Luận văn hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến công tác bảo trợ xã hội; phân tích và đánh giá thực trạng thực hiện công tác bảo trợ xã hội tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những mặt hạn chế, những vấn đề bất cập còn tồn; tại của công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện; đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.
Trang 1Mã số: 60.31.01.05
Đà Nẵng – 2018
Trang 2Công trình được hoàn thành tại
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn KH: GS.TS Võ Xuân Tiến
Phản biện 1: TS NINH THỊ THU THUY
Phản biện 2: TS HOÀNG VĂN LONG
Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế phát triển họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học
Đà Nẵng vào ngày 28 tháng 01 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Bảo trợ xã hội là một trong những chính sách xã hội thể hiện tính ưu việt và là một trong những hợp phần quan trọng của hệ thống
an sinh xã hội Với mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với giải quyết tốt các vấn đề xã hội Đảng và Nhà nước ta đang ngày càng dành nhiều sự quan tâm sâu sắc đến công tác bảo trợ xã hội Nhận thức được vấn đề này trong thời gian qua công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện Quảng Ninh đã có những cách thức riêng nhằm mục tiêu quan tâm, chăm lo và tạo điều kiện tối đa nhất có thể cho các đối tượng bảo trợ xã hội đảm bảo phù hợp với tình hình kinh tế, chính trị, xã hội đặc thù của địa phương
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện công tác BTXH, thực thi các chính sách trên địa bàn huyện vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ và toàn diện đòi hỏi của xã hội Để công tác BTXH của huyện tiếp tục tác động một cách thiết thực vào cuộc sống, thực sự trở thành hoạt động hữu ích nhằm giúp đỡ, bù đắp thiệt thòi cho những đối tượng yếu thế, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, tiến tới sự công bằng về mọi mặt trong đời sống xã hội Vì vậy, tôi
đã chọn đề tài “Hoàn thiện công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình” làm đề tài nghiên cứu luận
văn tốt nghiệp của mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến công tác bảo trợ xã hội
- Phân tích và đánh giá thực trạng thực hiện công tác bảo trợ
xã hội tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình Chỉ ra những kết quả đạt được cũng như những mặt hạn chế, những vấn đề bất cập còn tồn
Trang 4tại của công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện
- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác bảo trợ xã hội tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp
- Phương pháp xử lý, tổng hợp và phân tích số liệu
- Phương pháp quy nạp
5 Bố cục của đề tài
Luận văn được kết cấu 3 chương như sau:
Chương 1 Các vấn đề lý luận về bảo trợ xã hội
Chương 2 Thực trạng công tác bảo trợ xã hội trên địa bàn huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình
Chương 3 Một số giải pháp để hoàn thiện công tác bảo trợ xã hội cho huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình thời gian đến
6 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Trang 5CHƯƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO TRỢ XÃ HỘI
1.1 KHÁI QUÁT VỀ BẢO TRỢ XÃ HỘI
và công bằng xã hội
- Cơ sở của bảo trợ xã hội
+ Công bằng xã hội
Là một giá trị cơ bản định hướng cho việc giải quyết mối quan
hệ giữa người với người trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội theo nguyên tắc: cống hiến về vật chất và tinh thần ngang nhau cho
sự phát triển xã hội thì được hưởng thụ ngang nhau những giá trị vật chất và tinh thần do xã hội tạo ra, phù hợp với khả năng hiện thực của xã hội Gồm công bằng xã hội theo chiều dọc và công bằng xã hội theo chiều ngang
+ Phúc lợi xã hội
Khi nói đến phúc lợi xã hội người ta thường đồng nghĩa với những gì do xã hội, mà trực tiếp là do Nhà nước đưa lại Điều đó cũng có nghĩa là ngoài phần thu nhập nhận được trực tiếp, người lao động được hưởng thêm một số lợi ích do Nhà nước thực hiện
+ Phân phối lại phúc lợi xã hội
Là sự điều hòa lại mức thu nhập giữa các tầng lớp dân cư nhằm thực hiện sự công bằng xã hội, giảm bớt sự chênh lệch giữa
Trang 6những người có thu nhập cao và những đối tượng có mức thu nhập dưới mức tối thiểu Có hai cách phân phối phổ biến là phân phối theo chức năng và phân phối theo mức độ thu nhập
1.1.2 Đặc điểm của công tác bảo trợ xã hội
- Đối tượng tham gia vào quan hệ BTXH bao gồm Nhà nước, các đối tượng bảo trợ và các chủ thể khác như tổ chức, cá nhân khác
- Chế độ BTXH bao gồm hai nội dung chính là chế độ bảo trợ thường xuyên và chế độ bảo trợ đột xuất
- Mục đích của BTXH là hỗ trợ, giúp đỡ cho những người lâm vào tình trạng thực sự khó khăn, túng quẫn, cần có sự giúp đỡ về vật chất mới có thể vượt qua được hoàn cảnh hiện tại
1.1.3 Vai trò của công tác bảo trợ xã hội
Thứ nhất, bảo trợ xã hội thực hiện chức năng bảo đảm an sinh
xã hội của Nhà nước
Thứ hai, BTXH thực hiện chức tái phân phối lại của cải xã
hội
Thứ ba, BTXH có vai trò phòng ngừa rủi ro, giảm thiểu và
khắc phục rủi ro và giải quyết một số vấn đề xã hội nảy sinh
1.2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA HOÀN THIỆN CÔNG TÁC BẢO TRỢ XÃ HỘI
1.2.1 Mở rộng đối tƣợng bảo trợ xã hội
- Mở rộng đối tượng bảo trợ xã hội là sự gia tăng về số lượng được thụ hưởng theo thời gian, ngoài những đối tượng được hưởng theo quy định trước đây, nhà nước cần bổ sung thêm đối tượng mà trước đây ngân sách chưa đảm bảo để các đối tượng đó thụ hưởng
- Đối tượng bảo trợ xã hội bao gồm:
+ Đối tượng bảo trợ xã hội thuộc diện trợ cấp thường xuyên + Đối tượng bảo trợ xã hội thuộc diện trợ cấp đột xuất
Trang 7- Cần phải mở rộng đối tượng BTXH là do các điều kiện về lịch sử, địa lý, tự nhiên, kinh tế, xã hội nên có rất nhiều đối tượng gặp khó khăn, bất hạnh, rủi ro… cần được bảo trợ
- Nội dung về mở rộng đối tượng bảo trợ xã hội
+ Sửa đổi, bổ sung những điểm bất hợp lý về quy định các đối tượng được nhận bảo trợ xã hội để mở rộng diện được bảo trợ + Công tác quản lý, nắm bắt đối tượng phải được tiến hành thường xuyên, có hệ thống; việc thống kê, báo cáo ở cấp cơ sở về các đối tượng bảo trợ đột xuất phải chính xác, kịp thời
- Tiêu chí đánh giá về mở rộng đối tượng bảo trợ xã hội: + Tổng số đối tượng được hưởng bảo trợ xã hội qua các năm + Tỷ lệ đối tượng được thụ hưởng trên tổng dân số
+ Số lượng đối tưởng được hưởng từng nhóm qua các năm + Tỷ lệ từng nhóm đối tượng trên tổng số đối tượng BTXH
1.2.2 Phát triển các hình thức tài trợ cho công tác bảo trợ
xã hội
- Hình thức BTXH là cách thức tiến hành phân bổ nguồn lực tài chính đến các đối tượng được bảo trợ theo nguyên tắc nhất định
- Hình thức bảo trợ xã hội bao gồm:
+ Trợ cấp trực tiếp: có thể được tiến hành theo hình thức trợ cấp bằng tiền hoặc hình thức trợ cấp bằng hiện vật
+ Trợ cấp gián tiếp: Tài trợ thông qua giá
- Phát triển các hình thức BTXH là tiến hành cung cấp nhiều dạng dịch vụ mới nhằm thỏa mãn nhu cầu của đối tượng được thụ hưởng, đặc biệt là dịch vụ có chất lượng cao
- Cần phải phát triển các hình thức BTXH là vì để đáp ứng nhu cầu thụ hưởng của các đối tượng, không chỉ đơn thuần thực hiện việc bảo trợ truyền thống mà cần phải phát triển các hình thức này một cách đa dạng, phù hợp với từng nhóm đối tượng và phù hợp tình hình phát triển kinh tế - xã hội
Trang 8- Tiêu chí đánh giá về hình thức bảo trợ xã hội:
+ Chi ngân sách cho từng hình thức bảo trợ xã hội
+ Chi ngân sách cho từng đối tượng của từng hình thức BTXH
1.2.3 Nâng cao chất lượng của công tác bảo trợ xã hội
- Nâng cao chất lượng của công tác BTXH được đánh giá thông qua mức độ hài lòng, sự thỏa mãn của đối tượng được thụ hưởng, cũng như sự tiến bộ về hành vi, thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ làm công tác BTXH
- Cần phải nâng cao chất lượng BTXH là do nhu nhu cầu ngày càng tăng của đối tượng BTXH và sự đa dạng về hình thức BTXH
- Nội dung về nâng cao chất lượng của công tác bảo trợ xã hội: + Cần có phương pháp cụ thể để cải tiến phương thức cung cấp, làm cho đối tượng thụ hưởng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ BTXH, để họ có cơ hội hơn trong việc lựa chọn các phương thức phù hợp
+ Cần có phương pháp để cải tiến trình tự cung cấp, từ khi xác định được đối tượng BTXH cho đến đối tượng được thụ hưởng + Cần cải tiến phương thức cung cấp để đối tượng thụ hưởng
có cơ hội trong việc lựa chọn phương thức phù hợp với mình
- Tiêu chí đánh giá về nâng cao chất lượng công tác BTXH: + Mức độ hài lòng, thỏa mãn của đối tượng bảo trợ xã hội + Số lượng vụ khiếu kiện, khiến nại liên quan đến các chính sách BTXH
+ Chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác bảo trợ xã hội
1.2.4 Mở rộng mạng lưới hoạt động bảo trợ xã hội
- Mở rộng mạng lưới hoạt động bảo trợ xã hội là mở rộng các điểm, các cơ sở cung cấp, thực hiện chức năng xác định, kịp thời thực hiện cấp phát đến đối tượng được hưởng một cách ngắn nhất, nhanh nhất và đúng đối tượng nhất
Trang 9- Cần phải mở rộng mạng lưới BTXH để các đối tượng được hưởng các dịch vụ của xã hội một cách tốt nhất, cùng với mục tiêu đẩy mạnh công tác bảo trợ xã hội, cần phải chú trọng đến việc xây dựng nền tảng, mở rộng mạng lưới dịch vụ mang tính rộng khắp
- Nội dung về mở rộng mạng lưới hoạt động bảo trợ xã hội: + Nghiên cứu đối tượng, quy mô đối tượng và khả năng mở các điểm cung cấp để các đối tượng được tiếp cận nhanh và hiệu quả + Tăng cường thêm đội ngũ cán bộ quản lý, thực hiện công tác BTXH từ cơ sở đến cấp cơ sở
+ Xây thêm các trung tâm BTXH và nhà nuôi dưỡng các đối tượng BTXH phù hợp với tình hình thực tế ở từng địa phương + Thông qua mạng lưới BTXH nhằm huy động ngân sách đảm bảo chi cho bộ máy hoạt động BTXH và chi trực tiếp cho các đối tượng thụ hưởng
- Tiêu chí đánh giá về mở rộng mạng lưới hoạt động BTXH: + Đội ngũ cán bộ làm công tác xã hội
+ Mạng lưới cơ sở bảo trợ xã hội
1.2.5 Tăng nguồn tài trợ để phục vụ cho công tác bảo trợ
xã hội
- Nguồn tài trợ để phục vụ cho công tác BTXH là nguồn tài chính có được từ các chương trình được thiết kế để trợ giúp cho những người yếu thế đạt được mức sống tối thiểu cần thiết và cải thiện cuộc sống của họ
- Nguồn tài trợ để phục vụ cho công tác bảo trợ xã hội bao gồm:
+ Nguồn tài trợ từ ngân sách Nhà nước
+ Nguồn tài trợ từ các tổ chức, đoàn thể, hiệp hội, các doanh nghiệp, cá nhân, gia đình và cộng đồng
+ Nguồn tài trợ quốc tế
- Cần phải tăng nguồn tài trợ cho công tác BTXH là vì:
Trang 10+ Sự phát triển của nền kinh tế thị trường dẫn đến khoảng cách
về thu nhập, về mức sống ngày càng có sự phân hóa hơn
+ Xu hướng đang diễn ra quá trình già hóa dân số
+ Hậu quả nặng nề của chiến tranh, ô nhiễm môi trường, chất độc hóa học… hậu quả thiên tai làm tăng đối tượng BTXH
+ Ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế, lạm phát gia tăng, giá cả leo thang
- Nội dung về tăng nguồn tài trợ cho bảo trợ xã hội:
Nhà nước vẫn đóng vai trò chủ đạo trong việc huy động nguồn tài trợ để phục vụ cho công tác BTXH Tuy nhiên, tỷ lệ đóng góp kinh phí cho hoạt động này của Nhà nước sẽ giảm dần Đồng thời, tăng dần tỷ lệ đóng góp từ các cá nhân, gia đình, các tổ chức đoàn thể xã hội, các doanh nghiệp trong cộng đồng và các tổ chức quốc tế cho nguồn lực tài trợ cho công tác bảo trợ xã hội
- Tiêu chí đánh giá nguồn tài trợ cho bảo trợ xã hội:
+ Tổng số các nguồn tài trợ cho công tác bảo trợ xã hội
+ Tốc độ tăng nguồn kinh phí tài trợ
+ Tỷ lệ từng nguồn tài trợ trên tổng số nguồn tài trợ
1.3 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN BẢO TRỢ XÃ HỘI
1.3.1 Nhân tố kinh tự nhiên
Bao gồm các yếu tố như vị trí địa lý, khí hậu, địa hình
Trang 11CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BẢO TRỢ XÃ HỘI TẠI HUYỆN
QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH
2.1 TÌNH HÌNH CƠ BẢN CỦA HUYỆN QUẢNG NINH TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC BẢO TRỢ XÃ HỘI
2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
Huyện Quảng Ninh là nằm ở cửa ngõ phía Nam tỉnh Quảng Bình, với diện tích 119.418,2 ha, nằm ở sườn Đông của dãy Trường Sơn, nghiêng từ Tây sang Đông, toàn huyện chia làm bốn dạng địa hình chính Huyện nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của khí hậu chuyển tiếp giữa miền Bắc và miền Nam Nhiệt
độ bình quân từ 24,5 - 25o
C, lượng mưa bình quân từ 21.000 -
22.000 ml, mỗi năm có hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa 2.1.2 Đặc điểm về điều kiện xã hội
Dân số trung bình của toàn huyện giai đoạn từ năm 2012-2016 tăng liên tục, năm 2016 là 90.389 người tăng gấp 1,02 lần so với năm
2012 Dân cư trên địa bàn phân bố không đồng đều, mật độ dân số của toàn huyện năm 2016 là 76 người/km2
Dân số trong độ tuổi lao động qua các năm đều chiếm trên 60% so với tổng dân số toàn huyện Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế cũng có sự chuyển dịch theo hướng giảm lao động trong ngành nông, lâm, thủy sản, tăng lao động trong cách ngành công nghiệp - xây dựng và dịch vụ
2.1.3 Đặc điểm về điều kiện xã hội
- Tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của huyện Quảng Ninh giai đoạn 2012-2016 là tương đối cao đạt 9,6%/năm Tuy nhiên tốc độ tăng trưởng kinh tế không đồng đều và
có biến động qua các năm
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Cơ cấu kinh tế của huyện đang
Trang 12chuyển dịch theo xu hướng tăng dần tỷ trọng công nghiệp - xây dựng
và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng ngành nông lâm ngư nghiệp Tính đến năm 2016 tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng chiếm 41%; ngành dịch vụ chiếm 35,59%; ngành nông, lâm, thủy sản chiếm 23,41%
2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BẢO TRỢ XÃ HỘI TẠI HUYỆN PHONG ĐIỀN, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ THỜI GIAN QUA
2.2.1 Đối tƣợng bảo trợ xã hội
- Đối tượng được hưởng trợ cấp thường xuyên trên địa bàn huyện trong những năm những qua là tương đối lớn và tăng qua các năm, năm 2012 toàn huyện có tất cả là 3.168 đối tượng và đến năm
2016 lên đến 4.521 đối tượng, điều đó được thể hiện tại Bảng 2.1 dưới đây:
Bảng 2.1 Đối tượng bảo trợ xã hội được hưởng trợ cấp
(Nguồn: Phòng Lao động – Thương binh & Xã hội huyện Quảng Ninh)
Qua Bảng trên cho thấy, mức độ bao phủ đối tượng qua các năm đều tăng Giai đoạn từ năm 2012-2014 gồm 9 nhóm đối tượng, trong đó nhóm đối tượng chiếm tỷ lệ cao nhất là nhóm người 85 tuổi trở lên không có lương hưu và người tàn tật không có khả năng lao động Còn giai đoạn từ năm 2015-2016 gồm 6 nhóm đối tượng, trong
đó nhóm người cao tuổi và người khuyết tật chiếm tỷ lệ lớn và tăng qua hai năm
- Do tính chất thất thường của điều kiện tự nhiên nên các đối
Trang 13tượng được hưởng BTXH đột xuất trong giai đoạn này cũng có nhiều biến động phức tạp Điều đó được thể hiện qua Bảng 2.2 sau đây:
Bảng 2.2 Đối tượng bảo trợ xã hội được hưởng trợ cấp đột xuất
ĐVT: Người
08 nhóm đối tượng
hưởng trợ cấp đột xuất 7.676 9.514 5.511 4.207 7.889
(Nguồn: Phòng Lao động – Thương binh & Xã hội huyện Quảng Ninh)
Số đối tượng được hưởng trợ cấp đột xuất qua các năm chủ yếu là người bị thiếu đói do thiếu lượng thực Các nhóm đối tượng như hộ gia đình có người chết, mất tích; hộ gia đình có nhà bị đổ, sập, trôi, cháy… giảm qua các năm Còn các nhóm đối tượng còn lại nhìn chung qua các năm đều không thay đổi
2.2.2 Các hình thức tài trợ cho công tác bảo trợ xã hội
Kinh phí trợ cấp cho công tác BTXH tăng qua các năm là do
số đối tượng được hưởng thụ được mở rộng và mức trợ cấp xã hội tăng Điều đó được minh họa tại Bảng 2.3 dưới đây:
Bảng 2.3 Tình hình chi ngân sách bảo trợ xã hội
thường xuyên 8.042,76 9.584,73 11.091,74 15.716,07 20.831,58 Trợ cấp
đột xuất 1.407,06 1.628,44 1.023 762,31 1.702,3
Tổng cộng 9.449,82 11.213,17 12.114,74 16.478,38 22.533,88
(Nguồn: Phòng Lao động – Thương binh & Xã hội huyện Quảng Ninh)
Qua bảng 2.3 cho thấy kinh phí chi cho hoạt động bảo trợ xã