Đề cương nghiên cứu đề tài Luận văn Thạc sĩ: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh Nghệ An

Đề cương nghiên cứu đề tài Luận văn Thạc sĩ: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh Nghệ An được nghiên cứu nhằm góp phần thiết thực triển khai chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn và xây dựng nông thôn mới trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và biến đổi khí hậu hiện nay trên địa tỉnh Nghệ An. Mời các bạn tham khảo nội dung chi tiết tài liệu.

B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T OỘ Ụ Ạ

TRƯỜNG Đ I H C NHA TRANGẠ Ọ

NGUY N TH  ANH HỄ Ị ƯỜNG

PHÂN TÍCH CÁC Y U T   NH H Ế Ố Ả ƯỞ NG Đ N TĂNG Ế  

TR ƯỞ NG KINH T  NÔNG NGHI P C A T NH NGH  AN  Ế Ệ Ủ Ỉ Ệ

Đ  C Ề ƯƠ NG NGHIÊN C U Đ  TÀI LU N VĂN TH C SĨ  Ứ Ề Ậ Ạ

KHÁNH HÒA, NĂM 2016

B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T OỘ Ụ Ạ

TRƯỜNG Đ I H C NHA TRANGẠ Ọ

NGUY N TH  ANH HỄ Ị ƯỜNG

PHÂN TÍCH CÁC Y U T   NH H Ế Ố Ả ƯỞ NG Đ N TĂNG Ế  

TR ƯỞ NG KINH T  NÔNG NGHI P C A T NH NGH  AN  Ế Ệ Ủ Ỉ Ệ

Đ  C Ề ƯƠ NG NGHIÊN C U Đ  TÀI LU N VĂN TH C SĨ  Ứ Ề Ậ Ạ

Ngành đào t o: Kinh t  phát tri nạ ế ể

Mã s : 60310105ố

Ngườ ưới h ng d n khoa h cẫ ọ        Ch  t ch h i đ ngủ ị ộ ồ

   TS. Ph m Thành Tháiạ

KHÁNH HÒA, NĂM 2016

MỤC LỤC

MỤC LỤC 5

TÓM TẮT 7

Nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An Bằng việc ứng dụng hàm sản xuất Cobb - Douglas để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số các gợi ý chính sách hợp lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An 7

DANH MỤC CÁC CHƯ VIẾT TẮT 8

1 GIỚI THIỆU 9

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 9

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 11

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 11

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 11

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 12

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu 12

2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MỒ HÌNH NGHIÊN CỨU 13

2.1 Khái niệm liên quan 13

2.1.1 Khái niệm về kinh tế nông nghiệp 13

2.1.2 Khái niệm về tăng trưởng kinh tế 14

2.2 Các cơ sở lý thuyết về vai trò của ngành nông nghiệp trong phát triển kinh tế 15

Trong đó Ci là đầu vào do ngành công nghiệp cung cấp trên 1ha đất nông nghiệp, F(Ci) là sản lượng nông nghiệp tăng lên do sử dụng đầu vào do ngành công nghiệp cung cấp 23

24

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp 24

2.3.2 Nguồn nhân lực 25

2.3.3 Sử dụng nguồn lực vốn trong nông nghiệp 27

2.3.4 Áp dụng khoa học công nghệ trong phát triển Nông nghiệp 28

2.4 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 30

2.5 Khung phân tích của đề tài 32

33

Hình 2.6: Khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng tăng trưởng kinh tế nông nghiệp

33

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34

3.1 Cách tiếp cận nghiên cứu 34

3.2 Nguồn số liệu được sử dụng trong nghiên cứu 34

3.3 Mô hình phân tích định lượng 34

3.3.1 Chọn mô hình lý thuyết 34

3.3.2 Quy trình phân tích 35

4 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 37

5 TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN 39

6 CÁC NGUỒN LỰC 40

7 TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

TÓM TẮT

Nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An Bằng việc ứng dụng hàm sản xuất Cobb - Douglas để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của tỉnh Nghệ An Trên

cơ sở đó, tác giả đề xuất một số các gợi ý chính sách hợp lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An

T  khóa: Nhân t   nh hừ ố ả ưởng, tăng trưởng, kinh t  nôngế  nghi p, t nh Ngh  An.ệ ỉ ệ

DANH MỤC CÁC CHƯ VIẾT TẮT

GDP    Gross Domestic Product, T ng s n ph m qu c n i ổ ả ẩ ố ộGNP: T ng s n ph m qu c dânổ ả ẩ ố

Ln: Logarit c  s  eơ ố

XDCB:  Xây d ng c  b nự ơ ả

TTNN: T c đ  tăng trố ộ ưởng ngành nông nghi pệ

TTCN: T c đ  tăng trố ộ ưởng ngành công nghi pệ

NSLĐNN:  Năng su t lao đ ng nông nghi pấ ộ ệ

TLSXNN: T  li u s n xu t nông nghi pư ệ ả ấ ệ

1 GIỚI THIỆU

1.1. Tính c p thi t c a đ  tài nghiên c u ấ ế ủ ề ứ

Vi t Nam v n đệ ẫ ược coi là nước nông nghi p v i kho ng g nệ ớ ả ầ  70% dân s  s ng   nông thôn và kho ng trên 40% l c lố ố ở ả ự ượng lao đ ngộ  làm nông nghi p. Có th  nói nông nghi p, nông thôn là b  ph n quanệ ể ệ ộ ậ  

tr ng trong n n kinh t  qu c dân c a Vi t Nam. Nông nghi p đ m b oọ ề ế ố ủ ệ ệ ả ả  

v ng ch c an ninh lữ ắ ương th c qu c ự ố gia, cung c p nguyên li u cho côngấ ệ  nghi p; xu t kh u nông s n đem l i ngu n ngo i t  quan tr ng cho n nệ ấ ẩ ả ạ ồ ạ ệ ọ ề  kinh t ; t o vi c làm và thu nh p cho đa s  ng i dân. ế ạ ệ ậ ố ườ

Đ ng, nhà nả ước  ta luôn quan tâm t i  v n  đ  phát  tri n nôngớ ấ ề ể  nghi p, nh  v y mà trong nh ng năm qua ngành kinh t  nông nghi p đãệ ờ ậ ữ ế ệ  

g t hái đặ ược nhi u thành t u h t s c to l n. Nông nghi p Vi t Namề ự ế ứ ớ ệ ệ  không nh ng đ m b o t  cung t  c p mà còn tr  thành m t cữ ả ả ự ự ấ ở ộ ường qu cố  trên th  gi i trong lĩnh v c xu t kh u nông s n. Tuy nhiên tăng trế ớ ự ấ ẩ ả ưở  ngnông nghi p th i gian qua c a nệ ờ ủ ước ta ch  y u theo chi u r ng thôngủ ế ề ộ  qua tăng di n tích, tăng v  và d a trên m c đ  thâm d ng các y u t  v tệ ụ ự ứ ộ ụ ế ố ậ  

ch t đ u vào cho s n xu t (lao đ ng, v n, v t t ) và đ t đai. S n xu tấ ầ ả ấ ộ ố ậ ư ấ ả ấ  nông nghi p đã và đang gây tác đ ng tiêu c c đ n môi trệ ộ ự ế ường nh : m tư ấ  

đa d ng sinh h c, suy thoái tài nguyên thiên nhiên, ô nhi m ngu n nạ ọ ễ ồ ướ  c,

đ t đai b  b c màu, chi phí s n xu t tăng  đe d a tính b n v ng c aấ ị ạ ả ấ ọ ề ữ ủ  tăng trưởng ngành nông nghi p. (Nguy n Duy Vĩnh, 2013)ệ ễ

T  nhi u năm qua, v n đ  phát tri n kinh t  nông nghi p đã đừ ề ấ ề ể ế ệ ượ  c

đ a ra th o lu n và đã có nhi u công trình nghiên c u liên quan đ n phátư ả ậ ề ứ ế  tri n kinh t  nông nghi p t  các kía c nh và ph m vi khác nhau nhể ế ệ ừ ạ ạ ư Phát tri n b n v ng kinh t  nông nghi p   đ ng b ng sông C  Longể ề ữ ế ệ ở ồ ằ ử  trong đi u ki n chung v i lũ (Nguy n T n Khuyên, 2004); M t s  gi iề ệ ớ ễ ấ ộ ố ả  pháp nh m tác đ ng chuy n d ch c  c u nông nghi p phù h p v i thằ ộ ể ị ơ ấ ệ ợ ớ ế 

m nh c a Đ ng Nai (Ph m Văn Sáng, 2010); Năng su t lao đ ng nôngạ ủ ồ ạ ấ ộ  

nghi p chìa khóa c a tăng trệ ủ ưởng, thay đ i c  c u kinh t  và thu nh pổ ơ ấ ế ậ  nông dân (Đinh Phi H  và Ph m Ng c Dổ ạ ọ ưỡng, 2011); M t s  gi i phápộ ố ả  phát   tri n   nông   nghi p   t nh   Ti n   Giang   (Nguy n   Ng c   Tr ng,ể ệ ỉ ề ễ ọ ọ  2011) Tuy nhiên, ch a có công trình khoa h c nào nghiên c u v  cácư ọ ứ ề  

y u t   nh hế ố ả ưởng đ n tăng trế ưởng kinh t  nông nghi p t nh Ngh  Anế ệ ỉ ệ  

đ  làm c  s  cho vi c đ  ra nh ng chính sách nh m nâng cao tăngể ơ ở ệ ề ữ ằ  

trưởng kinh t  nông nghi p t nh Ngh  An.ế ệ ỉ ệ

Ngh   An   là   t nh   có   di n   tích   t   nhiên   l n   nh t   c   nệ ỉ ệ ự ớ ấ ả ướ  c1.648.997,1 ha, trong đó di n tích nông nghi p 1.249.176,1 ha, chi mệ ệ ế  75,75%, khu v c nông thôn 2.578.797 ngự ười, chi m 84,9% dân s  toànế ố  

t nh. Vì v y nông nghi p, nông thôn có vai trò, ý nghĩa đ c bi t quanỉ ậ ệ ặ ệ  

tr ng v  an sinh xã h i, phát tri n kinh t  ­ xã h i, đ m b o qu c phòngọ ề ộ ể ế ộ ả ả ố  – an ninh c a T nh. Đ n nay, ngành nông nghi p t nh Ngh  An đã đ tủ ỉ ế ệ ỉ ệ ạ  

được nhi u thành t u to l n: T c đ  tăng trề ự ớ ố ộ ưởng giá tr  s n xu t đ tị ả ấ ạ  

m c bình quân t  4,5 – 5%/năm, t ng s n lứ ừ ổ ả ượng lương th c cây có h tự ạ  

đ t trên 1,2 tri u t n/năm, s n lạ ệ ấ ả ượng th t h i xu t chu ng trên 210ị ơ ấ ồ  nghìn t n/năm, đàn bò s a trên 45 nghìn con v i s n lấ ữ ớ ả ượng s a tữ ươi trên 

160 nghìn t n/năm, toàn t nh m i năm tr ng trên 15 nghìn ha r ng t pấ ỉ ỗ ồ ừ ậ  trung, s n lả ượng g  khai thác trên 500 nghìn mỗ 3/năm, đ  che ph  c aộ ủ ủ  

r ng đ t 55%, đ i tàu đánh b t xa b  phát tri n nhanh, t ng s n lừ ạ ộ ắ ờ ể ổ ả ượ  ng

th y s n m i năm trên 145 nghìn t n; s n lủ ả ỗ ấ ả ượng mu i đ t trên 91 nghìnố ạ  

t n/năm  đáp  ng nhu c u tiêu dùng và xu t kh u (H   Đ c Ph c,ấ ứ ầ ấ ẩ ồ ứ ớ  2015)

M c dù đ t đặ ạ ược nhi u thành t u quan tr ng, ngành nông nghi pề ự ọ ệ  

v n còn nh ng t n t i, h n ch : Nông nghi p tuy tăng trẫ ữ ồ ạ ạ ế ệ ưởng khá, 

nh ng thi u b n v ng, kh  năng c nh tranh th p; c  c u nông nghi p vàư ế ề ữ ả ạ ấ ơ ấ ệ  kinh t  nông thôn chuy n d ch ch m. Tuy t c đ  tăng trế ể ị ậ ố ộ ưởng giai đo nạ  

2011 – 2015 đ t bình quân   m c 4,5%/năm, nh ng d  b   nh hạ ở ứ ư ễ ị ả ưởng do 

thiên tai, d ch b nh và bi n đ ng c a th  trị ệ ế ộ ủ ị ường. Tr ng tr t v n cònồ ọ ẫ  chi m t  l  cao trong c  c u ngành nông nghi p (chi m t  tr ng trênế ỷ ệ ơ ấ ệ ế ỷ ọ  50%). Năng su t, ch t lấ ấ ượng, kh  năng c nh tranh c a nhi u s n ph mả ạ ủ ề ả ẩ  nông nghi p còn th p; b o qu n, ch  bi n sau thu ho ch còn kém, nênệ ấ ả ả ế ế ạ  

ch t lấ ượng nhi u lo i nông s n còn th p. Tình tr ng "đề ạ ả ấ ạ ược mùa, m tấ  giá" tr  thành bài toán nan gi i cho nông s n. ở ả ả Do đó, vi c nghiên c u chiệ ứ  

ti t v  các y u t  tác đ ng đ n vi c tăng trế ề ế ố ộ ế ệ ưởng ngành nông nghi p làệ  

r t c n thi t đ i v i t nh Ngh  An trong giai đo n hi n nay.ấ ầ ế ố ớ ỉ ệ ạ ệ  Xu t phátấ  

t  th c t  đó, vi c ch n đ  tài: "ừ ự ế ệ ọ ề Phân tích các Y u ế  t   nh h ố ả ưở ng đ n ế   tăng tr ưở ng kinh t  nông nghi p t nh Ngh  An ế ệ ỉ ệ " đ  nghiên c u là c nể ứ ầ  thi t và h u ích, nh m góp ph n thi t th c tri n khai chi n lế ữ ằ ầ ế ự ể ế ược phát tri n nông nghi p, nông thôn và xây d ng nông thôn m i ể ệ ự ớ trong b i c nhố ả  

h i nh p kinh t  qu c t  và bi n đ i khí h u hi n nayộ ậ ế ố ế ế ổ ậ ệ  trên đ a t nh Nghị ỉ ệ An

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1. M c tiêu t ng quát ụ ổ

M c tiêu t ng quát c a nghiên c u này nh m xác đ nh các nhân tụ ổ ủ ứ ằ ị ố chính  nh hả ưởng đ n tăng trế ưởng kinh t  nông nghi p t i t nh Ngh  An.ế ệ ạ ỉ ệ  Trên c  s  đó đ  xu t m t s  hàm ý chính sách nh m thúc đ y tăngơ ở ề ấ ộ ố ằ ẩ  

trưởng kinh t  nông nghi p c a t nh Ngh  An.ế ệ ủ ỉ ệ

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Các n i dung nghiên c u c a đ  tài t p trung gi i đáp các câu h i: ộ ứ ủ ề ậ ả ỏ(1) Nh ng y u t  nào tác đ ng đ n tăng trữ ế ố ộ ế ưởng ngành nông nghi pệ  

t nh Ngh  An?ỉ ệ

(2) Nh ng y u t  đó tác đ ng nh  th  nào đ n tăng trữ ế ố ộ ư ế ế ưởng ngành nông nghi p t nh Ngh  An?ệ ỉ ệ

(3) Nh ng hàm ý chính sách nào có th  thúc đ y tăng trữ ể ẩ ưởng kinh 

t  nông nghi p trên đ a bàn t nh Ngh  trong th i gian t i?ế ệ ị ỉ ệ ờ ớ

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đ i tố ượng nghiên c u: Nghiên c u v  các y u t  tác đ ng đ nứ ứ ề ế ố ộ ế  tăng trưởng kinh t  nông nghi p t nh Ngh  An ( các y u t  nh  đ t s nế ệ ỉ ệ ế ố ư ấ ả  

xu t nông nghi p, lao đ ng , v n,  ng d ng khoa h c công ngh ); m iấ ệ ộ ố ứ ụ ọ ệ ố  

tương quan c a các y u t  đó đ n tăng trủ ế ố ế ưởng kinh t  nông nghi p.ế ệ

Ph m vi nghiên c u: nghiên c u đ c th c hi n t i t nh Ngh  An. Đạ ứ ứ ượ ự ệ ạ ỉ ệ ề tài t p trung phân tích các y u t  chính  nh h ng đ n tăng tr ng kinh tậ ế ố ả ưở ế ưở ế nông nghi p. ệ

­ Th i gian thu th p s  li u liên quan: t  năm ờ ậ ố ệ ừ 1995 đ n 2015.ế

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

V  khoa h c: ề ọ H  th ng hoá v  m t lý lu n và th c ti n v  tăngệ ố ề ặ ậ ự ế ề  

trưởng kinh t  nông nghi p. Xây d ng mô hình nghiên c u v  các nhânế ệ ự ứ ề  

t  chính  nh hố ả ưởng đ n tăng trế ưởng kinh t  nông nghi p.ế ệ

Th c ti nự ễ : Đ  tài đánh giá đ c th c tr ng, tình hình phát tri nề ượ ự ạ ể  ngành kinh t  nông nghi p t nh Ngh  An.ế ệ ỉ ệ   K t qu  nghiên c u có thế ả ứ ể giúp T  đó giúp các nhà lãnh đ o có th  đ a ra chính sách phù h p cóừ ạ ể ư ợ  

th  thúc đ y tăng trể ẩ ưởng kinh t  nông nghi p trên đ a bàn t nh Ngh  An.ế ệ ị ỉ ệ  Ngoài ra, k t qu  nghiên c u là tài li u tham kh o đ  các nghiên c uế ả ứ ệ ả ể ứ  

ti p theo và cho giáo viên, sinh viên ngành Kinh t  phát tri n.ế ế ể

2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MỒ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Khái niệm liên quan

        2.1.1. Khái ni m v  kinh t  nông nghi p ệ ề ế ệ

 Nông nghi p là m t trong nh ng ngành kinh t  quan tr ng và ph cệ ộ ữ ế ọ ứ  

t p. Nó không ch  là m t ngành kinh t  đ n thu n mà còn là h  th ngạ ỉ ộ ế ơ ầ ệ ố  sinh h c – k  thu t, b i vì m t m t c  s  đ  phát tri n nông nghi p làọ ỹ ậ ở ộ ặ ơ ở ể ể ệ  

vi c s  d ng ti m năng sinh h c – cây tr ng, v t nuôi. Chúng phát tri nệ ử ụ ề ọ ồ ậ ể  theo quy lu t sinh h c nh t đ nh con ngậ ọ ấ ị ười không th  ngăn c n các quáể ả  trình phát sinh, phát tri n và di t vong c a chúng, mà ph i trên c  sể ệ ủ ả ơ ở 

nh n th c đúng đ n các quy lu t đ  có nh ng gi i pháp tác đ ng thíchậ ứ ắ ậ ể ữ ả ộ  

h p v i chúng. M t khác quan tr ng h n là ph i làm cho ngợ ớ ặ ọ ơ ả ườ ải s n xu tấ  

có s  quan tâm th a đáng, g n l i ích c a h  v i s  d ng quá trình sinhự ỏ ắ ợ ủ ọ ớ ử ụ  

h c đó nh m t o ra ngày càng nhi u s n ph m cu i cùng ( Vũ Đìnhọ ằ ạ ề ả ẩ ố  

lượng nông s n c a các nả ủ ước này khá l n và không ng ng tăng lên, đ mớ ừ ả  

b o cung c p đ  cho đ i s ng con ngả ấ ủ ờ ố ười nh ng s n ph m t i c n thi tữ ả ẩ ố ầ ế  

đó là lương th c, th c ph m.ự ự ẩ

­ Theo nhà khoa h c Nguy n Th  Nhã và Vũ Đình Th ng (2004)ọ ễ ế ắ  cho r ng s n xu t nông nghi p có nh ng đ c đi m chính sau:ằ ả ấ ệ ữ ặ ể

+ S n xu t nông nghi p đả ấ ệ ược ti n hành trên đ a bàn r ng l n,ế ị ộ ớ  

ph c t p, ph  thu c vào đi u ki n t  nhiên nên mang tính khu v c rõứ ạ ụ ộ ề ệ ự ự  

+ S n xu t nông nghi p mang tính th i v  cao.ả ấ ệ ờ ụ

Ngoài nh ng đ c đi m chung c a s n xu t nông nghi p nêu trên,ữ ặ ể ủ ả ấ ệ  nông nghi p nệ ước ta còn có nh ng đ c đi m riêng c n chú ý đó là:ữ ặ ể ầ

+ Nông nghi p nệ ước ta đang t  tình tr ng l c h u, ti n lên xâyừ ạ ạ ậ ế  

d ng n n nông nghi p s n xu t hàng hóa theo đ nh hự ề ệ ả ấ ị ướng XHCN không qua giai đo n phát tri n t  b n ch  nghĩa.ạ ể ư ả ủ

+ N n nông nghi p nề ệ ước ta là n n nông nghi p nhi t đ i, có phaề ệ ệ ớ  

tr n tính ch t ôn đ i, nh t là   mi n B c và độ ấ ớ ấ ở ề ắ ược tr i r ng trên 4 vùngả ộ  

r ng l n, ph c t p: Trung du, mi n núi, đ ng b ng và ven bi n ộ ớ ứ ạ ề ồ ằ ể

2.1.2. Khái ni m v  tăng tr ệ ề ưở ng kinh t ế

Tăng trưởng kinh t  là s  gia tăng thu nh p c a n n kinh t  trongế ự ậ ủ ề ế  

m t kho ng th i gian nh t đ nh (thộ ả ờ ấ ị ường là m t năm). S  gia tăng độ ự ượ  c

th  hi n   qua mô và t c đ  Quy mô tăng trể ệ ở ố ộ ưởng ph n ánh s  gia tăngả ự  nhi u hay ít, còn t c đ  tăng trề ố ộ ưởng s  d ng v i ý nghĩa so sánh tử ụ ớ ươ  ng

đ i và ph n ánh s  gia tăng nhanh hay ch m gi a các th i k  Thu nh pố ả ự ậ ữ ờ ỳ ậ  

b ng giá tr  ph n ánh qua các ch  tiêu và đằ ị ả ỉ ược tính cho toàn th  n n kinhể ề  

t  ho c tính bình quân trên đ u ngế ặ ầ ười. Nh  v y b n ch t c a tăngư ậ ả ấ ủ  

trưởng là ph n ánh s  thay đ i v  lả ự ổ ề ượng c a n n kinh t  “sách chuyênủ ề ế  

kh o kinh t  phát tri n” (Ngô Th ng L i và Phan Th  Nghi m, 2013).ả ế ể ắ ợ ị ệ

Tăng trưởng kinh t  đế ược g n v i ch t lắ ớ ấ ượng tăng trưởng, v n đấ ề môi trường ph i đả ược đánh giá xem xét đúng m c cùng v i tăng trứ ớ ưởng, 

đó m i là m c tiêu tăng trớ ụ ưởng b n v ng. Ch t lề ữ ấ ượng tăng trưởng bao 

g m tăng trồ ưởng kinh t  , phát tri n và phát tri n b n v ng, liên quanế ể ể ề ữ  

đ n ba thành t : kinh t , xã h i và môi trế ố ế ộ ường. M t n n kinh t  có châtộ ề ế  

lượng tăng trưởng t t khi có tăng trố ưởng kinh t  cao và  n đ nh, ch tế ổ ị ấ  

lượng cu c s ng ngộ ố ười dân được nâng cao, môi trường được b o vả ệ 

b n v ng (Thomas và c ng s , 2000).ề ữ ộ ự

Đ  đ t để ạ ược m c tiêu tăng trụ ưởng kinh t , c n ph i k t h p t t các y uế ầ ả ế ợ ố ế  

t  đ u vào t ng cung nh : Ngu n v n, Lao đ ng, tài nguyên thiên nhiên,ố ầ ổ ư ồ ố ộ  

ti n b  khoa h c – công ngh , c  c u kinh t , trình đ  qu n lý,  Bênế ộ ọ ệ ơ ấ ế ộ ả  

c nh đó là các nhân t c t ng c u nh : chi tiêu h  gia đình và chính phạ ố ổ ầ ư ộ ủ 

v  hàng hóa d ch v , chi tiêu cho đ u t  c a n n kinh t  và chi dùngề ị ụ ầ ư ủ ề ế  

ph c v  ho t đ ng xu t – nh p kh u. ụ ị ạ ộ ấ ậ ẩ

2.2 Các cơ sở lý thuyết về vai trò của ngành nông nghiệp trong phát triển kinh tế

2.2.1. Mô hình David Ricardo (1772­1823)

Lu n đi m c  b n c a Mô hình David Ricardo cho r ng đ t đaiậ ể ơ ả ủ ằ ấ  dùng đ  ể  s n xu t là ngu n g c tăng trả ấ ồ ố ưởng kinh t , nh ng đ t s n xu tế ư ấ ả ấ  

l i có gi i h n do đó ngạ ớ ạ ườ ải s n xu t ph i m  r ng di n tích trên đ tấ ả ở ộ ệ ấ  

x u h n đ  s n xu t, l i nhu n c a ch  đ t thu đấ ơ ể ả ấ ợ ậ ủ ủ ấ ược ngày càng gi mả  

d n   đ n   chí   phí   s n   xu t   lẫ ế ả ấ ương   th c,   th c   ph m   cao   Do   đó   l iự ự ẩ ợ  nhu n/lậ ượng đ u vào c a ngành nông nghi p có xu hầ ủ ệ ướng gi m d n vàả ầ  giá lương th c th c ph m có xu hự ự ẩ ướng tăng. 

Giá lương th c, th c ph m tăng cao làm  nh hự ự ẩ ả ưởng đ n đ i s ngế ờ ố  

c a công nhân trong ngành công nghi p, t c là ti n lủ ệ ứ ề ương danh nghĩa 

c a lao đ ng trong ngành công nghi p ph i tăng đ  đ m b o đ i s ngủ ộ ệ ả ể ả ả ờ ố  cho h  do đó làm l i nhu n c a nhà t  b n công nghi p gi m, mà l iọ ợ ậ ủ ư ả ệ ả ợ  nhu n là ngu n tích lũy đ  m  r ng đ u t  d n đ n tăng trậ ồ ể ở ộ ầ ư ẫ ế ưởng. Như 

v y, do gi i h n đ t nông nghi p d n đ n xu hậ ớ ạ ấ ệ ẫ ế ướng gi m l i nhu nả ợ ậ  

c a c  ngủ ả ườ ải s n xu t nông nghi p và công nghi p và  nh hấ ệ ệ ả ưởng đ nế  tăng trưởng kinh t  ế

Bên c nh vi c đ t nông nghi p gi i h n, dân s  có xu hạ ệ ấ ệ ớ ạ ố ướng tăng nhanh t o ra tình tr ng d  th a lao đ ng trong nông nghi p, t c là n nạ ạ ư ừ ộ ệ ứ ề  kinh t  xu t hi n tình tr nh th t nghi p (bao g m c  bán th t nghi p,ế ấ ệ ạ ấ ệ ồ ả ấ ệ  

th t nghi p trá hình trong khu v c nông thôn). Do n n kinh t  có t  lấ ệ ự ề ế ỷ ệ 

th t nghi p cao làm cho năng su t lao đ ng chung gi m, làm  nh  hấ ệ ấ ộ ả ả ưở  ng

đ n tăng trế ưởng kinh t  ế

T  nh ng quan đi m c  b n c a Mô hình David Ricardo có thừ ữ ể ơ ả ủ ể 

th y r ng nh ng nấ ằ ữ ước đang phát tri n nh  Vi t Nam ph i gi i quy tể ư ệ ả ả ế  các v n đ  quan tr ng trong quá trình phát tri n nh : nâng cao năng su tấ ề ọ ể ư ấ  lao đ ng, đ c bi t là trong ngành nông nghi p, đ m b o l i nhu n c aộ ặ ệ ệ ả ả ợ ậ ủ  

ngườ ải s n xu t, s  d ng hi u qu  tài nguyên đ t, gi i quy t tình tr ngấ ử ụ ệ ả ấ ả ế ạ  

th t nghi p (Bao g m c  bán th t nghi p, th t nghi p trá hình trong khuấ ệ ồ ả ấ ệ ấ ệ  

v c nông thôn), gi m t  l  tăng dân s ự ả ỷ ệ ố

2.2.2. Mô hình hai khu v c c a Athur Lewis   ự ủ

Mô hình hai khu v c cho r ng tăng trự ằ ưởng kinh t  d a vào s  tăngế ự ự  

tr ng hai khu v c nông nghi p và công nhi p trong đó chú tr ng y u tưở ự ệ ệ ọ ế ố chính là lao đ ng (L­labor), y u t  tăng năng su t do đ u t  và khoa h c kộ ế ố ấ ầ ư ọ ỹ thu t tác đ ng lên hai khu v c kinh t  Tiêu bi u cho mô hình hai khu v c làậ ộ ự ế ể ự  

mô hình Lewis, Tân c  đi n và Harry T. Oshima. Lu n đi m c  b n c a Môổ ể ậ ể ơ ả ủ  hình hai khu v c là kh  năng thu hút lao đ ng d  th a t  khu v c nôngự ả ộ ư ừ ừ ự  

nghi p c a khu v c công nghi p, làm tăng năng su t lao đ ng xă h i và t oệ ủ ự ệ ấ ộ ộ ạ  

ra tăng tr ng.ưở  

Mô hình hai khu v c c a Athur Lewis đự ủ ược đ a ra vào năm 1955ư  

d a trên gi  đ nh n n kinh t  g m hai khu v c nông nghi p truy nự ả ị ề ế ồ ự ệ ề  

th ng và công nghi p. ố ệ

­ Khu v c nông nghi p truy n th ng: ự ệ ề ố  do nông nghi p ch  y u d aệ ủ ế ự  vào đ t đai nh ng đ t đai ngày càng khan hi m, trong khi dân s  ngàyấ ư ấ ế ố  càng tăng làm cho l c lự ượng lao đ ng trong nông nghi p ngày càng tăng. ộ ệ

Hình 2.1: Đường t ng s n ph m nông nghi p ổ ả ẩ ệ        

Trên đ  th  có th  th y khi lao đ ng trong ngành nông nghi p tăngồ ị ể ấ ộ ệ  

đ n m t m c nào đó (tăng t  L2 đ n L3) thì năng su t biên c a lao đ ngế ộ ứ ừ ế ấ ủ ộ  

b ng không, nh  v y n u gi m lằ ư ậ ế ả ượng lao đ ng t  L3 xu ng L2 sộ ừ ố ẽ không làm gi m s n lả ả ượng trong ngành nông nghi p. ệ

­ Khu v c công nghi p:  Lewis cho r ng m c ti n lự ệ ằ ứ ề ương trong khu 

v c công nghi p ph i cao h n kho ng 30% so v i m c lự ệ ả ơ ả ớ ứ ương t i thi uố ể  trong khu v c nông nghi p thì khu v c công nghi p có th  thu hút laoự ệ ự ệ ể  

Theo Lewis đường cung lao đ ng trong khu v c nông nghi p độ ự ệ ượ  cchia làm hai giai đo n. Giai đo n th  nh t b t đ u t  đi m W1, đâyạ ạ ứ ấ ắ ầ ừ ể  chính là m c lứ ương có th  thu hút lao đ ng t  khu v c nông nghi p sangể ộ ừ ự ệ  khu v c công nghi p, đự ệ ường cung lao đ ng t i giai đ an m t có xuộ ạ ọ ộ  

hướng n m ngang, th  hi n m c lằ ể ệ ứ ương b ng nhau c a t t c  các laoằ ủ ấ ả  

đ ng di chuy n t  khu v c nông nghi p sang khu v c công nghi p.ộ ể ừ ự ệ ự ệ  Trong giai đo n này khu v c công nghi p thu hút m t lạ ự ệ ộ ượng lao đ ng L1ộ  

t  khu v c nông nghi p, t o ra giá tr  s n lừ ự ệ ạ ị ả ượng là Y v i lớ ượng v n làố  K11. V ti n ĺ ề ương không đ i trong khi t ng s n lổ ổ ả ượng tăng nên l iợ  nhu n c a các nhà t  b n công nghi p tăng. L i nhu n đậ ủ ư ả ệ ợ ậ ược tái đ u tầ ư 

m  r ng s n xu t nên v n m i s  là K (K22>K1), hàm s n xu t m i sở ộ ả ấ ố ớ ẽ ả ấ ớ ẽ 

là TP(K2). Lúc này khu v c công nghi p l i ti p t c thu hút lao đ ng tự ệ ạ ế ụ ộ ừ khu v c nông nghi p. ự ệ

Giai đo n hai b t đ u khi lao đ ng d  th a trong khu v c nôngạ ắ ầ ộ ư ừ ự  nghi p đă b  thu hút h t, khi khu v c nông nghi p mu n thu hút thêm laoệ ị ế ự ệ ố  

đ ng t  khu v c nông nghi p thì ph i tr  m c lộ ừ ự ệ ả ả ứ ương W2 l n h n W1ớ ơ  nên l i nhu n công nghi p s  gi m. Đ  m  r ng t ng s n ph m và tmợ ậ ệ ẽ ả ể ở ộ ổ ả ẩ ́  

ki m l i nhu n nhà t  b n công nghi p ph i s  d ng các y u t  khácế ợ ậ ư ả ệ ả ử ụ ế ố  thay th  cho lao đ ng nh  v n, công ngh  Quá trình tăng trế ộ ư ố ệ ưởng s  ti pẽ ế  

t c. ụ

Mô hình lewis cho th y tăng trấ ưởng c a n n kinh t  đủ ề ế ược th cự  

hi n trên c  s  tăng trệ ơ ở ưởng c a ngành công nghi p thông qua tích l yủ ệ ủ  

v n t  lao đ ng d  th a c a ngành nông nghi p. Khi m t lố ừ ộ ự ừ ủ ệ ộ ượng lao 

đ ng trong nông nghi p độ ệ ược chuy n đi s  không làm gi m t ng s nể ẽ ả ổ ả  

lượng nông nghi p, giá nông s n không gi m nên không t o áp l c tăngệ ả ả ạ ự  

lương trong khu v c công nghi p. N u c  hai khu v c đ u t p trung ápự ệ ế ả ự ề ậ  

d ng công ngh  hi n đ i s  t o ra tích lũy l i nhu n trên c  hai khuụ ệ ệ ạ ẽ ạ ợ ậ ả  

v c, t o đ ng l c tăng trự ạ ộ ự ưởng nhanh cho n n kinh t  ề ế

2.2.3. Mô hình Harry T. Oshima 

Quan đi m c a Oshima, lao đ ng trong khu v c nông nghi p cóể ủ ộ ự ệ  

d  th a nh ng ch  vào th i đi m nh t đ nh, khi v  mùa đang vào giaiư ừ ư ỉ ờ ể ấ ị ụ  

đ an cao đi m có kh  năng s  thi u lao đ ng, đ c bi t là các nọ ể ả ẽ ế ộ ặ ệ ước Châu 

Á gió mùa là các nước có n a năm m a nhi u, n a năm m a ít làm choữ ư ề ữ ư  ngành nông nghi p càng có tính mùa v  r  nét. Do đó, ông cho r ng quanệ ụ ơ ằ  

đi m chuy n m t lể ể ộ ượng lao đ ng t  khu v c nông nghi p sang khu v cộ ừ ự ệ ự  công nghi p mà không làm gi m s n lệ ả ả ượng ngành nông nghi p là khôngệ  phù h p (quan đi m c a Lewis). ợ ể ủ

Cũng gi ng nh  quan đi m c a các nhà kinh t  h c Tân C  Đi n,ố ư ể ủ ế ọ ổ ể  Oshima cho r ng c n thi t ph i ph i đ u t  theo chi u sâu cho c  khuằ ầ ế ả ả ầ ư ề ả  

v c nông nghi p và công nghi p đ  đ y nhanh quá trình phát tri n. Tuyự ệ ệ ể ẩ ể  nhiên, đ i v i nh ng nố ớ ữ ước có ngu n v n và trình đ  nhân l c có h n, kồ ố ộ ự ạ ỹ năng qu n l  kém th vi c đ u t  cho hai khu v c cùng lúc là r t khó khả ư ́ ệ ầ ư ự ấ ả thi n u không nói là phi th c t  Oshima đ  ngh  phát tri n kinh t  theo 3ế ự ế ề ị ể ế  giai đo n v i nh ng m c tiêu khác nhau. ạ ớ ữ ụ

Giai đ an 1: M c tiêu c a giai đ an này là t p trung đ u t  choọ ụ ủ ọ ậ ầ ư  

nông nghi p phát tri n theo chi u r ng nh m nâng cao s n lệ ể ề ộ ằ ả ượng và đa 

d ng hóa s n ph m nông nghi p, gi i quy t v n đ  th t nghi p theoạ ả ẩ ệ ả ế ấ ề ấ ệ  mùa v  trong khu v c này. M c tiêu này phù h p v i các nụ ự ụ ợ ớ ước đang phát tri n do không c n đ u t  v n l n so v i đ u t  vào ngành công nghi p,ể ầ ầ ư ố ớ ớ ầ ư ệ  

đ ng  th i   không  đi   h i  k  thu t  nông  nghi p  cao  Khi  ngành   nôngồ ờ ̣ ỏ ỹ ậ ệ  nghi p phát tri n và t o ra s n lệ ể ạ ả ượng nông s n l n s  làm gi m giá trả ớ ẽ ả ị 

nh p kh u nông s n và có kh  năng su t kh u, trong c  hai trậ ẩ ả ả ấ ẩ ả ường h pợ  ngành nông nghi p đ u có vai trò tích lũy ng ai t , t o đi u ki n nh pệ ề ọ ệ ạ ề ệ ậ  

kh u máy móc, thi t b  cho các ngành công nghi p s  d ng nhi u laoẩ ế ị ệ ử ụ ề  

đ ng. ộ

D u hi u k t thúc giai đo n 1 là ch ng lo i hàng hóa nông s nấ ệ ế ạ ủ ạ ả  

đượ ảc s n xu t ngày càng nhi u, quy mô ngày càng l n, nhu c u các y uấ ề ớ ầ ế  

t  đ u vào cho ngành nông nghi p l n. Hàng hóa nông s n nhi u làmố ầ ệ ớ ả ề  

xu t hi n nhu c u ch  bi n nông s n v i quy mô l n, t c là phát sinhấ ệ ầ ế ế ả ớ ớ ứ  

đi u ki n nhu c u phát tri n ngành công nghi p và d ch v  v i quy môề ệ ầ ể ệ ị ụ ớ  

l n. ớ

Giai đo n 2: Sau khi k t thúc giai đ an 1, n n kinh t  đă có đạ ế ọ ề ế ủ ngu n l c đ  đ ng th i đ u t  theo chi u r ng các ngành nông nghi p,ồ ự ể ồ ờ ầ ư ề ộ ệ  công nghi p và d ch v  Ngành nông nghi p ti p t c đa d ng hóa s nệ ị ụ ệ ế ụ ạ ả  

xu t,  ng d ng khoa h c k  thu t, công ngh  sinh h c, xây d ng các môấ ứ ụ ọ ỹ ậ ệ ọ ự  hình s n xu t l n nh m m  r ng qui mô s n lả ấ ớ ằ ở ộ ả ượng. Ngành nông nghi pệ  phát tri n theo hể ướng đa d ng hóa t o đi u ki n thích h p cho vi c phátạ ạ ề ệ ợ ệ  tri n ngành công nghi p ch  bi n, các ngành công nghi p cung c p đ uể ệ ế ế ệ ấ ầ  vào cho ngành nông nghi p, các ngành công nghi p thâm d ng lao đ ngệ ệ ụ ộ  

và nhu c u các ngành d ch v  ầ ị ụ

D u hi u k t thúc giai đo n 2 là t c đ  tăng tr ng vi c làm l n h nấ ệ ế ạ ố ộ ưở ệ ớ ơ  

t c đ  tăng tr ng lao đ ng, th  tr ng lao đ ng b  thu h p, l ng th c tố ộ ưở ộ ị ườ ộ ị ẹ ươ ự ế tăng. 

Giai đ an 3: quá trình phát tri n kinh t    giai đo n 2 ph i tr i quaọ ể ế ở ạ ả ả  

m t th i gian khá dài làm cho n i l c c a n n kinh t  khá m nh và độ ờ ộ ự ủ ề ế ạ ủ 

kh  năng phát tri n các ngành kinh t  theo chi u sâu nh m gi m nhuả ể ế ề ằ ả  

c u lao đ ng. Giai đo n này xu t hi n kh  năng thi u h t lao đ ng doầ ộ ạ ấ ệ ả ế ụ ộ  

s  phát tri n các ngành nông nghi p, công nghi p và d ch v    giai đo nự ể ệ ệ ị ụ ở ạ  

2. Do đó n n ngành nông nghi p c n đ y m nh c  gi i hóa nh m thayề ệ ầ ẩ ạ ơ ớ ằ  

th  s c lao đ ng,  ng d ng công ngh  sinh h c nh m tăng năng su t laoế ứ ộ ứ ụ ệ ọ ằ ấ  

đ ng. Lao đ ng trong khu v c nông nghi p có th  chuy n m t ph nộ ộ ự ệ ể ể ộ ầ  sang ngành công nghi p nh ng không làm gi m s n lệ ư ả ả ượng nông nghi p. ệ

Ngành công nghi p phát tri n theo hệ ể ướng s n xu t hàng hóa thayả ấ  

th  nh p kh u và chuy n sang xu t kh u v i s  chuy n d ch d n trongế ậ ẩ ể ấ ẩ ớ ự ể ị ầ  

c  c u s n xu t. Các ngành công nghi p thâm d ng lao đ ng s  d n bơ ấ ả ấ ệ ụ ộ ẽ ầ ị thu h p do kh  năng c nh tranh th p, thay vào đó là các ngành côngẹ ả ạ ấ  nhi p thâm d ng v n và công ngh  có s c c nh tranh cao và ít s  d ngệ ụ ố ệ ứ ạ ử ụ  lao đ ng. ộ

H t giai đo n này, n n kinh t  đă đ t đế ạ ề ế ạ ược trình đ  phát tri n cao.ộ ể  Nhìn chung mô hình Oshima là mô hình r t ti n b , và cũng tấ ế ộ ương đ iố  phù h p v i đi u ki n Vi t Nam, ý nghĩa chính c a mô hình là th  hi nợ ớ ề ệ ệ ủ ể ệ  

c  c u đ u t  đơ ấ ầ ư ược xác đ nh c  th  trong t ng giai đo n, s  thay đ iị ụ ể ừ ạ ự ổ  

c a c  c u đ u t  s  quy t đ nh c  c u kinh t  trong các giai đo n. ủ ơ ấ ầ ư ẽ ế ị ơ ấ ế ạ

2.2.4 Mô hình Todaro 

Quan đi m c a Todaro cho r ng n n nông nghi p phát tri n theo 3ể ủ ằ ề ệ ể  giai đo n tu n t  nh  sau: Giai đo n t  cung t  c p: đ c đi m n i b tạ ầ ự ư ạ ự ự ấ ặ ể ổ ậ  

c a giai đo n này là các s n ph m nông nghi p đủ ạ ả ẩ ệ ượ ảc s n xu t đ  ph cấ ể ụ  

v  n i ngành, các s n ph m không đa d ng, ch  y u là các s n ph mụ ộ ả ẩ ạ ủ ế ả ẩ  truy n  ề th ng. Công c  s n xu t trong ngành nông nghi p còn thô s ,ố ụ ả ấ ệ ơ  

ch a áp d ng các ti n b  khoa h c k  thu t vào s n xu t nên ph  thu cư ụ ế ộ ọ ỹ ậ ả ấ ụ ộ  

l n vào thiên nhiên, đ u vào ch  y u là đ t và lao đ ng do đó vi c tăngớ ầ ủ ế ấ ộ ệ