BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠODỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ - II CỤC GIÁO VIÊN VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Sửa ngày 1- 7- 09/ Lần 4- Đức- MP sửa Tài liệu tập huấn giáo viên THCS ĐỔI M
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO
DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ - II
CỤC GIÁO VIÊN VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Sửa ngày 1- 7- 09/ Lần 4- Đức- MP sửa
Tài liệu tập huấn giáo viên THCS ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
VÀ ĐỔI MỚI ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
MÔN ĐỊA LÍ
(Tài liệu lưu hành nội bộ)
Hà nội 6- 2009
Trang 2Ngày thứ nhất
MỞ ĐẦU:
GIỚI THIỆU MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TẬP HUẤN
I Mục tiêu: Sau bài học, học viên cần :
- Quan triệt được mục tiêu đợt tập huấn,
- Biết rõ nội dung, phương pháp tập huấn và chương trình tập huấn
- Có tâm thế sẵn sàng triển khai tiếp lớp tập huấn ở địa phương
II Tài liệu và thiết bị:
- Giấy A4
- Slide 1, 2, 3 trong Phụ lục tài liệu
III Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1 Tìm hiểu mục tiêu tập huấn
a Hình thức hoạt động: cá nhân, cả lớp
b Thời gian hoạt động: 15’
c Nhiệm vụ: Trao đổi để thống nhất về mục tiêu tập huấn
d Tổ chức thực hiện
BCV thông báo:
- Luật Giáo dục- 2005 yêu cầu: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.
- Bộ GD ĐT yêu cầu: “Đổi mới KTĐG phải gắn với việc thực hiện cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử …”; “Phải đảm bảo sự cân đối các yêu cầu kiểm tra về kiến thức, rèn luyện kỹ năng và yêu cầu về thái độ đối với học sinh và hướng dẫn học sinh tự đánh giá kết quả học tập, rèn luyện năng lực tự học và tư duy độc lập” (Thông báo 287/TB-BGD ĐT ngày 5/5/2009
của Bộ GDĐT về đổi mới KTĐG thúc đẩy đổi mới PPDH).
- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức nhiều lớp tập huấn về hai nội dung đổimới PPDH, KTĐG Vậy chúng ta còn mong muốn gì trong đợt tập huấn này?
Trang 3- BCV sử dụng PP công não, đề nghị HV trong 5’ suy nghĩ và ghi lại vào
vở mong muốn của cá nhân đạt được sau 3 ngày tập huấn hè 2009 này
- BCV đề nghị 1 HV nêu đầy đủ mong muốn của cá nhân, một số HV khác
bổ sung
- BCV thống nhất mục tiêu lớp tập huấn bằng Slide số 2, 3
Hoạt động 2 Tìm hiểu nội dung, phương pháp tập huấn
a Hình thức hoạt động: cả lớp
b Thời gian hoạt động: 10’
c Nhiệm vụ: Thống nhất nội dung, phương pháp tập huấn và giới thiệuchương trình tập huấn
d Tổ chức thực hiện: BCV thông báo bằng các Slide từ số 4 đến số 10
1 Kiến thức: Sau đợt tập huấn, HV cần:
- Phân tích được thực trạng tiến hành đổi mới (ĐM) phương pháp dạy học(PPDH), ĐM kiểm tra, đánh giá (KTĐG) kết quả học tập môn Địa lí của họcsinh THCS trong thời gian vừa qua
- Nhận thức được sự cần thiết phải tiếp tục tiến hành đổi mới PPDH vàKTĐG kết quả học tập của học sinh
- Trình bày được những định hướng, biện pháp đổi mới PPDH môn Địa lí
Trang 4- Phân tích được ý nghĩa của ma trận đề trong việc ra đề kiểm tra của mônĐịa lí.
- Nêu được những nội dung và PP tiến hành một khoá tập huấn theo địnhhướng đổi mới
- Tiến hành đổi mới PPDH theo định hướng chung và theo đặc trưng bộ môn
- Soạn được đề kiểm tra đúng theo định hướng đổi mới KTĐG trong môn Địa lí
- Tổ chức tập huấn bồi dưỡng giáo viên (GV) đúng yêu cầu của Bộ
“Nói cho tôi nghe - Tôi sẽ quên
Chỉ cho tôi thấy - Tôi sẽ nhớ
Cho tôi tham gia - Tôi sẽ hiểu”
Ngạn ngữ Việt Nam cũng có câu:
“Trăm nghe không bằng một thấy Trăm thấy không bằng một làm”
Trang 52 Tài liệu tập huấn
Tài liệu được biên soạn theo phương pháp tiếp cận của GIPO (xem phụ lụcphần một về đổi mới PPDH) và có cấu trúc sau:
- Phần thứ nhất trình bày các hoạt động với các thành phần: mục tiêu hoạtđộng, điều kiện đảm bảo thực hiện, chủ yếu đưa ra yêu cầu về nguồn tài liệu và đồdùng, thiết bị cần thiết; tiếp theo là tiến trình hoạt động, làm rõ những hoạt động củaBCV và HV cần thực hiện với các nguồn tài liệu, thiết bị để đạt được mục tiêu.Phần này còn cung cấp các phiếu học tập hoặc gợi ý cách trình bày kết quả làm việccủa cá nhân hoặc nhóm Ở một số hoạt động còn cung cấp thông tin phản hồi giúp
GV có câu trả lời đúng BCV căn cứ vào gợi ý ở từng hoạt động, thông báo cho HVnhiệm vụ và tổ chức cho HV làm việc để có các sản phẩm cụ thể
Trong mỗi nhiệm vụ có gợi ý cách thức tổ chức hoạt động (cá nhân/nhóm),
có dự kiến thời gian thực hiện Tuy nhiên, BCV có thể linh hoạt bố trí việc thựchiện các nhiệm vụ cũng như thời gian cần thiết trong hoạt động Cuối cùng là sảnphẩm cần đạt ở từng hoạt động (của cá nhân hoặc nhóm)
- Phần thứ hai là các phụ lục cung cấp những tư liệu được BCV sử dụng và tưliệu mà HV sẽ sử dụng khi thực hiện nhiệm vụ theo gợi ý của từng hoạt động vàmột số tư liệu liên quan đến vấn đề đổi mới PPDH và KTĐG để HV tham khảo
- Phần thứ ba: Giao nhiệm vụ cho các cốt cán tổ chức tập huấn ở địa phương
III NỘI DUNG TẬP HUẤN
1.Giới thiệu mục tiêu, nội dung và phương pháp tập huấn
2 Thực trạng, sự cần thiết và định hướng cơ bản của đổi mới PPDH Địa lí
ở THCS
3 Thực hành đổi mới PPDH Địa lí theo định hướng đổi mới
4 Thực trạng, sự cần thiết và định hướng đổi mới KTĐG kết quả học tập môn Địa lí ở THCS
5 Thực hành vận dụng quy trình xây dựng đề kiểm tra môn ĐL
6 Tổng kết
Trang 6IV CHƯƠNG TRÌNH TẬP HUẤN
- Đón đại biểu- Khai mạc
- Báo cáo về “Trường học thân thiện- Học sinh tích cực”
- Tổ chức lớp, phát tài liệu
- Giới thiệu MT,ND, PP tập huấn
- Về đổi mới PPDH môn ĐL ở THCS
- Tài liệu của Dự án
- PPDH thường được sử dụng trong đổi mới
8h00- 11h30
Thực hành ĐM KT ĐG: cá nhân và nhóm soạn câu hỏi kiểm tra kỹ năng; soạn đề kiểm tra theo đúng định hướng ĐM KTĐG
- Đề có đủ ma trận, đáp án
- Mối quan hệ giữa ĐM KTĐG và ĐM PPDH trong môn Địa lí THCS
- Tổng kết: Nhiệm vụ của cán bộ cốt cán sau tập huấn TW
- Phân tích sâu một vài câu hỏi về
kỹ năng và đề KT
Trang 7Ngày thứ nhất (tiếp)
PHẦN MỘT ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN ĐỊA LÍ Ở THCS
NỘI DUNG 1: TÌM HIỂU VỀ QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ
MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊA LÍ
I Mục tiêu: Sau phần này, HV cần:
- Biết được vì sao phải đổi mới PPDH nói chung và đổi mới PPDH Địa lí nói riêng
- Trình bày được quan điểm, định hướng và một số giải pháp đổi mới PPDHĐịa lí
- Biết cách xác định mục tiêu và cách thiết kế kế hoạch bài học
II Tài liệu và phương tiện
- Tài liệu “Một số vấn đề đổi mới PPDH môn Địa lí THCS”.
- Giấy Ao, giấy trong; bút viết trên giấy Ao và giấy trong; giấy màu (xanh, đỏ
và vàng)
- Máy chiếu đa năng, máy chiếu qua đầu
III Tiến trình hoạt động
- HV làm quen với kĩ thuật dạy học “các mảnh ghép”
d Tổ chức thực hiện: BCV tổ chức cho các nhóm HV trao đổi về đánh giá
thực trạng và phân tích sự cần thiết phải tiếp tục tiến hành đổi mới PPDH
Hoạt động 1 BCV nêu câu h i th o lu n ỏi thảo luận ảo luận ận
Câu hỏi thảo luận
1 Vì sao phải đổi mới PPDH?
2 Hiểu đổi mới PPDH là thế nào?
3 Thực trạng về đổi mới PPDH ở địa phương ?
Trang 8- Đại diện một số nhóm báo cáo kết quả thảo luận
- BCV kết luận (Mục 1- Phụ lục 2, phần PPDH)
Hoạt động 2: HV làm quen với kĩ thuật dạy học “các mảnh ghép”
- BCV giới thiệu kĩ thuật dạy học “các mảnh ghép”
- BCV chia nhóm theo màu giấy (3
HV/ nhóm) và giao nhiệm vụ cho các nhóm
Câu hỏi thảo luận của các nhóm Vòng 1
- Nhóm màu đỏ: Quan điểm đổi mới PPDH môn Địa lí THCS? Anh/ chị
có thống nhất với quan điểm đổi mới PPDH môn Địa lí THCS? Vì sao?
- Nhóm màu xanh: Định hướng đổi mới PPDH môn Địa lí THCS? Anh/
chị có thống nhất với định hướng đổi mới PPDH môn Địa lí THCS? Cầnthêm/ bớt gì?
- Nhóm màu vàng: Một số giải pháp đổi mới PPDH môn Địa lí THCS?
Anh/ chị có thống nhất với một số giải pháp đổi mới PPDH môn Địa líTHCS? Cần thêm/ bớt gì?
Vòng 2
- Trình bày khái quát về quan điểm, định hướng và một số giải pháp đổimới PPDH môn Địa lí THCS
- Những điểm cần bổ sung hoặc lược bớt?
- HV thảo luận theo nhóm (Vòng 1 và 2); kết quả thảo luận của các nhóm
ở vòng 2 được ghi ra giấy Ao / giấy trong
Hướng dẫn thực hiện kĩ thuật dạy học
“ các mảnh ghép”
Vòng 1: Cả lớp được chia thành 3 nhóm : Đỏ,
xanh, vàng Mỗi nhóm thực hiện 1 nhiệm vụ Mỗi thành viên trong nhóm đều trả lời được câu hỏi trong nhiệm vụ được giao.
Vòng 2: Hình thành nhóm 3 người mới ( 1
người từ nhóm đỏ, 1 người từ nhóm xanh và 1 người từ nhóm vàng) Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau Nhiệm vụ mới được giao cho nhóm vừa thành lập để giải quyết.
Trang 9- Đại diện một số nhóm báo cáo kết quả thảo luận.
- BCV trình bày về quan điểm, định hướng và một số giải pháp đổi mới
PPDH Địa lí ở THCS (Mục 2,3,4,5,6 - Phụ lục 2, phần PPDH)
IV Sản phẩm
- Quan điểm, định hướng và một số giải pháp đổi mới PPDH Địa lí ở THCS
- Kĩ thuật dạy học “các mảnh ghép”
- Phần trình bày của HV trên giấy Ao/ giấy trong
NỘI DUNG 2: TÌM HIỂU VỀ VIỆC VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI
I Mục tiêu: Sau phần này, HV cần:
- Biết cách cải tiến một số PPDH thường dùng (truyền thống) theo định hướngđổi mới
- Có khả năng áp dụng một số PPDH mới nhằm phát huy tính tích cực học tậpcủa HS
II Tài liệu và phương tiện
- Tài liệu “Một số vấn đề đổi mới PPDH môn Địa lí THCS”.
- Giấy Ao, bản trong; bút viết trên giấy Ao và giấy trong.
- Máy chiếu đa năng/máy chiếu qua đầu
III Tiến trình hoạt động
a Hình thức hoạt động: nhóm
b Thời gian hoạt động: 90’
c Nhiệm vụ:
- HV làm quen với kĩ thuật dạy học “khăn trải bàn”
- Khái quát về các quan điểm, PP và kĩ thuật dạy học và việc vận dụng chúng trong DH Địa lí ở THCS
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động 1: BCV giới thiệu về kĩ thuật “khăn trải bàn”
Trang 10Kĩ thuật dạy học “Khăn trải bàn”
1
2 3
4
Kĩ thuật khăn trải bàn:
- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh Chia phần xung quanh thành các phần theo số thành viên của nhóm.
- Cá nhân trả lời câu hỏi và viết trên phần xung quanh.
- Thảo luận nhóm , thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa.
- Treo SP, trình bày
- BCV chia nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm
- Các nhóm số lẻ: Nhi m v 1ệm vụ 1 ụ 1
Nhiệm vụ 1:
- Hãy cho biết một số PPDH Anh / Chị thường sử dụng
để giảng dạy Địa lí ở THCS?
- Hãy cho ví dụ về một phương pháp dạy học địa lí mà
Anh /Chị đã sử dụng có hiệu quả
Đọc phần II (Tài liệu một số vấn để đổi mới PHDH môn
Địa lí ở THCS) và chỉ ra những điểm mới trong việc sử
dụng một số PPDH
+ Nhóm 2 và nhóm 4: Những điểm mới trong nhóm
phương pháp dùng lời
+ Nhóm 6 và nhóm 8 : Những điểm mới trong nhóm
phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan
Trang 11lí thuyết của PPDH
(Có thể hiểu quan điểm học tương đương với các trào lưu sư phạm). Dạy học khám phá
Dạy học theo mục tiêu
Dạy học phân hoá
……
Kĩ thuật dạy họclà những biện pháp, cách thức hành động của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học.
Kĩ thuật 6-3-5
Kĩ thuật mảnh ghép Kĩ thuật khăn phủ bàn Kĩ thuật bể cá
Kĩ thuật bông tuyết
Kĩ thuật phòng tranh
Kĩ thuật công não
……
Sự phân biệt giữa KTDH và PPDH nhiều khi không rõ ràng.
-b) Vận dụng một số PPDH truyền thống theo định hướng đổi mới và một
số PPDH mới
Một số PHDH được sử dụng theo định hướng đổi mới
PPDH hợp tác theo nhóm nhỏ
Trang 12- PP đàm thoại: Cần tăng cường sử dụng
PP đàm thoại gợi mở và nâng cao chất lượng của các câu hỏi
IV Sản phẩm
- HV nhận biết rõ hơn về một số PHDH thường dùng (truyền thống) theo định hướng đổi mới,
- HV biết kĩ thuật dạy học “khăn trải bàn”
- Phần trình bày của HV trên giấy Ao
Ngày thứ hai:
NỘI DUNG 3 : THỰC HÀNH XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG
ĐỊA LÍ THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PPDH
I Mục tiêu: Sau phần này, HV cần:
- Xây dựng kế hoạch bài giảng trong SGK Địa lí THCS theo định hướng đổi mới PPDH (soạn một số trích đoạn của bài trong SGK)
II Tài liệu và phương tiện
- Tài liệu một số vấn đề đổi mới PPDH môn Địa lí THCS
- Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí ở THCS
- PP thuyết trình: Trước và trong khi
thuyết trình, cần nêu lên những vấn đề, tình huống hoặc câu hỏi có liên quan đến nội dung thuyết trình, nhằm kích thích tư duy, định hướng hoạt động nhậnthức của HS
- PPDH phát hiện và giải quyết vấn
đề: Mấu chốt của PPDH phát hiện và
giải quyết vấn đề là tạo ra các tình
huống có vấn đề phù hợp với trình độ
nhận thức của HS
- PPDH hợp tác theo nhóm nhỏ: Không
phải bài học nào cũng thích hợp với
việc tổ chức cho HS làm việc theo
nhóm Cần lưu ý trách nhiệm của cá
nhân trong nhóm
Trang 13- SGK Địa lí các lớp 6, 7, 8 và 9.
- Giấy Ao, A4,giấy trong; bút viết trên giấy Ao và giấy trong
- Máy chiếu đa năng/ máy chiếu qua đầu
III Tiến trình hoạt động
- BCV hướng dẫn soạn trích đoạn:
+ Xác định mục tiêu của nội dung bài trong SGK được trích đoạn (căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa lí ở THCS)
+ Dự kiến phương tiện dạy học
+ Lựa chọn phương pháp sử dụng để dạy trích đoạn và giải thích sự lựa chọn đó
+ Thiết kế các hoạt động của GV và HS
Hoạt động 2:
Trang 14- Các nhóm trao đổi, lựa chọn trích đoạn từ kết quả làm việc của thành viên trong nhóm, sao cho trích đoạn thể hiện rõ việc vận dụng quan điểm đổi mới PPDH của nhóm, chú ý sử dụng phương tiện dạy học, tổ chức hoạt động cho HS.
- Nhóm cùng sạon bài sau khi đã thống nhất với BCV về trích đoạn được lựa chọn
Hoạt động 3:
- HV trình bày các trích đoạn đã soạn trên giấy Ao.
- Các HV khác bình luận, trao đổi, góp ý
- BCV tổng kết ý kiến của các HV trong lớp, bổ sung nhận xét của BCV đối với mỗi bài trình bày và đưa ra một số gợi ý về vận dụng phương pháp dạy học trong các trích đoạn
IV Sản phẩm
- Bài soạn của cá nhân HV (trích đoạn)
- Phần trình bày của nhóm HV trên giấy Ao.
- Nhận xét bài soạn của HV
PHẦN HAI ĐỔI MỚI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
MÔN ĐỊA LÍ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
NỘI DUNG 1:
THỰC TRẠNG VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN ĐỊA LÍ
I Mục tiêu: Sau bài này, HV cần:
Trang 15- Phân tích thực trạng kiểm tra đánh giá (KTĐG) bộ môn Địa lí ở THCS hiệnnay
- Hiểu được sự cần thiết phải đổi mới KTĐG
- Có tâm thế sẵn sàng thực hiện đổi mới KTĐG
II Tài liệu và phương tiện
- Văn bản chỉ đạo thông báo số 287/BGDĐT về đổi mới KTĐG thúc đẩy đổimới PPDH của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bản chỉ đạo của Sở Giáo dục vàĐào tạo
- Máy chiếu đa năng, giấy Ao, bút viết lên giấy, kẹp giấy, dây treo
III Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1 Tìm hiểu thực trạng KTĐG môn Địa lí ở trường THCS hiện nay và sự cần thiết phải đổi mới KTĐG
Trang 16CÁC GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ
I Mục tiêu:Sau bài này, HV cần:
- Phân tích được các giải pháp để thực hiện đổi mới KTĐG
- Lựa chọn các giải pháp đổi mới KTĐG phù hợp để ứng dụng vào cơ sởgiáo dục của địa phương mình
II Tài liệu và phương tiện
Trang 17- Văn bản chỉ đạo về đổi mới KTĐG thông báo số 287/BGDĐT về đổi mớiKTĐG thúc đẩy đổi mới PPDH của Bộ Giáo dục và Đào tạo và các văn bản chỉđạo của Sở Giáo dục và Đào tạo.
- Máy chiếu đa năng, giấy Ao, giấy dính nhỏ, bút viết lên giấy, kẹp giấy, dây treo
III Tiến trình hoạt động
Hoạt động: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Địa lí
a Hình thức hoạt động: cá nhân, nhóm
b Thời gian hoạt động: 30’
c Nhiệm vụ:
- Cá nhân đề xuất giải pháp đổi mới KTĐG kết quả học tập của HS
- Nhóm trao đổi về các ý kiến cá nhân và lựa chọn đưa ra các giải pháp nhằmđổi mới KTĐG kết quả học tập của HS có hiệu quả
d Tổ chức thực hiện:
- BCV yêu cầu cá nhân HV từ nhận xét về thực trạng, ghi tiếp các giải phápđổi mới KTĐG kết quả học tập của HS, mỗi người ghi ít nhất 3 giải pháp (xem phụlục 4 của phần II)
- BCV chia 6 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu sản phẩm của thành viên trong nhóm,trao đổi và đề xuất 5 giải pháp được cho là tâm đắc nhất, ghi kết quả vào giấy A3
- BCV tổ chức đại diện 1 nhóm báo cáo đầy đủ kết quả làm việc của nhóm, sau đó
để các nhóm khác phân tích, bổ sung, cần 1 HV ghi các ý kiến bổ sung vào giấy Ao
- Cuối cùng cả lớp thống nhất những giải pháp đổi mới KTĐG kết quả học tậpmôn địa lí của HS THCS
I Mục tiêu: Sau bài này HV cần:
- Hiểu rõ và vận dụng được những định hướng của việc ĐMKTĐG KQHTmôn Địa lí cấp THCS
- Thiết lập được ma trận đề kiểm tra trên cơ sở của chuẩn kiến thức, kĩ năng
