh lËp Fibrin:

Thrombin

Fibrinogen Fibrin

Ca ++

*Tan cục máu đông:

- # sau 36 giờ

-ý nghĩa của tan cục máu đông.

2.4- GĐ co và tan cục máu đông

•Co cục máu đông:

- sau 30 phút đến 3 giờ và tiết ra huyết thanh.

- ý nghĩa:

2.5- Các chất chống đông sử dụng trong LS:

- Những chất làm giảm Ca ++ trong máu, dùng chống đông máu ngoàI cơ thể:

oxalat Kali

Citrat Natri

NaCl nồng độ cao

hÕt

Globin

+ G/f men thuỷ phân để diệt KST.

+ G/f ra những dạng h/đ của oxy để diệt KST.

+ G/f 1 loại polypeptid để diệt ấu trùng + Khử độc một số chất gây viêm do d ỡng bào và BC ái kiềm g/p ra nh : histamin, serotonin…

+ Có thể thực bào đ ợc phức hợp KN-KT

- Tiết heparin có t/d chống đông máu.

- 1 sè nguyªn bµo lympho sinh ra 1 lo¹i lympho tån t¹i trong m¸u vµ m« b¹ch

Trực tiếp diệt TB lạ, vi khuẩn và giết cả

TB ung th , TB ghép.

nó có vai trò điều hoà miễn dịch

+ Lym.T gây độc

Khi m« bÞ tæn th ¬ng g©y ra:

- Nh÷ng di tÝch cña m¹ng néi bµo t ¬ng vµ