CÂU HỎI THI LỊCH SỬ GIÁO DỤC Câu 1: Khái quát tư tưởng giáo dục của J. A. Kômenxki? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 2: Từ phân tích tư tưởng về nguyên tắc giáo dục của J. A. Kômenxki? Hãy rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 3: Khái quát tư tưởng giáo dục của Khổng Tử? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 4: Từ phân tích tư tưởng về phương pháp dạy học và giáo dục của Khổng Tử, hãy rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 5: Phân tích tư tưởng giáo dục toàn diện của c. Mác và Ph. Ăngghen? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 6: Có quan điểm cho rằng: “Nhà trường đứng ngoài chính trị”. Bằng lý luận về tính giai cấp của giáo dục, hãy phản bác lại quan điểm trên và rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 7: Phân tích đặc điểm giáo dục Việt Nam thời phong kiến? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 8: Phân tích đặc điểm giáo dục Việt Nam thời Pháp thuộc. Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 9: Hồ Chủ tịch khẳng định: “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn; Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Bằng lý luận và thực tiễn giáo dục, hãy chứng minh nhận dịnh trên? Câu 10: Khái quát tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh. Rút ra ý nghĩa trong đổi mới dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 11: Từ phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên ỉý giáo dục, hãy đề xuất phương hướng vận dụng trong dạy học giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay? Câu 12: Khái quát nội dung cơ bản của các cuộc cải cách giáo dục của Việt Nam. Ý nghĩa trong đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội hiện nay?
Trang 1ĐỀ CƯƠNG THI LỊCH SỬ GIÁO DỤC Câu 1: Khái quát tư tưởng giáo dục của J A Kômenxki? Rút ra ý nghĩa trong dạy học,
giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 2: Từ phân tích tư tưởng về nguyên tắc giáo dục của J A Kômenxki? Hãy rút ra ý
nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 3: Khái quát tư tưởng giáo dục của Khổng Tử? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo
dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 4: Từ phân tích tư tưởng về phương pháp dạy học và giáo dục của Khổng Tử, hãy
rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 5: Phân tích tư tưởng giáo dục toàn diện của c Mác và Ph Ăngghen? Rút ra ý
nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 6: Có quan điểm cho rằng: “Nhà trường đứng ngoài chính trị” Bằng lý luận về
tính giai cấp của giáo dục, hãy phản bác lại quan điểm trên và rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 7: Phân tích đặc điểm giáo dục Việt Nam thời phong kiến? Rút ra ý nghĩa trong
dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 8: Phân tích đặc điểm giáo dục Việt Nam thời Pháp thuộc Rút ra ý nghĩa trong dạy
học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 9: Hồ Chủ tịch khẳng định: “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn; Phần nhiều do giáo dục
mà nên” Bằng lý luận và thực tiễn giáo dục, hãy chứng minh nhận dịnh trên?
Câu 10: Khái quát tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh Rút ra ý nghĩa trong đổi mới
dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 11: Từ phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên ỉý giáo dục, hãy đề xuất phương
hướng vận dụng trong dạy học giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Câu 12: Khái quát nội dung cơ bản của các cuộc cải cách giáo dục của Việt Nam Ý
nghĩa trong đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội hiện nay?
Trang 2Câu 1 Tư tưởng Khổng Tử về giáo dục
a) Sơ lược tiểu sử của Khổng Tử:
Khổng Tử (551- 479 TCN) tên thật là Khổng Khâu, người nước Lỗ (nay thuộc tỉnh Sơn Đông Trung Quốc).Khổng Tử từ nhỏ đã nổi tiếng chăm chỉ học hành, học vấn uyên thâm, lớn lên mở lớp dạy học tại nhà Ông đã từngtrải qua nhiều chức quan lại của nước Lỗ Bất mãn với sự thối nát của nhà nước, Ông từ quan rồi cùng học trò đi duthuyết 14 năm, qua 4 nước; không thu được kết quả gì, Ông trở về nước Lỗ tiếp tục dạy học, viết cuốn Kinh Xuânthu, biên tập lại năm cuốn Kinh: Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Nhạc và Kinh Dịch Ông không chỉ là một nhàtriết học tiêu biểu mà còn là nhà giáo dục vĩ đại xét trên cả hai phương diện, lý luận và thực tiễn giáo dục Nhiều tưtưởng giáo dục của ông còn có giá trị quý báu đối với thời đại ngày nay
b) Những nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
* Tư tưởng của Khổng Tử về vai trò của giáo dục
- Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển xã hội:
Khổng Tử cho rằng, mỗi dân tộc muốn tồn tại và phát triển, phải có được ba yếu tố đó là: THỨ, PHÚ, GIÁO
- Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển nhân cách
Giáo dục là phương tiện, công cụ để giáo hóa con người "Người không học thì không biết được đạo lý" (Ngọcbất trác bất thành khí Nhân bất học bất tri đạo)
* Tư tưởng về mục đích giáo dục
Mục đích là đào tạo người quân tử - mẫu người để duy trì, bảo vệ trật tự xã hội phong kiến
* Tư tưởng của Khổng Tử về nội dung giáo dục
- Nội dung giáo dục chủ yếu theo Khổng Tử tập trung ở chữ “Nhân“ của người quân tử gồm: nhân, nghĩa, lễ, trí,tín
(Nhân là đức theo nghĩa khái quát là: Kỷ sở bất dục vật thi ư nhân
Nghĩa cách phải giải quyết đúng mối quan hệ theo quy tắc và vị trí xã hội: quân huệ, thần trung, phụ tử, tử hiếu,huynh lượng
Lễ là những quy phạm trong hành vi, các phép tắc sinh hoạt, đối xử trong các mối quan hệ xã hội
Trí là những tri thức giúp người quân tử xét đoán được mọi việc, phân biệt phải, trái, thiện ác
Tín là đức của người quân tử biết sống vì mọi người, lấy được niềm tin yêu của mọi người.)
- Khổng Tử quan tâm đến nhiều vấn đề như: Đức Hạnh - ngôn ngữ - Chính trị Lịch sử -văn học - thẩm mỹ.Nội dung được thể hiện ở các môn học “Lục kinh” và “Lục nghệ”
+ Lục kinh gồm Kinh thi, kinh thư, kinh lễ , kinh nhạc, kinh dịch, kinh xuân thu
+ Lục nghệ gồm Lễ, nhạc, xạ, nghự, thư, số
* Tư tưởng về nguyên tắc và phương pháp dạy học – giáo dục
a Nguyên tắc giáo dục (dạy học - giáo dục).
+ Nguyên tắc sát đối tượng trong dạy học - giáo dục
"Nhân tài thi giáo" (theo khả năng mỗi người mà thực thi giáo dục)
+ Nguyên tắc học đi đôi với hành (Học nhi thời tập)
Người dạy: Dụ (ví von, so sánh)- Trợ (giúp đỡ)- Đạo (Dẫn dắt)- Khải (Gợi ý)- Phát (kích thích)
Người học: Lập chí (đặt chí)- Bác học (học rộng)- Thâm vấn (hỏi sâu)- Thận tư (suy nghĩ)- Minh biện (phânbiệt)- Thời tập (tập ngay)- Đốc hành (ứng dụng)
b Phương pháp dạy học - giáo dục
* Phương pháp dạy học (Phương pháp trí dục)
- Phương pháp của người học
+ Phải kết hợp học với suy nghĩ
"Học tư kết hợp" Theo Khổng Tử: "Học mà không suy nghĩ sẽ sai lầm" "Suy nghĩ mà không học thì sẽ nguyhiểm"
+ Phải nêu cao tính tích cực, độc lập trong tư duy
Người học phải có sự tìm tòi, khám phá, sáng tạo trong học tập Trên cơ sở hướng dẫn, gợi mở của Thầy “Vật
có 4 góc chỉ cho một góc mà không tìm ra được 3 góc khác, thì ta không dạy lại nữa"
+ Phải học tập cẩn trọng, tích cực, kiên trì và tư duy linh hoạt để đi đến mục tiêu, chân lý
Ông nói: "Cũng có điều chưa học nhưng đã học điều gì mà chưa rõ, thì không thôi" "Cũng có điều chưa hỏi,nhưng đã hỏi điều gì mà chưa rõ, thì không thôi" "Cũng có điều chưa nghĩ, nhưng đã nghĩ điều gì mà chưa nghĩ rathì không thôi" "Cũng có điều chưa phân biệt được, nhưng đã phân biệt điều gì, thì phân biệt cho minh bạch" "Cũng
có điều chưa làm, nhưng đã làm điều gì mà không xong, thì không thôi"
+ phải thường xuyên ôn luyện, củng cố kiến thức vững chắc làm tiền đề cho tư duy sáng tạo
"Ôn cũ mà biết mới" Ôn luyện gắn với đào sâu suy nghĩ, liên hệ vận dụng để biết được cái mới ("Học màthường xuyên ôn tập là niềm vui bất tận")
- Phương pháp của người dạy
Người dạy phải "Tuần tuần thiện dụ nhân" (Thầy khéo dẫn dắt người học từng bước, mở rộng tri thức )
Trang 3* Phương pháp giáo dục - tự giáo dục (Phương pháp đức dục )
- Giáo dục phải tuân theo lô gic: TRI (hiểu biết) TÌNH (tình cảm) Ý (ý chí) HÀNH (hành động)
- Giáo dục phải nêu gương tốt, coi trọng sự thống nhất giữa lời nói và hành động "Thận ngôn": Nói năng thậntrọng "Thận hành": Hành động thận trọng Kết giao bằng hữu: Chọn bạn tốt cùng nhau học tập
- Coi trọng sự tu dưỡng của cá nhân (theo con đường khắc kỷ)
Ông nêu: Phải khắc kỷ: Tự chế ngự bản thân mình Nhất nhật tam tỉnh là Tự tụng: Tự mình biện luận với mình
Tự tỉnh: Tự kiểm điểm mình Tự trách: Tự trách cứ, đòi hỏi mình Tự giới: Tự giới hạn những điều không được làm
* Tư tưởng về người thầy giáo
- Người thầy giáo cần coi trọng cả đức dục và trí dục, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa đức dục và trí dục trongdạy học
- Người thầy giáo cần có thái độ khiêm tốn và tinh thần ham học: "Học nhi bất yếm", "Giáo học tương trưởng"
- Quan tâm đến học trò, am hiểu về học trò: Tận tâm, tận lực, "hối nhân bất quyện" (Dạy không biết mỏi)
- Làm gương cho học trò
"Dĩ thân tác tắc" (Lấy bản thân làm gương) "Thân giáo trọng ư ngôn giáo" (Dạy bằng cách làm gương hơn dạybằng lời nói)
* Một số hạn chế trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
- Coi phụ nữ là hạng người không được giáo dục
- Coi thường lao động chân tay, lao động sản xuất
- Nội dung giáo dục là phục cổ và sùng cổ một cách tuyệt đối ("thuật nhi bất tác") Không chú trọng khoa học tựnhiên Chứa đựng mâu thuẫn trong lý luận,
- Ông chia xã hội thành 3 hạng người: Thượng trí, Trung lưu và Hạ ngu (Hạ ngu không cần được giáo dục)
* Ý nghĩa
- Có thể khẳng định những tư tưởng về mục đích và nội dung giáo dục của Khổng Tử có giá trị to lớn cả về
lý luận và thực tiễn Đương thời những triết lý của ông về giáo dục được áp dụng rộng rãi trong các nhà trườngTrung Hoa, các nước phương Đông, trong đó có Việt Nam
- Tư tưởng về giáo dục của ông đã có ảnh hưởng sâu sắc suốt chiều dài lịch sử trung đại ở Trung Hoa và cácnước phong kiến phương Đông Mặc dù có những hạn chế giai cấp, hạn chế lịch sử nhất định nhưng nhiều tư tưởnggiáo dục của ông vẫn còn giữ nguyên giá trị cho đến ngày nay
- Đối với Việt Nam từng có quan hệ lâu đời với Trung Quốc, có nền văn hoá gần gũi nhau nên có thể nóinhững tư tưởng giáo dục của Khổng Tử có ảnh hưởng rất lớn đến nước ta Điều này có thể chứng minh qua nhữngdấu tích văn hoá còn lưu truyên cho đến ngày nay, tiêu biểu như Quốc Tử Giám Bác Hồ kính yêu của chúng ta lúc
sinh thời người cũng đánh giá rất cao những tư tưởng giáo dục của Khổng Tử Người từng nói “Học thuyết của
Khổng tử có ưu điểm của nó đó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân” Trong giai đoạn cách mạng hiên nay, thực hiên
nhiệm vụ giáo dục mà Đại hội X của Đảng đã xác định: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Đổi mới cơ cấu,
tổ chức, nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá Phát huy trí sáng tạo, khả năng vận dụng, thực hành của người học” thì việc nghiên cứu, vận dụng sáng tạo tư tưởng của Khổng Tử về
mục đích, nội dung giáo dục càng cần thiết
- Đánh giá đúng vai trò của giáo dục
- Coi trọng việc giáo dục đạo đức trong nhân cách con người
- Phát huy tính tích cực của người học trong dạy học
- Thực hiện học đi đôi với hành
- Chú trọng cá biệt hoá đối tượng trong dạy học
- Xây dựng đội ngũ giáo viên sáng về giáo đức, sâu về giáo lý, sắc về giáo pháp
* Ý nghĩa đối với việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường quân sự hiện nay:
- Đánh giá đúng vai trò của giáo dục
- Coi trọng việc giáo dục đạo đức trong nhân cách con người
- Phát huy tính tích cực của người học trong dạy học
- Thực hiện học đi đôi với hành
- Chú trọng cá biệt hoá đối tượng trong dạy học
- Xây dựng đội ngũ giáo viên sáng về giáo đức, sâu về giáo lý, sắc về giáo pháp
Câu 2 : Phương pháp dạy học, phương pháp giáo dục của Khổng Tử
* Tiểu sử: Như câu 1
* Nội dung:
Nội dung tư tưởng của Không Tử về phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học tập trung vào một số nộidung chủ yếu sau:
Thứ nhất, học đi đôi với hành - học đi đôi với tập
- Khổng Tử chú trọng đến giáo dục đạo đức: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, nhưng vẫn không coi nhẹ việc tinh thôngnghề nghiệp
Trang 4- Ông luôn dạy học trò là học điều gì thì phải thực hành ngay điều ấy Ôn cũ biết mới “Ôn cố nhi tri tân”
Thứ hai, kết hợp học và suy nghĩ
Sự liên quan giữa học tập và suy nghĩ là vấn đề quan trọng trong dạy học, cũng là vấn đề mà giáo viên và họcsinh rất quan tâm Khổng Tử nói: “Học mà không suy nghĩ thì mờ mịt, suy nghĩ mà không học thì nguy hại”
Thứ ba,Khổng Tử đòi hỏi người học phải nêu cao tính tích cực, độc lập trong tư duy
Khổng Tử cho rằng người học phải có sự tìm tòi, khám phá, sáng tạo trong học tập Trên cơ sở hướng dẫn,gợi mở của thầy, học trò phải tự tìm ra chân lý
Thứ tư,Khổng Tử coi trọng cách thức học tập cẩn trọng, tích cực, kiên trì, tư duy linh hoạt để đi đến mục tiêu chân lý
Khổng Tử đòi hỏi người học cần phải: học cho rộng (Bác học); hỏi cho kỹ (Thẩm vấn); nghĩ cho cẩn thận(Thận tư); phân biệt rõ ràng (Minh biện); làm cho hết sức (Dốc hành) Ông cho rằng người học phải nỗ lực ý chí cao
để đạt tới mục tiêu, chân lý Học phải đến nơi đến chốn, đạt đến chỗ tường minh
Thứ năm, Khổng Tử luôn quan tâm việc người học phải thường xuyên ôn luyện, củng cố kiến thức vững chắc làm tiền đề cho tư duy sáng tạo
Thứ sáu,dạy học phải phù hợp và sát với đối tượng
Thứ bảy,Khổng Tử luôn coi trọng phương pháp giảng dạy của người thầy giáo và phương pháp học của người học
- Đối với người thầy giáo:
+ Ông cho rằng người dạy chủ yếu là khêu gợi, dẫn dắt để người học tự chiếm lĩnh tri thức Ông yêu cầu thầygiáo phải: Dụ, Trợ, Đạo, Khải, Phát
+ Khổng Tử còn yêu cầu thầy giáo phải có cách dạy theo tuần tự theo các bước, tránh sự nóng vội trong cáchthức dạy học
+ Ông còn yêu cầu người thầy giáo phải luôn nêu gương sáng và sử dụng các tấm gương khác để học trò noitheo
+ Khổng Tử còn yêu cầu người thầy phải luôn nhìn thấy sự tiến bộ của trò để nâng cao kiến thức của bảnthân, thông qua dạy học, thầy giáo cũng phải thường xuyên nâng cao trình độ, năng lực của mình
+ Người thầy giáo cần phải kết hợp cả đức dục và trí dục trong dạy học - Đối với người học:
+ Khổng Tử đánh giá cao vai trò của cá nhân trong việc tự tu dưỡng theo nguyên tắc Tu thân và luôn họcthầy, học bạn, học trong cuộc sống, học mọi điều hay, lẽ phải, tránh điều dở, làm điều tốt, tránh điều xấu
+ Ông yêu cầu người học phải luôn thành tâm và luôn hiếu học
+ Theo Khổng Tử, người học phải: Lập chí, Bác học, Thẩm vấn, Thận tư, Minh biện, Thời tập, Dốc hành
Lập chí: Đặt chí vào việc học, không bực tức vì sự đôt nát ta không bảo cho mà biết, không hậm hực vì
không nói ra được ta không bày cho cách nói, bảo một góc không suy ra ba góc kia ta không bảo lại
Bác học: Nắm kiến thức rộng, thông cổ hiểu kim, ôn cũ biết mới, ràng buộc mình bằng “Lễ”.
Thẩm vấn: Hỏi cho kỹ, hỏi đến cùng; không xấu hổ hỏi người dưới mình.
Thận tư: Suy nghĩ cẩn thận, độc lập; học mà không suy nghĩ thì uổng phí, suy nghĩ không học dễ sai lầm Minh biện: Phân biệt rõ ràng đúng sai, thật giả, thiện ác, đẹp xấu…Biết chọn lấy ví dụ ngay trong những việc
gần gũi trước mắt
Thời tập: Thực tập ngay điều vừa được học, “Học nhi thời tập chi bất diệc lạc hồ”.
Đốc hành: Ứng dụng ngay tri thức vào thực tiễn.
* Hạn chế trong phương pháp dạy học, giáo dục:
+ Vai trò của người thầy vẫn là chủ đạo trong quá trình dạy học
+ Một số phương pháp giáo dục được coi là tích cực thời bấy giờ hiện nay nếu không biết vận dụng sáng tạo
sẽ dẫn đến sai lầm, quá trình dạy học sẽ không có hiệu quả thậm chí hiệu quả ngược lại
* Ý nghĩa
- Đánh giá đúng vai trò của giáo dục
- Coi trọng việc giáo dục đạo đức trong nhân cách con người
- Phát huy tính tích cực của người học trong dạy học
- Thực hiện học đi đôi với hành
- Chú trọng cá biệt hoá đối tượng trong dạy học
- Xây dựng đội ngũ giáo viên sáng về giáo đức, sâu về giáo lý, sắc về giáo pháp
* Vận dụng tư tưởng về phương pháp dạy học, giáo dục của Khổng Tử trong đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường quân đội hiện nay
Để tiếp thu, vận dụng hiệu quả tư tưởng của Khổng Tử về phương pháp dạy học trong đổi mới phương phápdạy học ở Nhà trường quân sự hiện nay trước hết phải trên cơ sở quán triệt sâu sắc quan điểm đổi mới phương phápdạy học của Đảng, đồng thời cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:
Một là, nâng cao nhận thức về đổi mới phương pháp
Trang 5Hai là, đổi mới phương pháp dạy học đại học quân sự phải hướng tới phát huy cao độ tính tích cực, chủ
động, tự giác, sáng tạo và năng lực tự học của học viên trong học tập, nghiên cứu khoa học
Ba là, đổi mới cách dạy từ truyền thụ một chiều sang phát huy vai trò chủ thể của người học, “học cách để
học”
Bốn là, đổi mới phương pháp dạy học đại học quân sự theo hướng chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành
nghề nghiệp cho học viên
Năm là, đổi mới mối quan hệ của người dạy và người học theo hướng phát huy mối quan hệ tích cực giữa
người dạy và người học
Câu 3 Tư tưởng giáo dục của Komensky
* Sơ lược tiểu sử của Komenxki:
- J.A.Kômenxki (1592-1670) sinh ra ở miền trung Tiệp Khắc nay là Cộng hòa Séc Sau khi tốt ngiệp đại học,ông đã lưu lạc 42 năm ở nhiều nước như: Thụy Điển, Anh, Hunggari, Hà Lan Ông là một tấm gương mang hết tàinăng, tâm trí cống hiến cho sự nghiệp giáo dục như dạy học, viết sách giáo khoa, phổ biến kiến thức sư phạm cho cácnhà giáo
- Kômenxki đã để lại cho đời khoảng 135 ấn phẩm các loại, bao gồm: sách giáo khoa, sách văn học, từ điển,sách về phương pháp dạy học Cống hiến lớn lao nhất của Kômenxki là tác phẩm “Khoa sư phạm vĩ đại” (có thểgọi là lý luận dạy học vĩ đại), viết năm 1632 bằng tiếng Séc và được xuất bản lần đầu năm 1657 Tác phẩm này đãthể hiện đầy đủ nhất triết lý giáo dục, kinh nghiệm thực tiễn quý báu của ông trên lĩnh vực giáo dục và một hệ thống
lý luận hoàn chỉnh đầu tiên về dạy học, làm cơ sở cho lý luận dạy học hiện đại sau này
* Tư tưởng giáo dục của Kômenxki
Triết lý giáo dục xuyên suốt: “Giáo dục phải thích ứng với tự nhiên ”
- Theo Kômenxki, tự nhiên vốn đã có “trật tự” tức là qui luật, mà con người là một thực thể của tự nhiên.Vậy hoạt động giáo dục của con người cũng phải tuân thủ “trật tự” của tự nhiên
- Phân chia lứa tuổi của học sinh thành 4 thời kì để dạy học là: 0-6 tuổi, 6-12 tuổi, 12-18 tuổi, 18-24 tuổi
Về vai trò của giáo dục, của nhà trường
- Giáo dục là quyền lợi, nghĩa vụ của mọi người đều được tham gia “Phàm làm người đều phải học, khôngphân biệt đẳng cấp xã hội, nam nữ, dân tộc, tuổi tác”
- Giáo dục, của nhà trường có vai trò to lớn trong việc hình thành, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách conngười “Hạnh phúc thay một dân tộc có nhiều trường học tốt, sách giáo khoa tốt, nhiều cơ quan giáo dục và nhiềuphương pháp giáo dục tốt của xã hội”
- Nhà trường muốn giáo dục nhân cách con người thì phải gắn liền với đời sống, với lao động xã hội và nhândân “Dạy học không phải từ cuộc sống mà còn phải cho cuộc sống ”
Về tổ chức dạy học theo hệ thống lớp – bài Đây là kiểu tổ chức dạy học lần đầu tiên xuất hiện trong lịch
sử giáo dục, là một bước tiến về chất so với kiểu tổ chức dạy học cá nhân trước đây trong lịch sử
- Tổ chức dạy học phải chia học sinh thành từng lớp, nội dung theo độ tuổi, đặc điểm nhận thức, lớp có sốlượng học sinh nhất định,
- Thời gian học được sắp xếp theo thời khoá biểu, phương pháp lên lớp chủ yếu bằng lời của người dạy cho
Về nội dung dạy học, giáo dục
- Nội dung dạy học phải bảo đảm toàn diện, hài hòa, có chọn lọc, thiết thực và bổ ích “Không ai có thể trởthành người uyên bác khi chỉ hiểu thấu đáo ngành chính của mình mà không biết đến các ngành khác”
- Nội dung dạy học có thể ứng dụng được trong cuộc sống “Dạy cho học sinh những điều có thể ứng dụngmau chóng, sử dụng được trong đời sống hàng ngày”
- Coi trọng nội dung giáo dục đạo đức Con đường và phương tiện giáo dục đạo đức là gắn với đời sống, vớihoạt động thực tiễn của mỗi người và xã hội
Về nguyên tắc dạy học
- Dạy học phải mang tính trực quan
Là nguyên tắc vàng ngọc Dạy học cùng với lời nói thì hình tượng có ý nghĩa quan trọng bởi “nghiên cứu sựvật phải bằng quan sát chứ không phải bằng suy nghĩ”
- Dạy học phải mang tính hệ thống, liên tục
Dạy học phải tiến hành tuần tự trong cả quá trình và trong từng bài giảng, từ dễ đến khó, từ đơn giản đếnphức tạp, từ thấp đến cao, tránh đảo lộn
- Dạy học phải bảo đảm tính vừa sức
Trang 6Dạy học phải dự kiến khả năng nhận thức, đặc điểm lứa tuổi của học sinh để xây dựng nội dung, phươngpháp giảng dạy phù hợp “Không để cho học sinh phải vất vả vì bài vở vượt quá sức”,
- Dạy học phải bảo đảm tính vững chắc của tri thức
Những kiến thức trang bị cho học sinh phải khoa học, tầm rộng, độ sâu Học sinh tiếp thu kiến thức theo cáchcủa mình và phải được củng cố thường xuyên
- Dạy học phải bảo đảm tính tự giác, tích cực
Trong dạy học, giáo viên cần tạo ra sự ham học cho người học, phát huy mạnh mẽ các chức năng tâm lý (trínhớ, hứng thú…) để lĩnh hội kiến thức
- Bài giảng cần được soạn thảo xuất sắc, dễ hiểu, ngắn gọn, chính xác.“Bài giảng sẽ lắng đọng, hấp dẫn nếunhư thỉnh thoảng xen vào một chút hài hước nhẹ nhàng "
Về người thầy giáo và nghề dạy học
Đề cao và tôn vinh nghề dạy học của giáo viên Ông yêu cầu người thầy phải mẫu mực về đạo đức, tácphong, giỏi về năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp “Muốn trở thành người thầy trước hết phải làngười cha”
* Ưu điểm và tồn tại trong tư tưởng giáo dục của Kômenxki
- Ưu điểm: Đóng góp to lớn nhất của ông là về lý luận sư phạm
- Tồn tại:
+ Ông đề cao vai trò của trực quan, mà quên đi khả năng tư duy của con người, nên khó đi vào bản chất bên
trong của sự vật, hiện tượng
+ Ông cho rằng, con người là thực thể tự nhiên cho nên việc giáo dục phải tuân theo qui luật tự nhiên Tưtưởng này là một tư tưởng tiến bộ thời đó, nhưng ông quên rằng con người còn là thực thể xã hội, có nghĩa con ngườicòn có các mối quan hệ xã hội, ngoài mối quan hệ với thiên nhiên Cho nên việc giáo dục con người cần chú ý đếnquá trình xã hội hóa và tác động của các mối quan hệ xã hội
+ Ông cho rằng sự phát triển của tự nhiên, con người là theo một tiến trình liên tục và không thấy được sựnhảy vọt của thiên nhiên, con người
+ Ông chỉ quan tâm đến giáo dục trong nhà trường, mà quên rằng việc giáo dục cho học sinh ngoài nhàtrường còn có: gia đình, các tổ chức xã hội, môi trường xã hội
* Ý nghĩa
- Tổ chức hoạt động dạy học phải phù hợp với quy luật phát triển, đặc điểm trình độ nhận thức và tâm, sinh
lý của người học
- Phát huy vai trò chủ đạo của giáo dục vào rèn luyện và phát triển nhân cách của người học
- Nâng cao chất lượng các hình thức dạy học trong đó có bài giảng
- Quán triệt các nguyên tắc trong dạy học
- Đa dạng hóa các phương pháp trong dạy học, chú trọng sử dụng các phương pháp dạy học trực quan, cácphương pháp kết hợp giữa dạy học lý luận với tổ chức thực hành
- Xây dựng đội ngũ nhà giáo về phẩm chất và năng lực
Câu 4 Nguyên tắc GD của Komensky;
* Tiểu sử: Như câu 3
* Nguyên tắc giáo dục:Giáo dục phải phù hợp với tự nhiên
Theo quan điểm của Komensky, con người là một thực thể của tự nhiên, vì vậy việc giáo dục con người phảihợp với quy luật tự nhiên và ông đưa ra 9 nguyên tắc chung về phương pháp trong dạy học - giáo dục để đảm bảomục tiêu
Nguyên tắc1:Tạo hóa luôn quan tâm đến thời gian thích hợp.
Nguyên tắc này dựa trên các ví dụ:
+ Con chim sinh nở vào mùa xuân
+ Người làm vườn biết gieo hạt giống vào mùa xuân và phải biết chăm sóc cây như thế nào
Đối chiếu với nguyên tắc này, công việc của nhà trường đang bị vi phạm ghê gớm bởi lẻ người ta khôngchọn đúng thời điểm để rèn luyện tâm tính cho học sinh cũng như không phân chia một cách chính xác nội dung họctheo mức độ và trình tự
Lời khuyên:
+Việc tu luyện cần bắt đầu vào mùa xuân của cuộc đời tức là tuổi ấu thơ
+ Buổi sáng là thời điểm minh mẫn hơn cho việc học tập
Trang 7+ Phân chia nội dung học theo độ tuổi ( tính vừa sức).
Nguyên tắc2:Tạo hóa bao giờ cũng chuẩn bị hoàn tất chất liệu trước khi triển khai sự hình thành tạo vật.
Nguyên tắc này dựa trên các ví dụ:
+ Con chim chuẩn bị cho quá trình sinh nở và trưởng thành như thế nào
+ Người thợ xây phải chuẩn bị gì trước khi bắt tay vào xây dựng một căn nhà
Đối chiếu với nguyên tắc này, các nhà trường chưa làm tốt việc chuẩn bị các học cụ, điều kiện trước khi dạyhọc, sách giáo khoa thì hình thức đi trước nội dung, phương pháp giảng dạy tiếng và dạy các môn học chưa hợp lý,xem nhẹ vai trò của phương pháp trực quan
Lời khuyên:
+Cần chuẩn bị đầy đủ các phương tiện trước khi dạy học
+ Dạy kiến thức gắn với dạy ngôn ngữ
+ Học tiếng không nên học ngữ pháp thuần túy mà phải thông qua văn chương
+ Nội dung khoa học đi trước tổ chức
+ Ví dụ đi trước định luật
Nguyên tắc3:Để thực hiện chức năng của mình, tạo hóa luôn tiếp nhận những vật phù hợp hoặc làm cho nó phù hợp trước khi tiếp nhận
Nguyên tắc này dựa trên các ví dụ:
+ Con chim chỉ ấp trong tổ của mình
+ Người thợ xây lựa chọn những nguyên vật liệu phù hợp với nhu cầu xây dựng
Đối chiếu với nguyên tắc, các trường thường có những vi phạm, không phải là do tiếp nhận những trẻ emyếu kém ( bởi vì dụng ýcủa chúng ta là mọi trẻ em đều được học) mà ở chỗ: Không giao phó tất cả trẻ em cho nhàtrường đào tạo, để chúng thành người, để đừng một em nào rời khỏi xưởng đào tạo mà chưa học hành đến nơi đếnchốn Nhà trường thường đòi hỏi các em về kiến thức, đạo đức và niềm tin trong khi các em chưa được tạo nên lòngham muốn học tập Nhà trường thiếu giáo dục tư tưởng đẻ học sinh giữ được kỷ luật, làm quen trật tự
Lời khuyên:
+ Bất cứ em nào khi đã giao phó cho nhà trường, cần phải theo đuổi đến cùng
+ Khi đã chọn bất cứ môn học nào, trước đó cần tác động vào ý thức của học sinh
+ Cần tháo gỡ mọi trở ngại cho học sinh
Nguyên tắc4:Trong quá trình tiến triển, tạo hóa không hành động chồng chéo mà có phân định và giải quyết phân minh từng việc.
Nguyên tắc này dựa trên các ví dụ:
+ Chim được ấp và chim con được hình thành từ những bộ xương, các mạch máu, cơ bắp, da thịt, lông tơ,lông canhs rồi dần dần chim con mới tập vỗ cánh bay
+ Người họa sĩ không cùng vẽ một lúc nhiều bức tranh, mà chỉ tập trung vào một tác phẩm chính
Đối chiếu với nguyên tắc này, tác giả đã nêu “ Một sự chồng chéo đã diễn ra trong nhà trường khi cùng mộtlúc người ta nhồi nhét cho học sinh nhiều điều lẫn lộn”
Lời khuyên:
+ Nhà trường không nên để học sinh khi đang học môn này lại bị phân tán, rối trí nhớ bởi môn học khác, bởi
vì khả năng một người có thể lĩnh hội được hết các môn là rất hiếm
+ Nhà trường khi dẫn dắt học sinh cần tập trung vào một môn học trọng tâm và những thời điểm thích hợp
Nguyên tắc 5:Trong mỗi công việc tạo hóa bắt đầu từ bên trong.
Tác giả rút ra nguyên tắc này dựa trên các ví dụ:
+ Chim non chào đời được tạon hóa hình thành từ phần ruột bên trong rồi đến móng, bộ lông, đôi cánh bênngoài
+ Người làm vườn chiết cành sâu vào thân cây chứ không phải chiết cây bên ngoài vỏ
Đối chiếu với nguyên tắc này: Sự kiếm khuyết của giáo viên thường là ở chỗ họ muốn cho thanh niên đạttrình độ hiểu biết bằng cách ấn định và nhồi nhét cho chúng biết bao nhiêu thứ phải học thuộc lòng mà không có sựgiảng giải chu đáo.Thế rồi có những người thầy muốn giảng giải cho học sinh, nhưng không có phương pháp ”
Lời khuyên:
+ Trước hết cần hình thành sự cảm thụ nội dung rồi sau đó mới bàn đến trí nhớ, cái lưỡi, bàn tay
+ Người giáo viên phải quan tâm tìm tòi tất cả con đường dẫn đến việc mở mang trí tuệ và tận dụng hợp lýcon đường đó
Nguyên tắc 6:Tạo hóa khai trương toàn bộ sự sáng tạo của mình bắt đầu từ cái tổng thể rộng nhất và kết thúc bằng những tình tiết chi li nhất.
Nguyên tắc này dựa vào các ví dụ sau:
+ Con chim ủ ấp quả trứng trong quá trình ấp trứng để các chất liệu bên trong trứng hình thành dáng dấpchung rồi từ đó mới định hình cái đầu, đôi cánh
Trang 8+ Nhà xây dựng trước hết hình dung trong đầu mình toàn bộ ngôi nhà rồi sau đó vẽ phác trên giấy hoặc làm
mô hình rồi sau đó mới thực hiện những công việc xây dựng bắt đầu từ việc xây móng, tường, và đến những chi tiếtvụn vặt cho để hoàn thành ngôi nhà
Đối chiếu với nguyên tắc này: Sẽ sai lầm nếu chỉ phổ biến kiến thức từng phần mà ngay từ đầu không cungcấp cho học sinh cái nhìn tổng quát Không ai có thể trở thành người uyên bác khi chỉ hiểu thấu hiểu ngành mình màkhông biết đến các ngành khác
Lời khuyên:
+ Đối với học sinh chuyên ngành, trước khi nhập môn cần có bài giảng khái quát làm cơ sở, tức là cần trang
bị cho học sinh những kiến thức khởi điểm để khi đi sâu chúng khỏi ngỡ ngàng, chúng sẽ thấy đó chỉ là nối tiếp củamôn học
+ Khi học tiếng hoặc các môn nghệ thuật, mở đầu cần trang bị cho học sinh những kiến thức giản lược đểhọc sinh có cái nhìn khái quát, sau đó mới đưa ra những định lý, ví dụ một cách đầy đủ hơn Thứ ba là gắn ngoại lệvới hệ thống những thông lệ một cách đầy đủ hơn Cuối cùng những lời thuyết minh chỉ đặt ra khi nào cần thiết
Nguyên tắc 7:Tạo hóa không phát triển nhảy vọt mà tuần tự từng bước.
Nguyên tắc này dựa vào các ví dụ:
+ Quá trình ấp trứng nở thành chim con, chim mẹ phải nuôi dưỡng chim con và dạy cho con từng bước tậpbay
Người thợ xây phải từng bước tiến hành từ việc xây móng đến tường, mái theo trình tự
Đối chiếu với nguyên tắc này: Sẽ là khiếm khuyết nếu các giáo viên không tự sắp xếp cho bản thân và chohọc sinh một trình tự bài vở có trước có sau, mở đầu và kết thúc trong từng thời điểm nhất định Bởi vì không đề ramục tiêu, phương pháp thực hiện sẽ dễ lãng quên, bỏ sót, xóa trộn trật tự và làm honhr công việc
Nguyên tắc 8:Khi tạo hóa đã khai trương một việc gì, nó sẽ không dừng lại chừng nào chưa kết thúc.
Nguyên tắc này dựa vào các ví dụ:
+ Việc ấp trứng liên tục của chim mẹ và khi chim con chui ra khỏi vỏ thì chim mẹ vẫn ấp ủ con cho đến khicon đủ sức chống chọi với thời tiết
+ Người thợ cách tốt nhất là làm việc liên tục từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc, bởi lẻ làm như vậy thì tưduy không bị ngắt quảng, các chất liệu sẽ kết chặt hơn, không bị hư hỏng
Đối chiếu với nguyên tắc này: Quả là đáng tiếc khi học sinh đầu tự năm tháng vào việc học rồi sau đó bỏbẵng và đẩy chúng vào công việc không thích hợp hoặc thầy giáo dạy cho học sinh những kiến thức này nọ nhưngchẳng đến nơi đến chốn, còn trong giờ học thì không có sườn nhất định khiến cho thầy cũng như trò chẳng hấp thụthêm điều gì mới
Lời khuyên:
+ Khi một học sinh được giao phó cho nhà trường, hãy để cho nó học hành đến nơi đến chốn về tri thức, đạođức, niềm tin
+ Nhà trường cần đặt nơi yên tĩnh
+ Điều gì đã quy định cần làm thì hãy làm bằng được, không bỏ dở
+ Bỏ mặc trường lớp và thả nổi học sinh (dù bất cứ lý do gì) là điều không cho phép bất cứ nhà giáo dục nào
Nguyên tắc 9:Tạo hóa hết sức tránh né sự đối kháng và tổn thương.
Nguyên tắc này là dựa vào các ví dụ :
+ Chim mẹ chống chọi với thời tiết khắc nghiệt trong quá trình ấp trứng hoặc bảo vệ chim non chống lại cácloài hung dữ khác
+ Người xây dựng bảo quản vật tư ở nơi thích hợp, không làm hư hỏng
Đối chiếu với nguyên tắc này, tác giả nêu: Một việc làm không hiểu biết thường diễn ra ở các trường là khicác em bắt đầu một bài mục nào đó, người ta thường gợi ra những vấn đề đang bàn cải, làm thế chẳng qua kích thích
sự hoài nghi về nội dung những điều chúng sắp học.Điều đó chẳng khác nào lung lay một thân cây nhỏ bé khi nó sắpmọc rễ Cho nên sẽ không biết điều gì khi để cho trẻ tiếp cận với những loại sách mang nội dung mờ ám quanh co,cũng như môi trường xã hội không lành mạnh
Lời khuyên:
+ Không nên trao cho học sinh những sách ngoài phạm vi quy định của nhà trường
+ Sách phải được biên soạn xứng đáng với tên gọi là phễu rót tri thức, đạo đức, lòng tin
+ Không cho phép buông lỏng đạo đức ở trong cũng như ngoài nhà trường
* Ý nghĩa:
Trang 9- Tổ chức hoạt động dạy học phải phù hợp với quy luật phát triển, đặc điểm trình độ nhận thức và tâm, sinh
lý của người học
- Phát huy vai trò chủ đạo của giáo dục vào rèn luyện và phát triển nhân cách của người học
- Nâng cao chất lượng các hình thức dạy học trong đó có bài giảng
- Quán triệt các nguyên tắc trong dạy học
- Đa dạng hóa các phương pháp trong dạy học, chú trọng sử dụng các phương pháp dạy học trực quan, cácphương pháp kết hợp giữa dạy học lý luận với tổ chức thực hành
- Xây dựng đội ngũ nhà giáo về phẩm chất và năng lực
Câu 5: Phân tích tư tưởng giáo dục toàn diện của C.Mác và Ph.Ăng ghen? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay.
a Tư tưởng giáo dục con người phát triển toàn diện trước Mác
Phát triển toàn diện con người luôn là mơ ước của loài người, đồng thời con người luôn ý thức vươn lên sựhoàn thiện Ngay từ khi co những tư tưởng giáo dục đầu tiên, các nhà giáo dục đã nêu mô hình con người phát triểntoàn diện Khổng tử (551-479 TCN) nhà giáo dục Trung Hoa cổ đại đã đưa ra mô hình, mục tiêu giáo dục “ngườiquân tử” có Nhân-Trí-Dũng Aritxtôt (384-322 TCN), nhà giáo dục Hy Lạp cổ đại cũng đưa ra mục tiêu giáo dục conngười phát triển toàn diện cả ba phần: xương thịt, ý chí và lý trí; tương ứng với nội dung giáo dục có thể dục, đức dục
-Tư tưởng C.Mác vàPh.Ăngghen về giáo dục kết hợp lao động sản xuất”
b Trong đó Tư tưởng C.Mác và Ph.Ăngghen về giáo dục con người phát triển toàn diện được thể hiện như sau:
C Mac đã phác họa mô hình con người phát triển toàn diện là biết làm mọi việc và giáo dục “năng lực pháttriển toàn diện” C Mac viết: “Một xã hội tổ chức theo nguyên tắc công sản chủ nghĩa sẽ làm cho thành viên trong xãhội có khả năng sử dụng một cách toàn diện năng lực phát triển toàn diện của mình”
Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về giáo dục con người phát triển toàn diện được xây dựng dựa trênluận điểm về bản chất xã hội của con người Phát triển con người phải được thực hiện gắn với phát triển xã hội.Những phẩm chất của con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội, những phẩm chất toàn diện của con người chỉ cóthể có được trong một xã hội phát triển toàn diện Phát triển con người toàn diện là đòi hỏi của nền sản xuất đại côngnghiệp, là quy luật khách quan của quá trình phát triển xã hội
Quan niệm của C.Mác và Ph.Ăngghen về con người phát triển toàn diện hoàn toàn mới so với các quan niệm
đã xuất hiện trong lịch sử Mác đã chỉ ra nội dung, nhiệm vụ giáo dục toàn diện như sau: “Chúng tôi hiểu giáo dục làgồm 3 điều:
Điều kiện để con người phát triển toàn diện là xoá bỏ xã hội cũ, xây dựng xã hội mới Xoá bỏ xã hội cũ làxoá bỏ tận gốc cái làm cho con người phát triển què quặt Mác chỉ ra nguồn gốc kìm hãm sự phát triển toàn diện củacon người là quan hệ sản xuất tư bản, là sự phân công lao động của xã hội tư bản
C.Mác chỉ ra điều kiện thứ hai để giáo dục con người phát triển toàn diện là phải xây dựng xã hội mới, quan
hệ sản xuất mới và sự phân công lao động theo nguyên tắc mới Đó là xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa Quá trìnhtham gia đấu tranh xoá bỏ, cải tạo xã hôi cũ, xây dựng xã hội mới cũng là quá trình cải tạo chính bản thân con người
Nhận thức rõ quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về giáo dục con người phát triển toàn diện là cơ sở đểhiểu sâu sắc hơn tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về mục tiêu giáo dục, đào tạocon người Việt Nam mới, gắn chiến lược phát triển con người với chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong điều kiệnhiện nay
Dựa trên quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen để xác định đúng đắn mục tiêu giáo dục trong giáo dục, đàotạo quân nhân hiện nay Lựa chọn nội dung, mục tiêu, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục hợp lý tạo điềukiện cho sự phát triển hài hoà các phẩm chất nhân cách quân nhân Xây dựng nội dung giáo dục toàn diện mang tính
cơ bản dân tộc và hiện đại Thực hiện chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá giáo dục Lôi cuốn các lực lượng cán bộ
Trang 10khoa học kỹ thuật tham gia giảng dạy kỹ thuật tổng hợp cho học sinh Từng bước thực hiện phổ cập hoá một nềngiáo dục phổ thông và kỹ thuật tổng hợp.
Tích cực đấu tranh phê phán những quan điểm phản động, phản khoa học trong giáo dục con người pháttriển toàn diện Biểu hiện của các quan điểm đó là phủ nhận khả năng phát triển toàn diện của con người, hoặc táchbạch giữa lý thuyết với thực hành, giữa các phẩm chất đạo đức với trí thức trong giáo dục, đào tạo
c Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay.
Câu 6: Có quan điểm cho rằng: “Nhà trường đứng ngoài chính trị” Bằng lý luận về tính giai cấp của giáo dục, hãy phản bác lại quan điểm trên và rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Giáo dục là một hiện tượng đặc biệt chỉ có ở xã hội loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ loài người nốitiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa của mỗi cộng đồng dân tộc và nền văn minh của cả nhân loại được kế thừa, bổsung và từ đó xã hội loài người không ngừng phát triển
Từ khai niệm trên chúng ta có thể khẳng định đây là quan điểm sai trái
*Xuất phát từ quan điểm của V.I.Lênin bàn về tính giai cấp của giáo dục
Kế thừa và phát triển quan điểm của C.Mác và Ph.Ănghen, V.I.Lênin đã phân tích sâu sắc tính chất giai cấp
và biểu hiện cuả nó trên lĩnh vực giáo dục và nhà trường qua các chế độ xã hội V.I.Lênin vạch trần tính chất giả dối,phản động, cố tình che giấu về tính giai cấp của nền giáo dục tư sản V.I.Lênin cho rằng, giai cấp thống trị đã sử dụnggiáo dục và nhà trường làm công cụ thống trị giai cấp, đã cướp đoạt giáo dục thành tài sản riêng mà vốn nó đã là sảnphẩm tinh thần của toàn bộ xã hội loài người Vì vậy, việc giai cấp tư sản che giấu tính giai cấp là điều giả dối hoàntoàn
Ông đã chỉ ra, mục đích giáo dục của chế độ cũ là đào tạo con em của giai cấp tư sản thành người thống trị
xã hội, đào tạo con em nhân dân lao động thành kẻ làm thuê Nội dung giáo dục của giai cấp tư sản mang tính phiếndiện tách rời khỏi lao động sản xuất Nguyên tắc và phương pháp giáo dục là sự tách rời khỏi lao động sản xuất vàhoạt động xã hội Nhà trường cũ dạy theo lối nhồi sọ, giáo điều, lấy triết học duy tâm và tôn giáo làm vũ khí tinhthần
V.I.Lênin công khai tuyên bố về tính giai cấp của nền giáo dục mới, nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Nền giáodục mới, nhà trường mới phải là nền giáo dục của mọi tầng lớp nhân dân lao động và nền giáo dục đó, nhà trường đóphải trở thành công cụ của chuyên chính vô sản Ông nhấn mạnh: “Trong bất kỳ một trường học nào, điều quantrọng nhất là phương hướng chính trị và tư tưởng của các bài giảng” Tính giai cấp phải được thể hiện trong mục tiêu,nội dung, phương pháp giáo dục và thể hiện trong tổ chức hệ thống nhà trường
Con đường nhận thức: Cảm tính và Lý tính
- Cảm tính: 5 giác quan (thính giác, thị giác, khiếu giác, vị giác, xúc giác)
- Lý tính: + Tư duy trừu tượng đến thực tiễn
+ Tưởng tượng đến phán đoán đến suy luận đến kết luận
*Xuất phát từ quan điểm V.I.Lênin bàn về mục đích giáo dục của nhà trường xã hội chủ nghĩa
Bàn về mục đích giáo dục của nhà trường xã hội chủ nghĩa, V.I.Lênin đã chỉ ra rằng, giáo dục vô sản và nhàtrường mới phải phục vụ cho cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, phục vụ cho cuộc sống, cho nhân dân lao động.Giáo dục của giai cấp vô sản là giáo dục cho đông đảo nhân dân lao động, giáo dục cho mọi người Nhiệm vụ củagiáo dục là đào tạo những người lao động phát triển toàn diện
Theo V.I.LêninGiáo dục thế hệ trẻ thành những người có khả năng hoàn thành chủ nghĩa cộng sản Nhàtrường có nhiệm vụ vũ trang cho thanh niên những tri thức khoa học, rèn luyện thế giới quan duy vật, hoàn thànhnhững quan điểm, niềm tin xã hội chủ nghĩa và những phẩm chất đạo đức cộng sản chủ nghĩa
V.I.Lênin đã nêu ra hình mẫu con người toàn diện cho từng thời kỳ phù hợp với điều kiện lịch sử xã hội Ôngcho rằng con người toàn diện không phải là từ trên trời rơi xuống mà đó là sản phẩm của toàn bộ quá trình tác động
xã hội, giáo dục của nhà trường, gia đình, đoàn thể và sự tự giáo dục của thế hệ trẻ “Đó là cái đích mà chủ nghĩacộng sản đang đi tới, phải đi tới và sẽ đi tới” Như vậy, V.I.Lênin đã phát triển tư tưởng của C.Mác về con người pháttriển toàn diện Nếu như C.Mác mới đề cập đến tính tất yếu của con người phát triển toàn diện trong xã hội tương lai,phác thảo những yêu cầu, chỉ ra những phẩm chất, năng lực chủ yếu của con người trong tương lai
*Xuất phát từ tính chất của giáo dục: (Nhân văn, phổ biến, vĩnh hằng, giai cấp; lịch sử, dân tộc)
Khẳng định: Trong xã hội có giai cấp, giáo dục được sử dụng như một công cụ của giai cấp cầm quyền nhằm duytrì quyền lợi của minh thông qua mục đích, nội dung và phương pháp giáo dục Do vậy, giáo dục có tính giai cấp
Lênin khẳng định: “GD phải phục vụ đấu tranh của giai cấp, cho cuộc sống và nhân dân lao động”.
Trang 11- Trong xã hội có giai cấp, giáo dục là một phương thức đấu tranh giai cấp, nhà trường là công cụ của chuyên
chính giai cấp, hoạt động giáo dục cũng như môi trường nhà trường là một trận địa đấu tranh giai cấp
- Tính giai cấp của giáo dục thể hiện trong toàn bộ hệ thống giáo dục và trong toàn bộ hoạt động của nhàtrường, từ mục đích giáo dục, nội dung giáo dục đến phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục…
- Trong xã hội có giai cấp đối kháng thì giai cấp thống trị bao giờ cũng dành độc quyền về giáo dục và dùnggiáo dục làm công cụ, phương thức truyền bá tư tưởng, duy trì vị trí xã hội, củng cố nền thống trị và sự bóc lột của nóđối với nhân dân lao động Do đó toàn bộ nền giáo dục từ mục đích, nội dung, phương pháp giáo dục đến việc tổchức các kiểu học, các loại trường và việc tuyển chọn người học, người dạy…đều nhằm phục vụ cho mục đích vàquyền lợi của giai cấp thống trị xã hội
- Nền giáo dục trong xã hội có giai cấp đối kháng mang tính chất bất bình đẳng, phản dân chủ rõ rệt và tínhchất phát triển phiến diện trong việc đào tạo con người
- Nền giáo dục Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nền giáo dục khác về chất so với các nền giáo dục ở các xã hội
có đối kháng giai cấp trước đó:
+ Là nền giáo dục mang tính dân chủ, tính nhân đạo sâu sắc, hướng vào việc phát triển toàn diện và hài hoànhân cách của mọi thành viên trong xã hội
+ Nhà trường của chúng ta là công cụ của chuyên chính vô sản theo định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện ở:Mục tiêu chung của giáo dục là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước; tạo cơ hội
và điều kiện cho mọi người đều được học tập, được phát triển toàn diện về nhân cách và trở thành người công dân,người lao động sáng tạo, góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển đất nước giàu mạnh
Nguyên lý giáo dục là: Kết hợp GD với lao động sản xuất; giữa học với hành
*Ý nghĩa:
- Trong dạy học, GD phải luôn tuân thủ theo các nguyên tắc chỉ đạo: Đảm báo tính thống nhất giữa tính đảng
và tính khoa học; đảm bảo tính mục đích và tính tư tưởng
- Thường xuyên quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác – Leenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quanđiểm, Nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước về giáo dục
- Nhận thức rõ tính giai cấp của GD, cần quán triệt sâu sắc quan điểm GD của ĐCSVN trong quá trình tổ chức
và thực hiện hoạt động GD
- Quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nềngiáo dục và đào tạo trong hệ thống chính trị, ngành giáo dục và đào tạo và toàn xã hội, tạo sự đồng thuận cao coi giáodục và đào tạo là quốc sách hàng đầu
- Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào nhữnggiá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn củachủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
- Coi trọng công tác phát triển đảng, công tác chính trị, tư tưởng trong các trường học, trước hết là trong độingũ giáo viên Bảo đảm các trường học có chi bộ; các trường đại học có đảng bộ Cấp ủy trong các cơ sở giáo dục -đào tạo phải thực sự đi đầu đổi mới, gương mẫu thực hiện và chịu trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân về việc tổchức thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo
- Đứng vững trên lập trường giái cấp công nhân, kiên quyết đấu tranh chống các quan điểm sai trái
- Đổi mới giáo dục phải phục vụ cho đường lối đổi mới đất nước, phục vụ cho công cuộc xây dựng đất nước
* Vận dụng trong quá trình công tác:
+ Trong dạy học và trong giáo dục phải luôn coi trọng và tuân thủ các nguyên tắc chỉ đạo, đảm bảo sự thốngnhất tính đảng, tính khoa học, tính mục đích và tính tư tưởng
+ Thường xuyên quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước ta trong các hoạt động GD
+ Đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân, kiên quyết đấu tranh chống các quan điểm sai trái tronglĩnh vực giáo dục, chống âm mưu diễn biến hòa bình của địch , bảo vệ chủ quyền quốc gia
+ Xây dựng Tính độc lập, tự chủ trong lĩnh vực GD đào tạo Đảng ta chủ trương không truyền bá tôn giáotrong trường học, tăng cường GD mục tiêu lý tưởng XHCN, đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ vv
Kết luận: Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinhnghiệm lịch sử- xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hóa vănhóa dân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên
Trang 12Câu 7: Phân tích đặc điểm giáo dục Việt Nam thời phong kiến? Rút ra ý nghĩa trong dạy học, giáo dục ở nhà trường quân đội hiện nay?
Năm 938, Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán, giành quyền độc lập tự chủ cho dân tộc, mở đầu thời kỳ pháttriển của chế độ phong kiến Việt Nam
Năm 965, xảy ra “Loạn 12 xứ quân” Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 xứ quân, lập ra nước Đại Cồ Việt,đóng đô ở Hoa Lư
Vào cuối triều Đinh, quân Tống xâm lược nước ta, triều thần đã tôn Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôivua; đánh tan quân Tống xâm lược vào năm 981
Năm 1009, sau khi Lê Long Đĩnh mất (triều Tiền Lê kết thúc), Lý Công Uẩn lên ngôi vua, năm 1010, LýCông Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long
Ba triều đại Lý - Trần - Hồ, gắn liền với các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống, Nguyên, Minh.Triều Lý thực hiện cuộc kháng chiến chống Tống (1075 - 1077) Triều Trần ba lần kháng chiến chống Mông -Nguyên (1258; 1285 và 1288) Triều Hồ thực hiện cuộc kháng chiến chống Minh (1406 - 1407)
Những năm cuối thế kỷ XV, đầu thế kỷ XVI, chế độ phong kiến Việt Nam dần dần suy yếu Năm 1527, tậpđoàn phong kiến do Mạc Đăng Dung cầm đầu đã phế truất nhà Lê lập ra nhà Mạc
Họ Mạc chiếm vùng Bắc Bộ, gọi là Bắc Triều Nhà Lê (Lê Trung Hưng), chiếm vùng Thanh Hoá trở vào,gọi là Nam Triều Cuộc xung đột Nam - Bắc triều kéo dài gần nửa thế kỷ (1545 - 1592), ảnh hưởng đến mọi mặt đờisống nhân dân, trong đó có giáo dục
1.2 Đặc điểm về giáo dục
* Mục tiêu giáo dục:
Đào tạo con em quan lại thành người Quân tử, kẻ sĩ
* Nội dung giáo dục chủ yếu là nho giáo,
Đặc trưng nổi bật của giáo dục Việt Nam thời Phong kiến là nền giáo dục Nho học Thời kỳ đầu dựng nước,bên cạnh giáo dục nho học có sự tồn tại của các loại hình giáo dục Phật giáo và Đạo giáo Tuy có sự khác nhaunhưng các loại hình giáo dục trên không bài trừ lẫn nhau Tâm giáo thịnh vượng nhất là thời Lý - Trần, triều đìnhnhiều lần đứng ra tổ chức kỳ thi Tam giáo bao gồm cả 3 nội dung Nho - Phật - Đạo Tuy nhiên, các triều đại Phongkiến nối tiếp nhau luôn lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng chính thống Vì thế, Nho giáo gần như trở thành hệ thống giáodục chính thống và tồn tại trong suốt thời kỳ Phong kiến
- Sách giáo khoa chính của Nho giáo ở bậc cao là Tứ thư, Ngũ kinh và Bắc sử.
* Phương pháp giáo dục: Trí dục và đức dục.
- Trí dục: Chủ yếu phương pháp thuộc lòng, dùi mài kinh sử, Kinh viện, giáo điều
- Đức dục: Chủ yếu sử dụng phương pháp nêu gương (Thân giáo trọng ư ngôn giáo - Nguyễn Trãi)
* Tổ chức trường lớp và thi cử: Năm 1070, Lý Thánh Tông cho xây Văn miếu để thờ Khổng Tử, Chu
Công và tứ phối (Mạnh tử, Tăng Tử, Tử Tư, Nhan Uyên )
Năm 1076, Lý Nhân Tông cho xây dựng Quốc Tử Giám, làm nơi dạy học cho các hoàng tử
Thời Lý, việc tổ chức khoa cử ngày càng nền nếp Năm 1075, Lý Nhân Tông cho mở khoa thi đầu tiên, lấy
tên là Minh kinh bác học (các kỳ tiếp theo được tổ chức vào các năm 1086, 1186, 1195,…)
Thời Trần, năm 1236, Quốc Tử Giám được đổi thành Quốc Học Viện, dần dần mở rộng cho con em các đại
Thời Hồ, Năm 1404, Hồ Hán Thương định cách thi cử nhân Do tồn tại trong thời gian quá ngắn nên triều
Hồ chỉ tổ chức được 2 khoa thi, nhưng đã đào tạo được nhiều danh nho, danh thần nổi tiếng (Nguyễn Trãi, Lý TửTấn, Vũ Mộng Nguyên)
Nhìn chung, dưới các thời Lý - Trần - Hồ, hệ thống trường học được tổ chức từ bậc Ấu học đến bậc Đại học.
Tuy có sự phát triển, tiến bộ so với các thời kỳ trước, song sự phát triển còn chậm, số trường học do nhà nước mởcòn ít, chỉ có ở kinh đô và một số phủ, châu Việc học tập ở địa phương, hầu như do dân tự lo liệu, chủ yếu là do nhàchùa và các nho sĩ mở