Luận án Tiến sĩ: Quản lý thu bảo hiểm xã hội đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nhà nước tại Việt Nam

Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về thu bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nhà nước, từ đó đưa ra các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác này. Mời các bạn cùng tham khảo luận án để nắm chi tiết nội dung.

PH N M  Đ U Ầ Ở Ầ

1. Tính c p thi t c a lu n án ấ ế ủ ậ

DN có v n ĐTNN có s  phát tri n r t m nh m , thu hút và s  d ng kh i ố ự ể ấ ạ ẽ ử ụ ố  

l ượ ng lao đ ng l n, góp ph n tích c c trong tăng tr ộ ớ ầ ự ưở ng kinh t , là y u t  thúc ế ế ố  

đ y quá trình đ i m i công ngh , nâng cao năng l c c nh tranh, t o hi u  ng ẩ ổ ớ ệ ự ạ ạ ệ ứ   lan t a đ n các thành ph n kinh t  khác ỏ ế ầ ế  Tuy nhiên, s  l a ch n, đào th i lao ự ự ọ ả  

đ ng c a th  tr ộ ủ ị ườ ng d n đ n tình tr ng th t nghi p, s  bi n đ ng ph c t p c a ẫ ế ạ ấ ệ ự ế ộ ứ ạ ủ  

n n kinh t  nói chung và tình hình s n xu t kinh doanh c a DN nói riêng đ a ề ế ả ấ ủ ư  

đ n nh ng r i ro nh   m đau, tai n n lao đ ng ngày m t gia tăng. Thêm vào đó, ế ữ ủ ư ố ạ ộ ộ  

s  lao đ ng bình quân/ DN có v n ĐTNN l n, tình tr ng vi ph m pháp lu t v ố ộ ố ớ ạ ạ ậ ề  tham gia và đóng góp vào qu  BHXH còn ph  bi n th  hi n   vi c các DN ỹ ổ ế ể ệ ở ệ   không đăng ký tham gia BHXH, đăng ký không đ  s  lao đ ng thu c di n tham ủ ố ộ ộ ệ   gia, đóng không đúng m c ti n l ứ ề ươ ng NLĐ th c nh n. Đi u này đòi h i đ  b o ự ậ ề ỏ ể ả  

v  NLĐ Nhà n ệ ướ c ph i tăng c ả ườ ng h n n a vai trò qu n lý thu BHXH đ i v i ơ ữ ả ố ớ  

DN có v n ĐTNN.  ố

Nhà n ướ c đóng vai trò quan tr ng trong vi c đi u ti t chính sách BHXH ọ ệ ề ế  

Th c t  trong th i gian qua trong v n đ  QLNN v  thu BHXH còn t n t i m t ự ế ờ ấ ề ề ồ ạ ộ  

s  v n đ  nh : ch a có đ nh h ố ấ ề ư ư ị ướ ng riêng cho v n đ  thu BHXH  ấ ề đ i v i các DN ố ớ  

có v n ĐTNN ố , m t s  chính sách, quy đ nh c a Nhà n ộ ố ị ủ ướ c đ i v i thu BHXH ố ớ  

c a kh i doanh nghi p còn thi u đ ng b , ch a sát v i th c t ; ho t đ ng thanh ủ ố ệ ế ồ ộ ư ớ ự ế ạ ộ   tra ki m tra còn ch a k p th i; vi c áp d ng mô hình QLNN v  thu BHXH nói ể ư ị ờ ệ ụ ề   chung và thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN nói riêng ch a có t ng k t đánh ố ớ ố ư ổ ế   giá m t cách đ y đ  và khoa h c…T  v n đ  đ t ra v  th c ti n nh  trên, ộ ầ ủ ọ ừ ấ ề ặ ề ự ễ ư   nghiên c u QLNN v  thu BHXH đ i v i các DN có v n ĐTNN t i Vi t Nam ứ ề ố ớ ố ạ ệ  

hi n nay là m t v n đ  c n thi t. Đ  tìm ki m mô hình qu n lý hi u qu  ho t ệ ộ ấ ề ầ ế ể ế ả ệ ả ạ  

đ ng thu BHXH đ i v i các DN có v n ĐTNN c n nghiên c u chuyên sâu, bài ộ ố ớ ố ầ ứ  

b n v  QLNN đ i v i thu BHXH đ  nhân di n nh ng b t c p hi n nay và tìm ả ề ố ớ ể ệ ữ ấ ậ ệ  

ra mô hình qu n lý hi u qu  h n. Đó là lý do tác gi  ch n đ  tài  ả ệ ả ơ ả ọ ề “Qu n lý thu ả   BHXH đ i v i các doanh nghi p có v n ĐTNN t i Vi t Nam”  ố ớ ệ ố ạ ệ làm đ  tài nghiên ề  

c u c a mình ứ ủ

2. M c đích nghiên c u ụ ứ

Phân tích và đánh giá th c tr ng QLNN v  thu BHXH đ i v i DN có v n ự ạ ề ố ớ ố   ĐTNN, t  đó đ a ra các nhóm gi i pháp nh m hoàn thi n công tác này ừ ư ả ằ ệ

3. Đ i t ố ượ ng, ph m vi nghiên c u ạ ứ

3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ  tài t p trung nghiên c u qu n lý nhà n ề ậ ứ ả ướ c v  thu BHXH đ i v i các ề ố ớ   doanh nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ

­ N i dung nghiên c u: ộ ứ  Lu n án nghiên c u QLNN v  thu BHXH đ i v i ậ ứ ề ố ớ  

DN có v n ĐTNN g m ba nhóm n i dung l n: ho ch đ nh chính sách, t  ch c ố ồ ộ ớ ạ ị ổ ứ  

b  máy và phân c p qu n lý, thanh tra giám sát và x  lý vi ph m pháp lu t.  ộ ấ ả ử ạ ậ

Trong n i dung ho ch đ nh chính sách và thanh tra, giám sát, đ i t ộ ạ ị ố ượ   ng nghiên c u là QLNN c a B  Lao đ ng­ Th ứ ủ ộ ộ ươ ng binh và Xã h i  ộ

Trong các ho t đ ng qu n lý thu c a c  quan BHXH, lu n án nghiên c u ạ ộ ả ủ ơ ậ ứ  

ba ho t đ ng chính: qu n lý đăng kí tham gia BHXH, qu n lý kê khai và thu n p ạ ộ ả ả ộ  

ti n đóng BHXH và ho t đ ng thanh tra giám sát, x  lí n  đóng BHXH (không ề ạ ộ ử ợ   bao g m B o hi m y t , b o hi m xã h i t  nguy n, b o hi m th t nghi p và ồ ả ể ế ả ể ộ ự ệ ả ể ấ ệ  

ho t đ ng đ u t  tăng tr ạ ộ ầ ư ưở ng qu ) ỹ

­ Không gian nghiên c u: ứ  nghiên c u ho t đ ng qu n lý Nhà n ứ ạ ộ ả ướ c v  thu ề   BHXH đ i v i các DN có v n ĐTNN   Vi t Nam.  ố ớ ố ở ệ

­ Th i gian nghiên c u: ờ ứ  Lu n án ti n hành thu th p s  c p t  tháng 7 năm ậ ế ậ ơ ấ ừ  

2016 đ n tháng 4 năm 2018 đ  nghiên c u th c tr ng QLNN v  thu BHXH đ i v i ế ể ứ ự ạ ề ố ớ  

DN có v n ĐTNN; d  li u th  c p t  năm 2014­2018; đ  xu t các gi i pháp nh m ố ữ ệ ứ ấ ừ ề ấ ả ằ   tăng c ng QLNN v  thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN đ n năm 2020, t m ườ ề ố ớ ố ế ầ   nhìn 2025.

hi u qu , (iii) Tiêu chí phù h p, (iv) Tiêu chí b n v ng ệ ả ợ ề ữ   

Nh ng đóng góp m i v  th c ti n: ữ ớ ề ự ễ  Lu n án đánh giá QLNN v  thu BHXH ậ ề  

đ i v i DN có v n ĐTNN theo các tiêu chí và theo n i dung QLNN: (i) Ban hành ố ớ ố ộ   chính sách, pháp lu t, (ii) T  ch c b  máy th c hi n thu BHXH, (iii) Thanh tra, ậ ổ ứ ộ ự ệ  

ki m tra.  ể

Nh ng đóng góp m i v  gi i pháp:   ữ ớ ề ả Lu n án đ  xu t 4 ậ ề ấ   nhóm gi i pháp ả  

nh m hoàn thi n qu n lý nhà n ằ ệ ả ướ c v  thu b o hi m xã h i đ i v i doanh ề ả ể ộ ố ớ   nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài

CH ƯƠ NG 1: T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U  VÀ Ổ Ứ  

PH ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C U C A LU N ÁN Ứ Ủ Ậ

1.1. T ng quan tình hình nghiên c u có liên quan đ n lu n án ổ ứ ế ậ

1.1.1. Nghiên c u v  nguyên lý và ch c năng qu n lý nhà n ứ ề ứ ả ướ c v  thu ề  

b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có v n đ u t  n ả ể ộ ố ớ ệ ố ầ ư ướ c ngoài

1.1.2. Nghiên c u v  n i dung qu n lý nhà n ứ ề ộ ả ướ c v  thu b o hi m xã ề ả ể  

h i đ i v i doanh nghi p có v n đ u t  n ộ ố ớ ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

N i dung QLNN v  thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN g m 3 n i ộ ề ố ớ ố ồ ộ   dung: ban hành chính sách, pháp lu t; t  ch c b  máy th c hi n thu BHXH; ậ ổ ứ ộ ự ệ   thanh tra, ki m tra ể

1.1.3. Nghiên c u v  tiêu chí đánh giá qu n lý nhà n ứ ề ả ướ c v  thu BHXH ề  

đ i v i doanh nghi p có v n đ u t  n ố ớ ệ ố ầ ư ướ c ngoài

T ng quan nghiên c u v  tiêu chí đánh giá bao g m xác đ nh tiêu chí và ổ ứ ề ồ ị  

ph ươ ng pháp đánh giá.

1.1.4. Nh ng kho ng tr ng nghiên c u ữ ả ố ứ

Hi n đang có m t “kho ng tr ng” c  v  lý lu n cũng nh  đánh giá th c ệ ộ ả ố ả ề ậ ư ự  

ti n qu n lý nhà n ễ ả ướ c v  thu BHXH đ i v i doanh nghi p có v n ĐTNN: ề ố ớ ệ ố

­ C  s  lý lu n v  n i dung, quy trình qu n lý nhà n ơ ở ậ ề ộ ả ướ c v  thu BHXH nói ề   chung, thu BHXH đ i v i doanh nghi p có v n ĐTNN nói riêng; ố ớ ệ ố

 ­ N i dung QLNN v  thu BHXH đ i v i DN ộ ề ố ớ

­ Qu n lý thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN   Vi t Nam khác gì so v i ả ố ớ ố ở ệ ớ   các n ướ c khác? Qu n lý thu BHXH đ i v i DN có v n đ u t  n ả ố ớ ố ầ ư ướ c ngoài có  

đi m gì khác bi t so v i các DN trong n ể ệ ớ ướ c?

­  Th c tr ng QLNN đ i v i ho t đ ng thu BHXH c a các DN có v n ự ạ ố ớ ạ ộ ủ ố   ĐTNN t i Vi t Nam hi n nay?  ạ ệ ệ

­ Nh ng tiêu chí nào đ ữ ượ ử ụ c s  d ng đ  đánh giá QLNN v  thu BHXH đ i ể ề ố  

v i DN có v n đ u t  n ớ ố ầ ư ướ c ngoài? 

­ Gi i pháp hoàn thi n QLNN v  thu BHXH đ i v i các DN có v n đ u ả ệ ề ố ớ ố ầ  

t  n ư ướ c ngoài t i Vi t Nam trong th i gian t i là gì? Chính ph  nên/ không nên ạ ệ ờ ớ ủ   làm gì đ i v i ho t đ ng thu c a BHXH? ố ớ ạ ộ ủ

1.3. Khung phân tích c a lu n án ủ ậ

Lu n án d ng d ng mô hình do Tim Cadman đ a ra năm 2012, k t h p  ậ ứ ụ ư ế ợ

v i các nhân t   nh h ớ ố ả ưở ng đ n QLNN v  thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN  ế ề ố ớ ố

và các tiêu chí c  b n đánh giá ch t l ơ ả ấ ượ ng QLNN: hi u l c, hi u qu , phù h p,  ệ ự ệ ả ợ

b n v ng ề ữ

S  đ  1.1. Khung phân tích c a lu n án ơ ồ ủ ậ

1.3. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

1.3.1. Ph ươ ng pháp lu n nghiên c u ậ ứ

Lu n án ti p c n đ i t ậ ế ậ ố ượ ng nghiên c u d a trên c  s  v n d ng ph ứ ự ơ ở ậ ụ ươ   ng

pháp duy v t bi n ch ng làm ph ậ ệ ứ ươ ng pháp lu n chung ậ

1.3.2. Các ph ươ ng pháp nghiên c u c  th ứ ụ ể

1.3.2.1. Ph ươ ng pháp đ nh tính ị

1.3.2.2. Ph ươ ng pháp đ nh l ị ượ ng

CH ƯƠ NG 2: C  S  LÝ LU N VÀ TH C TI N V  QU N LÝ  Ơ Ở Ậ Ự Ễ Ề Ả

THU B O HI M XàH I  Đ I V I DOANH NGHI P CÓ V N Ả Ể Ộ Ố Ớ Ệ Ố

 Đ U T  N Ầ Ư ƯỚ C NGOÀI 2.1. C  s  lý lu n v  qu n lý thu b o hi m xã h i ơ ở ậ ề ả ả ể ộ

2.1.1. Khái ni m và vai trò c a b o hi m xã h i trong n n kinh t ệ ủ ả ể ộ ề ế

2.1.1.1. Khái ni m b o hi m xã h i ệ ả ể ộ

“BHXH là s  b o đ m thay th  ho c bù đ p m t ph n thu nh p c a ự ả ả ế ặ ắ ộ ầ ậ ủ  

ng ườ i lao đ ng khi h  b  gi m ho c m t thu nh p do  m đau, thai s n, tai n n ộ ọ ị ả ặ ấ ậ ố ả ạ   lao đ ng, b nh ngh  nghi p, th t nghi p, h t tu i lao đ ng ho c ch t” ộ ệ ề ệ ấ ệ ế ổ ộ ặ ế

BHXH là m t chính sách xã h i đ ộ ộ ượ c lu t hóa tùy theo đi u ki n c  th  c a ậ ề ệ ụ ể ủ  

t ng n c.  ừ ướ NLĐ tham gia BHXH và gia đình h  là nh ng đ i t ng tr c ti p đ c ọ ữ ố ượ ự ế ượ  

h ng l i t  chính sách BHXH, khi có các s  ki n b o hi m x y ra d n đ n gi m ưở ợ ừ ự ệ ả ể ả ẫ ế ả  

ho c m t thu nh p t  lao đ ng. Đ  t  ch c và th c hi n đ c chính sách BHXH ặ ấ ậ ừ ộ ể ổ ứ ự ệ ượ  

ph i d a vào m t qu  ti n t  do NLĐ, ng i SDLĐ đóng góp và có s  b o tr  c a ả ự ộ ỹ ề ệ ườ ự ả ợ ủ   Nhà n c.  ướ

2.1.1.2. Vai trò c a b o hi m xã h i trong n n kinh t ủ ả ể ộ ề ế

Vi c th c hi n BHXH có vai trò đ i v i t t c  các bên trong m i quan h ệ ự ệ ố ớ ấ ả ố ệ  BHXH: ng ườ i lao đ ng,  ộ t  ch c s  d ng lao đ ng ổ ứ ử ụ ộ , và r ng h n là toàn  ộ ơ xã h i ộ

2.1.2. Khái ni m qu n lý thu b o hi m xã h i ệ ả ả ể ộ

QLNN v  thu BHXH là quá trình Nhà n ề ướ c xây d ng, ban hành chính ự   sách, pháp lu t v  thu BHXH; tuyên truy n, ph  bi n chính sách; t  ch c b ậ ề ề ổ ế ổ ứ ộ   máy và quy trình thu BHXH; thanh tra­ ki m tra vi c ch p hành thu BHXH ể ệ ấ  

nh m đi u ch nh các m i quan h  phát sinh trong quá trình thu BHXH” ằ ề ỉ ố ệ

Nhà n ướ c đ  ra chính sách thu BHXH, tác đ ng và đi u ti t các ho t đ ng ề ộ ề ế ạ ộ   thu c a BHXH, đ a ho t đ ng thu BHXH vào qu  đ o chung c a chính sách ủ ư ạ ộ ỹ ạ ủ   BHXH. Vi c tăng c ệ ườ ng QLNN đ i v i ho t đ ng thu BHXH v i m c đích t o ố ớ ạ ộ ớ ụ ạ  

ra m t c  ch , chính sách công b ng, dân ch  đ m b o quy n và l i ích h p ộ ơ ế ằ ủ ả ả ề ợ ợ   pháp c a NLĐ khi tham gia BHXH ủ  

2.1.3. Tính t t y u khách quan c a qu n lý thu b o hi m xã h i ấ ế ủ ả ả ể ộ

2.1.3.1. Qu n lý thu b o hi m xã h i đ m b o quy n l i cho ng ả ả ể ộ ả ả ề ợ ườ i lao đ ng ộ

BHXH có th  coi là s n ph m d ch v  công ể ả ẩ ị ụ  đáp  ng các nhu c u c  b n, ứ ầ ơ ả   thi t y u chung c a NLĐ   ế ế ủ vì d ch v  BHXH th a mãn các đi u ki n c a lo i ị ụ ỏ ề ệ ủ ạ   hình d ch v  công và đ ị ụ ượ c x p vào nhóm lo i hình d ch v  công không thu n ế ạ ị ụ ầ   túy  Vai trò c a Nhà n ủ ướ c đ i v i ho t đ ng thu BHXH đ i v i DN có v n ố ớ ạ ộ ố ớ ố   ĐTNN là đ m b o vi c cung  ng d ch v  công trên th  tr ả ả ệ ứ ị ụ ị ườ ng cho dù Nhà n ướ   c

tr c ti p cung  ng hay doanh nghi p t  nhân cung  ng ự ế ứ ệ ư ứ

2.1.3.2. Qu n lý thu b o hi m xã h i đ m b o cân b ng l i ích gi a các bên ả ả ể ộ ả ả ằ ợ ữ   tham gia b o hi m xã h i ả ể ộ

Vi c l a ch n mô hình tài chính nào cũng t n t i nh ng mâu thu n v  l i ệ ự ọ ồ ạ ữ ẫ ề ợ   ích c n cân b ng và m i mô hình t ầ ằ ỗ ươ ng  ng v i cách th c can thi p khác nhau ứ ớ ứ ệ  

c a Nhà n ủ ướ c: Nhà n ướ c can thi p tr c ti p­ Nhà n ệ ự ế ướ ổ c t  ch c th c hi n ứ ự ệ   BHXH và Nhà n ướ c can thi p gián ti p­ Ph i h p v i khu v c t  nhân, ho c ệ ế ố ợ ớ ự ư ặ   thành l p t  ch c th c hi n BHXH đ c l p.  ậ ổ ứ ự ệ ộ ậ

2.1.3.3. Qu n lý nhà n ả ướ  v  thu b o hi m xã h i góp ph n k p th i đ i c ề ả ể ộ ầ ị ờ ố   phó v i nh ng bi n đ ng c a môi tr ớ ữ ế ộ ủ ườ ng.

M t s  bi n đ ng c a môi tr ộ ố ế ộ ủ ườ ng, đ c bi t trong giai đo n hi n nay đ t  ặ ệ ạ ệ ặ

ra yêu c u ngày càng cao đ i v i QLNN v  thu BHXH, bao g m: ầ ố ớ ề ồ

­ Nh ng bi n đ ng khó ki m soát c a kinh t  làm gi m ngu n thu BHXH ữ ế ộ ể ủ ế ả ồ

­ S  thay đ i c a công ngh  làm gia tăng kh  năng m  r ng đ i t ự ổ ủ ệ ả ở ộ ố ượ   ng tham gia và ki m soát s  thu BHXH ể ố

­ Già hóa dân s  làm gi m s  l ố ả ố ượ ng lao đ ng tham gia đóng góp BHXH ộ  

trong t ươ ng lai.

­ Nh ng quan đi m khác nhau v  hi u qu  vi c th c hi n chính sách ữ ể ề ệ ả ệ ự ệ   BHXH c a Chính ph ủ ủ

2.2. Qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có v n đ u ả ả ể ộ ố ớ ệ ố ầ  

t  n ư ướ c ngoài

2.2.1. Khái quát v  doanh nghi p có v n đ u t  n ề ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

2.2.1.1. Khái ni m doanh nghi p có v n đ u t  n ệ ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

Pháp lu t Vi t Nam hi n hành ghi nh n ho t đ ng c a các nhà đ u t ậ ệ ệ ậ ạ ộ ủ ầ ư 

n ướ c ngoài trong n n kinh t  n ề ế ướ c ta   m t ph m vi r ng h n (t  ch c kinh t ở ộ ạ ộ ơ ổ ứ ế 

có v n đ u t  n ố ầ ư ướ c ngoài) so v i doanh nghi p có v n ĐTNN, đ ng th i không ớ ệ ố ồ ờ   quy đ nh t  l  v n góp c a nhà ĐTNN đ  đ ị ỷ ệ ố ủ ể ượ c công nh n là DN có v n ĐTNN ậ ố  

“T  ch c kinh t  có v n đ u t  n ổ ứ ế ố ầ ư ướ c ngoài  là t  ch c kinh t  có nhà đ u t ổ ứ ế ầ ư  

n ướ c ngoài là thành viên ho c c  đông” ặ ổ

2.2.1.2. Phân lo i doanh nghi p có v n đ u t  n ạ ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

DN có v n ĐTNN bao g m: DN 100% v n đ u t  n ố ồ ố ầ ư ướ c ngoài, DN liên   doanh, H p đ ng h p tác v i nh ng đ c đi m khác nhau. Trong đó, hình th c ợ ồ ợ ớ ữ ặ ể ứ  

h p đ ng h p tác không thành l p m t pháp nhân (doanh nghi p) m i, nên ợ ồ ợ ậ ộ ệ ớ   doanh nghi p có v n ĐTNN bao g m: doanh nghi p 100% v n ĐTNN và DN ệ ố ồ ệ ố   liên doanh

2.2.1.3. Vai trò c a doanh nghi p có v n đ u t  n ủ ệ ố ầ ư ướ c ngoài

DN có v n ĐTNN v i s  phát tri n m nh m , năng l c v n, công ngh , ố ớ ự ể ạ ẽ ự ố ệ   trình đ  qu n lý có vai trò thúc đ y s  phát tri n c a  th  tr ộ ả ẩ ự ể ủ ị ườ ng lao đ ng, t o ộ ạ  

s c ép c nh tranh đ i v i DN trong n ứ ạ ố ớ ướ c và s c m nh lan t a trong n n kinh t   ứ ạ ỏ ề ế

2.2.2. Khái ni m, m c tiêu, đ c đi m c a qu n lý thu b o hi m xã h i ệ ụ ặ ể ủ ả ả ể ộ  

đ i v i doanh nghi p có v n đ u t  n ố ớ ệ ố ầ ư ướ c ngoài

2.2.2.1. Khái ni m qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có ệ ả ả ể ộ ố ớ ệ  

v n đ u t  n ố ầ ư ướ c ngoài.

“Qu n lý thu BHXH đ i v i doanh nghi p có v n ĐTNN là quá trình tác ả ố ớ ệ ố  

đ ng và đi u hành c a nhà n ộ ề ủ ướ c đ i v i vi c hình thành qu  BHXH t  ngu n ố ớ ệ ỹ ừ ồ   thu đóng góp c a doanh nghi p có v n ĐTNN nh m đ m b o hình thành qu ủ ệ ố ằ ả ả ỹ   BHXH theo đúng m c đích, đúng quy đ nh trong vi c th c hi n t t chính sách ụ ị ệ ự ệ ố   BHXH và nh m đ m b o an toàn cho tài chính BHXH, đ m b o thu đ , thu đúng ằ ả ả ả ả ủ  

đ i t ố ượ ng và đúng th i gian quy đ nh c a Nhà n ờ ị ủ ướ ” c

QLNN v  thu BHXH mang tính quy n l c c a Nhà n ề ề ự ủ ướ c, l y pháp lu t ấ ậ   làm công c  qu n lý ch  y u, th c hi n ba ch c năng c a Nhà n ụ ả ủ ế ự ệ ứ ủ ướ c: l p pháp, ậ   hành pháp, t  pháp ư

2.2.2.2. M c tiêu c a qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có ụ ủ ả ả ể ộ ố ớ ệ  

v n đ u t  n ố ầ ư ướ c ngoài.

QLNN v  thu BHXH đ i v i DN có v n ĐTNN h ng t i ba m c tiêu c ề ố ớ ố ướ ớ ụ ơ 

­ Đ m b o cân b ng l i ích gi a các bên tham gia đóng góp.  ả ả ằ ợ ữ

2.2.2.3. Đ c đi m qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có ặ ể ả ả ể ộ ố ớ ệ  

v n đ u t  n ố ầ ư ướ c ngoài.

V  đ i t ề ố ượ ng qu n lý: ả  Các ch  đ u t  n ủ ầ ư ướ c ngoài di chuy n v n qu c t ể ố ố ế 

d ướ i hình th c v n s n xu t, ứ ố ả ấ  tr c ti p tham gia qu n lý.  ự ế ả Ch  SDLĐ là ng ủ ườ   i

n ướ c ngoài, đ t đai, nhà x ấ ưở ng ph n l n đi thuê.  ầ ớ Đ c đi m này d n đ n nh ng ặ ể ẫ ế ữ  

v n đ  phát sinh trong vi c đ m b o quy n l i v  BHXH cho NLĐ khi ch  DN ấ ề ệ ả ả ề ợ ề ủ  

là ng ườ ướ i n c ngoài b  tr n trong tr ỏ ố ườ ng h p DN phá s n, gi i th ợ ả ả ể

V  cách th c qu n lý: ề ứ ả   Trình đ  qu n tr  doanh nghi p c a DN có v n ộ ả ị ệ ủ ố   ĐTNN th ườ ng r t t t, công tác phòng ng a r i ro, r i ro đ ấ ố ừ ủ ủ ượ c tính toán th u ấ   đáo, trách nhi m xã h i th ệ ộ ườ ng đ ượ c các DN có v n ĐTNN nh n th c và tuân ố ậ ứ  

ĐTNN gi a các ngành kinh t , các đ a ph ữ ế ị ươ ng khi n đ c đi m v  quy mô DN, ế ặ ể ề  

v  vi c làm, ti n l ề ệ ề ươ ng và các v n đ  v  thu BHXH khác c a DN có v n ấ ề ề ủ ố   ĐTNN khác nhau   các đ a ph ở ị ươ ng; d n t i khó có th  xác đ nh m c tiêu c  th ẫ ớ ể ị ụ ụ ể 

và t  ch c qu n lý thu BHXH ổ ứ ả

2.2.3. N i dung qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có ộ ả ả ể ộ ố ớ ệ  

v n đ u t  n ố ầ ư ướ c ngoài

2.2.3.1. Ho ch đ nh chi n l c, chính sách, pháp lu t v  thu b o hi m xã h i ạ ị ế ượ ậ ề ả ể ộ

M t là, chi n l ộ ế ượ c, quy ho ch, k  ho ch, ch ạ ế ạ ươ ng trình­ d  án thu BHXH ự Hai là, chính sách thu BHXH.

Ba là, h  th ng pháp lu t v  thu BHXH ệ ố ậ ề

­ Quy đ nh đ i t ị ố ượ ng tham gia BHXH: 

­ Quy đ nh m c đóng, căn c  đóng, t  l  đóng, quy trình, ph ị ứ ứ ỷ ệ ươ ng th c ứ   đóng BHXH

­ Quy đ nh v  các hành vi tr n đóng, n  đóng BHXH và bi n pháp x  lý ị ề ố ợ ệ ử  

t ươ ng  ng ứ

­ Quy đ nh ch c năng, nhi m v , quy n h n… c a các bên trong m i quan ị ứ ệ ụ ề ạ ủ ố  

h  BHXH ệ

Nh ng n i dung trên đ ữ ộ ượ c quy đ nh trong ị  :

  Hi n pháp, các Lu t, b  Lu t tr c ti p đi u ch nh ho c liên quan đ n  ế ậ ộ ậ ự ế ề ỉ ặ ế BHXH, Các văn b n quy ph m pháp lu t d ả ạ ậ ướ i lu t ho c h ậ ặ ướ ng d n thi hành ẫ

2.2.3.2. T  ch c b  máy qu n lý Nhà n ổ ứ ộ ả ướ ề c v  thu b o hi m xã h i ả ể ộ

S  đ  2.1. Mô hình QLNN v  thu BHXH trên th  gi i ơ ồ ề ế ớ

S  đ  trên mô ph ng  ơ ồ ỏ các l a ch n c  quan QLNN v   ự ọ ơ ề thi t k  b  máy t ế ế ộ ổ 

ch c th c hi n thu BHXH v i hai l a ch n  ứ ự ệ ớ ự ọ Qu n lý thu bán t p trung (phân c p ả ậ ấ   theo đ i t ố ượ ng tham gia ho c qu  thành ph n) và qu n lý thu t p trung (c  quan ặ ỹ ầ ả ậ ơ   thu  ho c BHXH thu).  C  hai l a ch n đ u phân c p theo đ a gi i hành chính ế ặ ả ự ọ ề ấ ị ớ  

đ  thu n l i cho vi c qu n lý: c p trung  ể ậ ợ ệ ả ấ ươ ng, c p khu v c và c p đ a ph ấ ự ấ ị ươ ng

Đ  ti n hành t  ch c qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i DN có v n ể ế ổ ứ ả ả ể ộ ố ớ ố   ĐTNN, n i dung t  ch c b  máy qu n lý thu BHXH bao g m: tuyên truy n, ộ ổ ứ ộ ả ồ ề   phân c p, h ấ ướ ng d n quy trình, nghi p v ẫ ệ ụ

2.2.3.4. Thanh tra, ki m tra, giám sát, x  lí vi ph m vi c th c hi n thu b o ể ử ạ ệ ự ệ ả  

trong m i quan h  gi a ch  th  qu n lý v i đ i t ố ệ ữ ủ ể ả ớ ố ượ ng qu n lý trong nh ng đi u ả ữ ề  

ki n l ch s  nh t đ nh ệ ị ử ấ ị ” 

Hi u l c QLNN đ ệ ự ượ c xem xét trên hai giác đ : ộ

­ M c đ  hi n th c quy n l c nhà n ứ ộ ệ ự ề ự ướ c:

­ M c đ  tuân th  pháp lu t, ch p hành m i ch  đ o t  các c  quan qu n ứ ộ ủ ậ ấ ọ ỉ ạ ừ ơ ả  

lý v  thu BHXH: ề

(2) Tiêu chí hi u qu :   ệ ả hi u qu  QLNN v  thu BHXH đ ệ ả ề ượ c đo l ườ   ng thông qua các ch  s : ỉ ố ”

(i) M c đ  gia tăng s  thu BHXH c a kh i DN có v n ĐTNN ứ ộ ố ủ ố ố

(ii) M c đ  gi m thi u th i gian thu n p BHXH ứ ộ ả ể ờ ộ

(iii) M c đ  ti t ki m chi phí ứ ộ ế ệ

(3)  Tiêu chí công b ng, phù h p ằ ợ  S  phù h p v  n i dung đ c đánh giá ự ợ ề ộ ượ   qua: 

(i) M c đ  phù h p c a quy đ nh pháp lu t v  thu BHXH đ i v i DN có ứ ộ ợ ủ ị ậ ề ố ớ  

(4) Tiêu chí b n v ng: ề ữ  bao g m các ch  tiêu ồ ỉ

(i) M c đ  b n v ng tài chính và  n đ nh c a chính sách thu BHXH đ i ứ ộ ề ữ ổ ị ủ ố  

v i DN có v n ĐTNN  ớ ố

(ii) Tham gia BHXH góp ph n đ m b o l i ích cho NLĐ ầ ả ả ợ

(iii) Tham gia BHXH góp ph n san s  gánh n ng tài chính cho DN có v n ầ ẻ ặ ố   ĐTNN khi NLĐ g p r i ro ặ ủ

(iv) Năng l c t  ch c th c hi n c a t  ch c BHXH ngày càng nâng cao ự ổ ứ ự ệ ủ ổ ứ ”

2.2.5. Các y u t   nh h ế ố ả ưở ng đ n qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i ế ả ả ể ộ ố ớ   doanh nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài

2.2.5.1. Y u t  thu c v  môi tr ế ố ộ ề ườ ng qu n lý ả

M t là, trình đ  phát tri n kinh t   ộ ộ ể ế

Hai là, S  phát tri n khoa h c công ngh  kĩ thu t ự ể ọ ệ ậ

Ba là, môi tr ườ ng lu t pháp ậ

2.2.5.2. Y u t  thu c v  ch  th  qu n lý ế ố ộ ề ủ ể ả

M t là, quan đi m c a Nhà n ộ ể ủ ướ c v  b o hi m xã h i ề ả ể ộ

Hai là, Năng l c c a cán b  thu BHXH ự ủ ộ

Ba là, c  s  v t ch t c a ngành BHXH ơ ở ậ ấ ủ

2.2.5.3. Y u t  thu c v  khách th  qu n lý ế ố ộ ề ể ả

M t là, Năng l c t  ch c qu n lý, đi u hành và ngu n l c c a các doanh ộ ự ổ ứ ả ề ồ ự ủ   nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

Hai là, Ý th c ch p hành pháp lu t c a doanh nghi p có v n ĐTNN ứ ấ ậ ủ ệ ố

Ba là, Vi c làm, thu nh p, trình đ  nh n th c c a NLĐ trong DN có v n ệ ậ ộ ậ ứ ủ ố   ĐTNN.

2.3. Kinh nghi m qu c t  v  qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i ệ ố ế ề ả ả ể ộ ố ớ   doanh nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

2.3.1. Qu n lý thu b o hi m xã h i   Đ c ả ả ể ộ ở ứ

2.3.2. Qu n lý thu b o hi m xã h i   M ả ả ể ộ ở ỹ

2.3.3. Qu n lý thu b o hi m xã h i   Trung Qu c ả ả ể ộ ở ố

2.3.4. Bài h c cho Vi t Nam v  qu n lý thu b o hi m xã h i đ i v i ọ ệ ề ả ả ể ộ ố ớ   doanh nghi p có v n đ u t  n ệ ố ầ ư ướ c ngoài.

2.3.4.1. Bài h c v  ban hành chính sách ọ ề

2.3.4.2. Bài h c trong t  ch c qu n lý và thi t k  b  máy th c hi n ọ ổ ứ ả ế ế ộ ự ệ

2.3.4.3. Bài h c trong thanh tra, giám sát vi c th c hi n ọ ệ ự ệ

CH ƯƠ NG 3: TH C TR NG QU N LÝ THU B O HI M XàH I Ự Ạ Ả Ả Ể Ộ  

Đ I V I DOANH NGHI P CÓ V N Đ U T  N Ố Ớ Ệ Ố Ầ Ư ƯỚ C NGOÀI T I Ạ  

VI T NAM Ệ

3.1. Th c tr ng thu b o hi m xã h i đ i v i doanh nghi p có v n ự ạ ả ể ộ ố ớ ệ ố  

đ u t  n ầ ư ướ c ngoài t i Vi t Nam ạ ệ

3.1.1. Th c tr ng doanh nghi p có v n đ u t  n ự ạ ệ ố ầ ư ướ c ngoài t i Vi t ạ ệ   Nam

Theo hình th c đ u t : DN liên doanh và DN 100% v n ĐTNN ứ ầ ư ố

Theo qu c gia đ u t : Hàn Qu c, Nh t B n… ố ầ ư ố ậ ả

Theo c  c u ngành đ u t : C  c u ngành có s  khác bi t theo các giai  ơ ấ ầ ư ơ ấ ự ệ

đo n khác nhau ph  thu c vào nhu c u c a th  tr ạ ụ ộ ầ ủ ị ườ ng

Theo đ a ph ng ti p nh n ngu n v n đ u t : các d  án FDI đã có m t  ị ươ ế ậ ồ ố ầ ư ự ặ ở 

t t c  63 t nh, thành trong c  n ấ ả ỉ ả ướ c. Tuy nhiên, nh ng đ a ph ữ ị ươ ng có c  s  h  t ng ơ ở ạ ầ   thu n l i, lao đ ng d i dào, có k  năng… có k t qu  thu hút ĐTNN t t h n so v i ậ ợ ộ ồ ỹ ế ả ố ơ ớ   các t nh khó khăn ỉ

3.1.2. K t qu  thu b o hi m xã h i c a doanh nghi p có v n đ u ế ả ả ể ộ ủ ệ ố ầ  

t  n ư ướ c ngoài t i Vi t Nam ạ ệ

3.1.2.1. K t qu  tham gia b o hi m xã h i c a doanh nghi p có v n đ u t ế ả ả ể ộ ủ ệ ố ầ ư 

n ướ c ngoài t i Vi t Nam ạ ệ

Đ i t ố ượ ng tham gia BHXH b t bu c bao g m c  NLĐ và ng ắ ộ ồ ả ườ i SDLĐ.  Trong giai đo n 2014­ 2018, s  đ n v  và lao đ ng tham gia BHXH t t c  các  ạ ố ơ ị ộ ấ ả

kh i đ u tăng. Riêng DN có v n ĐTNN, năm 2014 c  n ố ề ố ả ướ c có 14.001 đ n v , con ơ ị  

s  này tăng lên  ố 25.865 đ n v  năm 2018.  ơ ị

Xét theo c  c u, năm 2018, DN có v n ĐTNN tham gia BHXH chi m ơ ấ ố ế   5,7% t ng s  đ n v , tuy nhiên s  lao đ ng tham gia BHXH thu c kh i này ổ ố ơ ị ố ộ ộ ố   chi m t i 30,74%. Bình quân m t DN có v n ĐTNN có 172 lao đ ng tham gia ế ớ ộ ố ộ   BHXH, trong khi đó, DN ngoài qu c doanh bình quân ch  có 16 lao đ ng tham ố ỉ ộ   gia/ đ n v ơ ị

3.1.2.2. S  thu b o hi m xã h i c a các doanh nghi p có v n đ u t  n c ố ả ể ộ ủ ệ ố ầ ư ướ   ngoài t i Vi t Nam ạ ệ

V  m c ti n l ề ứ ề ươ ng làm căn c  đóng BHXH: căn c  đóng BHXH c a ứ ứ ủ   NLĐ làm vi c trong doanh nghi p FDI thu c ch  đ  ti n l ệ ệ ộ ế ộ ề ươ ng do đ n v  SDLĐ ơ ị   quy t đ nh. V  c  b n, ti n l ế ị ề ơ ả ề ươ ng làm căn c  đóng BHXH c a NLĐ t t c  các ứ ủ ấ ả  

kh i lo i hình đ u tăng. Trong đó, m c ti n l ố ạ ề ứ ề ươ ng bình quân c a NLĐ làm vi c ủ ệ   trong doanh nghi p có v n ĐTNN cao nh t   (5.8 tri u đ ng/ng ệ ố ấ ệ ồ ườ i/tháng năm   2018) và có t c đ  tăng  n đ nh nh t trong t t c  các kh i ố ộ ổ ị ấ ấ ả ố