Baigiang TB cho y5

CHIẾN LƯỢCTOÀN CẦU NGĂN CHẶN BỆNH LAOTẦM NHÌN VÌ MỘT THẾ GIỚI KHÔNG CÓ BỆNH LAO MỤC ĐÍCH Nhằm giảm mạnh mẽ gánh nặng lao toàn thế giới vào năm 2015 theo hướng của Mục tiêu thiên niên k

CHƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO QUỐC GIA

MỤC TIÊU HỌC TẬP

Hiểu được

• Mục tiêu cơ bản của CTCL.

• Đường lối chiến lược của CTCL

Nắm vững được:

• Tổ chức nhiệm vụ các tuyến trong CTCL.

• Nội dung cơ bản và yếu tố cần thiết của chiến lược DOTS

Thực hành được:

• Phát hiện lao trong cộng đồng

• Thực hiện được DOTS (Directly Observed Treatment

Short-course - DOTS)

NGUYÊN NHÂN GIA TĂNG BỆNH LAO

AIDS

HIV-BỆNH LAO

TÌNH HÌNH BỆNH LAO TRÊN THẾ GIỚI

• Khoảng 1/3 dân số nhiễm lao (2,2 tỷ người)

Mỗi năm tăng 1% ( 65 tr)

• Mỗi năm có 9 tr.mắc lao mới , 2 tr chết vì bệnh

lao lao

• Tử vong do lao chiếm 25% trong tổng số tử

vong do các nguyên nhân

• Khoảng 95-98% ở các nước đang phát triển

• Khoảng 75% thuộc lứa tuổi lao động

80% SỐ BỆNH NHÂN THUỘC 22

HBC

BÊNH LAO

DOTS

HIV-AIDS

CHIẾN LƯỢCTOÀN CẦU NGĂN CHẶN BỆNH LAO

TẦM NHÌN

VÌ MỘT THẾ GIỚI KHÔNG CÓ BỆNH LAO

MỤC ĐÍCH

Nhằm giảm mạnh mẽ gánh nặng lao toàn thế giới vào năm

2015 theo hướng của Mục tiêu thiên niên kỉ và các tiêu chí của Liên minh chống lao toàn cầu

MỤC TIÊU

–Nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị –Giảm tác động tâm lí xã hội do bệnh lao –Bảo vệ những người dễ bị mắc lao , lao HIV và lao kháng thuốc

–Hỗ trợ phát triển các kĩ thuật mới kịp thời và có hiệu quả –Bảo vệ quyền con người trong phòng chống bệnh lao

CHỈ SỐ

–2015: Tỷ lệ mắc mới bắt đầu giảm và Giảm số hiện mắc và

tử vong do lao xuống 50%

–2050: Loại trừ bệnh lao ra khỏi vấn đề sức khỏe cộng đồng

6 THÀNH PHẦN CỦA CHIẾN LƯỢC

CHỐNG LAO TOÀN CẦU

1 Mở rộng và nâng cao hiệu quả của chiến lược

DOTS

2 Tập trung vào lao/HIV, Lao kháng thuốc và nhu cầu

của nhóm người nghèo và dễ bị mắc bệnh

3 Tăng cường sức mạnh của hệ thống y tế cơ sở

4 Động viên sự tham gia của các nhà cung cấp dịch

vụ y tế

5 Quyền hợp pháp của mọi người với bệnh lao và

cộng đồng thông qua các đối tác

6 Động viên và khuyến khích nghiên cứu về bệnh lao

1 MỞ RỘNG VÀ NĂNG CAO HIỆU QUẢ

CỦA CHIẾN LƯỢC DOTS

• Đảm bảo cam kết chính trị mạnh mẽ với nguồn lực

tài chính đầy đủ và bền vững

• Đảm bảo phát hiện bệnh sớm, chẩn đoán bằng kĩ

thuật vi khuẩn học đảm bảo chất lượng

• Cung cấp chất lượng điều trị chuẩn có giám sát và

hỗ trợ người bệnh

• Quản lí và cung cấp thuốc chống lao có chất lượng

• Thực hiện lượng giá và giám sát có tác động

2 TẬP TRUNG VÀO LAO/HIV, NHỮNG

• Tập trung vào nhu cầu của nhóm người tiếp

xúc với bệnh lao,người nghèo và người dễ mắc bệnh

3 TĂNG CƯỜNG SỨC MẠNH CỦA HỆ

THỐNG Y TẾ CƠ SỞ

• Hỗ trợ cải thiện chính sách y tế, phát triển nguồn

nhân lực,tài chính, cung cấp, phát triển dịch vụ và thông tin

• Cải thiện chống nhiễm khuẩn trong các cơ sở y tế,

các cơ sở tập trung và người sống chung

• Nâng cao chất lượng hệ thống xét nghiệm, phát

triển chiến lược PAL

• Áp dụng thành công những tiếp cận từ các lĩnh vực

khác

4 ĐỘNG VIÊN SỰ THAM GIA CỦA CÁC NHÀ

5 TRAO QUYỀN HỢP PHÁP CỦA MỌI NGƯỜI VỚI

BỆNH LAO THÔNG QUA CỘNG ĐỒNG VÀ

CÁC ĐỐI TÁC

• Tiếp tục truyền thông quảng bá và vận động

xã hội

• Hỗ trợ sự tham gia cộng đồng trong chăm

sóc bệnh lao, phòng ngừa bệnh và nâng cao sức khỏe

• Khuyến khích sử dụng Hiến chương người

bệnh trong chăm sóc bệnh lao

6 ĐỘNG VIÊN VÀ HỖ TRỢ NGHIÊN CỨU

• Triển khai các nghiên cứu điều hành cơ bản

• Hỗ trợ cho sự tham gia nghiên cứu phát triển

phương pháp chẩn đoán mới , thuốc mới và vaccin

VIETNAM NATIONAL TB PROGRAM

CÔNG TÁC CHỐNG LAO TẠI VIỆT NAM

CÁC CHỈ SỐ DỊCH TỄ LAO

• Nguy cơ nhiễm lao hàng năm ( R ) (Annual Risk of Infection)

– Là chỉ số các cá thể ở 1 nhóm tuổi có Mantoux(+) Phản ảnh xu thể dịch tễ lao

Số trẻ trong nhóm tuổi

TÌNH HÌNH BỆNH LAO Ở VIỆT NAM

(sau điều tra VINCOTB-06)

1 Nguy cơ nhiễm lao hàng năm :

ARTI: 1.67 %

2 Tỷ lệ mắc lao :

• Dân số trên 15 tuổi (/100.000 dân):

• Lao phổi AFB(+) các thể 197 (95% CI: 150-244)

MB: 163; M Trung: 152; M Nam: 256

• Lao phổi AFB (+) mới 155 (95%CI: 119-190)

M Bắc: 123; M Trung 144; M Nam: 200

• Dân số các lứa tuổi (/100 000 dân):

• Lao phổi AFB(+) các thể 145 (95% CI: 110-180)

• Lao phổi AFB(+) mới 114 (95%CI: 88-140)

XU HƯỚNG LAO THEO NHÓM TUỔI

Tỷ lệ lao trẻ

em?

Lối sống

Cụ thể là :

+Phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân lao phổi AFB(+) mới xuất hiện hàng năm

+Điều trị khỏi cho ít nhất 85% số bệnh nhân

lao phổi AFB(+) đã phát hiện đ ợc bằng hóa trị ngắn ngày có kiểm soát.(DOTS)

• Phát hiện bằng ph ơng pháp thụ động là chủ

yếu, sử dụng ph ơng pháp soi đờm trực tiếp,

u tiên phát hiện nguồn lây là bệnh nhân lao phổi AFB(+)

• Điều trị bằng phác đồ hóa trị ngắn ngày có

kiểm soát thống nhất trong toàn quốc

• Tiêm phòng lao bằng vaccin BGC cho trẻ sơ

sinh và trẻ d ới 1 tuổi đầy đủ, đúng kỹ thuật

• Lồng ghép hoạt động chống lao và hệ thống

y tế chung.

Chiến lược điều trị bệnh lao bằng hoỏ trị liệu ngắn ngày cú kiểm soỏt trực tiếp gọi tắt là DOTS được xem là một chiến lược chống lao cú hiệu quả nhất

Có 5 yếu tố tạo nên chiến l ợc DOTS.

• Có sự cam kết chính trị của các cấp chính quyền ,

đảm bảo tạo mọi điều kiện cho công tác chống lao.

• Phát hiện thụ động nguồn lây bằng soi đờm trực

tiếp

• Điều trị bệnh lao có kiểm soát bằng hoá trị liệu

ngắn ngày.

• Cung cấp thuốc chống lao đầy đủ với chất l ợng tốt.

• Có hệ thống ghi chép và báo cáo tốt, chính xác.

ư HoạtưđộngưcụưthểưcủaưCTCLQG

Phát hiện

phát hiện thụ động là chủ yếu:

ời bệnh nghi lao tự đến các trung tâm

chống lao để khám , phát hiện.

• Ng ời nghi bị lao phổi là những ng ời ho

khạc kéo dài trên 2 tuần, phải làm xét

nghiệm đờm soi trực tiếp 3 mẫu để tìm

vi khuẩn lao: Một mẫu tại chỗ khám bệnh, một mẫu lấy vào buổi sáng hôm sau, một mẫu tại chỗ khi bệnh nhân mang mẫu

đờm 2 đến xét nghiệm

Điều trị

Để đạt hiệu quả cao, WHO khuyến cáo áp dụng biện pháp DOTS trong công tác phòng chống lao (Directly Observed Treatment Short-Couse) - phác đồ hóa trị ngắn ngày có kiểm soát trong toàn quốc.

Đối với bệnh nhân lao phổi và ngoài phổi mới , sử dụng công thức 2SHRZ/6HE hoặc 2SHRZ/4RH

Đối với bệnh nhân lao tái phát hoặc bệnh lao nghi có kháng thuốc sẽ dùng công thức tái trị 2SHRZE/HRZE/5(HRE)3

Với trẻ em có công thức điều trị riêng 2RHZ/4RH.

• Giai đoạn tấn công : bệnh nhân đ ợc dùng thuốc d ới sự giám sát

chặt chẽ của cán bộ y tế, tiêm và uống thuốc tr ớc mặt thầy thuốc.

• Giai đoạn duy trì : bệnh nhân tự dùng thuốc và có thể phát

thuốc cho bệnh nhân 2 tuần 1 lần hoặc hàng tháng.

Đối với công thức tái trị cần tổ chức điều trị tại tuyến tỉnh, nhằm đánh giá mức độ kháng thuốc và giám sát chặt chẽ việc dùng thuốc của bệnh nhân đề phòng lây lan chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Trong thời gian điều trị bệnh nhân sẽ đ ợc xét nghiệm đờm, kiểm tra 3 lần vào tháng thứ 2, tháng thứ 5 và cuối tháng thứ 7

để đánh giá kết quả điều trị.

ph©n lo¹i lao theo ®iÒu trÞ

• Bệnh nhân lao mới:

– Bệnh nhân chưa bao giờ dùng thuốc hoặc mới dùng thuốc chống lao dưới 1 tháng.

• Bệnh nhân lao tái phát:

– Bệnh nhân đã được điều trị lao và được thầy thuốc xác định là khỏi bệnh, hay hoàn thành điều trị nay mắc bệnh trở lại AFB (+).

• Bệnh nhân lao thất bại:

– Bệnh nhân còn vi trùng lao trong đờm từ tháng điều trị thứ 5 trở đi.

• Bệnh nhân lao điều trị lại sau bỏ trị:

– Bệnh nhân không dùng thuốc trên 2 tháng trong quá trình điều trị, sau

đó quay trở lai điều trị với AFB (+) trong đờm.

• Bệnh nhân lao chuyển:

– Bệnh nhân được chuyển đến từ đơn vị đăng ký lao khác để tiếp tục điều trị

Ghi chép-báo cáo

Thống nhất trong toàn quốc hệ thống ghi chép

và báo cáo mới đã sửa đổi theo khuyến cáo của WHO và Hiệp hội chống lao thế giới.

Cơ sở ghi chép báo cáo và cung cấp số liệu là tuyến huyện, định kỳ báo cáo hàng quý theo quy định của Bộ Y tế

Trong những năm tới Ch ơng trình chống lao

quốc gia sẽ từng b ớc nối mạng thông tin từ

tuyến quốc gia tới tuyến tỉnh, song vẫn duy trì hệ thống ghi chép sổ sách, báo cáo và l u trữ nh hiện nay.

CTCLQG tæ chøc héi th¶o x©y dùng biÓu mÉu b¸o c¸o

Đào tạo, huấn luyện

• Công tác đào tạo huấn luyện về

chuyên môn nghiệp vụ hàng năm

• Cỏc khóa tập huấn về kỹ năng quản

lý ch ơng trình chống lao đ ợc tổ

chức, đồng thời thông qua hệ thống

đào tạo tập huấn để nâng cao chất

l ợng nghiên cứu khoa học

CTCLQG vµ LIFE-GAP tËp huÊn t vÊn xÐt nghiÖm HIV cho bÖnh nh©n

lao

Kiểm tra, giám sát và l ợng giá

• Kiểm tra, giám sát là hoạt động th ờng

xuyên của các tuyến từ trung ơng đến

ph ờng, xã.

• Nội dung của kiểm tra giám sát dựa

vào nội dung đã đ ợc h ớng dẫn thực

hiện ch ơng trình chống lao các tuyến.

• Thông qua kiểm tra giám sát để khắc

phục, sửa đổi những thiếu sót và đào tạo tại chỗ cho cán bộ tuyến tỉnh.

CTCLQG vµ V26 Bé C«ng An

kh¸m ch÷a bÖnh lao cho ph¹m nh©n trong nhµ

tï

TruyÒn Gi¸o dôc søc khoÎ

PGS §inh Ngäc Sü nãi chuyÖn víi c¸c ch¸u häc sinh TP HAIDUONG nh©n Ngµy Chèng lao ThÕ giíi 24/3/2008

SƠ ĐỒ MẠNG LƯỚI CHỐNG LAO

BỆNH VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO QUỐC GIA

BỆNH VIỆN LAO &BỆNH PHỔI VÀ CHƯƠNG TRÌNH CHỐNG LAO TỈNH VÀ KHU VỰC

CHỨC NĂNG NHIỆM VỤ CÁC

TUYẾN

TUYẾN TRUNG ƯƠNG

BỆNH VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG-CTCLQG.

CHỨC NĂNG

• Xây dựng kế hoạch trung hạn-dài hạn.Quản lý điều hành các hoạt động

chống lao trên toàn quốc.Chịu trách nhiệm trước BYT vè chiến lược chống lao Việt nam.

NHIỆM VỤ

• Đề ra đường lối, chiến lược chônmgs lao từng giai đoạn.Các kĩ thuật trong

chẩn đoán,điều trị, phòng bệnh

• Lập kế hoạch hoạt động hàng năm-xây dựng và tìm nguồn kinh phí hoạt

động cho toàn quốc.

• Tổ chức triển khai hoạt động trên toàn quốc

• Hỗ trợ, cung cấp kinh phí, thuốc chông lao , trang thiết bị chẩn đoán, giám

sat.

• Tổ chức kiểm tra giám sát, lượng giá, thống kê báo cáo với BYT,WHO

Triển khai các nghiên cứu khoa học mới.

• Lập kế hoạch và triển khai các hoạt động chống lao tại tỉnh mình dựa trên

kế hoạch của tuyến trung ương-phù hợp với đặc điểm của địa phương

• Tổ chức, duy trì hoạt động của mạng lưới chống lao từ tỉnh-huyện-xã.

• Chẩn đoán các trường hợp khó, lao phổi AFB(-),Lao ngoài phổi, lao trẻ em

tuyến huyện chuyển lên Chỉ định điều trị lại cho những trường hợp tái

phát,thất bại và quản lí MDR

• Đào tạo cán bộ chống lao tuyến huyện, xã.

• Kiểm tra giám sát hoạt động chống lao tuyến huyện xã.

• Tuyên truyền, giáo dục SK và truyền thông PC bệnh lao.

• Dự trữ cung cấp vật tư, thuốc cho công tác chống lao toàn tỉnh.Thống kê

báo cáo kịp thời.Tham gia NCKH

• Phát hiện bệnh lao bằng phương pháp soi đờm trực tiếp

• Chỉ định, cấp phát thuốc và theo dõi, kết luận kết quả điều trị

các trường hợp lao phổi AFB(+) thông qua y tế xã.

• Giữ điều trị nội trú những trường hợp nặng trước khi chuyển

về xã hoặc chuyển lên tỉnh

• Tổ chức mạng lưới chống lao tuyến xã.Kiểm tra giám sát hoạt

động chống lao tuyến xã.

• Thống kê báo cáo hoạt động chống lao của huyện lên tỉnh.

• Tổ chức truyền thông giáo dục SK

• Thực hiện điều trị có kiểm soát trực tiếp.

• Nhắc nhở bệnh nhân lao khám định kì tại tuyến

huyện.

• Thực hiện tiêm phòng BCG.

• Tuyên truyền giáo dục sức khỏe và phòng chống bệnh

lao trong xã

Người ho khac>2 tuần

do y tế thôn-bản chuyển đến

QUI TRÌNH PHAT HIỆN-QUẢN LÝ

BỆNH LAO CỦA CTCLQG

Y TẾ XÃ

CHUYỂN NGƯỜI BỆNH

VỀ XÃ QUẢN LÝ

Người ho khạc>

2 tuần tự đến

TỔ CHỐNG LAO TUYẾN HUYỆN

KHÁM-SOI ĐỜM-XÁC ĐỊNH NGUỒN

LÂY-QUYẾT ĐỊNH ĐIỀU TRỊ

CHUYỂN

TUYẾN TỈNH

BÀI NHẬP MÔN

BỆNH LAO

MỤC TIÊU

1 Trình bày được đặc điểm sinh hoc VKL

2 Trình bày được phương thức lây truyền

của bệnh lao

3 Phân biệt nhiễm lao và bệnh lao

4 Trình bầy các yếu tố thuận lợi mắc bệnh

5 Phản ứng Mantoux

6 Phác đồ chữa bệnh lao

BỆNH LAO LÀ DO VI KHUẨN LAO

 Bệnh lao là do VK Mycobacterium

tuberculosis (VK lao), phân lập bởi

Robert Koch (1882)

 Lao phổi là thể lao phổ

biến (80-85%), nguồn lây chính, đặc biệt BN đang ho khạc ra VK bằng XN soi kính trực tiếp AFB(+)

•Robert Koch (24-3-1882)

PHÂN LOẠI VI KHUẨN

• Dựa trên vật chủ

– M tuberculosis hominis

– M bovis

– M avium

• Dựa trên cấu trúc AND

– Dựa vào đoạn IS 6110 ( Chủng Bắc kinh, Chủng Châu Á)

• Dựa trên khả năng gây bệnh

– Vi khuẩn kháng cồn kháng toan không phải Lao

(NTM)

BỆNH LAO LÀ BỆNH LÂY NHIỄM

• Thời gian lây nhiễm mạnh:

– Khi chưa dùng thuốc chống lao

CÁC THỜI KÌ CỦA BỆNH LAO

– Tái hoạt động nội sinh

– Tái nhiễm ngoại sinh

CÁC YẾU TỐ THUẬN LỢI

hóa

dài: Chống ung thư, Corticosteroides

ĐẶC ĐIỂM MIỄN DỊCH-DỊ ƯNG

TRONG BỆNH LAO

• Miễn dịch tế bào

– Thông qua Lymphocite T (TCD4 - Hệ thống

Interleukines)

– Ứng dụng trong huyết thanh chẩn đoán (Enzyme

Linked Immuno Sorbent Assay, Radio Immuno Assay) – Ứng dụng trong miễn dịch điều trị (M.vaccae,

Interferon, Levamisol…)

• Dị ứng tăng mẫn cảm muộn

– Xuất hiện sau 6 đến 72 giờ

– Phát hiện bằng tiêm tuberculin trong da ( Mantoux)

– Phát hiện nguồn lây sớm để điều trị

– Cải thiện môi trường sống ( thông thoáng, sáng) – Rèn luyện sức khỏe

• Bệnh xã hội

– Gắn liền với tình trạng KT-XH

– Chống lao là giảm đói nghèo.

– Cần cả xã hội tham gia.

KHỎI BỆNH

BỆNH LAO

NHIỄM LAO

NGUỒN LÂY AFB(+)

CHẾT

NGƯỜI KHỎE MẠNH

BCG ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI ?

CHU KÌ BỆNH LAO

PHÁT HIỆN &ĐIỀU TRỊ

DOTS

TIẾP XÚC NGUỒN LÂY

(1) Phối hợp các thuốc lao (ít nhất 3 loại thuốc trong GĐ tấn công và ít nhất 2 loại trong GĐ tấn công và ít nhất 2 loại trong GĐ duy trì)

quả, dễ tạo VK kháng thuốc, liều cao dễ gây tai biến).

(3) Dùng thuốc đều đặn

(đạt hấp thu thuốc tối đa).

(4) Dùng thuốc đủ thời gian, theo 2 giai đoạn:

tấn công (2, 3 tháng ) và duy trì (4 đến 6 tháng)

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO PHỔI

ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO PHỔI

NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ

(2) Điều trị sớm ngay sau khi được chẩn đoán.

(3) Sử dụng phác đồ chuẩn thống nhất trong toàn quốc

4) Theo dõi điều trị, kiểm soát trực tiếp việc tuân thủ điều trị của BN (kết quả XN đờm, xử trí

kịp thời các biến chứng của bệnh

và ADR của thuốc).

(1) Thực hiện điều trị có kiểm

soát

(Directly Observed Treatment- DOT)

PHÁT HIỆN NGƯỜI BỆNH LAO SỚM VÀ CHỮA KHỎI CHO HỌ LÀ PHƯƠNG PHÁP TỐT NHẤT ĐỂ

THANH TOÁN BỆNH LAO

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ

• Bệnh lao là bệnh di truyền hay lây truyền?

• Thể lao nào hay gặp nhất?