Trong chơng trình giáo dục tiểu học hiện nay, môn Toán cùng với các môn học khác trong nhà trờng tiểu học có những vai trò góp phần quan trọng đào tạo nên những con ngời phát triển.. Đối
Trang 1A Đặt vấn đề
I Lời mở đầu.
Trong chơng trình giáo dục tiểu học hiện nay, môn Toán cùng với các môn học khác trong nhà trờng tiểu học có những vai trò góp phần quan trọng đào tạo nên những con ngời phát triển
Toán học là một môn khoa học tự nhiên có tính lôgic và tính chính xác cao, nó là chìa khoá mở ra sự phát triển của các bộ môn khoa học khác
Đối với môn Toán ở tiểu học, nếu mỗi ngời giáo viên chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong Sách giáo khoa, trong các sách hớng dẫn và thiết kế bài dạy một cách dập khuôn, máy móc thì sẽ làm cho học sinh học tập một cách thụ động Điều
đó sẽ khiến cho việc học tập của học sinh sẽ diễn ra thật đơn điệu tẻ nhạt và kết quả học tập không cao Nó là một trong những nguyên nhân gây ra cản trở việc đào tạo các em thành những con ngời năng động, tự tin, sáng tạo sẵn sàng thích ứng với những đổi mới diễn ra hàng ngày
Nh chúng ta đã biết: Học sinh tiểu học có trí thông minh khá nhạy bén, sắc sảo, có
óc tởng tợng phong phú đó là tiền đề tốt cho việc phát triển t duy toán học nhng các em cũng rất dễ bị phân tán, rối trí nếu bị áp đặt, căng thẳng hay quá tải Hơn nữa, học sinh ở bậc tiểu học nói chung, học sinh khối 1, 2, 3 nói riêng cơ thể của các em còn đang trong thời kì phát triển hay nói cụ thể hơn là các hệ cơ quan còn cha hoàn thiện vì thế sức dẻo dai của cơ thể còn thấp nên trẻ không thể ngồi lâu trong giờ học cũng nh làm một việc gì đó trong một thời gian dài Vì vậy muốn giờ học có hiệu quả thì đòi hỏi ngời giáo viên phải đổi mới phơng pháp dạy học tức là kiểu dạy học : “Lấy học sinh làm trung tâm ,” hớng tập trung vào học sinh, trên cơ sở hoạt động của các em
Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phơng pháp dạy học môn toán ở bậc tiểu học theo hớng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh Vì vậy ngời giáo viên phải gây đợc hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động học tập Trò chơi học tập là một hoạt động mà các em hứng
Trang 2các em Thông qua các trò chơi, các em sẽ lĩnh hội những tri thức toán học một cách dễ dàng; kiến thức sẽ đợc củng cố, khắc sâu một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say
mê, hứng thú trong học tập, trong việc làm Khi chúng ta đa ra đợc các trò chơi toán học một cách thờng xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lợng dạy học môn toán sẽ ngày một nâng cao hơn
Chính vì những lí do nêu trên mà tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
“ Tổ chức một số trò chơi toán học lớp 3 nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh”.
II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
1 Thực trạng.
a.Về học sinh:
- Trên thực tế, trong các giờ học toán, học sinh tiếp thu còn thụ động, nhất là đối
với những học sinh ngại phát biểu, tiếp thu chậm Cuối tiết học, học sinh thờng uể oải,
ít tập trung chú ý vào bài vì đặc điểm của học sinh tiểu học là: “ dễ nhớ, mau quên và chóng chán.” Học sinh thờng hiếu động hơn khi hoạt động bằng tay, thích đợc sử dụng
đồ dùng trực quan
- Đặc điểm về t duy của học sinh tiểu học chủ yếu là t duy trực quan, vật thật hay thông qua những hành đồng cụ thể để hình thành khái niệm, kiến thức, kĩ năng
- Học sinh tiểu học rất dễ xúc động và thích tiếp xúc với một sự vật, hiện tợng nào đó nhất là những sự vật, hiện tợng gây cảm xúc mạnh
b Về giáo viên:
Mặc dù đã đợc tiếp thu các chuyên đề về đổi mới phơng pháp dạy học do Phòng giáo dục; Sở giáo dục- Đào tạo tổ chức song để tổ chức trò chơi trong các giờ dạy học sao cho mang lại hiệu quả nh ngời giáo viên mong muốn quả là một điều không đơn giản
Nó cần nhiều thời gian để đầu t suy nghĩ, tìm tòi, chuẩn bị nguyên vật liệu Mặt khác …
tổ chức trò chơi sao cho học sinh tiếp xúc cảm thấy hấp dẫn và thích thú thì phụ thuộc hoàn toàn vào công tác tổ chức của ngời giáo viên
2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng ban đầu
Trang 3Năm học 2008 – 2009 tôi đợc phân công trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy lớp 3b Tổng số học sinh của lớp là 24 em Có 11 em nữ Các em phân bố rải rác ở các thôn Ngay từ đầu năm học mới, sau khi nhận lớp, tôi đã bắt tay ngay vào khảo sát, tìm hiểu học sinh Hết mỗi học kì, tôi đều tổng kết, đánh giá chất lợng
Năm học 2008 – 2009 lớp 3b do tôi trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy đã có kết quả
nh sau:
Loại Đầu năm học Học kì 1 Cuối năm học
Giỏi 2 em = 8,33% 2 em = 8,33% 3 em = 12,5%
Khá 5 em = 20,83% 7 em = 29,16% 7 em = 29,16%
TB 12 em = 50% 12 em = 50% 13 em = 54,16%
Yếu 5 em = 20,83% 3 em = 12,5% 1 em = 4,16%
Qua kết quả trên, tôi nhận thấy: Sau một năm học, kết quả học tập của các em có tăng sau từng học kì tuy nhiên số lợng học sinh khá giỏi còn tăng quá ít, số học sinh yếu giảm chậm Trong giờ học các em học còn uể oải, nắm kiến thức mới còn chậm khiến cho giáo viên phải mất nhiều công sức trong việc củng cố kiến thức vào những giờ tăng buổi Nếu nh các em không học 10 buổi/tuần thì tôi nghĩ kết quả khó có thể đạt đợc nh
vậy
Từ thực trạng trên, để công việc đạt hiệu quả tốt hơn, giúp các em học sinh có hứng thú trong học tập, nâng cao chất lợng giáo dục trong nhà trờng, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phơng pháp trong giảng dạy, đa những kiến thức đợc coi là khô khan của môn toán thành những trò chơi học tập nhằm mục đích để giúp các em học mà chơi, chơi mà học Trò chơi toán học không những chỉ giúp các em lĩnh hội đợc tri thức mà còn giúp các em củng cố và khắc sâu các tri thức đó
Trang 4
B Giải quyết vấn đề
I Các giải pháp thực hiện.
1 Tổ chức trò chơi trong môn toán lớp 3.
Để cỏc trũ chơi gúp phần mang lại hiệu quả cao trong giờ học, khi tổ chức và thiết kế trũ chơi phải đảm bảo những nguyờn tắc sau :
a Thiết kế trò chơi toán học trong môn toán lớp 3
* Tổ chức trũ chơi học tập để dạy mụn toỏn núi chung và mụn toỏn lớp 3 núi riờng, chỳng ta phải dựa vào nội dung bài học, điều kiện thời gian trong mỗi tiết học
cụ thể để đưa ra cỏc trũ chơi cho phự hợp Song muốn tổ chức được trũ chơi trong dạy toỏn cú hiệu quả cao thỡ đũi hỏi mỗi giỏo viờn phải cú kế hoạch chuẩn bị chu đỏo, tỉ
mỉ, cặn kẽ và đảm bảo cỏc yờu cầu sau :
+ Trũ chơi mang ý nghĩa giỏo dục
+ Trũ chơi phải nhằm mục đớch củng cố, khắc sõu nội dung bài học
+ Trũ chơi phải phự hợp với tõm sinh lý học sinh lớp 3, phự hợp với khả năng người hướng dẫn và cơ sở vật chất của nhà trường
+ Hỡnh thức tổ chức trũ chơi phải đa dạng, phong phỳ
+ Trũ chơi phải được chuẩn bị chu đỏo
+ Trũ chơi phải gõy được hứng thỳ đối với học sinh
* Cấu trỳc của Trũ chơi học tập :
+ Tờn trũ chơi
+ Mục đớch : Nờu rừ mục đớch của trũ chơi nhằm ụn luyện, củng cố kiến thức,
kỹ năng nào Mục đớch của trũ chơi sẽ quy định hành động chơi được thiết kế trong trũ chơi
+ Đồ dựng, đồ chơi : Mụ tả đồ dựng, đồ chơi được sử dụng trong Trũ chơi học tập
+ Nờu lờn luật chơi : Chỉ rừ qui tắc của hành động chơi quy định đối với người chơi, quy định thắng thua của trũ chơi
Trang 5+ Số người tham gia chơi : Cần chỉ rừ số người tham gia trũ chơi.
+ Nờu lờn cỏch chơi
b Cỏch tổ chức trũ chơi :
Thời gian tiến hành : thường từ 5 - 10 phỳt
- Đầu tiờn là giới thiệu trũ chơi :
+ Nờu tờn trũ chơi
+ Hướng dẫn cỏch chơi bằng cỏch vừa mụ tả vừa thực hành, nờu rừ luật chơi
- Chơi thử và qua đú nhấn mạnh luật chơi
- Chơi thật
- Nhận xột kết quả chơi, thỏi độ của ngươi tham dự, giỏo viờn cú thể nờu thờm những tri thức được học tập qua trũ chơi, những sai lầm cần trỏnh
- Thưởng - phạt : Phõn minh, đỳng luật chơi, sao cho người chơi chấp nhận thoải mỏi và tự giỏc làm trũ chơi thờm hấp dẫn, kớch thớch học tập của học sinh Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng những hỡnh thức đơn giản, vui (như chào cỏc bạn thắng cuộc, hỏt một bài, nhảy lũ cũ )
2 Giới thiệu một số trò chơi gây hứng thú học tập ở lớp 3 :
Sau đõy tụi xin giới thiệu một số trũ chơi tiờu biểu mà tụi đó ỏp dụng trong quỏ trỡnh dạy toỏn cho học sinh lớp 3
a Những trò chơi củng cố nội dung số học và đại số.
Trò chơi 1: Đoàn kết“ ”
- Mục đích: Rèn luyện kĩ năng tính nhẩm nhanh.
Thời gian chơi: 5 – 7 phút.
- Cách chơi: Giáo viên hô : Đoàn kết, Đoàn“ kết”
Học sinh hỏi: “ Kết mấy, kết mấy?”.
Giáo viên hô: “ Kết 3 x 2” hoặc “14- 9”, “8+ 3”…
Học sinh phải nhẩm nhanh đợc kết quả và kết thành nhóm theo yêu cầu
Luật chơi: Ai nhanh đợc tuyên dơng, ai chậm bị phạt tuỳ theo yêu cầu của lớp.
Trang 6* Trò chơi này tôi áp dụng vào những tuần đầu của lớp 3 vì khi nhận lớp tôi thấy
một số em khả năng tính nhẩm còn quá yếu Khi tổ chức trò chơi này, tôi thấy giờ học
có hiệu quả hơn, những em trớc đây ngại học, không chú ý, để ý gì tới tiết học nay lại là thành phần tích cực nhất Nh em Hùng, em Hiếu, ngay cả giờ ra chơi cũng th… ờng chơi một mình không gần gũi với bạn bè nay lại hăng hái tham gia, mạnh dạn ôm chầm kết thành nhóm khi có hiệu lệnh Gần cuối tiết học tôi quan sát thấy các em mạnh dạn, tự tin hơn Sự hứng thú của học sinh , sự hoà nhập của học sinh nhút nhát, sự chú ý học tập của các em trong giờ học toán đã kích thích tôi tìm tòi, nghiên cứu thêm một số trò chơi
Trò chơi 2: Xì điện.
Mục đích: Giúp học sinh thuộc nhân , chia trong bảng.
Thời gian chơi: 7 – 10 phút.
Luật chơi: Lớp chia thành 2 đội để thi đua Giáo viên sẽ “châm ngòi” đầu tiên,
thầy đọc một phép tính chẳng hạn 4 x 8 rồi chỉ vào một em thuộc một trong 2 đội, em
đó phải bật ngay ra kết quả.Nếu kết quả đúng thì em đó có quyền “xì điện” một bạn
thuộc đội đối phơng Em sẽ đọc bất kì phép tính nào, ví dụ 36 : 9 và chỉ vào một bạn (ở bên kia) bạn đó lập tức phải có ngay kết quả là 4, rồi lại “xì điện” trả lại đội ban đầu
Cứ nh thế cô cùng 2 th ký ghi kết quả của mỗi đội Hết thời gian chơi đội nào có nhiều bạn đọc kết quả đúng thì thắng
• Chú ý: Khi đợc quyền trả lời mà lúng túng không bật ngay ra đợc kết quả thì mất
quyền trả lời và “xì điện”, giáo viên sẽ lại chỉ định một bạn khác bắt đầu.
* Trò chơi này tôi thờng áp dụng khi dạy các bài nhân, chia trong bảng Sau mỗi giờ
học tôi nhận thấy các em thuộc và nhớ rất nhanh bảng nhân và chia Một số em trớc
đây bố, mẹ thờng hay than phiền với thầy cô là cháu rất ngại và không chịu học Bảng cửu chơng thì nay lại là những em tích cực học và thuộc nhanh nhất Tôi quan sát thấy ngay cả trong giờ ra chơi các em thờng chia nhóm đố nhau
Trò chơi 3 Ai đúng ?- Ai sai ?
Yêu cầu: nắm vững cách đọc, cách viết, cấu tạo các số tự nhiên có 4, 5 chữ số.
Trang 7Chuẩn bị: GV chuẩn bị cho mỗi đội 10 tờ giấy khổ A4 để trắng, 5 bút dạ GV phát cho mỗi em 2 tờ giấy và 1 bút dạ ( chuẩn bị vào 1 tờ, ghi cách đọc của đội bạn vào 1 tờ) Mỗi đội 5 em học sinh lên bảng đứng thành 1 hàng Hai đội “bốc thăm” giành quyền đọc trớc
Thời gian chơi: 5 -7 phút.
Luật chơi: GV cho 2 đội chuẩn bị 2 phút, 5 em sẽ bàn nhau và mỗi em viết sẵn 1
số có từ 4 – 5 chữ số vào một mặt của tờ giấy( viết to để ở dới lớp có thể nhìn rõ; ghi cách đọc ở góc trên bằng chữ nhỏ, khi cầm giơ lên đối phơng không nhìn thấy) Mặt còn lại ghi cách đọc một số nào đó, cũng ghi cách viết ở góc trên bằng chữ cỡ nhỏ Hết thời gian 2 phút, cô hô: “Lần thứ nhất bắt đầu” thì đội đợc đi trớc sẽ nêu cách đọc số
mình chuẩn bị( mỗi số đọc to 2 lần), đội kia phải viết lại đợc Sau khi đọc đủ 5 số, thì
đổi vai trò ngợc lại Lần thứ 2 thì đội đi trớc phải nhìn các số của đội kia viết rồi đọc to cho cả lớp nghe và đổi vai trò ngợc lại Sau khi 2 đội kết thúc đọc và viết, GV cùng cả lớp sẽ làm trọng tài để kiểm tra kết quả Đội đọc phải giơ đáp án lên, đội viết phải giơ kết quả Cứ mỗi ý( đọc, viết) đúng 10 điểm, đọc chậm, vấp sửa lỗi trừ đi 2 điểm Nếu làm đáp án sai trừ 5 điểm, đội nào nhiều điểm hơn sẽ thắng cuộc và đợc tuyên dơng
tr-ớc lớp
* Nh chúng ta đã biết, học sinh lớp 3 mới chỉ đọc, viết và tính toán đối với các số
có 4, 5 chữ số Bởi vậy phần này rất quan trọng đối với các em Tuy nhiên ở năm học trớc, khi dạy tới phần này, tôi thấy học sinh khi đọc, viết thờng hay lẫn lộn, sai nhiều Một số em yếu của lớp do không tập trung nên hay đọc, viết sai Năm học này sau mỗi bài mới, tôi tổ chức ngay cho các em chơi trò chơi học tập trên Tôi nhận thấy không khí lớp học sôi nổi hẳn lên, các em học còn yếu cũng xung phong đọc, viết trong nhóm của mình Khi đợc GV tuyên dơng, gơng mặt các em rạng ngời, ánh lên niềm vui khiến cho tôi cũng cảm thấy thật sự vui vì đã khơi dậy đợc trong các em niềm đam mê học tập, giúp các em tự vợt qua đợc chính bản thân mình
b Các trò chơi củng cố vấn đề đo đại lợng.
Trò chơi 4: Trổ tài mua sắm.
Trang 8Yêu cầu: Ngời chơi cần có kĩ năng tính toán với 4 phép tính, nắm vững một số
đơn vị(tờ) tiền Việt Nam hiện nay Biết ứng dụng để trao đổi hàng hoá khi cần thiết Biết một vài nguyên tắc tối thiểu khi trao đổi
Thời gian chơi: 8 – 10 phút.
Chuẩn bị: GV cần chuẩn bị cho 2 đội, mỗi đội khoảng 25000 đ, gồm các loại
tiền: 200 đ(10 tờ), 500 đ(10 tờ), 1000 đ(8 tờ), 2000 đ(5 tờ) Chuẩn bị một số đồ dùng học tập nh: giấy màu( 200 đ/tờ), bút chì(500 đ/chiếc), thớc kẻ( 1200 đ/ chiếc), vở
viết(1500 đ/quyển), truyện tranh (2000 – 3000 đ/quyển), bút bi( 1000 đ/chiếc), trong …
đó sẽ ghi sẵn giá vào giấy và dùng băng dính dính vào các đồ vật Bày tất cả vào 2 bàn cho 2 đội Phát cho 2 đội mỗi đội 1 túi ni lon để đựng hàng mua sắm
Luật chơi: Khi giáo viên hô: “Bắt đầu” và tính giờ thì 2 bạn của 2 đội sẽ đợc
vào “quầy” chọn mua các đồ thích hợp, mua tới đâu bỏ tiền vào hộp tới đó; nếu tiền
chẵn cần cộng nhẩm cẩn thận, chọn đủ hàng rồi mới trả tiền vào hộp; nếu bỏ vào rồi không đợc lấy lại Sau 4 phút, giáo viên hô: “đóng cửa” thì 2 bạn phải lập tức rời quầy, bàn giao số tiền còn lại cho 2 bạn tiếp theo, giáo viên lại hô: “Mở cửa” và 2 bạn tiếp lại
vào chọn mua hàng cho tới hết giờ, các bạn phải nộp giỏ hàng cho giáo viên cùng các bạn kiểm tra Nếu số mặt hàng mua đủ và vừa hết tiền là ngời “Khéo mua”, nếu hết tiền
mà mua không đủ hàng thì là ngời “ Vụng mua”, nếu thừa tiền mà không mua đợc
hàng thì là ngời “Keo kiệt”, nếu số tiền hàng cộng lại nhiều hơn số tiền có là ngời
“Tham”, nếu số tiền hàng cộng lại đợc ít hơn số tiền đã tiêu là ngời Đần“ ” Căn cứ vào kết quả trên mà giáo viên và lớp công nhận đội thắng cuộc
* Tôi nhận thấy rằng trò chơi này thật là mới mẻ đôí với các em, thông qua trò
chơi này các em đã đợc tiếp xúc với cuộc sống hàng ngày và các em vận dụng đợc những kĩ năng tính toán đã học của mình vào thực tế cuộc sống Chính điều đó đã lôi cuốn các em tham gia trò chơi và nắm kiến thức bài học thật nhanh chóng Đặc biệt là
đối với những em học sinh nữ Có những học sinh nữ sau bài học đã mạnh dạn “ tuyên bố” với bạn bè: “Hôm nào đợc nghỉ, tớ sẽ đi chợ mua đồ giúp mẹ, chắc mẹ tớ sẽ ngạc nhiên lắm cho mà xem ”
Trang 9Trò chơi 5: Tích tắc tích tắc,“ –
Học chơi - ăn ngủ,– –
Có giờ, có giấc ”
Yêu cầu: Ngời chơi cần biết cách xem giờ; nắm vững nguyên tắc quay của kim
đồng hồ, có tinh thần hợp tác ý thức tổ chức, tác phong nhanh nhẹn
Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị chọn 2 đội, mỗi đội 18 em Yêu cầu mỗi em tự
chuẩn bị cho mình một cái mũ, 12 em mang mũ hình bông hoa( đứng làm trụ quay của
2 kim giờ, phút)
Luật chơi: Hai đội sẽ xếp thành vòng tròn nh sau:
Giáo viên hô: “ Hai đội chú ý Bây giờ là 15 giờ
đúng hãy mau thể hiện, Hãy mau thể hiện” Giáo viên và 2 bạn đợc chọn làm
th kí quan sát ghi kết quả thể hiện của 2 đội ( các chữ
số ngồi im, trục kim ngồi im, thực chất có 5 bạn gồm kim ngắn 2 bạn, kim dài 3 bạn là
di chuyển) Khi nghe giáo viên hô chú ý thì 5 bạn đứng dậy, nghe giáo viên hô xong thì nhẹ nhàng di chuyển sao cho tới vị trí cần thiết rồi ngồi xuống Cứ nh vậy sau 3 ( 4) lần chơi giáo viên và các bạn th kí tổng kết xem đội nào di chuyển kim nhanh, gọn, đúng ( đúng cả giờ và phút), mỗi lần 10 điểm; nếu quay đúng giờ nhng lúng túng, lộn xộn trừ
2 điểm Đội nhiều điểm hơn sẽ thắng Đội thua cuộc phải đọc 3 lần bài:
Tích tắc, tích tắc, đồng hồ luôn nhắc, từng phút từng giờ, quý hơn vàng
“
ngọc ”
* Chúng ta đã biết ở lớp 2 các em đã đợc học về giờ đúng, lên lớp 3 các em tiếp
Trang 10nhanh nhẹn, linh hoạt, khéo léo trong tính toán và vận động đồng thời củng cố về kĩ năng xem đồng hồ cho các em
c.Các trò chơi củng cố nội dung hình học
Trò chơi 6: Về đúng nhà mình.
Mục đích: Ôn tập về các công thức tính chu vi, công thức tính diện tích các hình(
toán 3). Thời gian chơi: 5-7 phút Chuẩn bị: Các miếng hình vẽ có hình ngôi nhà vẽ hình chữ nhật, hình vuông, hình tứ giác, hình
tam giác
Các miếng bìa có ghi các công thức sau:
Cách chơi:
Mỗi lần cho 4 học sinh cùng chơi, mỗi em đeo một miếng bìa trớc ngực ghi các công thức đã chuẩn bị ở trên, rồi tập hợp thành hàng dọc, vừa đi vừa hát: “ trời nắng, trời
Chu vi:
( a + b) x 2
Chu vi:
a x 4
Diện tích:
a x a
Diện tích:
a x b
