Nhằm hình thành cho học sinh những kiến thức cơ bản ban đầu về con ngời,sự vật hiện tợng đơn giản trong tự nhiên, về nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử và những thành tựu tiêu biểu nhất c
Trang 1Kinh nghiệm dạy địa lí và lịch sử lớp 4
dạng bài ôn tập
I đặt vấn đề
Môn Địa lí và Lịch sử ở tiểu học là môn học tích hợp nhiều kiến thức về
khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Nhằm hình thành cho học sinh những
kiến thức cơ bản ban đầu về con ngời,sự vật hiện tợng đơn giản trong tự
nhiên, về nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử và những thành tựu tiêu biểu nhất
của dân tộc trong quá trình dựng nớc và giữ nớc Giúp học sinh có đợc một
số hiểu biết về các yếu tố tự nhiên,đời sống vật chất và tinh thần của đất nớc
ta, của dân tộc ta và các nớc trên thế giới Cũng qua môn học này, nhằm rèn
luyện cho các em kĩ năng quan sát, suy luận, phân tích tổng hợp,nêu thắc
mắc, trình bày kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, tập vận
Kinh nghiệm dạy địa lí và lịch sử lớp 4
dạng bài ôn tập
I đặt vấn đề
Môn Địa lí và Lịch sử ở tiểu học là môn học tích hợp nhiều kiến thức về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Nhằm hình thành cho học sinh những kiến thức cơ bản ban đầu
về con ngời,sự vật hiện tợng đơn giản trong tự nhiên, về nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử
và những thành tựu tiêu biểu nhất của dân tộc trong quá trình dựng nớc và giữ nớc Giúp học sinh có đợc một số hiểu biết về các yếu tố tự nhiên,đời sống vật chất và tinh thần của
đất nớc ta, của dân tộc ta và các nớc trên thế giới Cũng qua môn học này, nhằm rèn luyện cho các em kĩ năng quan sát, suy luận, phân tích tổng hợp,nêu thắc mắc, trình bày kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, tập vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Góp phần bồi dỡng và phát triển ở học sinh thái độ, thói quen ham học hỏi,thích tìm hiểu
về môi trờng xung quanh, yêu thiên nhiên, yêu con ngời, yêu quê hơng đất nớc,có ý thức tôn trọng cảnh quan thiên nhiên cũng nh truyền thống văn hoá của dân tộc và nhân loại Tạo dựng nền móng vững chắc để các em tiếp tục học tập ở bậc học cao hơn
II thực trạng
Qua thực tế giảng dạy của bản thân,qua việc dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp,tôi nhận thấy thực tế dạy học các môn Địa lí và Lịch sử hiện nay đã có nhiều thay đổi cả trong nhận thức cũng nh trong giảng dạy của giáo viên và việc học của học sinh.Tuy nhiên chất lợng các giờ học cha cao,đặc biệt là các bài ôn tập Sau khi dự giờ các phân môn Địa lí và Lịch sử lớp 4 tại Trờng tiểu học năm học 2008-2009 Tôi đã tiến hành khảo sát chất lợng các bài ôn tập và thu đợc kết quả nh sau:
Sgk
Số hs Tham gia
Xếp loại
Trang 2dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Góp phần bồi dỡng và phát triển ở học sinh thái độ, thói quen ham học hỏi,thích tìm hiểu về môi trờng xung quanh, yêu thiên nhiên, yêu con ngời, yêu quê hơng đất nớc,có ý thức tôn trọng cảnh quan thiên nhiên cũng nh truyền thống văn hoá của dân tộc và nhân loại Tạo dựng nền móng vững chắc để các em tiếp tục học tập ở bậc học cao hơn
II thực trạng
Qua thực tế giảng dạy của bản thân,qua việc dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp,tôi nhận thấy thực tế dạy học các môn Địa lí và Lịch sử hiện nay đã
có nhiều thay đổi cả trong nhận thức cũng nh trong giảng dạy của giáo viên
và việc học của học sinh.Tuy nhiên chất lợng các giờ học cha cao,đặc biệt là các bài ôn tập Sau khi dự giờ các phân môn Địa lí và Lịch sử lớp 4 tại Trờng tiểu học năm học 2008-2009 Tôi đã tiến hành khảo sát chất lợng các bài ôn tập và thu đợc kết quả nh sau:
Sgk
Số hs Tham gia
Xếp loại
Từ thực tế trên tôi đã cố gắng tìm một số biện pháp nhằm nâng cao chất lợng hai môn học này,nhng kết quả không mấy khả quan.,cụ thể kết quả khảo sát năm 2009-2010 nhử sau:
Phân
Môn
BàI ở sgk
Sốhs Tham gia
Xếp loại
IIi.nguyên nhân
Từ thực tế trên tôi rút ra đợc một số nguyên nhân dẫn đến chất lợng bài học của hai môn Lịch sử và Địa lí cha cao là:
-Về phía giáo viên :
Hầu hết các giáo viên đều chăm lo đến học sinh và chất lửụùng bài học, luôn mong muốn nâng cao chất lợng dạy học và thu hút đợc học sinh trong suốt bài dạy của mình.Tuy nhiên họ lại rất lúng túng trong khâu tổ chức cho học
Trang 3sinh hoạt động, đặc biệt là hình thức dạy học theo nhóm và trò chơi học tập Phơng pháp dạy học chủ yếu là “thầy hỏi trò đáp”.Hệ thống câu hỏi còn mang tính rập khuôn, giáo viên hầu nh chỉ sử dụng các câu hỏi trong sách giáo khoa,cha có hệ thống câu hỏi phụ, còn nhiều rụt rè, thiếu sự bứt phá, sáng tạo trong quá trình giảng dạy,cha linh hoạt trong việc xử lí các tình huống mà học sinh nêu ra
-Về phía học sinh:
Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi nên trí nhớ của các em cha bền vững ,kiến thức của bộ môn lại phong phú đa dạng.Bên cạnh đó,một số học sinh cha nhận thức đợc việc học của mình Các em còn xem nhẹ các môn họ không phải là Toán và Tiếng việt,tinh thần học tập uể oải, ít chú ý vào bài học,việc học bài
ở nhà và đọc thêm các tài liệu ngoài giờ hầu nh không có
Do không nắm đợc kiến thức của bài học cũ, kiến thức cuộc sống nghèo nàn nên phần đông học sinh thiếu tự tin và mạnh dạn trong học tập ,trả lời câu hỏi không rõ ràng,lu loát.Các em thờng có tâm lí ngại trả lời trớc đông ngời, cảm thấy xấu hổ khi trả lời sai Chính vì những lí do đó mà các em đâm
ra chán nản và buông xuôi trong quá trình học dẫn đến chất lợng của môn học còn thấp
IV.các biện pháp
Trớc thực trạng đó làm tôi hết sức băn khoăn và thiết nghĩ cần có biện pháp
để nâng cao hiệu quả dạy học môn Tự nhiên và Xã hội nói chung, môn Địa lí
và Lịch sử lớp 4 nói riêng,mà đặc biệt là các bài ôn tập Từ đó tôi suy nghĩ và thiết kế một số tiết ôn tập trong chơng trình môn Địa lí và Lịch sử lớp 4 Nhằm mục đích thu hút đợc tất cả các học sinh tham gia học tập, tránh uể oải, nhàm chán, căng thẳng trong quá trình học Giúp các em tiếp thu bài một cách tích cực, tự giácvà nhớ lâu về kiến thức
Căn cứ vào nội dung ôn tập của từng chửụng, từng bài, từng phân môn cụ thể, các tiết ôn tập tôi thiết kế với hình thức “Câu lạc bộ” trong đó có nhiều hoạt động nhử :
- Bắt thăm trả lời câu hỏi -Giải ô chữ
-Thi tìm đúng vị trí -Thi kể chuyện
Trang 4-Trò chơi -Thi nối nhanh nối đúng -Thi trả lời nhanh Các câu hỏi gắn với nội dung bài học thờng đợc tách ra thành nhiều câu hỏi nhỏ để có nhiều học sinh đợc tham gia,trả lời nhanh gọn, dễ hiểu, dễ nhớ Các câu hỏi phải lô gic, chặt chẽ, có hệ thống, phù hợp nội dung bài dạy, phải có hệ thống câu hỏi gợi mở để giúp đỡ học sinh khi gặp khó khăn
Đồ dùng dạy học phải đợc chuẩn bị chu đáo, sử dụng đợc nhiều năm (tuy nhiên không quá cồng kềnh và tốn kém) nh : thăm, quân bài bằng bìa có gắn nam châm, các ô chữ, các biểu bảng, sơ đồ, lửụùc đồ câm
Cách tổ chức cần đợc dự kiến trớc,dặn học sinh chuẩn bị một số tình huống và cần đọc trớc bài ở nhà
Sau đây tôi xin trình bày thiết kế bài dạy một số tiết ôn tập môn Địa lí và lịch sử lớp 4
Ví dụ 1: Phân môn Lịch sử
Bài 20 : ôn tập (SGK Địa lí và Lích sử lớp 4 –Trang 53)
A Yêu cầu : Học xong bài này học sinh biết :
- Nội dung từ bài 7 đến bài 19,trình bày bốn giai đoạn:Buổi đầu độc lập;Nửụực Đại Việt thời Lí; Nửụực Đại Việt thời Trần; Nửụực Đại việt thời Hậu
Lê
- Kể tên các sự kiện lịch sử tiêu biểu của mỗi giai đoạn và trình bày tóm tắt các sự kiện đó bằng ngôn ngữ của mình
B Nội dung trong SGK
Câu hỏi1:Buổi đầu độc lập,thời Lí ,Trần ,Hậu Lê đóng đô ở đâu ? Tên gọi nớc ta ở các thời kì đó là gì ?
Câu hỏi 2:Từ buổi đầu độc lập đến thời Hậu Lê (thế kỉ XX) trong quá trình dựng nớc và giữ nớc có những sự kiện lịch sử nào tiêu biểu? Em hãy lập bảng thống kê các sự kiện đó
Câu hỏi3:Em hãy kể lại một trong những sự kiện ,hiện tợng lịch sử tiêu
biểu trong quá trình dựng nớc và giữ nớc từ buổi đầu độc lập đến thời Hậu
Lê
C.phần thiết kế mới
1.Chuẩn bị
Trang 5a Thăm ghi các câu hỏi :
Câu hỏi1:Buổi đầu độc lập của nớc ta gắn với các triều đại nào?Tên nớc là gì?Kinh đô đóng ở đâu?(thăm số 1)
Câu hỏi 2:Thời nhà Lí trị vì nớc ta từ năm nào đến năm nào? Tên nớc là gì ? Kinh đô đóng ở đâu?(thăm số 2)
Câu hỏi 3:Nhà Trần trị vì nớc ta trong thời gian nào? Đặt tên nớc là gì? Kinh đô đóng ở đâu?
Câu hỏi 4:Nhà Hồ trị vì nớc ta trong bao lâu?Vào thời gian nào?Tên nớc lúc đó là gì?Kinh đô đóng ở đâu?
Câu hỏi 5:Thời Hậu Lê ở nớc ta bắt đầu từ năm nào và kết thúc vào năm nào?Tên nớc ta lúc đó là gì?Kinh đô đóng ở đâu?
b Năm băng giấy ghi thành quả đạt đợc của dân tộc ta theo từng triều
đại Đinh,Lê,Lý,Trần,Hậu Lê (để sử dụng lâu dài).
- Dẹp loạn mời hai sứ quân thống nhất đất nớc.
- Đánh tan quân xâm lợc nhà Tống lần thứ nhất.
- Dời kinh đô về Thăng Long,xây dựng văn miếu Quốc Tử Giám,đập tan âm
mu xâm lợc lần thứ hai của nhà Tống.
- Đánh thắng ba lần xâm lợc của quân Mông Nguyên,hình thành hệ thống đê
điều ở đồng bằng Bắc Bộ
- Chiến thắng quân Minh xâm lợc,cho ra đời Bản đồ Hồng Đức,Bộ luật Hồng Đức ,bộ Đại Việt kí sử toàn th,Đại thành toán pháp, tác phẩm D địa chí.
C Kẻ sẵn ô chữ
d Dặn học sinh đọc lại các bài Lịch sử đã học từ bài 7 đến bài 19.
e Chuẩn bị trên bảng lớp:
Kẻ sẵn bảng sau :
Triều đại Thời gian Tên nớc Kinh đô Các sự kiện chính
Trang 62 Hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 : Bốc thăm trả lời câu hỏi (6-7 phút)
-Mục đích : Nhằm giải quyết nội dung câu hỏi 1 ở SGK bằng năm câu hỏi
nhỏ (có ở phần chuẩn bị)
-Tiến hành :
+ Giáo viên phổ biến nhiệm vụ (bốc thăm và trả lời câu hỏi có trong
thăm)
+ Chia lớp thành 5 nhóm
+Yêu cầu đại diện các nhóm bốc thăm câu hỏi cho nhóm mình
+ Các nhóm thảo luận để đa ra câu trả lời đúng
+ Các nhóm nêu phơng án trả lời của nhóm mình
+ Giáo viên hớng dẫn chốt lại nội dung đúng và ghi vào bảng hệ thống
đã kẻ sẵn,đồng thời ghi 10 điểm cho nhóm trả lời đúng
Nội dung trả lời đúng:
Câu1:Buổi đầu độc lập của nửụựcta gắn với các triều đại Ngô, Đinh ,Tiền Lê; thời gian từ năm 938 đến năm1009, tên nửụực là Đại Cồ Việt, kinh đô đóng ở Hoa Lử -Ninh Bình ngày nay
Câu 2:Nhà Lí trị vì nớc ta từ năm 1009 đến năm 1226, kinh đô đóng ở Thăng Long, tên nửụực là Đại Việt
Câu3 : Nhà Trần trị vì nớc ta từ năm1226 đến năm 1400,kinh đô đóng ở Thăng Long, tên nửụực là Đại Việt
Câu4 : Nhà Hồ trị vì nửụực ta từ năm 1400 đến năm1406,kinh đô đóng ở Thanh Hoá, tên nửụực là Đại Ngu
Câu 5: Nhà Hậu Lê trị vì nửụực ta từ năm 1428 đến năm 1527; tên nửụực lúc bấy giờ là Đại Việt; kinh đô đóng ở Thăng Long
Hoạt động 2: Giải ô chữ (8-10 phút)
Trang 7- Mục đích : Nhằm mở rộng kiến thức phần ôn luyện,giúp học sinh nhớ lại
một số nhân vật tiêu biểu đã có nhiều cống hiến cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nửụực trong giai đoạn lịch sử đang ôn tập
-Tiến hành :
+ Giáo viên treo bảng có kẻ sẵn các ô chữ
+ Nêu tên trò chơi : Giải ô chữ
+ Nêu luật chơi : Mỗi nhóm đợc chọn một ô chữ khác nhau(theo thứ tự các
nhóm) hội ý nhanh toàn nhóm để có câu trả lời, nếu trả lời đúng thì ghi cho
nhóm mình 10 điểm,nếu sai nhóm khác có quyền trả lời và lấy về cho nhóm
10 điểm của câu hỏi đó,ô chữ hàng dọc đợc giải sau khi giải xong ô chữ hàng ngang số3, nếu đúng ghi về cho nhóm 20 điểm,nếu sai mất quyền chơi
+ Tổ chứccho học sinh chơi
- Câu hỏi của năm ô chữ:
+ Ô thứ nhất gồm 10 chữ cái : tên của một vị vua có công dẹp loạn mời hai
sứ quân, thống nhất lại đất nớc(Đinh Bộ Lĩnh)
+ Ô thứ hai gồm 5 chữ cái:Tên của ngời chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn (Lê Lợi)
+ Ô chữ thứ ba gồm có 9 chữ cái tên của vị vua quyết định dời kinh đô từ Hoa L về Thăng Long năm 1010 (lí công uẩn).
+ Ô chữ thứ tử gồm có 11 chữ cái : tên của bà thái hậu đã quyết định nhửụứng ngôi của con trai mình cho Lê Hoàn để cứu xã tắc,giang sơn thoát khỏi ngoại xâm (dệơng vân nga).
+ Ô chữ thứ năm gồm có 11 chữ cái : tên của ngời chỉ huy quân và dân ta
đánh tan cuộc xâm lợc lần thứ hai của quân Tống trên sông Nhử Nguyệt vào năm 1075-1077(lí thờng kiệt)
+ Ô chữ hàng dọc: Lê Lai (là ngời anh hùng đã dám hy sinh thân mình để cứu Lê Lợi thoát khỏi vòng vây của giặc,trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn )
Hoạt động 3:Nêu đúng sự kiện và các thành quả tiêu biểu(6-8phút)
- Mục đích : giải quyết câu hỏi 2 ở sách giáo khoa
- Tiến hành:
+ Giáo viên phổ biến nhiệm vụ: Mỗi nhóm sẽ nhận đửợc một băng giấy trong đó có ghi một số sự kiện lịch sử,thành quả tiêu biểu (phần chuẩn
Trang 8bị),các nhóm thảo luận và tìm xem những sự kiện lịch sử và các thành quả
đó thuộc triều đại nào Nếu xác định đúng nhóm đó nhận đợc 10 điểm,nếu sai nhóm khác có quyền trả lời và dành 10 điểm
+ Các nhóm thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ
+ Tổ chức cho học sinh trình bày và nhận xét kết quả của nhóm.Sau khi chốt lại các nội dung đúng giáo viên cho các nhóm gắn các băng giấy đó vào bảng hệ thống kiến thức,tơng ứng với từng triều đại rồi cho một số học sinh nhắc lại
Nội dung đúng:
-Triều nhà Đinh : Dẹp loạn mời hai sứ quân thống nhất đất nớc.
-Triều nhà Tiền Lê : Đánh tan quân xâm lợc nhà Tống lần thứ nhất.
-Triều nhà Li :Dời kinh đô về Thăng Long,xây dựng văn miếu Quốc Tử Giám,đập tan âm mu xâm lợc lần thứ hai của nhà Tống.
-Triều nhà Trần:Đánh thắng ba lần xâm lợc của quân Mông Nguyên,hình
thành hệ thống đê điều ở đồng bằng Bắc Bộ
-Triều Hậu Lê: Chiến thắng quân Minh xâm lợc,cho ra đời Bản đồ Hồng
Đức,Bộ luật Hồng Đức ,bộ Đại Việt kí sử toàn th,Đại thành toán pháp, tác phẩm D địa chí
Hoạt động 4: Thi kể chuyện (10-12 phút)
-Mục đích : Hoàn thành câu hỏi 4 ở SGK.
-Tiến hành:
+ Giáo viên nêu yêu cầu : Trong các lịch sử tiêu biểu trên em nhớ nhất là sự kiện nào? Hãy kể lại sự kiện đó
+Các cá nhân nêu sự kiện mà mình thích rồi kể lại sự kiện đó
+ Giáo viên hớng dẫn lớp nhận xét và ghi điểm cho cá nhân theo tiêu chí sau:
Đúng đủ ,chính xác ,hay ,có sáng tạo cho 9-10 điểm;đúng, chính xác nhửng còn thiếu một số chi tiết cho 7-8 điểm.Ngoài ra nhóm nào có cá nhân tham gia kể chuyện còn đợc cộng thêm 1 điểm
Hoạt động 5 : Củng cố và dặn dò(2-3phút)
+ Giáo viên cho một số học sinh nhắc lại các nội dung cơ bản vừa ôn tập (dựa vào bảng hệ thống kiến thức)
+ Tính điểm cho các nhóm và công bố nhóm chiến thắng
+Giáo viên nhận xét giờ học và dặn chuẩn bị bài 21 trang53
Trang 9Ví dụ 2 : Phân môn Địa lí
Bài 23 : Ôn tập(SGK Lịch sử và Địa lí lớp 4 –Trang 134)
A Yêu cầu : Học xong bài này học sinh biết:
- Chỉ hoặc điền đúng đợc vị trí đồng bằng Bắc Bộ,đồng bằng Nam Bộ,sông Hồng,sông Thái Bình, sông Tiền ,sông Hậu ,sông Đồng Nai trên lửụùc
đồ ,bản đồ Việt Nam
- Nêu ủửụùc sự khác nhau giữa đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng Nam Bộ
- Chỉ trên bản đồ vị trí thủ đô Hà Nội và các thành phố : Hồ Chí Minh, Cần Thơ và nêu đợc một vài đặc điểm củấcc thành phố này
B Nội dung trong sách giáo khoa:
Câu hỏi 1: Chỉ trên bản đồ ủịa lí Việt Nam,vị trí của:
- Đồng bằng Bắc Bộ ,đồng Bằng Nam Bộ
- Sông Hồng ,sông Thái Bình ,sôngTiền ,sông Hậu ,sông Đồng Nai Câu hỏi 2: Nêu sự khác nhau về đặc điểm thiên nhiêncủa đồng bằng Bắc Bộ
và đồng bằng Nam Bộ theo gợi ý sau:
Địa hình Sông ngòi
Đất đai Khí hậu
Đồng bằng Bắc Bộ Đồng bằng Nam Bộ
Câu hỏi 3 : Hãy đọc các câu sauvà cho biết câu nào đúng câu nào sai ?
Vì sao?
a Đồng bằng Bắc Bộ là nơi sản xuất nhiều lúa gạo nhất nớc ta
b Đồng bằng Nam Bộ là nơỉ sản xuất nhiều thuỷ sản nhất cả nớc
c Thành phố Hà Nội có diện tích lớn nhất và số dân đông nhất nớc
d Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nớc
Trang 10a Lợc đồ ,bản đồ:
- Năm lợc đồ trống phần đất liền của đất nớc ta (trên bìa cứng cỡ giấy
A3),thể hiện rõvị trí các sông,các thành phố lớn và các đồng bằng(mỗi vị trí gắn một nam châm để học sinh tiện gắn các quân bài ghi tên các địa danh )
- Bản đồ tự nhiên Việt Nam
b Các quân bài : - Năm mửụi quân bài có kích cỡ 3x10 làm bằng bìa cứng
có gắn nam châm.Trên mỗi quân bài ghi một nội dung sau (mỗi nội dung ủửụùc ghi trên 5 quân bài) :
c Thăm ghi các câu hỏi (mỗi thăm ghi một câu).
Câu hỏi 1: Hãy cho biết nguồn gốc của đồng bằng Bắc Bộ và nguồn gốc của đồng bằng Nam Bộ?
Câu hỏi 2 :Địa hình của đồng bằng Bắc Bộ có gì khác với đồng bằng Nam Bộ?
Câu hỏi 3: Hệ thống sông ngòi ở đồng bằng Nam Bộ có gì khác với đồng
bằng
Bắc Bộ?
Câu hỏi 4 : Hãy cho biết đặc điểm đất đai ở đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng
Nam Bộ?
Câu hỏi 5 : Khí hậu ở đồng bằng Bắc Bộ có gì khác với khí hậu ở đồng bằng
Nam Bộ?
d. Kẻ sẵn ô chữ trên bảng phụ:
SThái Bình
S Đồng Nai
ĐB Nam Bộ
ĐB Bắc Bộ
S Hồng
