CÁC MỨC ĐỘ TƯ DUY CỦA BLOOM

Một cơ sở lý luận để thiết kế BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG BÀI DẠY đảm bảo có định hướng phát triển tư duy cấp cao Bảng phân loại B.BLOOM về các cấp độ tư duy Năm 1956, Benjamin Bloom, một gi

Giảng viên Trường ĐHSP TP.HCM ThS Tống Xuân Tám - Khoa Sinh học

 0982 399 008  tongxuantam@yahoo.com tongxuantam@yahoo.com

 (08) 3720 08 50

Một cơ sở lý luận để thiết kế

BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG BÀI DẠY

đảm bảo có định hướng phát triển tư duy cấp cao

Bảng phân loại B.BLOOM về các cấp độ tư duy

Năm 1956, Benjamin Bloom, một giáo sư của trường Đại học Chicago, đã công bố kết quả nổi tiếng của ông

“Sự phân loại các mục tiêu giáo dục”.

Trong đó B.Bloom có nêu ra các cấp độ nhận thức (gọi

là bảng phân loại B.Bloom) Kết quả nghiên cứu này đã được sử dụng trong hơn bốn thập kỷ qua đã khẳng định

ưu điểm của phương pháp dạy học nhằm khuyến khích

và phát triển các kỹ năng tư duy của học sinh ở mức độ cao.

Biết : Là khả năng ghi nhớ và nhận diện thông tin.

Hiểu : Là khả năng hiểu, diễn dịch, diễn giải, giải thích hoặc suy diễn (dự đoán được kết quả và ảnh hưởng).

Vận dụng : Là khả năng sử dụng thông tin và kiến thức từ một sự việc này sang

sự việc khác (Sử dụng những hiểu biết trong hoàn cảnh mới)

Phân tích : Là khả năng nhận biết chi tiết, phát hiện và phân biệt các bộ phận cấu thành của thông tin hay tình huống.

Tổng hợp : Là khả năng hợp nhất nhiều thành phần để tạo thành sự vật lớn Khả năng khái quát.

Đánh giá : Là khả năng phán xét giá trị hoặc sử dụng thông tin theo các tiêu chí thích hợp (Hỗ trợ đánh giá bằng

lý do)

Một cơ sở lý luận để thiết kế

BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG BÀI dạy

đảm bảo có định hướng phát triển tư duy cấp cao

Bảng phân loại B.BLOOM về các cấp độ tư duy

Bi t (Nh - ế ớ

knowledge)

Ghi nhớ hoặc nhận biết thông tin.

• Biết là cần thiết cho tất các mức độ tư duy

• Biết ở đây được hiểu là nhớ lại những kiến thức đã

học một cách máy móc và nhắc lại

• Những hoạt động tương ứng với mức độ biết có thể là

xác định, đặt tên, liệt kê, đối chiếu hoặc gọi tên

• Một ví dụ cho mức tư duy biết này là khi giáo viên yêu

Liệt kê Gọi tên Định danh Giới thiệu/chỉ ra Xác định

Nhận biết Nhớ lại Đối chiếu

Xác định Phân loại

Mô tả Định vị Phác thảo Lấy ví dụ Phân biệt quan điểm từ thực tế

Các động từ tương ứng với mức độ tư duy BIẾT

Các hoạt động phù hợp mức tư duy BIẾT

Vấn đáp tái hiện Phiếu học tập Các trò chơi, câu đố có hướng dẫn trước Tra cứu thông tin

Các bài tập đọc Thực hành hay luyện tập Tìm các định nghĩa

Các trò chơi, câu đố ghi nhớ

• Hiểu là mức độ khá gần với nhớ nhưng ở đây phải có

khả năng hiểu thấu đáo ý nghĩa của kiến thức

• Hiểu không đơn thuần là nhắc lại cái gì đó Học viên

phải có khả năng diễn đạt khái niệm theo ý hiểu của

họ

• Những hoạt động tương ứng với mức độ hiểu có thể là

diễn giải, tổng kết, kể lại, viết lại theo cách hiểu của mình.

• Một ví dụ của mức độ hiểu đó là khi giáo viên yêu cầu học sinh “ Mô tả kì giữa của quá trình nguyên phân….”

Là khả năng hiểu, diễn dịch, diễn giải, giải thích hoặc

suy diễn (Dự đoán được kết quả hoặc hậu quả ).

Hi u ể

Diễn giải Phân biệt Chứng tỏ Hình dung Trình bày lại Viết lại

Lấy ví dụ

Tóm tắt Giải thích Diễn dịch

Mô tả

So sánh Chuyển đổi Ước lượng Các động từ tương ứng với mức độ tư duy HIỂU

Sắm vai tranh luận

Dự đoán Đưa ra những dự đoán hay ước lượng Cho ví dụ

Diễn giải

Các hoạt động phù hợp mức tư duy HIỂU

V n d ng (application) ậ ụ

• Vận dụng là bắt đầu của mức tư duy sáng tạo Tức là vận dụng

những gì đã học vào đời sống hoặc một tình huống mới

• Vận dụng có thể được hiểu là khả năng sử dụng kiến thức đã

học trong những tình huống cụ thể hay tình huống mới

• Những hoạt động tương ứng với mức tư duy vận dụng có thể là

chuẩn bị, sản xuất, giải quyết, vận hành hoặc theo một công thức nấu ăn.

• Một ví dụ về hoạt động vận dụng đó là khi giáo viên đưa cho học

Năng lực sử dụng thông tin và chuyển đổi kiến thức

từ dạng này sang dạng khác (Sử dụng những kiến thức đã học trong hoàn cảnh mới)

Ước tính Vận hành

Giải quyết Minh họa Tính toán Diễn dịch Thao tác

Dự đoán Bày tỏ

Các hoạt động mô phỏng: Sắm vai và đảo vai trò Sáng tác chuyện báo, quảng cáo …

Xây dựng mô hình Phỏng vấn

Trình bày theo nhóm hoặc theo lớp Tiến hành các thí nghiệm

Xây dựng các phân loại

Các hoạt động phù hợp mức tư duy VẬN DỤNG

Phân tích (analysis)

• Ở mức độ này đòi hỏi khả năng phân loại

• Phân tích là khả năng phân nhỏ đối tượng thành các

hợp phần cấu thành để hiểu rõ hơn cấu trúc của nó

• Các hoạt động liên quan đến mức độ phân tích có thể

là vẽ biểu đồ, lập dàn ý, phân biệt hoặc chia nhỏ các thành phần

• Một ví dụ của mức độ phân tích là khi giáo viên hỏi học sinh “Cơ chế nào trong nguyên phân giúp đảm bảo cho bộ NST của tế bào con giống hệt bộ NST của

tế bào mẹ?”.

Là khả năng nhận biết chi tiết, phát hiện và phân biệt các bộ phận cấu thành của thông tin hay tình huống.

Phân tích

Đối chiếu

So sánh Chỉ ra sự khác biệt Phân loại

Phác thảo Liên hệ

Phân tích

Tổ chức Suy luận Lựa chọn

Vẽ biểu đồ Phân biệt Các động từ tương ứng với mức độ tư duy PHÂN TÍCH

Tạo tiêu chí cho đánh giá (động não) Liệt kê chất lượng đặc trưng

Xác định vấn đề Phác thảo tài liệu viết Đưa ra các suy luận

So sánh và đối chiếu

Các hoạt động phù hợp mức tư duy PHÂN TÍCH

T ng h p (synthesis) ổ ợ

• Ở mức độ này học viên phải sử dụng những gì đã học

để tạo ra hoặc sáng tạo một cái gì đó hoàn toàn mới

• Tổng hợp liên quan đến khả năng kết hợp các phần

cùng nhau để tạo một dạng mới

• Các hoạt động liên quan đến mức độ tổng hợp có thể

gồm: thiết kế, đặt kế hoạch, tạo hoặc sáng tác

• Một ví dụ hoạt động ở mức độ tổng hợp đó là khi giáo viên yêu cầu học sinh “Nếu quá trình nguyên phân bị

Là khả năng hợp nhất các thành phần để tạo thành một tổng thể/sự vật lớn.

Thảo luận Lập kế hoạch

So sánh Tạo mới Xây dựng Sắp đặt Sáng tác

Tổ chức

Thiết kế Giả thiết

Hỗ trợ Viết ra Báo cáo Hợp nhất Tuân thủ Phát triển Các động từ tương ứng với mức độ tư duy TỔNG HỢP

Đạt được một kế hoạch độc đáo.

Xác định vấn đề, các mục đích, mục tiêu.

Tổ chức và thực hiện một sản phẩm độc đáo.

Chỉ ra làm thế nào các ý tưởng và sản phẩm có thể thay đổi.

Tìm những sự kết hợp mới.

Các hoạt động phù hợp mức tư duy TỔNG HỢP

ánh giá (evaluation) Đ

• Đánh giá là khả năng phán xét giá trị của đối tượng

• Để sử dụng đúng mức độ này, học sinh phải có khả

năng giải thích tại sao sử dụng những lập luận giá trị

để bảo vệ quan điểm

• Những hoạt động liên quan đến mức độ đánh giá có

thể là: biện minh, phê bình hoặc rút ra kết luận.

• Một ví dụ liên quan đến mức độ đánh giá là khi giáo viên hỏi học sinh “Hãy đánh giá vai trò của nguyên phân đối với cơ thể sinh vật?”

Là khả năng phán xét giá trị hoặc sử dụng thông tin theo các tiêu chí thích hợp (Hỗ trợ đánh giá bằng lý do/lập luận)

Phê bình Bào chữa/thanh minh Tranh luận

Bổ trợ cho lý do/lập luận Kết luận

Định lượng

Đánh giá Lựa chọn Ước tính Phán xét Bảo vệ Định giá

Các hoạt động phù hợp mức tư duy ĐÁNH GIÁ

Đưa ra những đánh giá về bài trình bày và dự án của người khác

Đánh giá các số liệu, các tiêu chí đưa ra để áp dụng Đánh giá ý tưởng và sản phẩm của ai đó

V N D NG CÁC M C Đ T DUY C A Ậ Ụ Ứ Ộ Ư Ủ

V N D NG CÁC M C Đ T DUY C A Ậ Ụ Ứ Ộ Ư Ủ

B BLOOM Đ D Y PH N Ể Ạ Ầ

B BLOOM Đ D Y PH N Ể Ạ Ầ GIỚI ĐỘNG VẬT

BÀI 2: CÁC GIỚI SINH VẬT

(Ch ươ ng trình Sinh h c 10 - Ban c b n) ọ ơ ả

(Ch ươ ng trình Sinh h c 10 - Ban c b n) ọ ơ ả

1 Tại sao giới động vật không có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ?

8 Thế giới của chúng ta sẽ ra sao khi không còn giới động vật?

7 Các em có nhận xét gì về tình hình bảo vệ các loài động vật quý hiếm ở Việt Nam?

1 Tại sao giới động vật không có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ?

8 Thế giới của chúng ta sẽ ra sao khi

Câu hỏi Khái quát - Câu hỏi Bài học:

• Hướng vào trọng tâm của môn học, định hướng

vào các ý quan trọng và xuyên suốt.

• Không chỉ có một câu trả lời hiển nhiên “đúng”

• Khơi dậy sự chú ý của học sinh

• Câu hỏi khái quát có thể dựa theo những câu hỏi

kinh điển chung của nhân loại.

Câu hỏi Nội dung:

• Hỗ trợ trực tiếp về nội dung và mục tiêu bài học.

• Có chủ đề cụ thể, gần gũi với HS và ngôn ngữ

phù hợp lứa tuổi.

• Có câu trả lời “đúng” rõ ràng.

Thiết kế BỘ CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG BÀI DẠY

Câu hỏi Khái quát - Câu hỏi Bài học:

• Hướng vào trọng tâm của môn học, định hướng vào

các ý quan trọng và xuyên suốt.

• Không chỉ có một câu trả lời hiển nhiên “đúng”

• Khơi dậy sự chú ý của học sinh Câu hỏi Nội dung:

• Hỗ trợ trực tiếp về nội dung và mục tiêu bài học.

• Có chủ đề cụ thể, gần gũi với HS và ngôn ngữ phù hợp

lứa tuổi.

• Có câu trả lời “đúng” rõ ràng.

Câu hỏi khái quát:

• Có phạm vi rất rộng.

• Là cầu nối giữa môn học và bài học.

• Đề cập đến những

ý quan trọng xuyên suốt nội dung nhiều lĩnh vực (Toán,

Sinh, Văn, Lịch sử, v.v.)

• Ví dụ:

Câu hỏi bài học:

• Bó hẹp trong một chủ đề hoặc bài học

cụ thể.

• Hỗ trợ và phát triển câu hỏi khái quát.

• Ví dụ:

Bò sát có cấu tạo như thế nào để phù hợp với môi trường

Câu hỏi nội dung:

• Hầu hết chú trọng vào sự kiện, hơn là giải thích sự kiện đó.

• Và thường có câu trả lời rõ ràng.

• Ví dụ:

• Hệ hô hấp của Bò sát có cấu tạo như thế nào để phù hợp với điều kiện sống của chúng?

• Hệ tuần hoàn của

Bò sát có cấu tạo

Câu hỏi khái quát: Câu hỏi bài học: Câu hỏi nội dung:

Thí dụ

Làm sao để tất cả cùng sinh tồn hòa

thuận?

Làm sao để động vật hoang dã có thể sống chung với con người?

Sự thích nghi của các hệ cơ quan diễn ra như thế

nào?

Câu hỏi khái quát: Câu hỏi bài học: Câu hỏi nội dung:

3/ Khoa học giúp chúng ta hiểu gì về thế giới xung quanh?

5/ Hoạt động của NST trong quá trình nguyên phân diễn ra như thế nào?

8/ Sự tác động của thế giới đối với con người như thế nào?

4/ Sinh vật tiến hóa trong môi trường như thế nào?

1/ Thế nào là thuyết tiến hóa nhỏ?

6/ Vòng đời của con ếch ra sao?

10/ Di truyền giúp ta giải thích những vấn đề gì về tiến hóa?

2/ Vì sao vi sinh vật có vai trò lớn đối với con người?

7/ Các đặc trưng trong quần thể thay đổi như thế nào dưới ảnh hưởng của môi trường ?

9/ Điều gì làm thay đổi thế giới?

1 - 5 - 6

3 - 4 - 8 - 9 3’ thảo luận 2 - 7 - 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Trong bài này, chúng tôi có tham khảo các slide của thầy:

• Lê Huy Lâm - GV khoa Tiếng Anh.

• Thầy Nguyễn Đình Lân - GV khoa Toán - Tin

Trường Đại học Sư phạm TP.HCM.

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn hai thầy.