Đề tài này được tiến hành nhằm xác định điểm cắt tốt nhất của tổng điểm GERDQ để chẩn đoán bệnh trào ngược dạ dày thực quản ở bệnh nhân Việt Nam. Nghiên cứu tiến hành trên các bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện Đại học Y Dược TP. HCM có các triệu chứng tiêu hóa trên.
Trang 1GIÁ TRỊ CỦA BỘ CÂU HỎI GERDQ TRONG CHẨN ĐOÁN CÁC
TRƯỜNG HỢP BỆNH TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN CÓ HỘI
CHỨNG THỰC QUẢN
Quách Trọng Đức*, Hồ Xuân Linh**
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Bộ câu hỏi GERDQ được xem là một công cụ chẩn đoán bệnh trào ngược dạ dày – thực quản
(BTNDD-TQ) đơn giản và hiệu quả tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu ở các nước phương Tây Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào xác định giá trị của GERDQ ở người Việt Nam
Mục tiêu: Xác định điểm cắt tốt nhất của tổng điểm GERDQ để chẩn đoán BTNDD-TQ ở bệnh nhân Việt
Nam
Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu tiền cứu, cắt ngang trên các bệnh nhân ngoại trú tại BV ĐHYD
TP HCM có các triệu chứng tiêu hóa trên Đánh giá triệu chứng lâm sàng theo GERDQ và đánh giá tổn thương VTNDD-TQ trên nội soi theo phân loại Los Angeles BTNDD-TQ được chẩn đoán theo định nghĩa của đồng thuận Montreal Người đánh giá nội soi không biết các triệu chứng lâm sàng để đảm bảo tính khách quan khi đối chiếu Sử dụng đường cong ROC để xác định điểm cắt thích họp cho chẩn đoán
Kết quả: Có 201 bệnh nhân với tuổi trung bình là 39,4 ± 11,8 và tỉ lệ nam:nữ là 1,3 BTNDD-TQ chiếm tỉ
lệ 45,3% (91/201), trong đó VTNDD-TQ chiếm tỉ lệ 16,9% (34/201) Đau thượng vị là than phiền chính thường
gặp nhất của các bệnh nhân này, chiếm tỉ lệ 46,2% (42/91) 97,1% các trường hợp VTNDD-TQ ở mức độ độ
nhẹ Điểm cắt GERDQ ≥ 6 cho độ nhạy và độ chuyên biệt trong chẩn đoán BTNDD-TQ lần lượt là 70,3% và 72%
Kết luận: Điểm cắt của tổng điểm GERDQ để chẩn đoán BTNDD-TQ ở người Việt Nam thấp hơn so với
Phương Tây Triệu chứng đau thượng vị phổ biến ở bệnh nhân BTNDD-TQ ở Việt Nam góp phần lý giải cho giá trị điểm cắt thấp hơn này
Từ khóa: GERDQ, viêm trào ngược dạ dày – thực quản, bệnh trào ngược dạ dày – thực quản
ABSTRACT
THE ROLE OF GERDQ QUESTIONAIRE IN THE DIAGNOSIS OF GASTRO-ESOPHAGEAL REFLUX
DISEASE WITH ESOPHAGEAL SYNDROME
Quach Trong Duc, Ho Xuan Linh
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 1 - 2012: 15 - 22
Background: GERDQ questionnaire has been considered as a simple and effective tool for GERD diagnosis
in primary care in Western countries This questionnaire has not been validated in Vietnamese population
Aim: To determine the optimal cut-off point of GERDQ score for the diagnosis of GERD in Vietnamese
patients
Subjects and methods: A prospective cross-sectional study was conducted on out-patients who had upper
gastrointestinal symptoms at the University Medical Center of Hochiminh City Patients’ symptoms were assessed according to GERDQ questionnaire and the severity of reflux esophagitis was assessed according to the Los Angeles classification The criteria for GERD diagnosis was based on the GERD definition of Montreal consensus The endoscopist who evaluated endoscopic finding was masked from patients’ symptoms ROC curve
Trang 2was used to define the optimal cut-off GERDQ score for the diagnosis of GERD
Results: There were 201 patients with the mean age of 39.4 ± 11.8 and the male-to-female ratio of 1.3 The
rates of GERD and RE were 45.3% (91/201) and 16.9% (34/201), respectively Epigastric pain was the most
common chief complaint of GERD with the rate of 46.2% (42/91) 97.1% patients with RE were in mild grade
(i.e LA-A or LA-B) Using the GERDQ cut-off score of 6, the sensitivity and specificity for GERD diagnosis were 70.3% and 72%, respectively
Conclusion: The optimal GERDQ cut-off in Vietnamese is lower than that in Western population, which is
partly explained by the common of epigastric pain in Vietnamese patients with GERD
Key words: reflux esophagitis, GERDQ, GERD
ĐẶT VẤN ĐỀ
Tần suất bệnh trào ngược dạ dày thực quản
(BTNDD-TQ) có xu hướng ngày càng tăng ở các
nước Châu Á(3,6,7).Một tiến bộ gần đây trong lĩnh
vực chẩn đoán BTNDD-TQ là sự ra đời của bộ
câu hỏi GerdQ, được xây dựng cơ sở tích hợp
điểm của các triệu chứng cơ năng Ưu điểm nổi
bật của bộ câu hỏi này là giúp nâng cao độ
chính xác trong chẩn đoán BTNDD-TQ của bác
sĩ đa khoa tổng quát lên ngang với bác sĩ chuyên
khoa tiêu hóa, đồng thời giúp đánh giá mức độ
nặng của bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị.(8)
Đây là một công cụ chẩn đoán đơn giản và
không xâm lấn, do đó có tiềm năng ứng dụng
cao tại các cơ sở y tế chăm sóc sức khỏe ban đầu
Tuy nhiên, điểm cắt (cut-off point) của tổng
điểm GERDQ nhằm chẩn đoán BTNDD-TQ
được xác định dựa trên nghiên cứu ở dân số Âu
– Mỹ, việc ứng dụng trên người Việt Nam có thể
có một số điểm khác biệt Nghiên cứu trước đây
của chúng tôi cho thấy bệnh nhân Việt Nam bị
VTNDD-TQ thường ít có biểu hiện triệu chứng
trào ngược điển hình, trong khi đau thượng vị
lại là triệu chứng thường gặp nhất.(11) Do đó
điểm cắt của tổng điểm GERDQ khi sử dụng để
chẩn đoán BTNDD-TQ ở bệnh nhân Việt Nam
có thể thấp hơn so với nghiên cứu gốc Hiện tại
trong nước chưa có công trình nào về vấn đề
này Nghiên cứu này được tiến hành nhằm xác
định giá trị của bộ câu hỏi GerdQ để chẩn đoán
các trường hợp BTNDD-TQ có hội chứng thực
quản ở bệnh nhân Việt Nam
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng
Các bệnh nhân ngoại trú đến khám tại BV Đại Học Y Dược TP HCM từ tháng 03/2011 đến tháng 07/2011 thỏa mãn các tiêu chuẩn sau:
Tiêu chuẩn nhận bệnh
Tuổi ≥ 18
Có triệu chứng nghi ngờ bệnh đường tiêu hóa trên
Được chỉ định nội soi tiêu hóa trên
Tiêu chuẩn loại trừ
Dùng thuốc ức chế bơm proton, ức chế thụ thể H2, kháng sinh, NSAIDs, aspirine và corticoid trong vòng 4 tuần trước khi đến khám Tiền căn phẫu thuật đường tiêu hóa trên hoặc ung thư đường tiêu hóa
Bệnh nhân từ chối tham gia nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tiền cứu, mô tả cắt ngang, với phương pháp chọn mẫu thuận tiện Cỡ mẫu được tính theo công thức:
2
2 2 /
d
p p
Z
Trong đó: n là cỡ mẫu, chọn d (độ chính xác tuyệt đối mong muốn) là 0,05; = 0,05 tương ứng với Z1-/2 = 1,96; p là tỉ lệ ước đoán của quần
thể, được tính dựa trên tỉ lệ VTNDD-TQ theo nghiên cứu trước đây tại BV ĐHYD TP HCM. (11)
Trang 3Áp dụng vào công thức trên tính được cỡ mẫu
tối thiểu n = 197
Phương pháp tiến hành
Tất cả bệnh nhân tham gia nghiên cứu được
hỏi và đánh giá triệu chứng lâm sàng theo một
mẫu bệnh án khai thác triệu chứng cơ năng
thống nhất, bao gồm bộ câu hỏi GERQ đã được
Việt hóa do công ty Astra-Zeneca cung cấp
Bảng Việt hóa này đã được xác định là đảm bảo
được ý nghĩa của bản GERDQ gốc bằng tiếng
Anh khi kiểm tra bằng phương pháp dịch
ngược Việc đánh giá GERDQ và đánh giá tổn
thương trên nội soi được tiến hành độc lập: để
đảm bảo tính khách quan, người đánh giá kết
quả nội soi hoàn toàn biết các thông tin lâm
sàng của bệnh nhân Sau khi khai thác triệu
chứng cơ năng, các bệnh nhân được tiến hành
nội soi tiêu hóa với máy nội soi Olympus Video
Exera GIF-160 Trên nội soi, mức độ viêm trào
ngược dạ dày thực quản (VTNDD-TQ) được
đánh giá theo phân loại Los Angeles
Tiêu chuẩn chẩn đoán
Các tiêu chuẩn chẩn đoán được thiết lập dựa
trên đồng thuận Montreal: BTNDD-TQ bao gồm
các trường hợp có hội chứng tại thực quản và
hội chứng ngoài thực quản.(14) Chúng tôi tiến
hành nghiên cứu các bệnh nhân có triệu chứng
tiêu hóa trên nhằm chẩn đoán BTNDD-TQ có
hội chứng tại thực quản
BTNDD-TQ: bệnh nhân có triệu chứng ợ
nóng hoặc ợ trớ gây khó chịu và / hoặc có tổn
thương thực quản do trào ngược quan sát thấy
trên nội soi
VTNDD-TQ: đánh giá mức độ theo tiêu
chuẩn của phân loại Los Angeles
BTNDD-TQ không viêm trào ngược trên nội
soi: bệnh nhân có triệu chứng ợ nóng hoặc ợ trớ
gây khó chịu nhưng không kèm tổn thương thực
quản do trào ngược trên nội soi
Quản lý và phân tích số liệu
Sử dụng phần mềm SPSS 15.0 để quản lý số
liệu và phân tích thống kê Sử dụng thống kê
dụng đường cong ROC để xác định diện tích dưới đường cong và điểm cắt thích hợp để chẩn đoán BTNDD-TQ và VTNDD-TQ
KẾT QUẢ Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
Có 201 bệnh nhân với tuổi trung bình là 39,4
± 11,8 (nhỏ nhất 19, lớn nhất 82) Tỉ lệ nam: nữ là 1,3:1 Trình độ học vấn, đặc điểm triệu chứng cơ năng và kết quả nội soi của nhóm bệnh nhân trong nghiên cứu được trình bày ở bảng 1,2 và 3
Bảng 1 Trình độ học vấn của bệnh nhân tham gia
nghiên cứu
Mù chữ 2 1 1 Cấp I 31 15,4 16,4 Cấp II 64 31,8 48,3 Cấp III 42 20,9 69,2 Trung cấp 11 5,5 74,6 Cao đẳng / đại học 45 22,4 97 Sau đại học 6 3 100 Tổng cộng 201 100
Nhận xét: Tỉ lệ bệnh nhân học dưới cấp III
chiếm phân nữa các trường hợp đến khám Đây
là nhóm bệnh nhân rất khó tự đánh giá triệu chứng theo bộ câu hỏi GERDQ
Bảng 2 Triệu chứng cơ năng của các bệnh nhân
tham gia nghiên cứu
Than phiền chính
Triệu chứng kèm theo*
Triệu chứng n % n %
Ợ nóng 16 8 43 21,4
Ợ trớ 17 8,5 102 50,7 Đau thượng vị 107 53,2 135 67,2 Nóng thượng vị 6 3 50 24,9 Khó chịu thượng vị sau ăn 44 21,9 111 55,2 Cảm giác no sớm 2 1 84 41,8 Buồn nôn / nôn 2 1 0 0 Đầy hơi 7 3,5 0 0 Tổng cộng 201 100
Bệnh nhân có thể có kèm một hoặc nhiều
triệu chứng cơ năng nên tổng số n ở cột triệu
chứng cơ năng kèm theo cao hơn số bệnh nhân thực tế
Trang 4Nhận xét: than phiền thường gặp của bệnh
nhân là đau thượng vị, kế đến là khó chịu
thượng vị sau ăn
Bảng 3 Kết quả nội soi của các bệnh nhân trong
nghiên cứu
Viêm trào ngược DD – TQ
LA-A LA-B LA-C LA-D
34
30
3
1
0
16,9 14,9 1,5 0,5
0 Nghi Barrett’s thực quản trên nội soi *8 4
Nấm thực quản 5 2,5
Viêm dạ dày 142 70,6
Loét dạ dày 4 2
Ung thư dạ dày 0 0
Loét tá tràng 8 4
Viêm tá tràng 7 3,5
Bình thường 5 2,5
* 3 trường hợp có kèm và 5 trường hợp không kèm
VTNDD-TQ
** một bệnh nhân có thể có một hoặc nhiều chẩn
đoán trên nội soi
Nhận xét: Tỉ lệ VTNDD-TQ cao hơn rõ rệt so
với tỉ lệ loét dạ dày tá tràng
Chẩn đoán bệnh trào ngược dạ dày – thực
quản
BTNDD-TQ chiếm tỉ lệ 45,3% (91/201), trong
đó có 34 là VTNDD-TQ và 57 là BTNDD-TQ
không có tổn thương trên nội soi VTNDD-TQ
chiến tỉ lệ 37,3% (34/91) trên tổng số bệnh nhân
BTNDD-TQ Có 14 (7%) trường hợp
VTNDD-TQ nhưng không có triệu chứng trào ngược
điển hình trên lâm sàng Mức độ nặng ở các
trường hợp VTNDD-TQ và than phiền chính
của các bệnh nhân bị BTNDD-TQ được trình
bày ở bảng 4 và 5
Bảng 4 Mức độ nặng của viêm trào ngược dạ dày –
thực quản trên nội soi
Mức độ VTNDDTQ
LA-A 30 88,2 88,2
LA-B 3 8,8 97,1
LA-C 1 2,9 100
LA-D 0 0 100
Tổng cộng 34 100
Nhận xét: Hầu hết các trường hợp
VTNDD-TQ là ở mức độ nhẹ
Có 6,6% (6/91) trường hợp BTNDD-TQ phối hợp với tổn thương thực thể Đặc điểm của 6 trường hợp này là: 3 kèm loét dạ dày và 3 kèm loét tá tràng; 5/6 (83,3%) là nam; 5/6 (83,3%) có triệu chứng báo động (thức giấc về đêm: 3, nuốt khó: 1, sụt cân: 1, thiếu máu: 1, xuất huyết tiêu hóa: 1)
Bảng 5 Than phiền của các trường hợp
BTNDD-TQ
Triệu chứng cơ năng ở bệnh nhân
BTNDD-TQ
Ợ nóng 40 44
Ợ trớ 69 75,8 Đau thượng vị 63 69,2 Nóng thượng vị 28 30,8 Khó chịu sau ăn 49 53,8 Buồn nôn / nôn 1 1,1
No sớm 41 45,1 Nuốt khó 5 5,5 Đầy hơi 1 1,1
Nhận xét: hơn 2/3 các trường hợp
BTNDD-TQ có triệu chứng đau thượng vị Điều này góp phần làm giảm tổng điểm GERDQ ở các bệnh nhân BTNDD-TQ
Bảng 6 Than phiền chính ở các trường hợp
BTNDD-TQ
Than phiền chính
BTNDD-TQ không kèm VTQ
VTNDD-TQ
Ợ nóng 10 17,5 5 14,7
Ợ trớ 11 19,3 5 14,7 Đau thượng vị 26 45,6 16 47,1 Khó chịu sau ăn 9 15,8 6 17,6 Buồn nôn / nôn 0 0 1 2,9 Đầy hơi 1 1,8 1 2,9 Tổng cộng 57 100 34 100
Kiểm 2, p = 0,817
Nhận xét: Triệu chứng trào ngược điển hình
không phải là than phiền thường gặp ở cả hai nhóm bệnh nhân có VTNDD-TQ và BTNDD-TQ không kèm viêm thực quản Triệu chứng cơ năng chính không giúp bác sĩ lâm sàng phân biệt các trường hợp có / không có tổn thương VTNDD-TQ
Trang 5Giá trị của các phương pháp chẩn đoán
BTNDD-TQ
Độ nhạy của chẩn đoán BTNDD-TQ khi dựa
trên triệu chứng than phiền chính là ợ nóng / ợ
trớ là 34% (31/91) và khi dựa trên nội soi là
37,3% (34/91) Với định nghĩa BTNDD-TQ trong
nghiên cứu, cả hai phương pháp chẩn đoán này
đều có độ chuyên biệt là 100% Khi sử dụng
GERDQ, chúng tôi xác định được giá trị cắt tốt nhất của GERDQ để chẩn đoán BTNDD-TQ là 6, với độ nhạy và độ chuyên biệt lần lượt là 70,3%
và 72% (biểu đồ 1) Có mối tương quan thuận giữa tổng điểm GERDQ với tổn thương VTNDD-TQ (Pearson’s correlation = 0,182, p = 0,01) Biểu đồ 2 và bảng 7 mô tả tỉ lệ và nguy cơ mắc VTNDD-TQ tại các điểm cắt của GERDQ
1 - Specificity
1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 0.0
1.0
0.8
0.6
0.4
0.2
0.0
Diện tích dưới đường cong = 0,806
≥ 7 53,8% 93%
≥ 8 47,3% 100%
Biểu đồ 1 Giá trị chẩn đoán BTNDD-TQ của bộ câu hỏi GERDQ
Nhận xét: Tổng điểm GERDQ ≥ 6 cho độ
nhạy và độ chuyên biệt trong chẩn đoán
BTNDD-TQ tốt nhất
Biểu đồ 2 Mối liên quan giữa điểm cắt GERDQ và
tỉ lệ VTNDD-TQ
Nhận xét: Bệnh nhân có điểm GERDQ là 6 – 8
thì nguy cơ kèm VTNDD-TQ không khác biệt
đáng kể so với nhóm GERDQ ≤ 5, tuy nhiên
nguy cơ VTNDD-TQ tăng cao dần khi điểm
Bảng 7 Nguy cơ có VTNDD-TQ trên nội soi ở các
mức điểm GERDQ
Mức điểm GERDQ
VTNDD-TQ
0-5 14/106 (13,2%) 1 - 6-8 8/65 (12,3%) 0,92
(0,36-2,34)
0,8649
≥ 9
12/30 (40%) 4,38
(1,67-11,49)
0,001
Nhận xét: So với nhóm bệnh nhân có GERDQ
< 6: nguy cơ VTNDD-TQ ở nhóm bệnh nhân có điểm GERDQ 6 – 8 không khác biệt, trong khi nguy cơ VTNDD-TQ ở nhóm GERDQ ≥ 9 cao gấp 4,38 lần
BÀN LUẬN
Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy tỉ lệ loét
dạ dày tá tràng ngày càng giảm đi, trong khi tỉ lệ BTNDD-TQ ngày càng gia tăng là xu hướng chung trên thế giới; khuynh hướng này ở Châu
Á cũng tương tự như ở phương Tây nhưng xuất hiện muộn hơn.(7) Nghiên cứu của chúng tôi cho
Trang 6thấy tỉ lệ VTNDD-TQ là 16,9%, cao hơn so với tỉ
lệ loét dạ dày tá tràng là 6% Trong một nghiên
cứu trước đây cũng được thực hiện tại BV
ĐHYD TP HCM năm 2005 trên 3302 trường hợp
được nội soi tiêu hóa trên, chúng tôi ghi nhận tỉ
lệ VTNDD-TQ là 15,4% và tỉ lệ loét dạ dày – tá
tràng là 14,9%.(11) Khi kiểm thống kê chúng tôi
nhận thấy tần suất loét dạ dày – tá tràng có xu
hướng giảm dần (p < 0,001) tuy nhiên không có
sự khác biệt về tỉ lệ VTNDD-TQ trong thời gian
6 năm qua
Phần lớn các trường hợp VTNDD-TQ trong
nghiên cứu này ở mức độ nhẹ Kết quả này cũng
tương tự như số liệu chúng tôi công bố năm
2005, và cũng như hầu hết các nghiên cứu trên
bệnh nhân gốc châu Á khác.(1,4) Chúng tôi ghi
nhận có 5 trường hợp nghi ngờ Barrett’s trên nội
soi không kèm VTNDD-TQ Một điểm yếu của
nghiên cứu này là các trường hợp kể trên không
được sinh thiết để chẩn đoán xác định Tuy
nhiên số liệu của một công trình nghiên cứu
trong nước mới đây cho thấy tỉ lệ thực quản
Barrett’s thực sự được chẩn đoán ở những tổn
thương này chỉ chiếm 19,3%.(9) Do đó, điều này
cũng không ảnh hưởng nghiêm trọng đến tổng
số bệnh nhân BTNDD-TQ và việc đánh giá kết
quả theo mục tiêu nghiên cứu
Chẩn đoán VTNDD-TQ thường không gây
tranh cãi do tổn thương viêm do trào ngược
trên nội soi rất điển hình Tuy nhiên chẩn
đoán BTNDD-TQ không kèm tổn thương
viêm trên nội soi là một vấn đề chưa đạt được
sự đồng thuận do không có tiêu chuẩn vàng
để chẩn đoán _ kể cả khi sử dụng phương
pháp đo pH thực quản 24 giờ Trong nghiên
cứu này tỉ lệ VTNDD-TQ là 16,9% Các nghiên
cứu trên thế giới nói chung và nghiên cứu tại
Châu Á nói riêng (12) đều cho thấy VTNDD-TQ
chỉ chiếm 1/3 số trường hợp BTNDD-TQ thực
sự được chẩn đoán Như vậy, kết quả xác
định được tỉ lệ BTNDD-TQ trong nghiên cứu
này dựa theo định nghĩa của đồng thuận
Montreal (14) là 45,3%, xấp xỉ gấp 3 lần so với tỉ
lệ VTNDD-TQ được phát hiện qua nội soi,
thực sự không có sự khác biệt so với số liệu
đã được thế giới công bố Điều này đánh động về vai trò và tầm quan trọng của việc quản lý bệnh lý tiêu hóa trên này trong chuyên ngành tiêu hóa ở nước ta và cho thấy
sự cần thiết của việc đẩy mạnh các nghiên cứu
về lĩnh vực này
Tỉ lệ BTNDD-TQ phối hợp với bệnh thực thể
là 6,6% Trong nghiên cứu này chúng tôi không gặp trường hợp bệnh ác tính Điểm lý thú là hầu hết các trường hợp BTNDD-TQ có kèm loét dạ dày tá tràng trong nghiên cứu này đều có triệu chứng báo động, do đó thăm dò bằng nội soi đều đã được đặt ra Điều này ủng hộ cho quan điểm có thể điều trị thử và không nhất thiết phải thực hiện nội soi ở những trường hợp
BTNDD-TQ không kèm theo triệu chứng báo động Biểu đồ 1 cho thấy điểm cắt tốt nhất để chẩn đoán BTNDD-TQ trong nghiên cứu này là 6, thấp hơn điểm cắt để chẩn đoán của bảng GERDQ nguyên thủy do Jones và cộng sự đề xuất là 8 (8) Với điểm cắt này thì độ nhạy và độ chuyên biệt để chẩn đoán BTNDD-TQ lần lượt
là 70,3% và 72%; gần như tương đương với kết quả trong nghiên cứu của Jones và cs là 65% và 71%, đồng thời có độ nhạy cao hơn so với khi chẩn đoán dựa trên than phiền chính là triệu chứng trào ngược điển hình Chúng tôi cho rằng điểm cắt thấp hơn ở bệnh nhân Việt Nam là do triệu chứng đau thượng vị chiếm tỉ lệ đến 62,9%
ở các bệnh nhân trong nghiên cứu đã góp phần đáng kể làm giảm trị số của tổng điểm GERDQ trên bệnh nhân BTNDD-TQ
Nghiên cứu này cũng cho thấy triệu chứng trào ngược điển hình (ợ nóng, ợ trớ) rất
ít khi là than phiền chính, trong khi đau thượng vị lại khá thường gặp ở các bệnh nhân BTNDD-TQ (bảng 5, 6) Đây cũng là đặc điểm chung của BTNDD-TQ ở vùng Châu Á – Thái Bình Dương(3) Điều này dẫn đến một khó khăn cho bác sĩ lâm sàng là rất dễ chẩn đoán nhầm giữa BTNDD-TQ và rối loạn tiêu hóa (Dyspepsia), đặc biệt là hội chứng đau thượng
vị (Epigastric Pain Syndrome _ EPS) theo tiêu chuẩn ROME III Một nghiên cứu gần đây tại
Trang 7Nhật cho thấy có sự chồng lắp đáng kể giữa
hai chẩn đoán này(10) Trên thực tế, yếu tố
quyết định thái độ xử trí bệnh nhân là cần xác
định xem bệnh nhân có bị VTNDD-TQ và
bệnh lý thực thể của dạ dày – tá tràng hay
không Việc phân biệt giữa BTNDD-TQ không
kèm tổn thương viêm trên nội soi và EPS
thường không đặt ra sự khác biệt đáng kể
trong chiến lược điều trị vì thuốc ức chế bơm
proton thường được chỉ định trong những
trường hợp này với liều khởi đầu tương
đương.(3,13) Đồng thời, mục tiêu điều trị chính
trong cả hai tình huống trên chỉ là cải thiện
triệu chứng, không kèm mục tiêu làm lành tổn
thương trên nội soi Một nghiên cứu tại
Singapore cho thấy rằng liều Esomeprazole
20mg hoặc Rabeprazole 10mg cũng đủ hiệu
quả để kiểm soát triệu chứng ở những trường
hợp BTNDD-TQ không có tổn thương trên nội
soi: triệu chứng trào ngược hết hẳn trong
ngày ở cả hai nhóm đều đạt được sau 9 ngày
và tỉ lệ cải thiện triệu chứng đáng kể đạt 81,4 –
98% sau 4 tuần điều trị.(2) Tuy nhiên, một
nghiên cứu gộp gần đây cho thấy tỉ lệ đáp
ứng với điều trị ức chế bơm proton ở bệnh
nhân BTNDD-TQ không có tổn thương trên
nội soi chỉ đạt 68% và yếu tố dự đoán khả
năng bệnh nhân sẽ có đáp ứng tốt là tình
trạng nhiễm H pylori và giới tính nam.(5) Về
dự đoán khả năng có VTNDD-TQ ở bệnh
nhân đã được chẩn đoán BTNDD-TQ trên lâm
sàng, bảng 6 cho thấy gần như không thể
đoán được điều này nếu chỉ dựa vào triệu
chứng lâm sàng Kết quả nghiên cứu này cho
thấy có mối liên quan thuận giữa tổng điểm
GERDQ với tỉ lệ VTNDD-TQ trên nội soi (biểu
đồ 2) Với điểm GERDQ 6 – 8, bệnh nhân có
thể được chẩn đoán BTNDD-TQ (với độ nhạy
70,3% và độ chuyên biệt 72%) nhưng đa số
không có tổn thương trên nội soi Tuy nhiên
nguy cơ VTNDD-TQ tăng gấp 4,38 khi điểm
GERDQ ≥ 9 (bảng 7) Như vậy, sử dụng
GERDQ có thể hỗ trợ chẩn đoán và chiến lược
điều trị BTNDD-TQ ở những các cơ sở chăm
KẾT LUẬN
BTNDD-TQ chiếm một tỉ lệ cao ở các bệnh nhân có biểu hiện rối loạn tiêu hóa trên, trong
đó BTNDD-TQ không kèm viêm trên nội soi chiếm khoảng 2/3 VTNDD-TQ hầu hết là ở mức độ nhẹ Các trường hợp BTNDD-TQ kèm theo bệnh lý thực thể khác của đường tiêu hóa trên chiếm tỉ lệ 6,6% và phần lớn bệnh nhân
có kèm triệu chứng báo động
Kết quả của nghiên cứu này cho thấy GERDQ có tiềm năng là một công cụ hỗ trợ chẩn đoán BTNDD-TQ tốt tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu với giá trị điểm cắt để chẩn đoán BTNDD-TQ là 6, đồng thời giúp định hướng chỉ định nội soi để chẩn đoán VTNDD-TQ ở các trường hợp có điểm GERDQ ≥ 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ang TL et al (2005) A comparison of the clinical, demographic and psychiatric profiles among patients with erosive and non-erosive reflux disease in a multi-ethnic Asian country World J Gastroenterol, 11(23): 3558-61
2 Fock KM et al (2005) Rabeprazole vs esomeprazole in non-erosive gastro-esophageal reflux disease: a randomized, double-blind study in urban Asia World J Gastroenterol, 11(20): 3091-8
3 Fock KM et al (2008) Asia-Pacific consensus on the management
of gastroesophageal reflux disease: update J Gastroenterol Hepatol, 23(1): 8-22
4 Goh KL et al (2000) Gastro-oesophageal reflux disease in Asia J Gastroenterol Hepatol, 15(3): 230-8
5 Hiyama T et al (2009) Meta-analysis used to identify factors associated with the effectiveness of proton pump inhibitors against non-erosive reflux disease J Gastroenterol Hepatol, 24(8): 1326-32
6 Ho KY (2008) Gastroesophageal reflux disease in Asia: a condition in evolution J Gastroenterol Hepatol, 23(5): 716-22
7 Ho KY (2011) From GERD to Barrett's esophagus: is the pattern
in Asia mirroring that in the West? J Gastroenterol Hepatol, 26(5): 816-24
8 Jones R et al (2009) Development of the GerdQ, a tool for the diagnosis and management of gastro-oesophageal reflux disease
in primary care Aliment Pharmacol Ther, 30(10): 1030-8
9 Lê Đình Quang (2011) Đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi và
mô bệnh học của thực quản Barrett Luận văn tốt nghiệp Bác sĩ Nội trú, 2011
10 Ohara S et al (2011) Survey on the prevalence of GERD and FD based on the Montreal definition and the Rome III criteria among patients presenting with epigastric symptoms in Japan J Gastroenterol, 46(5): 603-11
11 Quach DT, Tran MK (2007) Reflux esophagitis in Vietnamese patients with dyspepsia symptoms: prevalence, spectrum and symptoms J Gastroenterol Hepatol, 22: A138
Trang 812 Rosaida MS, Goh KL (2004) Gastro-oesophageal reflux disease,
reflux oesophagitis and non-erosive reflux disease in a
multiracial Asian population: a prospective, endoscopy based
study Eur J Gastroenterol Hepatol, 16(5): 495-501
13 Tack J, Talley NJ (2010) Gastroduodenal disorders Am J Gastroenterol, 105(4): 757-63
14 Vakil N et al (2006) The Montreal definition and classification of gastroesophageal reflux disease: a global evidence-based consensus Am J Gastroenterol, 101(8): 1900-20