- Từ những bối cảnh xã hội đó đã tác động rất lớn đến giáo dục vàđào tạo ở tất cả các nước trrên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng trongđó các môn khoa học xã hội trong nhà trường
Trang 1- Từ những bối cảnh xã hội đó đã tác động rất lớn đến giáo dục vàđào tạo ở tất cả các nước trrên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng trong
đó các môn khoa học xã hội trong nhà trường cần được quan tâm chú ý và nhất
là môn lịch sử ngày càng được nhận thức là có vai trò và vị trí quan trọng trongviệc đào tạo thế hệ trẻ hiểu biết về lịch sử đó cũng là nhu cầu của cuộc sống hiệntại và tương lai đặt ra cho toàn xã hội ngành giáo dục, nhất là giáo viên giảngdạy lịch sử nhiều nhiệm vụ cấp bách
- Trong quá trình hội nhập đòi hỏi phải có những con người năngđộng, sáng tạo biết giao lưu và hội nhập có hiệu quả Vì vậy trong dạy học lịch
sử giờ đây không chỉ để ghi nhớ một số sự kiện, một vài chiến công nói lên tiếntrình đi lên của một dân tộc, để ghi nhớ công lao của một số người làm nên sựnghiệp to lớn đó, mà phải biết tìm hiểu, tiếp nhận những nét đẹp của đạo đức,đạo lí làm người đó chính là cái gốc của mỗi sự nghiệp lớn hay nhỏ của một dântộc không chỉ ở thời xa xưa, ở cả ngày nay và mai sau
- Trong nhà trường phổ thông hiện nay môn lịch sử với nhiệm vụ vàchức năng của mình đã góp phần tích cực vào công cuộc này, nó không chỉ cótác dụng quan trọng về sự phát triển trí tuệ mà còn cả về giáo dục tư tưởng, tinhthần, đạo đức, thẩm mĩ với những người thật, việc thật, biết mình, biết người đó
là cơ sở vững chắc cho giáo dục niềm tin, giáo dục lí tưởng xã hội chủ nghĩa,
Trang 2tiên, với những người có công với tổ quốc từ đó khơi dậy niềm say mê, tìm tòi,tiếp thu kiến thức của học sinh, tạo hứng thú học lịch sử để việc dạy và học đạthiệu quả Đó là nhiệm vụ, mục đích của người thầy trong sự nghiệp đào tạo thế
hệ trẻ, con người mới, xã hội tiến bộ
II/ TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC
- Nhưng trên thực tế học sinh quan niệm môn lịch sử là một bộ mônhọc phụ nên ít quan tâm chú ý học tập, ít đầu tư cho việc tìm tòi nghiên cứu, sưutầm tài liệu, tranh ảnh có liên quan Giáo viên dạy theo kiểu truyền thống chỉthuyết trình hay liệt kê những sự kiện lịch sử, đọc chép, làm sao cho kịp thờigian, kịp chương trình nên tiết học trầm lắng không thu hút được sự chú ý củahọc sinh, không phát huy được tính tích cực học tập của các em học sinh Dovậy các em thường chán học, Kết quả nhiều em không đạt yêu cầu Đó cũng làvấn đề mà tôi băn khoăn, trăn trở làm thế nào để thu hút được sự chú ý của các
em học sinh, phát huy được sự tích cực, tự giác ngay khi bắt đầu tiết học để các
em lĩnh hội khắc sâu kiến thức, ham học và đạt kết quả tốt nhất
Trang 3B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN
- Phát huy tính tích cực tạo hứng thú của học sinh trong giờ học là một vấn
đề được chú ý nhiều trong dạy và học, nó là động lực quan trọng trong hoạtđộng học tập của học sinh để đạt hiệu quả tốt nhất
- Trong học tập phương pháp phát huy tính tích cực, tạo hứng thú giúp chongười học nắm bắt được kiến thức nhanh hơn Người học sẽ hướng toàn lực sựchú ý của mình vào đối tượng nhận thức từ đó làm cho quá trình quan sát chủđộng lĩnh hội kiến thức nhạy bén chính xác hơn, tích cực tư duy tưởng tượngphong phú, người học trở nên sáng tạo
- Như vậy phát huy tính tích cực tạo hứng thú có vai trò hết sức quan trọngđối với quá trình nhận thức của học sinh nó ảnh hưởng rất lớn đến kết quả họctập Do vậy đòi hỏi người thầy phải có một phương pháp sư phạm vững chắc,giảng dạy lịch sử thật sinh động, thật sống, tạo sự lôi cuốn, yêu thích để các emthích tìm tòi khám phá
- Qua những năm trực tiếp đứng lớp giảng dạy bản thân tôi đã luôn cố gắngvươn tới những giờ giảng lịch sử nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
chương trình học nói chung và cụ thể là qua bài: Bài 4: “Phong trào công nhân
và sự ra đời của chủ nghĩa Mác”.
II/ KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY
1 Chuẩn bị
Để tiến trình dạy và học Bài 4: “Phong trào công nhân và sự ra đời của
chủ nghĩa Mác” đạt kết quả tốt đòi hỏi người thầy và người học phải đầu tư
nhiều khâu chuẩn bị
1.1 Đối với bản thân tôi đã chuẩn bị như sau:
- Nghiên cứu kĩ nội dung bài học trong sách giáo khoa, để từ đó định rakiến thức và chọn hướng giải quyết, lựa chọn phương pháp phù hợp với từng nộidung của bài
Trang 4- Nghiên cứu kĩ sách giáo viên để nắm được những điều cần lưu ý khi tiếnhành giảng dạy.
- Sưu tầm tư liệu có liên quan đến phong trào công nhân nửa đầu thế kỉXIX, tranh ảnh về C.Mác và Ăng Ghen, tư liệu về hai nhà cách mạng vĩ đại này,phóng lớn các hình ảnh trong sách giáo khoa
- Soạn giáo án, tiến hành theo trình tự các bước lên lớp, xác định phươngpháp cụ thể
- Xây dựng hệ thống câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với trình
độ, đối tượng học sinh
- Chuẩn bị phiếu thảo luận nhóm
- Phân phối thời gian hợp lệ từng khâu, từng phần của bài trên lớp
1.2 Đối với học sinh
- Tôi yêu cầu các em học kĩ bài cũ để từ đó dễ dàng liên hệ đến kiến thứcbài mới
- Nghiên cứu kĩ nội dung bài mới ở nhà, chú ý quan sát các hình ảnh trongsách giáo khoa (trong bài) và những câu hỏi xen kẽ, các câu hỏi cuối bài
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu nói về C.Mác và Ăng Ghen
- Chia sẵn nhóm học tập 6 – 7 học sinh và chuẩn bị giấy khi tiến hành thảoluận tránh mất thời gian
2 Các phương pháp áp dụng trong bài học.
2.1 Phương pháp tạo tình huống có vấn đề.
- Ngay khi bắt đầu tiết học vào bài mới tôi tạo ra tình huống có vấn đề đểthu hút sự chú ý của học sinh và tạo sự hấp hẫn cho bài học
+ Ví dụ:
Giáo viên: giờ học trước thầy và các em đã tìm hiểu xong bài “Chủ nghĩa
tư bản được xác lập trên phại vi thế giới” Các em đã thấy sự phát triển nhanh
chóng của chủ nghĩa tư bản càng khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa hai giai cấp tư
Trang 5sản và vô sản Vậy để giải quyết mâu thuẫn đó giai cấp vô sản đã tiến hành cuộc đấu tranh như thế nào? Thầy cùng các em tìm hiểu nội dung bài mới.
- Hay là khi dạy các lớp khác tôi sử dụng các phương pháp hỗ trợ cho nhau
để thu hút, lôi cuốn học sinh
+ Ví dụ:
Giáo viên: Vì sao ngay từ khi mới ra đời giai cấp công nhân đã đấu tranh
chống chủ nghĩa tư bản?
Học sinh: Do công nhân bị bóc lột nặng nề
Giáo viên: Họ bị bóc lột như thế nào? Cuộc sống của những người công nhân ra sao? Họ đấu tranh bằng cách nào?.
Bằng những câu hỏi dẫn dắt như vậy tôi đã định hướng cho các em học sinhđược mục tiêu của tiết học
Vì bài có nội dung học trong hai tiết nên (tiết 1) là làm rõ được nguyênnhân vì sao công nhân lại đấu tranh chống giai cấp tư sản ngay từ khi mới ra đời,hình thức đấu tranh của họ ra sao?
Trang 6Tranh: Lao động trẻ em trong hầm mỏ ở Anh
- Vừa cho học sinh quan sát bức tranh phóng to treo trên bảng giáo viênvừa miêu tả bằng các câu hỏi gợi mở
+ Giáo viên: Theo các em bức tranh này mô tả điều gì?
+ Học sinh: Lao động trẻ em trong hầm mỏ ở Anh
+Giáo viên: Nhìn vào bức tranh, các em hãy cho biết những người đanglàm việc là ai?
+ Học sinh: Là trẻ em
+ Giáo viên: Hình dáng của họ như thế nào?
+ Học sinh: Gầy gòm, ốm yếu, ăn mặc rách rưới
+ Giáo viên:Họ phải làm việc như thế nào?
+ Học sinh: Nặng nhọc, những em bé phải đẩy những xe than lớn gấp nhiềulần cơ thể của mình trong hầm mỏ
Giáo viên tiếp tục miêu tả: công nhân nam, nữ kể cả trẻ em dưới 6 tuổi cũng phải làm thuê trong điều kiện lao động khắc nghiệt, nơi sản xuất nóng bức vào mùa hè, lạnh giá vào mùa đông, không khí ngột ngạt, môi trường lại ô nhiễm có rất nhiều bụi rất hại phổi, sức khoẻ công nhân lại giảm sút nhanh chóng, trẻ em và phụ nữ gầy gòm, xanh xao, mắc các bệnh về xương sống, chân
đi vòng kiềng, sưng khớp, thân thể phát triển không bình thường và chết yểu, chỉ
40 tuổi mà trông già như 60 tuổi, tuổi thọ người lao động không quá 40 tuổi.
Trang 7- Bằng việc sử dụng tư liệu để miêu tả cuộc sống của giai cấp công nhân,tôi đã hướng dẫn các em giải quyết được vì sao giai cấp công nhân lại đấu tranhchống giai cấp tư sản ngay từ khi mới ra đời Từ đó chắc chắn các em hình dungngay được một cách rõ ràng tình cảnh của giai cấp công nhân và sự bóc lột củagiai cấp tư sản.
- Để tăng hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan và khắc sâu kiếnthức, sự kiện lịch sử tôi kết hợp các phương pháp miêu tả, tường thuật, giảnggiải
Trang 82.3 Phương pháp tường thuật, miêu tả, giảng giải.
- Khi giảng về phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân trước tiên làthành phố Li-ông (Pháp) Giáo viên giới thiệu Li-ông là một trung tâm côngnghiệp lớn của Pháp sau Pa-ri 30.000 thợ dệt sống rất cực khổ, họ đòi tănglương nhưng không được chấp nhận nên đứng dậy đấu tranh làm chủ thành phốtrong một số ngày
- Hay khi giảng về phong trào hiến chương từ năm 1836 – 1847 diễn ra ởAnh, tôi khơi dậy khí thế đấu tranh mạnh mẽ, sôi nổi của công nhân bằng cách
tường thuật phong trào qua bức tranh “Công nhân Anh đưa hiến chương đến
Quốc Hội”
Tranh: Công nhân đưa hiến chương đến Quốc hội
+ Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát
+ Giáo viên tường thuật
“Công nhân Anh kí tên vào các bản kiến nghị gửi lên nghị viện đòi được quyền tuyển cử phổ thông Hàng triệu người đã kí vào bản kiến nghị Tháng 5/1842 trên 20 công nhân khiêng chiếc hòm to có bản khiến nghị với trên 3 triệu chữ kí tới nghị viện, theo sau là hàng nghìn người dân đứng hai bên đường hân hoan chào đón nhưng nghị viện không chấp nhận yêu cầu này”.
Trang 9“Trích tư liệu lịch sử thế giới cận đại”
Từ sự kiện trên giáo viên đưa ra câu hỏi:
+ Giáo viên: Tuy không được chấp nhận nhưng phong trào Hiến chương đãchứng tỏ điều gì?
+ Học sinh: Chứng tỏ phong trào có tính chất quần chúng rộng lớn, tính tổchức và mục tiêu chính trị rõ nét
+ Giáo viên: Tại sao những cuộc đấu tranh của công nhân Châu Âu (1830– 1840) diễn ra mạnh mẽ nhưng đều thất bại?
+ Học sinh: Vì bị đàn áp, chưa có lí luận cách mạng đúng đắn, nhưng đãđánh dấu bước trưởng thành của giai cấp công nhân quốc tế, tạo điều kiện cho líluận cách mạng ra đời
Như vậy bằng những câu hỏi so sánh, gợi mở giáo viên đã dẫn dắt các emnắm được đặc điểm, tính chất các phong trào đấu tranh của giai cấp công nhânthời kì 1830 – 1840
- Cuối tiết học giáo viên củng cố bằng cách cho học sinh làm bài tập “tómtắt phong trào đấu tranh của công nhân từ đầu thế kỉ XIX đến năm 1840, kết quảphong trào đạt được.”
- Trên cơ sở trả lời của học sinh giáo viên có thể sơ kết: Ngay từ khi mới ra đời giai cấp công nhân đã không ngừng đấu tranh chống giai cấp tư sản từ hình thức thấp lên cao, từ đập phá máy móc đến đấu tranh chính trị Tuy phong trào diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ nhưng cuối cùng đều thất bại vì chưa có lí luận cách mạng đúng đắn Vậy sự thất bại của phong trào công nhân đã đặt ra vấn đề gì? Vấn đề ấy được đáp ứng như thế nào? Tiết học sau thầy cùng các em tìm hiểu.
- Như vậy phần sơ kết vừa “đóng” vừa “mở” đã kích thích sự suy nghĩ tìmtòi của các em học sinh, thúc đẩy các em tập trung nghiên cứu, tìm cách giải đápcác vấn đề đặt ra
- Kết thúc tiết học giáo viên dặn dò các em về học bài và nghiên cứu trướcphần II và sưu tầm tư liệu, tranh ảnh về C.Mác và Ăng Ghen
Trang 10(TIẾT 2: )
- Sau khi ổn định lớp và kiểm tra bài cũ tôi nêu vấn đề: “Sự thất bại của
phong trào công nhân Châu Âu cuối thế kỉ XIX đã đặt ra yêu cầu phải có lí luận cách mạng soi đường Vậy sự ra đời của chủ nghĩa Mác có đáp ứng được yêu cầu đó hay không? Thầy cùng các em tìm hiểu nội dung Mục II.
- Khi giảng đến phần sự ra đời của chủ nghĩa Mác, tôi yêu cầu các em trìnhbày những tư liệu đã sưu tầm được về C.Mác và Ph Ăng Ghen trên cơ sở sựtrình bày của học sinh và sự hiểu biết của mình, bằng giọng kể truyền cảm vàkính phục hai nhà khoa học thiên tài C.Mác và Ph Ăng Ghen Trước tiên tôi kể
về cuộc đời và sự nghiệp của hai nhà cách mạng vĩ đại này
+ Giáo viên giới thiệu chân dung của C.Mác và Ph Ăng Ghen
Trang 11Đức) thuộc sông Gianh là vùng công nghiệp phát triển nhất ở Đức thời
đó Năm 23 tuổi Mác đỗ tiến sĩ triết học, Ph Ăng Ghen tuy không đỗ đạt cao như Mác nhưng học thuyết rất uyên thâm Hai ông sống có chí hướng cách mạng nên sẵn sàng rời bỏ danh vọng và giàu sang đang chờ đón mình phía trước để hiến dâng cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản và nhân loại đang bị áp bức Hai ông xem đó là hạnh phúc lớn nhất của đời mình Ngay trong bài luận tốt nghiệp phổ thông “Những ý
nghĩ của một thanh niên khi chọn nghề” cậu học sinh Mác đã viết:
“Kinh nghiệm cho thấy rằng người nào đem lại hạnh phúc cho nhiều
người nhất thì người đó hạnh phúc nhất”.
Do chung một chí hướng cao cả nên ngay từ buổi đầu gặp nhau ở Pa-ri năm 1844 hai con người ấy đã trở thành đôi bạn tri kỷ, suốt đời cùng nhau đấu tranh, chia ngọt sẻ bùi đắng cay, xưa nay không một tình bạn nào sánh kịp và cảm động hơn khi bị trục xuất vì hoạt động chính trị vợ chồng Mác phải từ biệt tổ quốc Đức thân yêu sang Pa-ri và Búc – xen (Bỉ) và cuối cùng sang Luân Đôn cư trú lâu dài Ăng Ghen thì bị cha ép buộc sang làm thư kí cho chi nhánh của hãng buôn ở Man-tre-xtơ (Anh) Ăng Ghen ghét cay ghét đắng cái nghề buôn bán bỉ ổi đó, nhưng bù lại là
có điều kiện thường xuyên giúp đỡ gia đình Mác khi gặp khó khăn để Mác toàn tâm toàn ý phục vụ cách mạng.
Như vậy qua giọng kể truyền cảm tóm tắt về cuộc đời và sự nghiệp của hainhà cách mạng vĩ đại giáo viên đã xây dựng được hình tượng nhân vật lịch sửsuốt đời vì lí tưởng cách mạng cao cả Từ đây giáo viên cũng giáo dục cho các
em học sinh về tình yêu thương giúp đỡ nhau khi gặp hoạn nạn khó khăn, phảiđoàn kết và không ngừng học tập để trở thành người công dân có ích cho xã hội
- Để kích thích tinh thần chủ động tiếp thu kiến thức của học sinh tự giảiquyết vấn đề thông qua trao đổi thảo luận
Trang 122.4 Phương pháp thảo luận nhóm – thuyết trình.
- Khi tìm hiểu về tổ chức Đảng và tuyên ngôn Đảng cộng sản (Phần 2 mụcII) tôi yêu cầu học sinh thảo luận nhóm
- Tôi chia lớp thành 4 nhóm với 4 phiếu câu hỏi khác nhau
+ Nhóm 1: “Đồng minh những người cộng sản” được thành lập như thế nào?
(Được kế thừa “Đồng minh những người chính nghĩa” cải tổ thành “Đồng minh những người cộng sản” Chính đảng đầu tiên của giai cấp vô sản thế giới).
+ Nhóm 2: Tuyên ngôn Đảng cộng sản ra đời trong hoàn cảnh nào?
(Chủ nghĩa tư bản đã phát triển, giai cấp vô sản càng bị bóc lột tàn nhẫn, thất bại của những cuộc đấu tranh đã đặt ra một yêu cầu cấp thiết phải có một lí luận khoa học và cách mạng cho phong trào công nhân quốc tế).
+ Nhóm 3: Nêu nội dung chính của tuyên ngôn, câu kết của tuyên ngôn
“vô sản tất cả các nước đoàn kết lại” có ý nghĩa gì?
Nội dung nêu rõ qui luật phát triển của xã hội loài người là sử thắng lợi của chủ nghĩa xã hội.
Giai cấp vô sản là lực lượng lật đổ chế độ tư bản và xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa.
Ý nghĩa câu kết nêu cao tinh thần đoàn kết giữa quốc tế vô sản.
+ Nhóm 4: Sự ra đời của “tuyên ngôn Đảng cộng sản” có ý nghĩa gì?
Tuyên ngôn là một kiệt tác tổng kết toàn bộ quá trình hình thành chủ nghĩa xã hội khoa học sau này gọi là chủ nghĩa Mác Chủ nghĩa Mác là một hệ thống lí luận cách mạng phản ánh quyền lợi của nhân dân lao động và giai cấp vô sản
và chỉ ra cho họ con đường đấu tranh đi đến thắng lợi cuối cùng.
- Sau khi thảo luận nhóm, nhóm trưởng báo cáo tổng kết, kết quả của nhómmình, các nhóm khác đóng góp ý kiến bổ sung Trên cơ sở đó giáo viên nhận xétđánh giá chuẩn kiến thức
Trang 13- Giáo viên yêu cầu học sinh xem hình (28 SGK) và giới thiệu cuốn sáchtuyên ngơn Đảng cộng sản của Mác và Ăng Ghen.
Trang bìa “Tuyên ngơn Đảng cộng sản”
- Như vậy qua kết quả thảo luận của các nhĩm dười sự dẫn dắt của giáoviên thì học sinh hiểu rõ giai cấp vơ sản từ khi mới ra đời đã đấu tranh chống lạigiai cấp tư sản song khơng tránh khỏi thất bại Đến khi chủ nghĩa Mác ra đờiphong trào cơng nhân kết hợp với chủ nghĩa Mác mới trở thành cơng nhân quốc
tế, giáo viên vừa giảng vừa vẽ sơ đồ
Tiếp theo giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu phong trào cơng nhân từnăm 1848 đến năm 1870 và tổ chức quốc tế thứ nhất qua bài tường thuật, cĩ dẫnchứng cụ thể, sinh động thu hút sự chú ý của học sinh, dựng lại bức tranh lịchsử
+ Trước hết về cuộc khởi nghĩa tháng 6 năm 1848 giáo viên phĩng to lược
đồ (hình 20 SGK)
Phong trào công nhân + Chủ nghĩa Mác = Phong trào cộng sản