Bài giảng Cơ quan thị giác - Lê Hồng Thịnh

Bài giảng Cơ quan thị giác cung cấp cho người học các kiến thức về cơ quan thị giác như: Nhãn cầu, các cơ quan mắt phụ, ổ mắt, sinh lý thị giác, các cơ quan mắt,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

CƠ QUAN THỊ GIÁC

2

3

Dây thần kinh thị giác

Màng mạch Võng mạc

Dịch kính

Thể mi Giác mạc

Thủy dịch

Vỏ bọc nhẫn cầu

• Giác mạc

– 1 màng trong suốt, rất dai, không có mạch máu

– Hình chỏm cầu, chiếm 1/6 phía trước

– Có rất nhiều tận cùng thần kinh cảm giác, xuất phát từ dây TK mắt (V1)

– Được nuôi dưỡng nhờ thẩm thấu từ: mạch máu quanh rìa, nước mắt và thủy dịch

• Củng mạc:

– 1 mô xơ rất dai, màu trắng chiếm sau nhãn

cầu, không có mạch máu

– Nối tiếp giác mạc và củng mạc là vùng rìa có nhiều mạch máu

– Cực sau có 1 lỗ thủng đk ~ 1,5mm, che lỗ

thủng có lá sàng có nhiều lỗ nhỏ để các sợi tk thị giác đi qua

Vỏ bọc nhãn cầu

• Giác mạc

–Tròn–Vô mạch–Trong suốt–1/6 trước

• Củng mạc

–MLK dày–Màu trắng sáng

–5/6 sau

Dây thần kinh thị giác

Màng mạch Võng mạc

Dịch kính

Thể mi Giác mạc

Thủy dịch

Mống mắt & Đồng tử

• Cơ tia: co  dãn đồng tử (ánh sáng yếu)

• Cơ vòng: co  co đồng tử (ánh sáng nhiều)

Thể mi

mống mắt

Dây thần kinh thị giác

Màng mạch Võng mạc

Dịch kính

Thể mi Giác mạc

Thủy dịch

Điểm

mù

Hướng ánh sáng

Tế bào que

Tế bào nón

Ổ mắt

• Ổ xương rỗng, hình tháp

– 4 thành: trên, dưới, trong, ngoài

– 1 đỉnh: có ống TK thị giác & khe ổ mắt trên– 1 nền: mở ra trước

Ổ mắt

SINH LÝ THỊ GIÁC

Ảnh của vật chiếu lên võng mạc

Ảnh ngược chiều so với vật

2 loại TB cảm quang :

• Tế bào que: giúp quan sát hình thể của vật ở cường độ ánh sáng yếu

• Tế bào nón: nhìn thấy màu sắc, chi tiết vật ở

• Tế bào nón: nhìn thấy màu sắc, chi tiết vật ở ánh sáng đầy đủ

Tế bào hình nón cảm nhận màu sắc, có Rhodopsin = Retinal +

• Mỗi tế bào nón có một loại photopsin, vì vậy mỗi tế bào nhạy cảm tối

đa với ánh sáng có một bước sóng nhất định.

Cơ chế nhìn màu

• Sự hưng phấn của 3 loại tế bào này theo tỷ lệ nhất định sẽ cho những cảm giác màu sắc nhất định (vd: da cam

99:42:0, vàng 31:67:36,…)

• Có 3 loại tế bào chứa các chất cảm quang khác nhau.

• Khi các tế bào nón bị kích thích gần như nhau thì cho cảm giác màu trắng

Bệnh mù màu

• Nguyên nhân: thiếu 1 hay 2 tế bào nón

• Bệnh di truyền

Các môi trường trong suốt

• Thủy dịch (aqueous humor)

– Do thể mi tiết ra / mỏm mi

– Hậu phòng → tiền phòng → xoang TM củng mạc– Tác động đến nhãn áp, là nguồn dinh dưỡng cho thể thủy tinh, giác mạc

• Thể thủy tinh/ thấu kính (lens)

– Bao thấu kính

– Chất thấu kính

• Dịch kính (vitreous humor)

Các môi trường trong suốt

• Thể thủy tinh/ thấu kính (lens)

– Bao thấu kính và Chất thấu kính

– Được treo cố định vào vùng thể mi nhờ dây chằng Zinn

– Khi bao thấu kính bị tổn thương, thủy dịch sẽ ngấm vào làm thấu kính bị đục, trương phồng

• Dịch kính (vitreous humor)

Thủy dịch / mắt

Dây thần kinh

Màng mạch Võng mạc

Dịch kính

Thể mi Giác mạc

thị giác Thấu kính

(thủy tinh thể)

Thể mi Củng mạc

Thủy dịch

Mạc ổ mắt

• Mô xơ, mở bao bọc, che chở

Cơ nhãn cầu

• 4 cơ thẳng: trên, dưới, trong, ngoài

• 2 cơ chéo: trên (cơ ròng rọc), dưới

• Chức năng: cử động nhãn cầu

• Cơ nâng mi trên

Lông mày

• Da lồi hình vòng cung

• Có lông ngắn

• Trên bờ ổ mắt

Mí mắt

Kết mạc

• Niêm mạc mỏng

• Mặt trong mí mắt: kết mạc mí

• Mặt trước nhãn cầu: kết mạc nhãn cầu

• Vòm kết mạc trên & dưới

• Tiết chất nhầy làm trơn bề mặt nhãn cầu.

F = tiêu điểm

f = tiêu cự

1 diopter = 1/f (f dùng đơn vị mét)

Tật cận thị & viễn thị

TẬT KHÚC XẠ VÀ LÃO THỊ (tt)

• Viễn thị:

- Định nghĩa: các tia sáng tới vào mắt sẽ hội

tụ tại phía sau võng mạc

- Triệu chứng: càng lớn tuổi độ viễn thị

càng tăng

- Điều trị: đeo kính

TẬT KHÚC XẠ VÀ LÃO THỊ (tt)

2 Cận thị bệnh: >-7D

- Nguyên nhân: nhãn cầu dài, thể thuỷ tinh

xơ cứng, viêm võng mạc

Triệu chứng cơ năng:

- Ngứa rát cộm Bệnh nhân thường ví như có cát

VIÊM KẾT MẠC

Triệu chứng thực thể:

-Mi sưng nề, có thể mọng đỏ nếu là viêm cấp

- Kết mạc cương tụ đỏ trên diện rộng, có thể thấy: hột, gai máu, nhú gai, bọng kết mạc

-Ghèn: nhiều, tính chất tùy tác nhân gây viêm

Tiến triển và biến chứng:

-Nhiều loại có xu hướng tự khỏi

-VKM do lậu cầu: nhanh chóng chuyển sang viêm loét giác mạc, thủng nhãn cầu

-VKM do virus APC (Adeno-Pharyngo-Conjonctivitis) gây thành các vụ dịch VKM, họng, hạch

Viêm kết mạc do siêu vi

Viêm kết mạc do vi khuẩn

Viêm kết mạc do lậu

Các “hột” trên kết mạc mi: các nang lympho

Bệnh đau mắt hột

VIÊM KẾT MẠC

1 Dùng thuốc kháng sinh và thuốc sát trùng

-Thuốc nước: nhỏ luân phiên nhiều lần trong ngày

-Thuốc mỡ: tra mắt 1lần/tối

2 Chống viêm: Corticoid (thuốc nhỏ mắt, tiêm dưới

Thủy dịch ở mắt

Bệnh Glaucome (tăng nhãn áp)

NHÃN ÁP

• Định nghĩa: là áp lực của các thành phần trong nhãn cầu lên thành củng mạc và giác mạc

- Nhãn áp trung bình: 16 – 22 mmHg, sự chệch lệch nhãn áp giữa 2 mắt nhỏ hơn 5mmHg, sự chênh lệch nhãn áp ở 1 mắt trong 24 giờ nhỏ hơn 5mmHg

NHÃN ÁP (tt)

• Sự sản xuất và lưu thông thuỷ dịch

- Sự sản xuất thuỷ dịch: do thể mi tiết ra từ 2,5 – 2,8 ml/phút

- Sự lưu thông thuỷ dịch: qua vùng bè, qua màng bồ đào củng mạc

NHÃN ÁP (tt)

• Các yếu tố ảnh hưởng đến nhãn áp:

- Yếu tố tại nhãn cầu: độ rắn củng mạc,

tuần hoàn của hắc mạc, dịch kính, thể

thuỷ tinh, trở lưu thuỷ dịch

- Yếu tố ngoài nhãn cầu: thần kinh, sự thay đổi nhãn áp trong ngày, thay đổi tư thế

NHÃN ÁP (tt)

• Các phương pháp đo nhãn áp:

- Đo trực tiếp

- Đo gián tiếp:

+ Ước lượng nhãn áp bằng tay + Đo bằng nhãn áp kế

- Phương pháp theo dõi nhãn áp

2 GLAUCOM CẤP

Cơn cao nhãn áp hay xuất hiện về đêm, đột ngột và

dữ dội Nếu không điều trị về sau cơn cao nhãn áp sẽ ngày càng dày hơn đưa đến mù loà vĩnh viễn

Glaucom là bệnh không có khả năng tự khỏi

* Đau nhức vùng quanh hốc mắt, lan lên nửa đầu

cùng bên (thiên đầu thống) Có những bệnh nhân đau nhức dữ dội, chồm chổ, vật vã

•Thực thể: mi co quắp, hơi phù nề, khó mở mắt

Giác mạc : Mờ đục như gương kính bị hà hơi

Kết mạc : Cương tụ rìa thường rất đậm có thể phù nề

kết mạc

Đồng tử : Giãn nửa vời và mất phản xạ

* Nhãn áp : Tăng cao, có thể > 30mmHg, có khi tới 39-40mmHg Sờ tay thấy nhãn cầu cứng như hòn bi

* Điều trị:

Khi mới phát hiện phải dùng thuốc (giảm s.xuất thủy dịch, giảm phù nề: Acetazolamide, pilocarpin, an thầnNgoại khoa: phẫu thuật cắt mống mắt chu biên bằng laser, cắt bè củng mạc

Điều trị dự phòng mắt bên kia

ĐỤC THUỶ TINH THỂ (tt)

• Triệu chứng: thị lực giảm, loá mắt, song thị, lỗ đồng tử đục trắng 1 phần hay toàn bộ

• Các hình thái:

- Do tuổi: đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao sau

- Do bệnh lý: viêm màng bồ đào cận thị nặng, tiểu đường, giảm canxi huyết do thuốc

- Do chấn thương

- Do bẩm sinh

- Lấy TTT trong bao

- Lấy TTT ngoài bao

- Lấy TTT bằng PHACO

Câu hỏi lượng giá

Câu hỏi lượng giá

2 Điểm vàng là nơi hình ảnh in rõ nhất, tập

trung các sợi dây thần kinh nhiều nhất

A Đúng

B Sai

Câu hỏi lượng giá

Câu hỏi lượng giá

4 Biến chứng gây thủng nhãn cầu của viêm

Cảm ơn sự chú ý lắng nghe