Giáo trình lý thuyết kinh tế của karl marx

Engels, dac biét là kiéh thùc ve bàn chat nén san xuà't hàng hóa kinh te thi truòng; giùp nguòi hgc nhàn thùc dùng càc quy luàt kinh té' chi phoi sy vàn dgng cùa kinh te thi' truòng ty d

TS VÙ TH! D A U (Chù bién) CS.TS DÒ THÈ TÙNG - TS VÙ OLfC THANH

CIAOTRINH

LY THUYET KINH TE CÙA KARL MARX

T T T T - T V * DUQGllN

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NQI TRl/ÒNG DAI HOC KINH TE

TS VÙ THI DÀU (Chù bién) GS.TS DÒ THE TÙNG, TS VÙ DÙC THANH

GIÀO TRÌNH

LY THUYÈT KINH TÉ

CÙA KARL MARX

NHÀ XUAT BÀN DAI HQC QUOC GIÀ HA NQI

MUC LUC

Trang Chuang mó dau 7

Chuffttg 1 Hàng hóa va tién 25

1.1 Diéu kién ra dòi cùa san xuà't hàng hóa 25

1.2 Hàng hóa va hai nhàn tócùa hàng hóa 28

1.3 Tinh chat hai mat cùa lao dòng biéu hién trong 35

hàng hóa

1.4 Già tri thi truòng va già cà thi truòng 40

1.5 Hình thài cùa già tri 51

1.6 Y nghla cùa ly thuyé't hàng hóa - tién té cùa 72

K Marx

Chttmg 2 Tu bàn va già tri th|ng du trong chù nghla tu bàn 77

2.1 Su chuyéh hóa cùa tien thành tu bàn 78

2.2 San xuà't già tri thang du trong chù nghia tu bàn 86

2.3 Tién cóng trong chù nghia tu bàn 111

2.4 Y nghla cùa ly thuyé't san xuat già tri thang du 120

cùa K Marx

Chuong 3 Tich luy tu bàn trong chù nghia tu bàn 129

3.1 Tài san xuà't giàn don 129

3.2 Su chuyén hóa già tri thàng du thành tu bàn - tich 132

lùy tu bàn

3.3 Quy luàt pho bién cùa tich lùy tu bàn trong chù 139

nghia tu bàn

3.4 Tich lùy nguyén thùy l'Io 3.5 Xu h u ó n g lich s u cùa tich lùy tu bàn chù nghia ISO

3.6 Y nghia cùa ly thuyé't tich lùy tu bàn chù nghia ^^^

Chuomg 4 Tuan hoàn va chu chuyen cùa tu bàn 155

4.1 Tuànhoàncùa t u b à n 155 4.2 Chu chuyén cùa t u bàn cà biét 169

4.3 Y nghia cùa ly thuyé't tuàn hoàn va chu chuyén 175

cùa t u bàn

Ckuomg 5 Tài san xuat va lini t h ò n g t u b à n xà hgi 179

5.1 Tóng san pham xà hgi 179 5.2 Vai trò cùa tu bàn tién té trong tuan hoàn cùa 180

tóng tu bàn xà hgi

5.3 Hai khu vyc cùa san xuà't xà hgi 183

5.4 Tài san xuà't giàn don 185 5.5 Tich lùy va tài san xuà't mò rgng 193

5.6 l/u tién phàt triéh san xuà't tu liéu san xuà't 197

5.7 Y nghia cùa ly thuyé't tài san xuà't va luu thóng 199

tóng tu bàn xà hgi

Chuang 6 Lgfi n h u | n va Igi nhu|in trung binh 203

6.1 Si^ chuyén hóa già tri th$ng du thành Igi nhuan 203

va ty suà't già trj thang du thành ty suà't Igi nhuàn

6.2 Sv^ chuyén hóa Igi nhuan thành Igi nhuàn trung 213

binh (hay Igi n h u ^ binh quàn)

6.3 Quy luàt ty suà't Igi nhuàn co xu huóng giàm xuó'ng 222

6.4 Y nghia cùa ly thuyé't Igi nhuàn va Igi nhuàn binh quàn 232

Oiiior^ 7 Tu bàn thuang nghi('p va lyi nhuan thuang 235

nghièp trong chù nghia tu bàn

7.1 Tu ban thuirng nghi('p va lai nhuan thitong 235

nghivp trong chù nghla tu ban

7.2 Chu chuyen cùa tu bàn thuang nhàn 249

7.3 Tu ban thuxmg nghiép truoc chu nghla tu ban 253

7.4 Y nghia cùa ly thuyèt tu bàn thuang nghièp va loi 257

nhuan thuang nghiép

Chtromg 8 Tu bàn sinh Igi tue va ty suàt Igi tue 261

8.1 Tu bàn sinh Igi tue va lai tue 261

8.2 Tu bàn ngàn hàng va lai nhuan ngàn hàng 268

8.3 Tin dung tu bàn chù nghla 270

8.4 Tu ban già 274 8.5 Y ngliia cùa ly thuyet ve tu bàn sinli lai tue 277

Chiicrtg 9 Tu bàn kinh doanh nóng nghiép va dia tò tu bàn 279

chù nghia

9.1 Dac diém cùa quan he san xuà't tu bàn chù nghia 279

trong nóng nghiép va dia tò tu bàn chù nghia

9.2 Càc hinh thuc dia tò tu bàn chù nghla 284

9.3 Y nghia cùa ly thuyèt ve dja tò tu bàn chu nghia 307

TÀHIÈUTHAMKHÀO 311

Chmmg mò dàu

/v' /v^

TONG QUAN VE CIAO TRINH

LY THUYÈT KINH TÈ CÙA KARL MARX

Sinh vién dai hoc va hgc vién sau dai hgc chuyén ngành kinh te chinJi tri, sau khi dà hgc "Nhùng nguyén ly co bàn cùa chù nghia M.irx -Lenin", "Kinh té'chinh tri dai cuong" va "Lich su càc hgc thuyet kinh tè" phài tiép tue nghién cuu sàu càc ly thuyé't kinh té' cùa

K Marx, tu càc tàc pham cùa òng De hiéu day dù, co he thó'ng càc ly thuyé't kinh te cùa K Marx, can phài nghién cuu nhiéu tàc pham nhu

Tw bàn, Tuyén ngòn cùa Dàng Cóng san, Góp phan phé phàn khoa kinh te chình tri, Phé phàn cucnig lình Gotha, Bàn thào kinh te nhùng nam 1857-

1859, v.v Ngoài ra, con phài tham khào nhùng tàc pham cùa

F Engels, nliu Oioug Duhring, Nguon goc cùa già dình, che'do tu hùru va

nhà nifó'c, Nguyén ly cùa chù nghia cgng san Dò là cóng viéc dòi hòi s\f

kièn tri va thài lugng dai De giùp nguói hgc buóc dàu làm quen vói càc tàc pham kinh dién cùa K Marx va F Engels, Ciào trinh chù yé'u

di,ra vào tàc pham Tu bàn, co tham khào thém mgt so tié't, m\ic trong

nliùng tàc pham khàc co lién quan

Mgt mat càc ly thuyé't kinh té' cùa Karl Marx bau hé't gàn vói viéc phàn tich qua trinh san xuà't, luu thòng va phàn phói trong chù nj^hia tu bàn; phàt hi^n ra càc quy luàt vàn dgng cùa xà hgi tu bàn chù nghia Mat khàc nén kinh te tu bàn chù nghia chi co the ra dòi, phàt trién cùng vói su ra dòi va phàt trièn cùa co che thj truòng, cho non hàu hé't càc ly thuyé't à'y déu gàn vói kinh te thi truòng tv do cimh tranh Song, nhu nhàn xét cùa mgt bài bào bàn ve phuong phàp

nghién cuu cùa tàc pham Tu bàn dàng trén tap chi Nguài truyen tin

chàu Àu, ma K Marx dà trich dàn lai trong Lòi bat viét cho làn xuà't

bàn thu hai, diéu quan trgng dó'i vói K Marx khòng chi là tim ra quy luàt ma con là quy luàt bié'n hóa cùa càc hién tugng, quy luàt }>hàt triéh cùa chùng, tue là sy chuyén hóa tu mgt hlnh thài này sang mgt hình thài khàc, tu mot tràt tv quan he qua lai này sang mgt trat tu quan he qua lai khàc Vi thè', K Marx chi dùng su nghién cuu khoa hgc chinh xàc de chung minli tinh tà't yé'u cùa nhimg tràt ty nhat dinh cùa càc quan he xà hgi Khi chiing minh tinh tà't yé'u cùa trat ty hién thòi, òng chung minh luón cà tinh tà't yé'u cùa mgt tràt tu' khàc

ma tràt tu hién thòi nhat dinh phài chuyén sang Òng coi sy vàn

dgng xà hgi nhu là mgt qua trinh lich su tu nhién'

Nhu vày, nghién cuu sàu càc hgc thuyé't kinh te cùa K Marx, ngutri hgc khòng chi hiéu ró càc quy luàt vàn dgng cùa kinh te thi truòng tu bàn chù nghia ma con hiéu dugc xu huóng chuyén bié'n cùa xà hgi

Ciào trinh Ly thuyèt kinh te cùa Karl Marx là giào trinh phyc vy

món hgc bSt bugc cùa chuong trinh dào tao cu nhàn ngành Kinh te

va hgc vién cao hgc chuyén ngành Kinh te chinh tri Giào trinh này dòi hòi nguòi hgc phài co mgt vò'n kiéh thùc kinh te chinh tri nhat dinh, do dò diéu kién tién quyé't là nguòi hgc dà nam vìrng ngi dung cùa mòn hgc "Kinh te chinh tri d?i cuong" dòng thòi dgc càc tàc pham cùa K Marx va F Engels

Myc tiéu cùa Giào trinh:

Ve kieh thùc: Trang bi cho nguòi hgc kié'n thùc hg thò'ng ve

nhùng ly thuyé't kinh te chù yé'u trong càc tàc pham cùa

K Marx va F Engels, dac biét là kiéh thùc ve bàn chat nén san xuà't hàng hóa (kinh te thi truòng); giùp nguòi hgc nhàn thùc dùng càc quy luàt kinh té' chi phoi sy vàn dgng cùa kinh te thi' truòng ty do canh tranh; hiéu rò phuong phàp luàn trong nghién cùu kinh té'

Nghién cùu giào trinh này, nguòi hgc bié't phàn tich, tóng hqp,

dành già càc vàn de kinh te chinh tri trong nén san xuà't hàng hóa fu

C Màc va Ph Ang-ghen, Toàn tdp, tàp 23, NXB Chinh tri Quóc già Ha Npi, 1993,

tr 33

b.in chu nghia, tu dò co nàng lue nghién cùu va khàm phà kièn thùc kinh le'chinh tri hièn dai

Nguòi hoc phàn tich va giài thich dugc mgt càch logie eàe giai docin phàt trièn cùa non san xuà't hàng hóa nói chung va nèn san xuà't hàr\g hóa tu do canh tranh tu ban chù nghia nói rièng; giài thich duue mot eàch khoa hgc xu huóng vàn dòng tà't yè'u cùa pliuang thùe san xuà't tu bàn chù nghia

Nguòi hgc co nang lue vàn dung càc ly thuyèt kinlì tè' cùa

K Marx de ly giài càc hién tugng, càc qua trinh kinh te dà va dang xà)' ra trong nèn kinh tè'thé'giói va nen kinh tè'Viét Nam

Ve ky nàng: Rèn luyén cho nguòi hgc phuong phàp nghién cùu

va plìuong phàp trinh bay ké't qua nghién cùu de vàn dung vào vièc nghién cuu càc vàn de kinh té' va vàn dyng vào thuc tién phàt rrièn kinh te thi truòng dinh huóng xà hòi chù nghia ò Viét Nam

Nguòi hgc tir tin, manh dan, nghiém tue, kién tri va say me trong nghién cùu; co tu duy phàn bién, co nàng lyc tu hgc, mgt càch hiéu qua

Vói nhùng kié'n thùc dà dugc trang bj, nguòi hgc co the tham già cóng tàc giàng day kinh té'chinh tri; nghién cùu càc ly thuyé't kinh te

\ à kinh te ngành (nhu kinh te cóng nghiép, kinh te nóng nghiép, kinh

te ngàn hàng, kinh té'ngoai thuang, v.v ); bò sung thém nhùng kié'n thiic mói cùa kinh te hgc hién d^i, nguòi hgc cùng co khà nàng phàn tidh nhùng vàn de ve kinh te vi mò va vi mò, hay tham già hoach dir-ili duòng lòi chié'n lugc, phàt trién kinh te - xà hgi va càc chinh sàc:h kinh te

Nguòi hgc phài co sy kién tri, say me nghién cùu va dành thòi gi£^n can thié't dgc càc tàc pham kinh dién cùa K Marx va F Engels

Triong lòi tua cùa bg Tu bàn, K Marx dà vié't: "Mgi bwac khòi dau déu

khó - chàn ly à'y dùng vai tuoi khoa hoc" va "khòng co con duàng cài quan nàio à trong khoa hgc cà, chi nhùng nguài nào khòng sa chon chàn rnòi gòi trè'o lén nhìrng con duàng nhò bé gap ghéhh cùa nò thi mai hy vgng dqt tai

dinh cao xàn Iqn cùa khoa hgc ma thòi"K Diéu dò cho thà'y tinh dac thù

cùa viéc nghién cùu, hgc tap giào trinh này

Vi tri ly thuyet kinh té cùa K, Marx trong khoa hgc kinh té

Khoa Kinlì té' Chinh tri co dién truoc K Marx dà hình thành ó nuóc Anh là nuóc tu bàn chù nghia phàt trién nhat khi dò, ma nhimg nguòi tiéu biéu cho truòng phài à'y là A Smith va D Ricardo

K Marx dà ké'tyc sy nghiép cùa hai nhà kinh té'hgc dò Óng dà htàn chung càc ly thuyèt ve lao dgng tao ra già tri, tién té, tu bàn, già tri thang du mot càch chat che va phàt trién tri?t de càc ly thuyet dò Òng dà phàt hién quan he giùa ngttòi vói nguòi dang sau quan he

giùa vàt vói vàt (tue là hàng hóa này dó'i là'y hàng hóa khàc), va chi

rò: Nhò dành bai san xuà't nhò, tu bàn dua den tàng cao nàng suà't lao dgng va tich ty, tgp trung san xuà't tao ra dia vi dgc quyén cho nhiing lién minh cùa càc nhà tu bàn cyc lón Bàn thàn san xuà't ngày càng xà hgi hóa, nhung san pham cùa lao dgng chimg thi lai do n^gt nhóm nhà tu bàn chié'm hiru Kinh té' thi truòng ty do c^nh tranh tà't yé'u dién ra càc cugc khimg hoàng, càc cugc ch?y dua dién cuong de giành thi truòng va dòi song cùa da so' quàn chùng nhàn dàn khòng

duqc dàm bào

K Marx dà theo dòi qua trinh phàt triéh cùa chù nghia tu bàn, tu nliiing màm mó'ng dàu tién cùa kinh té' hàng hóa là san xuà't hàng hóa giàn don, cho dé'n nhùng hình thùc cao nhat cùa nò là nén san xuà't hàng hóa dai co khi Trén mgt thé'ky ruòi dà tròi qua, chù nghia

tu bàn dà co nhiéu bié'n dó'i, nhung nhùng quy lu^t v|in dgng cùa xà hgi tu bàn chù nghia va nhùng nguyén ly ve kinh té'thi truòng ty do c^nh tranh ma K Marx dà phàt hién vàn giù nguyén già tri Engels

dà vié't ve bg Tu bàn - cóng trinh dò' sg va nghién cùu chù nghia tu

bàn lón nhat cùa K Marx nhu sau: Tu khi trén trai dat co nhà tu bcin

va cóng nhàn, chua tùng thà'y co cuÒn sàch nào co mgt tàm quan trgng dó'i vói cóng nhàn nhu cuÒn sàch này Trong tàc pham này, quan he giùa tu bàn va lao dgng - cài tryc ma toàn bg che dg xà hgi

' C Màc va Ph Ang-ghen, Toàn t^p, tàp 23, NXB Chinh trj Quóc già Ha Npi, 1993,

tr 39

hiér^ nay cua d u ì n i ; la dang xoay quanbi - làn dàu tièn d u g c nghién

cùu mot càeh khaa hoc

7'/r bàli là mot tac piiam ma tàe già dà xem xét, vói mgt su uyèn

bàc thàt hié'm thà'y, toàn bò quan he giùa tu bàn va lao dgng trong mÒi lién he cùa nò vói toàn bò klioa kinh tè', dà dat cho minh mite dich cuoi cìin;^ là tim ra quy luàt vàn dgng kinli tè'cua xà hgi hign dai

Nhiéu nhà klioa hoc noi tiè'ng dà nhàn dinli: Cho dé'n nay tuy dà

co rihiéu thành tuu mai trang klioa hgc kinh té', n h u n g phàn tich ve chù nghia tu bàn vàn chua ai vugt dugc K Marx

N h i m g V 1 Lenin dà can dàn: "Chùng ta khòng he"coi ly luqn cùa Marx nhu là mot cai gì dà xong xuói hàn va bài khà xàm pham; trai lai, chùng ta tin ràng ly luqn dù chi dqt nen móng cho mòn khoa hgc ma fihùng nguài xà hot chù nghia can phài phàt trié'n han nùa ve mgi mat, né'u hg khòng muò'n trò thành Iqc hàu dòi vai cugc song"K

Chù tich Ho Chi Minh cùng nhàn manh: "Khòng phài hgc dethugc long tùng càu tìmg chù Nhung chùng ta phài hgc chù nghia Marx - Lenin de phàn tich va giài quy et càc vàn de" cu the cùa càch mqng nuóc ta, cho hcfp vói dié'u kién dac biét cùa nuóc ta Khi vàn dung thi be'sung, làm phong phù thém ly luqn bang nhùng kéì luqn mói rùt ra tu trong thuc tièn càch mqng cùa ta"^

N a m v ù n g càc ly thuyé't kinh té' cùa K Marx, làm giàu thém tri thùc bang càch tiép thu co chgn Igc nhiJTig thành t i ^ mói cùa kinh té' hgc hign dai sé giùp nguòi hgc co bàn linh v ù n g vàng trong cóng tàc nghién cim, giàng day va tham già hoach dinh d u ò n g lò'i, chinh sàch kinh te N h u vày, càch tòt nhat d e bào ve tinh khoa hgc cùa chù nghia Marx - Lenin nói chung va kinh te chinh tri Marx - Lenin nói riéng là phài nghién a h i sàu, liié'u diing va phàt trién nò cho phù h g p vói trmh dg phàt trién kinh te - xà hgi va vàn d t ^ g vào thyc tién Trén tinlv thàìn dò, càc ly thuyé't Idnh te cùa K Marx vàn giù vi tri quan trgng trong khoa hgc kinh te hién dai Nò làm co so cho vige nghién

' K / Lenin, Toàn tàp, tàp 4, NXB Tién bò, Matxcova, 1974, tr 232

^ //.; Chi Minh, Toàn tàp, tàp 8, NXB Chinh trj Quóc già Ha Npi, 2000, tr 497

cùu càc mòn kinh te ngành, nhu kinh te cóng nghiép, kinh tethuong nghiép, kinh te ngàn hàng va kinh te nóng nghiép, v.v

Phuong phàp nghién cuu

Muò'n hiéu chinh xàc càc ly thuyé't kinh té'cùa K Marx can phài nam vvjng phuong phàp nghién ciru va phuong phàp trinh bay cùa

K Marx

Phuomg phàp nghién cùu cùa K Marx

K Marx dà vàn dyng càc phuong phàp cùa chù nghia duy vàt bién chiing va chù nghia duy v^t lich su vào nghién cim kinh te chinh tri Trong dò can dac biét chù y:

Phuomg phàp trini tug^ng hóa khoa hqc

Càc khoa hgc là he thó'ng tri thùc ve nhirng quy luàt hay nhimg tinh quy luàt trong sy phàt trié'n ty nhién, xà hgi va ty duy Nhimg nhirng quy luàt va nhiing tinh quy luàt à'y lai khòng tryc tiép biéu hién ra ò nhiing hién tygng trén bé mat cugc song Chinh vi càc hién tugng thuòng khòng dong nhat vói bàn chà't ben trong cùa sy v|t nén mói can dé'n càc khoa hgc

Né'u nhu khoa hgc ty nhién co the dùng càc phyomg phàp thi nghiém va thyc nghigm de phàt hién ra bàn chà't cùa càc sy v$t thi khoa hgc xà hgi nói chung va khoa hgc Marx - Lenin nói riéng l^ii chi

co the dùng phuong phàp trini tugng hóa khoa hgc thay cho thi nghiém va thyc nghiém Trong "Lòi tya vié't cho làn xuà't bàn thù

nhat" quyén I, bg Tu bàn, K Marx dà nhàn m?inh: " khi phàn tich

ìthibìg hinh thài kinh te, nguài ta khòng the dùng kinh hién vi hay nhùng chat phàn ùng hóa hgc dugc Sue trùu tuong hóa phài thay the cho cà hai cài dò"

Ngay cà khoa hgc ty nhién khi dùng càc phuong phàp thi nghiém hay thyc nghiém it nhiéu cùng phài vàn d i ^ g phuong phàp trùu tugng hóa, bòi vi nguòi ta phài tién hành thi nghiém trong nhiing diéu kién bào dàm cho qua trinh dién bié'n duói mgt daiig thuàn khié't thi mói co ké't qua chinh xàc Vi dy: Khi phàn tich nuóc

ngiiyèn chat, eàe nhà khoa hgc dà phai chung cà't là'y beri nuóc ù lOO'^'C, loai bò nhùng khi hòa tan va nhùng can làn trong nuóe, gat bò mgi tap ehà't, chi giù lai nuóc dirói dang tinh khié't, nhò vày ma ri'it ra kè't luàn chinh xàc: nucìc ò the long, trong suó't, khòng mùi, klìòng vj va thành phàn boa hoc cùa nò gòm ILO Trong thuc tè' rà't it khi gap nu'ik tinh khié't nliu thè', ke cà nucTC nìua

Co the mò tà phuong phàp trùu tugng hòa khoa hgc theo hai

tinh luK')'ng sau:

Mot là, klii nghién cùu phài loai ra khòi dÓi tugng nghién cùu

nhùng cài don nhà't, ngàu uhièn khòng thuòe bàn ehà't cùa nò, chi giù lai nhùng qua trinh, nliùng hièn tugng virng ehàc, òn dinh, dién hìnli tiéu bièù cho bàn chat cùa dòi tugng nghién cùu, de khòng bi lam lac bòi nhùng tìnti huÓng phu, xa la vai tièn tririh va làm rò'i loan tièn ttuih à'y

Vi du: Tu quan dièm "Nghién cùu mot co the dà phàt trié'n thi

de hon là nghién cùu te bào cùa co the dò", khi nghién cùu phuaiìg thire san xuà't tu bàn chù nghia K Marx dà chgn nuóe Anh là nuóc

ma phuong thùc san xuà't trén dà phàt trié'n de minh hga chù yé'u cho

su trinh bay ly luàn cùa minh Nhimg trong xà hgi Anh khi dò cùng khòng co chù nghia tu bàn thuàn tùy ma vàn con tàn du cùa nhùng phuong thùc san xuà't tién tu bàn chù nghia, nhu kinh té'ty nhién va san xuà't hàng hóa nhò Vi thè', de tim ra quy luàt vàn dgng kinh té' cùa xà hgi hign dai, K Marx dà su dung phuong phàp trùu tugng hóa de gat bò nhirng tàn du nói trén, chi xét xà hgi do phuong thùc san xuà't tu bàn chù nghia chi phÓi duói dang thuàn tùy, trong dò toàn bg cùa cài biéu hién ra là mgt "dòng khòng lo hàng hóa", tà't cà

càc yé'u tò dàu vào (ke cà sue lao dgng, rugng dat, v.v ) va dàu ra

cùa san xuà't déu là hàng hóa, déu phài trao dÓi qua thi truòng Bòi vày, khi phàn tich san xuà't cóng nghiép chi de càp quan he giùa hai giai cà'p co bàn là giai cà'p cóng nhàn va giai cà'p tu san Khi nghién cùy dja tò tu bàn chù nghia trong nóng nghiép niói xét thém quan he vói chù so hùu róng dat

Né'u khòng già dinh chi nghién cùu chù nghia tu bàn duói dang thuàn tùy thi sé khòng hiéu dùng bàn chà't cùa nò, sé bi làm lac bòi nlìùng tinh huò'ng phu

Mgt vi dy khàc, khi mĩi thành làp quy mị doanh nghièp con nhị co the nhà tu bàn kiém nhiém cà chùc nàng quàn ly, tryc tié'p

làm giàm dỊc Chùc nàng giàm dị'c thugc pham trù lao dgng tru oc,

khịng thugc ve bàn chat cùa nhà tu bàn, bịi vày, phài gat bc chùc

nàng giàm dỊc khi nghién cùu, chi xét nhà tu bàn vĩi tu càch à chù

so hùu tu bàn, là rvhàn càch hĩa tu bàn; tién cịng quàn ly cùn^- kiiàc vĩi Igi nhuàn doanh nghiép Mat khàc, nhu K Marx dà chi r5, khi quy mị kinh doanh dù lĩn, nhà tu bàn chi can bị ra mgt mĩn thù lao nhị là co the trùt dugc gành n§ng cùa ccng viéc quàn ly cho rhiJng

giàm dị'c làm thué, chi con là chù so hiru tu bàn va chié'm doat ria tri

th|uig du (hay Igi nhuan) Bịi v$y, K Marx "chi nĩi dé'n nhiing con nguịi trong chùng myc ma hg là hién thàn cùa nhùng pham tri kinh

te, là ké dai biéu cho nhirng quan he va nhirng Igi ich giai cà'p nJ^at dinh" Chinh vi thié'u sue tnju tugng hĩa khoa hgc nén khtng it nguịi dà hiéu lam rang Igi nhuan ma nhà tu bàn thu dugc là do tài quàn ly kinh doanh chù khịng phài do chié'm dogt già tri thang luf

Hai là, già dinh tàch riéng mgt nhàn tị'hay mgt qua trinh nìo idĩ,

tam thịi gàc l?i nhiing nhàn to' hay qua trinh khàc, de nghién áu Phuong phàp này cung dugc àp dyng trong nhiing khoa hgc <hiàc

Vi dy ị tram giị'ng cày trong, de khào sàt va so sành hai loai pị)'ng lùa, nguịi ta chgn hai mành rugng giỊng nhau ve thĨ nhuịnj, dg

àm, khi hàu, phàn bĩn, v.v , chi co hai giị'ng lùa là khàc nhau nvhị

dị ma dànlì già dùng lo?i giĩhg lùa nào tot hon

Khi nghién cùu kinh té' chinh tr;, K Marx ciing thuịng àp dyoig phyong phàp này Vi dy: Phàn tich càc nhàn to' ành hyịng tĩi già cà hàng hĩa nhu già tr} hàng hĩa, già tri cùa tién (vàng), quan he ctung càu, ĩng lan lugt già dinh: truĩc hé't cung bang càu, già tri cùa tiién khịng dịi con già tri hàng hĩa thay dịi, de rùt ra ké't luàn: gà cà hàng hĩa thay dịi ty le thu?n vĩi già tri cùa hàng hĩa; tié'p de g^ià dinh cung bang càu, già tri cùa hàng hĩa khịng dịi, con già tri óa tién thay dịi, de rùt ra ké't lu|n: già cà hàng hĩa ty 1? nghjch va gjià tri cùa tién; cuoi cùng già dinh già tri cùa hàng hĩa va già tri cùa tiién khịng dịi, cung càu bié'n dịi, de rùt ra ké't luàn: né'u cung lĩn hcon càu thi già cà thj truịng cùa hàng hĩa thà'p hon già tri thi truịng áa

nị va nguge lai

r h u a n g phàp trùu tugng hóa the hién trong vice nèu lèn cae già dinh Chinli vi vày, khi nghién ciru eàe ly thuyèt kinh tè'eua K .Marx ph.ii dac bièt coi trgng càc già dinh, klii già dinh thay dòi thi kè't luàn thay dòi Chang han, ciò già dinh chi nghién ciru rièng cjuà tr'mh san

xuii't tu ban, chua xét qua trìnli luu thòng trong quyén I bg Tu bàn

K Marx dua ra dinh nghia: già tri hàng hóa là do thòi gian lao dgng

xà h(')i eàn thié't ehùa dimg, hay két tinh trong san pham quyé't dinh; Nhung trong quyén III, khi nghién cùu toàn bg cjuà trhih san xuà't tu bàli ( hù nghia nhu mgt chinh the, de càp dèh tài san xuà't, K Marx lai néu dinh nghia: Già tri cùa mgi hàng hóa - va do dò già tri cùa nhiing hàng hóa càu thànli tu bàn cùng vày khòng phài là do thòi gian lao dòng eàn thié't ehùa dimg trong bàn thàn hàng hóa dò quyé't dinh,

ma là do thòi gian lao dgng xà hgi can thié't do tài san xuà't ra hàng hóa dò quyé't dinh Vièc tài san xuà't dò co the tien hành trong nhùng diè'u kièn hoac thuàn Igi hon, hoàc khó khan hon, khòng giò'ng nhu nhùng diéu kièn san xuà't ban dàu; khi gàn vói quan he cung cau va eai-ih tranh trong nói bg ngành K Marx lai chi ra già tri thi truòng, tue là già tri trung binh cùa nlìùng hàng hóa dugc san xuà't ra trong mot kliu vue san xuà't nào dò, mai là cài tryc ma già cà thi truòng cùa hàng hóa xoay quanh; khi xét dé'n canh tranh giùa càc ngành thi lai

di tói mot ké't luàn mói: già cà san xuà't (bao hàm chi phi san xuà't còng Igi nhuàn trung binh) mói là trung tàm ma xung quanh dò già

cà thi truòng lén xuÒng

Né'u khòng luu y nhirng già dinh trén nguòi dgc de hiéu làm ràng duòng nhir K Marx thié'u nhà't quàn khi dinh nghia ve già tri hàng hóa Dinh nghia: "Già tri hàng hóa do Uiòi gian lao dgng xà hgi eàn thié't de tài san xuà't ra nò quyé't dinh" co y nghia thòi sy, lién qiian dé'n hao mòn vò hinh cùa càc tu ligu lao dgng, nhà't là trong diéii kign càch mang khoa hgc va còng nghg dién ra manh me nhu hién nay Vi di^, cuoi nàm 2009 san xuà't mgt mày vi tinh cà nhàn tÒn 1C)0() giò (gòm cà lao dgng qua khù va lao dgng song) va bàn 1000 USD Nhimg dàu nàm 2010 san xuà't mgt mày vi tinh tuong ty (tham chi tòt hon) chi hao phi 800 giò va bàn 800 USD, nghia là diéu kién tài san xuà't tòt hon truóc Mày vi tinh dugc san xuà't cuoi 2009, dù chua sir dung, bòng nhién mat 200 USD, co khi mat nhiéu hon, màc dù

ehùa dyng hay ké't tinh 1000 giò lao dgng, nhung chi dugc còng nhàn

800 giò Ò day chua xét quan he cung càu, canh tranh, né'u già dinh mg bang càu, thi thòi gian lao dgng eàn thié't de tài san xuà't ra mày

vi tinh quyé't dinh già tri cùa nò

V I Lenin ciing tùng nói "Bàn chà't, linh hon sò'ng cùa chù nghia Màc là: phàn tich cy the mgt tinh h'inh cy the" nén mói khi trich dàn mot càu trong càc tàc pham kinh dién phài xem xét boi cành cùa càu à'y co giò'ng vói boi cành va tinh hình dang dugc nói tói khòng

Nhu vày, nhiing quy luàt kinh te deu dugc truih bay duói d.?ng thuàn tùy, trùu tugng, khi vàn dtong phài xem xét boi cành thyc tién

co phù hgp vói nhùng già dinh khi nghién cùu khòng, né'u khòng thi phài tinh dé'n tinh hình cy the, khòng dygc àp dimg nguyén xi nhùng nguyén ly trina tugng dò trong mgi tinh huò'ng Chàn ly là cy thè, càch mang là sàng tao Khi già dinh thay dòi thi ké't luàn phài thay dòi theo

Phài coi trgng tinh hi thò'ng khi tiép thu càc ly thuyet kinh tè' cùa

K Marx, khòng dugc biè'n mot càu rièng rè ve" mot truòng hap cu the" thành mot quy luàt phó'biè'n

Càc quan diém cùa K Marx dugc trinh bay vào càc thòi dicì'm khàc nhau, theo nhiing chù de khàc nhau, nén cùng mot tu tuòng, cìmg mot quan diém nhung khi thi khia canh này, khi thi khia canh kia dugc nhàn manh Vi thé^ can hié'u nhirng gì do K Marx va

F Engels viét trong tcàig the, chù khòng dugc hiéu tìmg luàn diém mgt càch riéng ré, biét làp Vi dy, ve vàh de xóa bò che dg tu hiiu,

trong tàc pham Nhùng nguyén ly cùa chù nghla còng san khi tra lòi càu

hòi so 14: "Che dg xà hgi mói dò phài nhu the nào?", F Engels vié't:

"Thù tiéu che dg tu hùu là càch nói vàn tàt nhà't va tóng quàt nhà't ve vige cài tao toàn bg che dg xà hgi; viéc cài t^o này là ké't qua tà't yé'u a i a vige phàt trié'n còng nghiép Cho nén nhiing nguòi cgng san hoàn toàn dùng khi de ra viéc thù tiéu che dg tu hùu thành yéu cau chù yé'u ciia minh" Khòng it nguòi dà hié'u càu trén mgt càch phié'n dién, dòng thòi nhàn manh che dg tu hiiu hàng ngày hàng giò ty phàt lén chù nghia tu bàn, nén dà nóng vgi xóa bò che dg tu hiiu ngay khi trinh dg lyc lugng san xuà't con thà'p kém de tien lén chù nghia xà hgi

Nj;u'òi ta dà quèn ràng "\ ièe cài tcao này là ké't qua tàt yè'u cùa viéc phàt trié'n cùa còng ngtiièp" chù khòng the tùy tièn xóa bò che'dò tu hùu m')t càch chù quan duy V chi Tra ICTÌ càu hòi thù 17: "Liéu eó the thu tièu che'dg tu hùu ngay làp tire dugc klìòng?" F Engels dàp:

"Khóng, kliòng the dugc, cùng y nhu khòng the làm cho krc lucmg san >uà't hièn co tàng lèn ngay làp tue dé'n mùc eàn thièt de xày dung mgt nèn kinh tè'còng hùu Cho nèn cuòe càeh mang cùa giai cà'p vò san ctang eó tà't cà nhùng triéu chùng là sàp nò ra, sé chi eó the cài tao

xà boi hi èn nay mot càeh dàn dan va ehi khi nào dà tao nén dugc mot khòi lugnig tu liéu san xuà't eàiì thié't cho viéc cài tao dò thi khi à'y mói thu tièu dugc ehè'dcì tu hùu"

Hai thàng sau klii vié't nhihìg dòng trén, trong Tuyén ngòn cùa

Dan^ Cg.ng san, K Marx va F Engels lai vié't: Dac trung cùa chù nghia

cgng sari khòng phài là xóa bò che' dg so hiiu nói chung ma là xóa bò che' dò s.ó hùu tu san Nhung che dò tu hùu tu san hign thòi, lai là biéu hign cuòi cìmg va day dù nhà't cùa phuong thùc san xuà't va ehiè'm hiùu san phàm dya trén nhùng dÓi khàng giai cà'p, trén co so nhùng n guòi này bóc lòt nhiing nguòi kia

The'O y nghia dò, nhùng nguòi cgng san co thè tóm tàt ly luàn cùa minh thành mot luàn diém duy nhà't là: Xóa bò ché'dg tu hiiu! Nhung khòng it nguòi chi tàch riéng luàn diém "Xóa bò che dò tu hùu" ma quén mà't sy luu y cùa K Marx va F Engels là "theo y

nghia dò" va nhiing diéu eàn dan trong lòi giài dàp càu hòi thù 17

dà clan ra ò trén Hon nùa, cùng trong Tuyén ngòn cùa Dàng Cgng

san v:òn nhà'n manh ràng: "Chù nghia còng san khòng tuóc bò cùa ai

cài khà màng chié'm hùu nhùng san phàm xà hgi cà Chù nghia cgng san chi tuóc bò quyén dùng sy chié'm hùu à'y de nò dich lao dgng cùa ngu'òi khàc"'

Nói tóm lai, vige thù tiéu ché'dg tu hùu là két qua tà't yé'u cùa sy phàt trièn lyc lugng san xuà't va xà hgi hóa san xuà't dat trinh dg cao,

do là cà mgt qua trinh làu dai chù khòng thè thyc hién ngay tue khàc bàn^f ba'O lyc mgt càch chù quan duy y chi

C.Afàc va Ph .hig-ghcn, Toàn tàp, tàp 4, NXB Chinh trj Quóc già Ha NQÌ, 1995,

ir 46^>, tr 615 - 616, tr 618 • ; ', ^• ,.^~X:~~; -

: - „ „ : - - ® — ^-GIÀ HA NO! 1

0^0 hi^ 00^289

Phài nghién cùu càc quan diém kinh tè'chinh tri cùa K Marx trong tièn trinh phàt triéh chù khòng phài là nhàì thành bà't bié'n

Nhàn thùe là mgt qua trinh phàt trié'n tu nòng tói sàu, ngày còng tié'p c ^ chàn ly Nhiéu quan diém cùa K Marx va F Engels cùng dugc hoàn thign hing buóc theo dà phàt trié'n cùa khoa hgc hay là theo sy bié'n dó'i cùa tinh hình thyc tién Bòi vày, khi nghién cùu càc quan diém à'y ciing phài xem xét chùng trong tién trinh phàt trié'n, chù khòng dugc mày móc hgc thugc long tùng càu nhu kinh thành Chàng han, ban dàu K Marx cùng theo nhùng nguòi di tnróc dùng thuàt ngù "già trj lao dgng", "già cà lao dòng" khi nghién cùu

ve tìén cóng, do chua phàn biét dugc hai pham trù "sue lao dgng" va

"lao dgng", nén cho ràng nguòi còng nhàn bàn lao dgng, va lao dgng

là hàng hóa

Trong tàc phàm Lao dòng làm thué va tu bàn vié't vào thàng 12 nàm

1847 déu dùng tu "bàn lao dgng" Vi dy: cóng nhàn bàn lao dgn^ cùa minh cho nhà tu bàn de là'y tién Nhung nàm 1891 khi tài bàn, F Engels bién tap lai, sau càu trén dà thém càu: "nhung dò chi là cài ve

bé ngoài ma thòi" Trén thyc té^ cài ma hg bàn cho nhà ty bàn de là'y tién, chinh là sue lao dgng cùa hg Nhà tu bàn mua sue lao dgng trong

mgt ngày, mgt tuàn, mgt thàng, v.v Trong tàc phàm Tien cóng, già cà

va lai nhuàn vié't thàng 6 nàm 1865, K Marx ciing luu y: sau day, né'u

tói dùng tu ngù "già tri cùa lao dgng" thi dò chi là thuàt ngù tliòng dyng binh thyòng de chi "già tr; cùa sue lao dgng"

Trong tàc phàm Tu bàn, quyé'n I xuà't bàn làn dàu nàm 1867,

K Marx dà thò'ng rUià't dùng thu$t ngù "hàng hóa sue lao dgng", nhung vàn dimg "thi truòng lao dgng" do tu này dà trò thàrìh thóng dyng, bòi vày phài hié'u là "thi truòng sue lao dgng" Hay là trong lòi

tya vié't cho bàn tié'ng Due Tuyèn ngòn cùa Dàng Cóng san, xuà't bàn

nàm 1872, K Marx va F Engels dà nhàn thà'y nhùng nguyén ly long quàt vàn hoàn toàn dùng, nhung ó dòi chó, eó mgt vài chi tié't eàn

phài xem xét lai, do dò khòng nén qua càu né vào nhiing bign phàp

càch mang néu ra ò cuò'i chuong II Doan này ngày nay ma vié't lai thi nhiéu mat ciing phài vié't khàc di Vi nén dai còng nghiép da co

nbùni; buck tién hé't sue lo lón trong hai muoi làm nàm c|ua va giai cà'p cóng nhàn cùng dà dat diK.rc nlurni; tiè'n bc)

Tuy nhién, Tuyén n^^óu cua i^àn^ Cóng san là mgt tài lièu lich su

nèn F Engels elio ràng càc óng khòng eó quyén sua lai ma ehi viét lòi tira de' bò sung vào nlìùng khoàng trcmg Vi vày, né'u nguòi dgc kliòng chù y dé'n nlìùng nhàn thùc mai nià ehi eàn cu mot càch mày móc vào tà't cà nhùng gì ó bàn gÓc, àt hàn sé hié'u sai léch

Phuong phàp trinh bay cùa K Marx

Phucmg phàp trmli bay cua K Marx, nhà't là trong tàc phà'm Tu

bàn là di tu trim tugng tói cit thè' Vi du: trong quyén 1 bg Tu bàn,

K Marx già dinh nghién cmi riéng qua trinh san xuà't tu bàn, chi de càp km thòng trong chùng myc can thièt de hiéu ró qua trìnJi san xuàt Trong c]uyén II già dinh nghién ei'ru riéng qua trinh luu thòng

tir bàn, chi de càp tói san xuà't trong chùng myc eàn thié't de hié'u rò

qua trinh luu thòng Dé'n quyén 111 mai xét toàn bg qua trinh san xuà't tir bàn chù nghia nhu mgt chinh the Vige tàch riéng qua trinh san xuà't hay qua trinh luu thòng cùa tu bàn là mgt sy trùu tugng hóa, vi trong hign thyc san xuà't va luu thòng luón gàn bò màt thié't vói nhau Phuong phàp này biéu hign su trìnli bay ké't qua nghién a i u tu trùu tugng dé'n cu thè va cùng là phuong phàp phàn tich va tóng hgp Trong quyé'n III tim ra va mò tà nhiing hinh thài cu thè de ra tu qua trinh vàn dòng cùa tu bàn vói tu càch là mgt chinh thè Nhùng bièii thè cùa tu bàn dugc trinh bay trong quyé'n này tùng buóc tié'n gàn dé'n cài hình thài ma chùng thè hign ra ó bé mat cùa xà hgi, trong

sy tàc dgng qua lai giùa càc tu bàn khàc nhau va trong sy canh tranh Chàng han, già tri thàng du tir mgt pham trù trùu tugng tìmg buóc biéu hign ra ben ngoài thành Igi nhuàn, Igi nhuàn binh quàn, ròi phàn chia thành Igi nhuàn thuòng nghiép, lò'i tue, Igi nhuàn doanh nghiép, dia tò

Càc ly thuyèt kinh tè chù yèu cùa K Marx

ly thuyé't ve hàng hóa va tien tè (Ly thuyet già tri)

Ly thuyèt ve hàng hóa va tién tg (hay con ggi là ly thuyé't ve lao dgng sàng tao ra già tri, hay vàn tàt là ly thuyé't già tri) cùa K Marx là

sy kè thùa va phàt trié'n ly thuyé't già tri lao dgng cùa truòng phài kinh tè hgc co dié'n Ly thuyé't này vach rò quan hg san xuà'l cùa nhiing nguòi san xuà't hàng hóa thè hign duói hình thài hàng hóa -tién tg So di K Marx bàt dàu nghién cùu nén san xuà't tu bàn chù nghia tu vige nghién cùu san xuà't hàng hóa giàn don vi san xuà't tu bàn chù nghia là giai doan cao nhà't cùa san xuà't hàng hóa, nò chi eó thè ra dòi trén co so san xuà't hàng hóa giàn don dà dat dé'n mgt trinh

dg phàt trié'n nhà't dinh Luu thòng hàng hóa là diém xuà't phàt cùa

tu bàn Tién de Uch su cho tu bàn ra dòi là nén san xuà't hàng hóa va luu thòng hàng hóa dà phàt trié'n Trong chù nghia tu bàn hàu nhu mgi cùa cài déu trò thành hàng hóa va quan hg san xuà't tu- bàn chù nghia chj co thè tcn tal va bié'u hign thòng qua quari he hàng hóa -tién tg

Ly thuyé't này phàn tich rò hai nhàn to' (hai thugc tinh) cùa hàng hóa là già tri su dyng va già tri (thyc thè cùa già tri va dai lugng cùa

già tri) Tinh chà't hai mat cùa lao dgng bié'u hign trong hàng hóa, dò là

lao dgng cy thè va lao dgng trùu tygng Già tri trao dÒi hay là càc hình thài bié'u hign cùa già tri, tu hình thài giàn don dèh hình thài tièn Tu

dò K Marx trinh bay luu thòng hàng hóa, luu thóng tién tg, néu rò càc chùc nàng cùa tièn, quy luàt ve so lugng tièn tg can thié't trong luu thóng, quy luàt già tri va tàe dgng cùa quy luàt già tri; c^nh tranh dàn dèh hình thànli già tri thi truòng va già cà san xuà't, trò thànbi cài tryc ma già cà thi tryòng bié'n dgng xoay quanh

Ly thuyé't ve san xuà't già tri thang du

Ly thuyèt này phàn tich sy chuyén hóa cùa tién thành tu bàn nhò mua dugc trén thi truòng mgt loai hàng hóa dac bigt là hàng hóa sue lao dgng ma già tri su dyng cùa nò eó thugc tinh là nguòn sinh ra già tri mói lón hon già tri cùa bàn thàn nò, tue là tao ra già tri th4ng

du Co hai phuong phàp san xuà't già tri thàng d u là phucmg phàp san xuà't già tri thàng du tuygt dò! va phucmg phàp san xuà't giài tri thàng du tuong dÒi De làm sàng tò tinh khoa hgc cùa ly thuyé't san xuà't già tri thàng du, phài luàn giài vi sao ve thyc chà't tien còng là già cà cùa hàng hóa sue lao dgng, nhung bié'u hign trén bé màt xà hgi duòng nhu tién cóng lai là già cà cùa lao dòng? Cà hai hình thùc tién

còng là tic'n còng tinh theo tin ri gian va tièn cóng tinh theo san phàm dèli chi duyc tra theo thoi gian lao dòng tà't yè'u Quy luàt già tri àp dunj.; ti'èn pham vi quóc tè co su biè'n dòi so vói trong mot nucVe, nèn khi so sành tièn còng giùa cac nuóe phài quy tién còng trung binh hàng ngày eua mot ngànli san xuà't giò'ng nhau trong eàe nuóe khàc nhai thành ngày lao dòng eó dò dai bang nhau, ròi lai chuyén tién còng tinh theo thòi gian thànli tièn còng tinh theo san phàm, vi chi co hinh thùc tièn còng này mai là thuóe do nàng suà't lao dgng ciing nliu cu'òng dò lao dòng

Ly thuyé't tich lùy tu bàn

Dac trimg cùa san xuà't tu bàn chù nghia là tài san xuà't khòng ngiiiig vói quy me mò rgng De tài san xuà't mó rgng, càc nhà tu bàn

dà cìiuych mot bg phàn già tri thàng du thành tu bàn phu thém, tue

là tu bàn hóa già tri thàng du hay là tich lùy tu bàn Nhò tich lùy tu bàri, càu tcao hùu co tu bàn ngày càng cao do ùng dimg ky thuàt mói Dòng thòi canh tranli va he thò'ng tin dimg mó rgng thùc day tich ty, tàp trung tu bàn Vi vày, cóng lao to lón cùa chù nghia tu bàn là thùc day lue lugng san xuà't phàt trié'n nhanh va khòng ngìmg xà hgi hóa san xuà't Màt khàc, tich lùy tu bàn cùng dàn dé'n nan nliàn khà'u thùa tuOTig dòi (thà't nghigp) va tinh trang bàn cùng hóa giai cà'p vò san

Ly thuyé't ve su vàn dgng cùa tu bàn cà bi^t, hay tuan hoàn va chu chuyen cùa tu bàn

Tién chi co the trò thành hr bàn thòng qua vàn dgng tuan hoàn, làn lugt mang nhùng hình thài kliàc nhau (hình thài tu bàn tién tg, hìnl-i thài tu bàn san xuà't va hình thài tu bàn hàng hóa), trai qua hai giai doan luu thòng (mua càc yé'u to' san xuà't va bàn san phà'm dàu ra) V'à mgt giai doan san xuàt

Su vàn dgng cùa tu bàn là sy vàn dgng tuàn hoàn, lién tue Vi vày, mói hình thài tu bàn co thè vùa là dié'm bàt dàu, vùa là dié'm giùi.3, vùa là diém két thùc cùa tuàn hoàn Trong thyc té', mói ty bàn cón;g nghigp cà biét deu dòng thòi ó trong cà ba tuàn hoàn Do dò, kJiò,ng nhùng eó ba hình thài tu bàn ma con eó ba hình thài tuàn hoàn cùa hr bàn Vi thè', tuan hoàn hién thyc cùa tu bàn còng nghiép

trong sy lién tyc cùa nò khòng nhùng là sy thò'ng nhà't cùa qua :rình luu thòng va qua trinh san xuà't ma con là sy thó'ng nhà't cùa cà ba tuan hoàn cùa nò nùa

Tuàn hoàn cùa tu bàn dugc eoi là mgt qua trinh dinh ky l|.p di

l | p lai chù khòng phài là mgt hành vi riéng bigt dugc ggi là chu chuyén cùa tu bàn Nhung khòng phài mgi bg phàn cùa tu bàn déu chu chuyén vói tò'c dg nhu nhau, nén phài phàn bigt tu bàn co Jinh

va tu bàn luu dgng Tó'r dg chu chuyen ciia tir bàn ành huóng dèh lugng tu bàn ling truóc cho tùng vòng chu chuyén va ty suà't già tri thang du bang nàm, ciing nhu sy khàc bigt giùa lugng tu bàn klià bié'n ùng truóc va lugng tu bàn khà bié'n boat dgng

Ly thuyet tài san xuat va luu thòng cùa tóng tu bàn xà hgi

Sy vàn dgng cùa tu bàn xà hgi gom toàn bg nhiing chu chuyen cùa càc tu bàn cà bigt Toàn bg qua trinh dò bao gòm cà sy tiéu dùng san xuà't làn tiéu dùng cà nhàn Toàn bg san phà'm xà hgi, do

dò cà toàn bg san xuà't xà hgi, dugc phàn chia thành hai khu vyc lón: khu vyc I - san xuà't tu ligu san xuà't va khu vyc II - san xuà't vgt phàm tiéu dùng

Vàh de d | t ra là tu bàn dà dugc tiéu dùng trong san xuà't dugc hoàn Igi nhu thè' nào ve m$t già tri bi trong so' sari phà'm hàng nam,

va qua trinh hoàn Igi dò Igi quygn ch§t nhu the' nào vói vige nhà tu bàn tiéu dùng già tr} th|ng du va vige cóng nhàn tiéu dimg tién cóng

Sy vàn dgng cùa tó'ng tu bàn xà hgi khòng nhiing chi là sy hoàn Igi

ve già tri ma con là mgt sy hoàn Igi ve hình thài hién vàt cùa san phàm nùa, va vi vgy, nò dugc quyé't dinh bòi mòi quan hg qua Igi giùa nhiing bg phgn cà'u thành già tri cùa san phà'm xà hgi, ciing nhu

bòi già tri su dyng cùa nhiing bg phgn cà'u thành dò

Diéu kign de thyc hign tài san xuà't thugn Igi là nhiing ty Ig eàn

dòi nhà't dinh giùa càc bg phgn cà'u thành dò Nhung do tinh chat ty

phàt cùa nèn kinh té' thi truòng ty do cgnh tranh trong chù nghia tu bàn, nhiing sy eàn bang ehi là ngau nhién Do dò, tà't cà rrhùng diéu kign cho qua trinh binh thuòng cùa tài san xuà't sé bié'n dó'i thành nhiing diéu kign cho mgt qua trinh khòng binh thuòng cùa tài san

xuà't, tbành bà'y nhièu khà nàng khùng hoàng Khùng hoàng là su rÒi loan tning san xuà't, luu thóng hay phàn pliòì Khùng hoàng mang tinh ih.Vt tuang dòì, eó nghia là khùng ht)àng thùa hàng hóa so vói nhu 1 àu co khà nàng tlianh toàn, chù khòng phài là thùa san phà'm Xét nhu càu tuyèt dcVi thi nc'n san xuà't tir bàn chù nghia ciing khòng dà)) irng dù nliu càu xà bòi

Khùng hoàng kinh té' trong nén kinli té' thi truòng ty do canh traixti mang tinh chat chu ky Mòi chu ky trai qua bón giai doan: khùng hoàng, tièu diéu (dìnli dò'n), phue hòi, hung thinh (phòn vinh); ròi lai khimg hoàng Tu bàn co' dinh là co so vàt chat cho nhùng cugc kliùng hoàng chu ky, vi khùng hoàng bao giò cùng cà'u thànli khòi dié'm cho nhiing khoàn dàu tu tu bàn mói va lón Do dò, dùng ve toàn thè xà hgi ma xét thi khùng hoàng it nhiéu déu tao ra

co so vàt chat mói cho chu ky chu diuyé'n sau dò

Ly thuyèt ve phàn phot già tri thàng du trong chù nghia tu bàn

Già tri thàng du bié'u hign ra ben ngoài thành Igi nhuàn Sy cgnh tranli trong ngi bg mgt ngành dàn dé'n hình thành già tri thi tryòng Hàng hóa dugc bàn theo già tri thi truòng thi ty bàn cà biét nào co cà'u tgc) hiiu co càng cao sé co ty suà't Igi nhuàn càng thà'p va nguge Igi Nhung sy canh tranh giùa càc ty bàn thugc càc ngành khàc nhau nhàm tim noi dàu tu eó Igi dà dàn dé'n hình thành Igi nhugn binh quàn Trong qua trinh phàt trié'n cùa chù nghia tu bàn xuà't hign quy luàt ty suà't Igi nhuàn eó xu huóng giàm xuó'ng

Do phàn còng lao dgng xà hgi, xuà't hién nhiing nhà tu bàn chuyén tràch kinh doanh trong linh vyc thuòng nghiép, tin dyng -

ngàn hàng va dàu tu vào nòng nghigp, do dò già tri thang du ciing

dugc phàn phÒi theo tu bàn hogt dgng trong càc linh vyc dò, bié'u hién duói hùih thài Igi nhuàn thuòng nghigp, Igi tue va Igi nhuàn doanh nghiép, dja tò tu bàn chù nghia

CAU H O I T H A O LUAN

1 Phàn tich ngi dung chù yé'u cùa phuong phàp triru tugng hóa khoa hgc?

2 Phàn tìch phucmg phàp trinh bay trong nghién cùu cùa K Marx?

3 Phàn tich vi tri cùa càc ly thuyé't kinh te cùa K Marx trc>ng Jdioa hgc kinh té'hign dgi?

4 Y nghia cùa vige nghién cùu ly thuyé't kinh té'aia K Marx?

Chucyng 1

HÀNG HÓA VA TIÉN

(LY THUYET GIÀ TRI)

Khoa Kinli tè' Chinh tri co dièh hình thành ó nuóc Anh ma tiéu biéu là A Smith va D Ricardo dà ir.ò dàu hgc thuyé't ve lao dgng tao

ra già tri hàng hóa K Marx dà kè'tuc su nghiép cùa hai nhà kinh te hgc này Òng dà luàn chùng ly luàn dò mgt càch c^hat che va phàt

trièn nò triét de trong nliiéu tàc phà'm cùa mìnli, ma tàp trung nhà't là

ò phàn thù nhà't quyé'n I bò Tu bàn (hay phàn thù nhà't, K Marx va

F Engels, Toàn tàp, tàp 23) va phàn thù hai quyé'n 111, bg Tu bàn (hay

K Marx va F Engels, Toàn tàp, tàp 25) Dac bigt, trong ly thuyé't này

òng dà dat ra va tra lòi càu hòi: Tai sao hàng hóa eó hai nhàn tò'là già tri va già tri su dung? Day là mgt trong nhiing dòng góp quan trgng cùa K Marx trong kho tàng kié'n thùc kinh té' chinh tri, là mgt phàt kièn mang tinh càch mang trong ly luàn già tri cùa òng

1.1 D i é u ki?n ra dòi cùa san xuàt hàng hóa

Nj^hién a i u qua trinh lao dòng tao ra hàng hóa, K Marx dà chi

ra hai diéu kién cho sy ra dòi va tòn tai cùa san xuà't hàng hóa

Dié"u kién 1: Co su phàn còng lao dòng xà hgi

Néu chi xét riéng bàn thàn lao dgng thi nguòi ta co thè ggi sy phàn chia nén san xuà't xà hgi thành nhiing ngành lón nhu: nòng nghigp, còng nghigp là sy phàn còng lao dgng chung va sy phàn chia nlìùng ngành san xuà't dò thành nhùng loai va thù là sy phàn còng lao dgng dac thù Phàn còng lao dgng xà hgi bao hàm nhùng sy phàn còng lao dòng này

Phàn còng lao dgng xà hgi dàn tói sy chuyén mòn hóa ti ong san

xuà't, nàng suà't lao dgng vi the sé tàng lén, san phà'm dugc sa;» xuà't

ra ngày càng nhiéu va trao dòi san phà'm ngày càng trò nén phé bié'n Chinh sy phàn cóng lao dgng xà hgi làm cho nguòi san xuà't cài san xuà't ra mgt hoàc mgt so san phà'm nhung nhu càu cùa hg hi can nhièu logi san pham khàc nhau, do dò hg phài trao dòi san phàcn vói nhau Trao dòi là co so cùa san xuà't hàng hóa Tuy nhién, néu :hì eó phàn cóng lao dgng xà hgi thi vàn chua xuà't hign san xuà't hànj? hóa Khi nhàn mgnh phàn cóng lao dgng xà hgi là dièu kign cùa sàii xuà't hàng hóa, K Marx dòng thòi chi rò ràng, trong càc cóng xà ò An Dg

va trong eàe còng xuòng hign dgi tuy lao dgng dà co sy phàn còng, nhung san phà'm cùa lao dgng khòng trò thànli hàng hóa, vi vày can phài eó diéu kign thù hai

Diéu kién 2: Co su tàch biét tuang dó'i ve mat kinh te cùa nhùng nguòi san xuà't

Theo K Marx, chi eó san phàm cùa nhirng lao dgng tu nliàn dgc Igp va khòng phy thugc vào nhau mói dó'i dign vói nhau nhu là nhùng hàng hóa Nguòi lao dgng tu nhàn, dgc Igp eó the là mgt nguòi lao dgng cà thé^ co thè là mgt nguòi lao dgng tóng tlie (mot doanh nghigp higp tàc, mgt cóng truòng thù còng, mgt còng xiròng, mgt lién higp doanh nghigp ) Dò là nhiing chù thè san xuà't dèe làp

va vige san xuà't gi, san xuà't nhu the'nào, san xuà't cho ai là vige riéng cùa mòi chù thè Sy ra dòi va tòn tgi cùa san xuà't hàng hóa dòi hòi san xuà't phài mang tinh chà't tu nhàn dò

Tinh chat tu nhàn cùa san xuà't khòng dong nhà't vói "che' dg tu hùu" K Marx dà tùng néu: Rugng dà't thugc so hihi cùa nhà nuóc, cùa vua ehùa ò chàu À Ò day, khòng co quyén so hiiu tu nhàn dó'i vói rugng dà't, màc dù vàn eó quyén chié'm hihi rugng dat va quyén

su dyng rugng dà't, quyén này hoàc là cùa tu nhàn, hoàc là cùa cgng dòng Sau này, V I Lenin cho ràng: "Khi già dinh ràng nóng nghigp

tò chùc theo lò'i tu bàn chù nghia, tà't nhién ciing bao hàm càc y già

dinh ràng tà't cà rugng dà't déu b\ càc doanh nghigp tu nhàn riéng ré chié'm giù; nhimg tuyét nhién khòng hao hàm cà cài y già dinh ràng toàn

26

bg riiòng dà't là tài san tu hùu cua nhùng nghigp chù dò hay cùa nhùng nguòi khàc, hoac già dinh ràng dò là so hùu tu nhàn nói chung" Nhu vày, "lao dòng tu nhàn dgc làp" khòng phu thugc quycn so hùu phàp ly (tu hùu hay còng hiru) ma ehi phu thugc vào quyèii chié'm hùu va quyén su dung riéng rè tu ligu san xuà't'

Cung là còng hùu hay tu hùu, nhimg quyén chié'm hùu, quyén su' dung tàch biét, dgc làp tuang dÒi vói nhau thi muò'n su dung san phàm eua nliau, nhùng nguòi san xuà't phài còng nhàn nhau là nlìùng chù the tu nhàn dÒi vói nhiing vàt co thè trao dÒi, chuyé'n nliut^mg bang hóa

Tlieo dòng lich su, thoat dàu, trao dÒi hàng hóa dugc dién ra giùa eàe bò lac, ve sau, cuòi che dò cgng san nguyén thùy mói xuà't hièn elle'dò tu hùu Dò là mgt trong nhirng nhàn to'làm cho lao dgng cùa nlìùng nguòi san xuà't tàch bigt tliành lao dgng tu nhàn, dgc làp

Va cùng vói su phàn còng lao dgng xà hgi ngày càng sàu sàc, sy tàch bièt d(3, càng thùc day san xuà't hàng hóa phàt trié'n Theo dà phàt trién cùa lue lugng san xuà't này sinh xu huóng tàch quyén so hiru ve màt pjiàp ly vói quyen chié'm hiiu thyc te va quyén su dung tu ligu san xuà't K Marx dà som chi ra sy phàn bigt so hùu ve màt phàp ly (de jure) vói chié'm hùu thyc té'(de facto): "Ó day, ngyòi san xuà't eó thè ehi làm nguòi so hiiu danh nghia" Sy tàch bigt ve quyén chié'm hfm va quyén su dung tu ligu san xuà't, tinh ty chù cùa càc chù thè' kinli tè dòi vói tu ligu san xuà't dà dàn dé'n sy tàch bigt ve quyén chiém hùu két qua san xuà't, dò là co so tòn tgi thù hai cùa trao dòi va san xuà't hàng hóa Ve màt phàp ly, tir ligù san xuà't co thè' thugc quyén so hùu cóng cóng (nhà nuóc, tàp thè), co thè thugc quyen so hùu tir nhàn, song nguòi chié'm hihi, su dyng tu ligu san xuà't à'y vàn

eó thè dgc làp vói tu càch là nguòi san xuà't hàng hóa Vi dy, rugng dà't thugc so hùu toàn dàn, do nhà nuóc dai dién, thò'ng nhà't quàn ly, nliung giao quyén su dung làu dai cho tùng chù thè hg nòng dàn, hgp tàc xà, nòng truòng quóc doanh , nhiing chù thè à'y deu co thè

là nguòi san xuà't hàng hóa

l'GS.TS Le Danh TÓn - GS.TS Do The Tùng {20O8>, Mgt so chuyén de ve nhùng nguyén ly ca bàn cùa chù nghla Màc - Lenin, tap 2, NXB Ly lu$n Chinh trj

27

Khi nghién cùu sy chuyé'n bié'n tu nèn kinh té'ty nliién sang kinh

tè hàng hóa, V I Lenin cho ràng: "San xuà't hàng hóa chinh là cfch tò

chùc cùa kinh tè xà hgi, trong dò san phàm déu do nhiing nguci san

xuà't cà thè, riéng le san xuà't ra, mòi nguòi chuyén làm ra ngt thù san phàm nhà't dinh, thành thù muò'n thóa man nhu càu cù£ xi hgi thi eàn eó mua bàn san phà'm (vi vày, san phà'm trò thành hàng hóa) trén thi truòng"'

Hai dièu kign ra dòi cùa san xuà't hàng hóa co mó'i quar i^ hiiu

co vói nhau, vùa thó'ng nhà't vói nhau, nhung chùng cùng co nlìùng màu thuan Né'u diéu kign thù nhà't làm cho nhùng nguòi san xuà't hàng hóa phài phy thugc vào nhau, thi diéu kign thù hai lai lini cho

hg trò nén dgc làp tuong dó'i vói nhau Tuy nhién, phài eó day dù hai dièu kign trén thi san xuà't hàng hóa mói ra dòi

1.2 Hàng hóa va hai nhàn to cùa hàng hóa

1.2.1 Hàng hóa

K Marx bat dàu nghién cùu phuong thùc san xuà't tu bin chù nghia tu vige nghién cùu hàng hóa vi: (1) Trong xà hgi tu sài, hàng hóa là hình thùc bié'u hign phò bié'n nhà't cùa cùa cài; (2) Tùng hàng hóa bié'u hign ra là hình thài nguyén tÒ cùa cùa cài; (3) Nghim a'ru hàng hóa là co so de phàn tich càc vàh de kinh te chinh TÌ cùa phuong thùc san xuà't tu bàn chù nghia

K Marx cho ràng vige phàn tich ve hàng hóa là vàh de kho khan nhà't Hàng hóa trong nghién cùu cùa òng là hàng hóa giàn dm, nò ehùa dyng màm mÒng cùa hàng hóa ty bàn chù nghia sau này (hàng hóa giàn don mang dgc dié'm chung nhà't cùa hàng hóa tu bm chù

nghia) Còng vige bàt dau tu nghién cùu hàng hóa giàn don n chù nghia tu bàn ra dòi tu nèn san xuà't hàng hóa giàn don Ve"mat ich su,

khi san xuà't hàng hóa giàn don dién ra va phàt trié'n - quy luàt ^ià tri (quy luàt cùa san xuà't va trao dòi) boat dgng - mgt so ké trò né.n phàt dgt va trò thành nhà tu bàn, nhùng nguòi thua lo trò thành lue ugng

' V I Lenin: Toàn tàp, NXB Tién bp, M 1974, t 1, tr 106

làm ihuè; Ve mal h) lumi, K Marx ngbièn cùu hàng hóa vcM tu càeh là

tè' bao kinh tè'eua xa bòi de tu dò ngbièn cùu toàn bò co the cùa xà bòi t u ban Ò n g giai thich: tè'bào khòng dcrn thuan là nghia den ma

nò là dièiii xuà't phàt, là mani nièing, là hình thài nguyén tei dàu tién cuci chu nghia tu bàn

Ngbièn cùu hai nliàn to' cùa hàng hóa, K Marx dà d u a ra dinh nghia: hàng hóa là mot già tri sir dimg va mot già tri

1.3.2 Hai nhàn tócùa hàng hóa: Già tri su dung va già tri

Già tri s u d u n g

K Marx bàt dàu nghién cim hàng hóa tu già tri s u d u n g vi muò'n

là hàng bòa, san phàm truóc hé't phài co' già tri su dung, nò là thugc tinh bgc lo ra ben ngoài, nguòi ta eó the nhin thà'y dugc Già tri su

d u n j ; dirgc nghién cùu cà màt clià't va mat lugng

Già tri su dung cùa hàng hóa là tinh co ich, là còng dung cùa mgt vàt, nhà ilo nuì nò co tìié"thòa man dugc nhu cau nào dò cùa con nguòi (nhu cau truc tié'p vói tu càch là càc tu liéu sinh hoqt, hoac nhu cau giàn tiép vai tu càch là nhùng tu liéu san xuàì)

Bàt cu h à n g hóa nào ciing eó mot hoàc mgt so cóng diang nhà't

dinh Chinh tinh eó ich hay còng d u n g cùa mgt vàt làm cho vàt dò co

già tri s u dung Tinh co ich cùa hàng hóa do thugc tinh ty nhién quy dinh, n h u n g vige phàt hign ra nò lai phu thugc vào trinh dg phàt trié'n a i a khoa hgc, ky thuàt, là nhigm vy cùa lich su

Già tri s u d i m g cùa hàng hóa xàc dinh màt chà't cùa hàng hóa, nò cà'u thành ngi d u n g vàt chat cùa cùa cài, vi vày bàn thàn vàt t h è hàng hóa n h u sàt, kim cuong, lùa mi déu là càc già tri s u dung Vige thyc hién già trj s u d y n g dién ra khi s u dung, hay tiéu d i m g hàng hóa, do vàv, già tri s u d u n g cùa hàng hóa chi d u g c thè hign day dù khi tiéu

d ù n g hàng hóa Già tri sir dung là pham trù vinh vién, khòng ké dé'n huih thài xà hòi cùa cùa cài dò

Già tri s u d y n g bao giò cùng là mgt so lugng nhà't dinh nliu mgt

tà dc'ing ho, mgt vuòng vài, hay mgt tà'n sat

Trong nèn san xuà't hàng hóa, san phà'm san xuà't là nhàm de

bàn, nén già tri su dyng cùa hàng hóa là già tri su dyng cho ngiròi khàc thòng qua trao dòi, nò là già tri su dyng xà hgi, là co so v àt chat

trong dò bié'u hign mgt quan hg kinh té' nhà't dinh là già tri trao dòi

K Marx chi rò: Trong nèn san xuà't hàng hóa, mgt vàt mang già tri su dyng dòng thòi ciing là vgt mang già trj trao dòi

Già tri trao doi

Già tri là thugc tinh cùa hàng hóa khòng ty bié'u hign ra ben ngoài, ma nò bié'u hign thòng qua già tri trao dòi, do vày, K Marx dà nghién cùu già tri cùa hàng hóa tu già tri trao dòi • hình thdi bié'u hign ben ngoài cùa già trj hàng hóa

Già tri trao dói truóc hèì bieu hién ra nhu là quan he vè"sò'luayìg, là mot ty le theo dò nhùng già tri su dung loai này dugc trao dòì vai nhùng già tri su dung loai ìdiàc

Vi dy: 1 quarter lùa mi = x xi dành giày, hay = y lua, bay = z vàng, hay =

Trong vi dy này, già trj trao dÒi cùa 1 quarter lùa mi se bang x xi dành giày, hay bang y lya, hay bang z vàng Ty Ig trao dòi, bay già tri trao dòi cùa càc hàng hóa luón thay dòi theo thòi gian va dia dié'm Chinh vi vgy dà làm nhiéu nguòi nham tuòng ty Ig trao dòi là ngau nhién va tùy tign Turgot cho rang cài quyé't djnh già tri trao dó'i là tinh co ich hay cóng dyng cùa hàng hóa, con Aristotle dà dua ra phuong trinh trao dòi: 5 cài giuòng = 1 cài nhà ma khòng giài thich dugc tgi sao co thè trao dòi dugc nhu vgy?

Tu vige nghién cùu già tri trao dòi, K Marx dua ra hai nhàn

djnh: (1) Càc hàng hóa trao dòi vói nhau déu bié'u thi cài gì dò chung,

giò'ng nhau va bang nhau; (2) Già tri trao dòi nói chung chi eó thè là bié'u hign cùa mgt ngi dung nào dò

Vi dy: Khi 1 quarter lùa mi = a tg sàt thi giùa 1 quarter lùa mi va

a tg sàt phài eó mgt cài gì dò chung, bang nhau Diéu dò cùng co nghla là cà hai vàt dò phài bang mgt vgt thù ba nào dò, vàt thii ba

này bàn thàn Igi khòng phài vàt thù nhà't, ma cùng khòng phài vàt

thù bai Nhu vày, là mòi vàt trong hai vàt à'y, vói tu càch là già tri trao dòi, phài eó the quy thành vàt thù ba dò Càc già tri trao dòi phài duyc quy thành cài gì chung elio eàe già trj trao dòi va mòi già tri trao dòi là dai biéu cho mgt lugng nhiéu hay it cài chung dò

Nhimg rò ràng, cài chung à'y khòng thè là nhiing thugc tinh vàt

ly, hóa hgc hay nhirng thugc tinli tu nhién nào khàc cùa hàng hóa,

ma ò ehó chimg déu là san phà'm lao dgng De' eó nhiing san phà'm lao dgng này (dù là cài bàn, cài nhà, hay sgi, hay bà't cu vàt eó ich nào khàc), ngiròi lao dgng déu phài ehi phi ve sue lao dgng Hao phi lao dòng dò de làm ra càc san phà'm trao dÒi vói nhau chinh là co so cùa già tri trao dòi, là già tri cùa hàng hóa

Cìià tri

Màt chat cùa già tri

Tu già tri trao dòi, K Marx dà tim ra già tri cùa hàng hóa Già tri cùa hàng hóa là ngi dung ben trong cùa già tri trao dòi Né'u ggt già tri su dyng cùa càc san phà'm lao dgng sang mgt ben thi cài con Igi cùa càc san phà'm lao dgng là già tri cùa chùng, là hao phi lao dgng ké't tinh trong san phà'm à'y

Nhu vày, già tri là hao phi lao dgng xà hgi cùa nguòi san xuàì hàng hóa kcl tinh trong hàng hóa

Khi trao dòi: 1 quarter lùa mi = x xi dành giày, eó nghia là hao phi Ino dgng de làm ra 1 quarter lùa mi sé bang vói hao phi lao dgng

làm la X xi dành giày Dièu dò cho thà'y: Là nhiing già tri su dyng,

càc hàng hóa khàc nhau ve chat, nhung là già tri trao dó'i, hay già tri, thi càc hàng hóa chi khàc nhau ve lugng

Khi trao dòi lùa mi vói xi dành giày, quan hg trao dòi dò biéu hign

sy trao dòi lao dgng giùa hai nguòi san xuà't hàng hóa: nguòi nòng dàn va nguòi san xuà't xi dành giày, do vày, già tri cùa hàng hóa bié'u hign quan hg xà hgi giùa nhiing nguòi san xuà't càc hàng hóa trao dòi vói nhau Nò là pham trù lich su, gan vói san xuà't hàng hóa

Lugmg già tri

Do già tri hàng hóa là lao dgng xà hgi cùa nguòi san xuà't hàng hóa ké't tinh trong hàrig hóa nén lugng già tri dugc do bang lugrg lao dgng Lugng lao dgng này bao gòm cà lao dgng qua khù (lao dgng tgo ra nhùng tu ligu san xuà't) va lao dgng sò'ng Vàh de dgt ra li làm

thè nào de do dugc dgi lugng già tri hàng hóa? Lugng già tri hàng

hóa dugc do bang lugng lao dgng - thyc thè tgo ra già tri Dé'n hrgt

nò, lugng lao dgng Igi dugc do bang thòi gian lao dgng, con thòi gian lao dgng lai dugc do bang nhiing phàn nhà't dinh cùa thòi gian nhu ngày, giò

Tuy nhién, lugng già tri hàng hóa khòng phài dugc do bang lugng thòi gian lao dgng cà bigt bà't ky, vi né'u vày, nguòi san xuà't hàng hóa càng luòi biéhg, vyng ve thi già tri hàng hóa cùa aiih ta càng lón Lygng già tri cùa hàng hóa ehi dugc do bang lugn^ lao dgng xà hgi ké't tinh trong hàng hóa, hay thòi gian lao dgng xà hgi trung binh eàn thié't

TTiòi gian lao dgng xà hgi can thièt là thòi gian lao dgng dòi hòi de san

xuà't ra mot già tri su dung nào dò, trong nhimg dieu kién san xuà't binh thuòng cùa xà hgi, vói mot trinh dò thành thqo trung binh va mot cuòiig dò lao dgng trung binh trong xà hgi dò

Ò nuóc Anh, truóc kia mgi nguòi deu su dyng còng cy thù

còng de dgt vài, nhung sau khi su dyng mày ehgy bang boi nuóc dà trò thành dieu kign san xuà't binh thuòng va tinh theo trinh dg tnmg binh cùa còng nhàn dùng mày dgt vói cuòng dg lao dgng trung binh thi nàng suà't lao dgng dà tàng gà'p dòi, thòi gian lao dgng xà hgi eàn thié't de' dgt mgt mét vài chi con bang mgt nùa so vói dgt thù còng, vi vgy, màc dù trén thyc té', nguòi thg dgt thù còng Anh vàn can dé'n mgt so thòi gian lao dgng nhu truóc de san xuat mgt mét vài, nhung bay giò san phà'm mgt giò lao dgng cà nhàn cùa anh ta chi dgi bié'u cho 1/2 giò lao dgng xà hgi va vi thè' già tri san phàm à'y dà giàm di 1/2 Nhu vày, chi eó thòi gian lao dgng xà hgi can thié't de san xuà't ra mgt già tri su dung mói quyé't dinh dgi lugng già tri cùa già tri su dyng à'y

i boi gian Lio ctónj.; xà ìvn c^n thièt bièu thi mot thù lao dòng

giòiig nhau eua con nguòi, la iiuVc hao phi lao dòng càii thié't trung binh e uà xà bòi i hóng thuòng, luang già tri d u g c xàc dinh bang thòi gian lao dòng eà bièt cùa nguoi san xuà't nào cung cà'p dai bò phàn

b a n g boa elio thi truòng Khi thi phàn bang bòa ciò mot nguòi san

xuàt nào dò cung cà'p cho thi truòng càng làn, thi tluri gian lao dcmg

eà bièt cua nguòi san xuà't a'v càng gàn vói thòi gian lao dòng xà bòi eàn thièt

L u a n g già tri hàng hòa ty le thuan voi thòi gian lao dòng xà bòi

eàn thiét de san xuàt ra mot dan vi hàng hóa Khi thòi gian lao dòng

xà htii eàn thié't de san xuàt ra mot don vi h à n g hòa thay dÒi thi luc/ng già tri cùa hàng hóa cùng thay dÒi cùng cliièu

Lucmg già tri hàng hòa ty le nghich vói sue san xuà't cùa lao dòng Sue san xuà't cùa lao dòng càng lc3n thi thòi gian lao dcìng xà bòi eàn thièt de san xuà't ra mgt già tri sir d u n g nào dò càng it, già tri eua nò càng nliò Su thay dòi cùa sue san xuà't làm tàng thém hiéu qua eùa lao d ò n g va do dò làm tàng thém kliÒi lucmg nlìùng già tri

s u cUmg do lao d ò n g dò cung cà'p, vi vày làm giàm bat dai lugng già tri cùa tóng kliÒi lucTiig dà tàng lén dò (vi nò dà rùt n g à n d u g c so thòi gian lao d ò n g eàn thièt de san xuà't ra kliÒi lucTng dò, va n g u g e lai)

Sue san xuà't cùa lao dòng, thuóe pham trù lao d ò n g cu the d u g c quyè>'t dinh bòi n h ù n g nhàn to' khàc nhau n h u : trinh dg khéo léo

t r u n g binh cùa n g u ò i lao dgng, m ù c d^, trinh d g phàt trié'n khoa hgc

va SU' àp d i m g khoa hgc vào quy trinh còng nghg, s y ké't h g p xà hgi eua qua trinh san xuà't, c|uy mò va bièu suà't cùa t u lièu san xuà't, dieu kign t u nhién

Nàng suà't lao dòng cùng eò the tàng lèn d o tàng cuòng dg lao dc)ng Trong t r u ò n g hc;p này, sèi lucmg san phà'm va so' luc,mg già tri tao ra trong mot d a n vi thòi gian tàng lèn, n h u n g luc^ng gi i tri cùa mgt d o n vi h à n g hòa co thékliòng giani

Trong thuc tièn, trìnli dg phàt triéh cùa sue lao d g n g kliòng dòng déu, nén lao d ò n g trùu tucmg cùng bao gòm lao d ò n g giàn d o n va lao d g n g p h ù e tap Già tri hàng hòa dugc tinh theo lao dgng giàn don

trung binh Màc dù lao dgng giàn don trung binh ciing thay dòi tinh chat cùa nò trong càc nuóc khàc nhau va trong nhiing thòi ky vàn minh khàc nhau, nhung trong mgt xà hgi nhà't dinli thi nò vàn là mgt cài gì dà dugc xàc dinh Lao dgng phùc tgp chi là bgi so cùa lao C^gng giàn don, hay nói eàch khàc là lao dgng giàn don dugc nhàn lér, do vày, mgt luipng lao dgng phùc tgp nhò hon thi tuong duong vói mgt lugng lao dgng giàn don lón hon Vige quy lao dgng phùc tap thành lao dgng giàn don nhu vgy dién ra mgt càch thuòng xuyén dàng sau lung nguòi san xuà't hàng hóa mgt càeh ty phàt

Ty vige nghién cùu hai nhàn tò' cùa hàng hóa, eó thè dua ra itinh nghia ve hàng hóa nhy sau:

Hàng hóa là san pham cùa lao dgng, co thè" thòa man nhu cau nco dò cùa con nguòi nhàm de'trao dòì, hay hàng hóa là mot già tri su dung va mot già tri

1.2.3 Mot quan hf giùa hai nhàn tocùa hàng hóa

Hai nhàn tò' cùa hàng hóa là già tri su dyng va già tri co tnòi quan hg chat che vói nhau, chùng vùa thó'ng nhà't nhung Igi vùa màu thuàn vói nhau

Sy thong nhat giùa già trj su dyng va già tri

Hai nhàn to' cùa hàng hóa cùng dòng thòi tòn tgi trong mgt hàng hóa, nói càch khàc thi mgt hàng hóa bao giò cùng eó hai nhàn tò^ né'u thié'u mgt trong hai nhàn to' dò thi mgt san phàm khòng phài là hàng hóa Cy thè:

Thù nhàì, mgt vgt co thè là mgt già tri su dyng nhung Igi khòng

phài là hàng hóa, dò là truòng hcjrp già tri su dyng dò khòng phài là

san phàm cùa lao dgng Vi dy: Khòng khi, dòng co ty nhién, dà't hoang chua khai phà, rùng hoang déu khòng phài là hàng hóa vi chùng là nhùng san phà'm ty nhién

Thù hai, mgt vàt là san phà'm cùa lao dgng nhung san xuà't ra

nhàm thòa man nhu càu cnla bàn thàn thi nò ciing khòng phài là h^mg hóa San phà'm cùa lao dgng phài nhàm thóa man nhu càu cùa nguòi

khac c}ua trao doi thi nic'n là hàng bc')a Vi du: l l i ó c do nguni nc'mg nc)iig dàn san xuà't de nòp tò, rigp thuè'elio lànli chua phong kièn, màc (iù già tri su' d u n g cùa thòe này là elio nguòi khàc, n h u n g khòng

vi vày nià in') là bang hòa San phàm san xuà't ra niu(')'n trcV thànli

b a n g hòa thi phai là già tri su d u n g cho nguòi khàc, n h u n g phài dé'n t.iy ngucji tièu dìing bang con diròrig trao dòi

K Marx con chi ra: Mot vàt vò dung, kliòng phài là san pham tiéu

d ù n g cùng khòng d u g c coi là hàng hóa do lao dgng ehùa d u n g trong vàt dò cùng vò ciiing, nò khòng dugc coi là san phàm cùa lao dòng Màu t h u à n giùa già tri va già tri s u d u n g

Mot là, vói tu càdì là già tri s u dung, thi eàe hàng hóa khàc nhau

ve chat, n h u n g veri tu càch là già tri thi eàe hàng hóa lai dòng nhà't ve ehà't (déu là két tinh eùa lao dcjng, hay lao dòng dà d u g c vàt hòa)

Hai là, qua trìnhi thyc hign già tri va già tri s u d u n g eó s u tàch ròi

n h a u eà ve kliòng gian va thòi gian: già tri hàng hòa d u g c thuc hién truóc va dién ra trong linh vyc luu thòng, con già tri s u d i m g d u g c thi.i'c hién sau va dién ra trong linh vyc tiéu dùng Do dò, né'u già tri

h à n g hòa khcing thyc hign d u g c (khòng bàn dugc), tlù già tri s u d u n g

cù<\ rio cùng khòng d u g c thyc hign

Ba là, già tri s u d u n g là thugc tinh tu nhién cùa hàng hóa, trong

khi già tri lai là tliugc tinh xà hgi cùa hàng hóa

1.3 T i n h chat hai mat cùa lao d p n g bié'u h i é n trong h à n g hóa

Vige p h à n bigt hai nhàn tÒ cùa h à n g hóa: già tri s u d u n g va già tri (già tri trao doi) dà eó tu thòi co dai, bié'u hign trong nhiing tu tucmg kinli té' cùa Aristotle Nhà kinh té' này cùng dà khàng dinh lao dòng tao ra già tri

Vi sao h à n g hóa eó hai nhàn to': già tri va già tri s u dyng? N h ù n g

n h à kinh te hgc truóc K Marx chua giài d à p d u g c càu bòi này, do hg déu co sy n h à m làn giùa lao dgng tao ra già tri s u d u n g va lao dgng tao ra già tri h à n g hóa, giùa lao dgng ké't tinh trong h à n g hóa va lao

dgng ma nguòi ta eó thè chi phÒi dugc, mua bàn dugc trtn thi truòng K Marx là nguòi dàu tién phàt hign ra tinh chat hai mìt cùa lao dgng san xuà't ra hàng hóa, chùng minh mgt càch co phé phàn tinh chà't hai màt à'y eùa lao dgng ehùa dyng trong hàng hóa va dièu

dò dà giài thich dugc do dàu hàng hóa eó hai nhàn tò' là già ri su dyng va già tri Phàt hign ra tinh chà't hai mgt cùa lao dgng lì rngt còng hièn rà't to lón cùa K Marx Òng coi day là "cài uu tu nhà't"

trong bg Tu bàn, là co so vùng chac elio toàn bg hgc tliuyé't già ri va

cho vige ly giài nhùng hign tugng phùc tgp dién ra trong thyc tè'nèn san xuà't tu bàn chù nghia

1.3.1 Lao dong cu thè'

Muò'n tao ra mgt già tri su dung nào dò thi eàn phài co mgt boat dgng san xuà't nhà't dinh, dò là lao dgng eó ich, duói mgt hình thiùc

cy thè nhà't dinh Lao dgng eó ich dygc bié'u hign cu thè rùxv vày

dugc ggi là lao dgng cy thè' Càc lao dgng cy the này khàc nhtu ve myc dich, càch làm, dó'i tugng lao dgng, tu ligu lao dgng, ké't qiù Eao dgng, dò là sy khàc nhau ve chà't giùa eàe logi lao dgng Càc lao dgng

cy thè khàc nliau tgo ra càc già tri su dyng khàc nhau khié'n chi c:àc già tri su dyng này eó the dùng dó'i dign vói nhau trén thi truònj vói

Già tri sii dung cùa moi" hàng hóa ehùa dyng mgt lao dgn; co ich nhàt dinh Xà hgi càng phàt trièn, già trj su dyng càng plong phù, da dgng, bié'u hign lao dgng cy thè càng rUiièu logi khàc niaiu Toàn bg lao dgng cy thè hgp thành sy phàn cóng lao dgng xà igii -mgt trong nhiing dièu kign tòn tgi cùa nèn san xuà't hàng hóa Kb Lao dgng cy thè càng dygc mò mang, nò phàn ành trinh dg phàn (òng

lao d')ng xà hòi cànji; phàt trièn, làm cho n h ù n g ni^uòi san xuà't hàng bòa ngay càng le tbuòc vào nhau

bao dòiig cu thè tao ra già tri su dung, do dc) nò la cticài kièn tòn tai cua con nguc>i kliòng phu thugc vào bà't ky hình tliài xà bòi nào,

nò là mot tà't yè'u tu nhién, vinh vién Càc lao d ò n g cu thè trong xà bòi bièu hièn su phàn còng lao dòng trong xà bòi N h ù n g già tri su

d u n g phong phù khàc nhau bièu thi n h ù n g lao d ò n g co ich da dang trong he thò'ng phàn còng lao dòng xà bòi

bao dc)ng cu thè eó mòi quan bé màt thiét vói tu nhièn, nò chi eó thè tiè'n hành d u g c khi kè't hcrp vói yè'u to' vàt chat trong tu nliién, luón d u a vào s u tra giùp eùa càc lue lugng t y nliièii Diéu dò hàm y ràng lao dcìng cu thè' khòng phài là nguòn gò'e d u y nhà't cùa eùa cài Nói \ è meli quan he này K Marx dà trich lòi cùa W Petty: "Lao dòng

là cha cùa eùa cài, con dà't là mg cùa nò"

Lao lìóng trini tuang

Vói tu càch là già tri su dimg thi càc h à n g hóa do n h ù n g lao dòng cu thè khàc n h a u ve chà't tao ra, n h u n g vói t u càeh là già tri thi càc hàng hóa d é u là n h ù n g bié'u hién eùa mot lao dòng cùng loai Do vgy, né'u kliòng kè dé'n hìnli thài cu thè cùa lao d g n g (lao dgng cu thè), thi lao d g n g cùa con nguòi chi con lai là s y tiéu phi sue lao dgng (sue oc, bàp thit, thàn kinh ), dò là lao dgng triru t u g n g cùa nguòi san xuàt hàng hóa N h u vày, lao dgng cùa n g u ò i san xuà't h à n g hóa mot màt là n h ù n g lao dgng cu thè khàc nhau; màt khàc, lai là lao dgng triru t u g n g - lao dòng giò'ng nhau cùa n h i i n g nguòi san xuà't hàng bela

Vi dii: Khi gat bò hình thài cu thè cùa lao d g n g thi vige may quàn

ào hay dot vài cùng déù chi là su tiéu phi sue lao d ò n g cùa nguòi san xuà't Dò ehi là hai hình thài chi phi khàc n h a u ve sue lao dgng cùa con nguòi trong vige may quàn ào va dgt vài Bàn thàn sue lao dgng

eùa con nguòi phài dat dé'n mgt m ù c nào dò thi mói eó thè chi phi

d u g c duói hình thài này hay hình thài khàc, con già tri h à n g hóa chi dai bièu cho lao dgng cùa con nguòi, cho chi phi lao dgng cùa con ngiròi nói chung

Lao dc)ng triru tugng tao ra già tri cùa hàng hóa, là nguÒn gci'e duy nhà't cùa già tri Chinh vi vày, già tri cùa hàng hóa dai biéù cho

sy chi phi lao dgng cùa nhiing nguòi san xuà't hàng hóa Tuy nhién, khòng phài bà't cu chi phi ve sue lao dgng nào ding là lao dgng trùu tucjng, ma phài là chi phi ve sue lao dgng cùa nguòi san xuà't hàng hóa mói là lao dgng trùu tucjng

Lugng lao dgng hao phi de làm ra mòi hàng hóa là khàc nliau

nén luòn eó mgt ty Ig trao dó'i giùa hai hàng hóa Vi du: 2 vuòng vài =

1 cài ào, do cài ào eó già tri gà'p 2 làn vuòng vài De may 1 cài ào nguòi san xuà't phài chi phi mgt lucjng lao dgng gà'p 2 làn chi phi lao dgng de làm ra 1 vuòng vài

Nhu vày, thyc chà't cùa già tri hàng hóa là lao dgng timi iyi,mg cùa nguòi san xuà't hàng hóa ké't tinh trong hàng hóa Lao dgng timi tugng là mgt phgm trù lich su, nò chi gàn vói nèn san xuà't hàng hcia Lao dgng trùu tugng tao ra già tri là mgt sy tiéu phi sue lao dgng giàn don trung binh, ma bà't ky mgt nguòi lao dgng b'inh thuòng nào cùng co, khòng eàn thòi gian dào tgo, huàh luygn cimg

eó thè thyc hign dygc Lao dgng giàn don trong mgt xà hgi nhà't djnh

sé co mgt trinh dg va mang tinh chà't xàc dinh, nhung nò ciing sé thay dòi trong càc nuóc khàc nhau va trong nhiing thòi ky vàn minh khàc nhau

Lao dgng phùc tgp là logi lao dgng ma nguòi lao dgng phài trai qua thòi gian dào tgo va huàh luygn, phài phàt trié'n dé'n mgt mùc

nào dò thi mói co thè thyc hign dygc Khi tinh lycpng già tri, nguòi ta

thyòng quy lao dgng phùe tgp thành lao dgng giàn don vi: lao dgng phùc tgp chi là bgi so cùa lao dgng giàn don Mgt hàng hóa eó the là san phàm cùa mgt lao dgng phùc tgp (chié'c dòng ho chàng han), nhung già tri cùa nò ciing chi dai bié'u cho mgt so' lugng lao dgng giàn don nào dò Lao dgng giàn don là don vi do luòng càc loai lao dgng khàc nhau

Lao dgng cy thè va lao dgng triru tucmg khòng phài là hai loai lao dgng, ma là hai mgt eùa cùng mgt qua trinh lao dgng Bà't ky lao

dgng nào, mot mqt, cùng déu là sy chi phi sue lao dgng cùa con ngiròi

bièu tbc'o y nghia sinh ly, va cliinh vùi tinh chat lao d a n g gièmg nhau

d i a con nguc>i, bay lao dgng triru tugng cùa con ngiròi, ma lao dòng

tao ra già tri eùa hàng hóa; mqt khàc, bà't ky lao dgng nào cùng là mot

si,r i hi phi sire lao dòng eua con nguoi duci-i mgt hình thài ciac bièt, eò

niuc ctieh, va chinh vói tinh chat lao dòng cu thè, eó ich dò eùa nò ma

lao dcòng tao nèn già tri sir diing Vi vày, lao dòng eùa nguòi san xuà't bang bòa xét ve màt lao dgng cu the phàn ành lao dcing cùa nguòi san xuà't hàng hóa dugc tiè'n hànli nhu thè'nào va san xuà't ra cài gì, ccin xét ve mat lao dòng t r ù u tucnig lai phàn ànli m ù c tièu hao lao dòiie bao nhièu

K Marx ehi ra mÒi quan he giùa tinh chà't hai màt cùa lao dgng san xuà't h à n g hòa vói hai nliàn to' cùa hàng hóa: bà't ky lao dòng nào,

niòl niqt là su chi phi sue lao dòng giò'ng nliau cùa nguòi san xuà't, hay lao dòng t r ù u tu(,mg là lao dgng tao ra già tri cùa hàng hóa; mqt khàc, là s u ehi phi sue lao dòng duói mot hinh thài cu thè, hay lao

dòng cu t h è là lao dòng tao ra già tri su dtong cùa hàng hóa Càc lao dòng cu thè khàc nliau ve chat, con lao dgng trùu tucmg chi khàc nh.iu ve lucpng

bao dòng san xuà't hàng hòa vira là lao dgng tu nhàn, lai vùa là lao dgng xà hgi Lao dòng cu thè mang tinh chà't là lao dgng t u nhàn,

là lao dgng cùa mòi cà nhàn nguòi san xuà't hàng hóa Tinh chat tu nh.in cùa lao d g n g thè hign ó chò: vige san xuà't gì, san xuà't n h u thè' nào, san xuà't cho ai là vige riéng cùa mòi cà nhàn Tinh chà't xà bòi cùa càc lao d g n g khàc n h a u the hién ò chó: lao dgng cùa mòi nguòi san xuà't h à n g hóa là mgt bg phàn trong hg thò'ng phàn còng lao dgng

xà hgi, là s y hao phi lao dgng xà hgi nói chung

Tuy nliién, chi dé'n khi nào san phà'm cùa càc lao dgng tu nhàn

d u g c b à n trén thi truòng (ducre xà hgi thùa nhàn), thi tinh ehà't xà hgi cùa lao d g n g mói d u g c bié'u hign ra mgt càch day dù, hay lao dòng t u nhàn mói bié'u hién thành lao dòng xà bòi

Màu thuàn giùa lao d ò n g tu nliàn va lao dgng xà bòi này chinh

là màu thuàn co bàn cùa nén san xuà't hàng hóa, nò bié'u liign ra ó quan hg cung - càu hàng hóa, san phà'm làm ra eó thè khòng phù h g p

39

vói nhu càu eó khà nàng thanh toàn cùa xà bòi, hao phi lao dòng tu nhàn khòng dugc xà hgi thùa nhàn, dàn dèh tuih trang hàng hóa san

xuà't ra khòng bàn dugc Màu tliuàn này con dugc thè hign à mau

thuàn giùa già tri su dyng va già tri cùa hàng hóa Nhùng màu thuan

dò vùa thùc day san xuà't hàng hóa phàt trié'n, vùa tiém an khà nàng

khùng hoàng kinh tè va bgc Ig rò nhà't khi bìmg no "san xuà't thìra"

1.4 Già tri thi truòng va già cà thi tmcmg

Trong quyé'n 1 bg Tu bàn, K Marx chi nghién ciru già tri vói tu

càch là mot nhàn tò' cùa hàng hóa do thié'u nhùng tién de quan trgng Dé'n quyé'n III, óng tié'p tue hoàn chinh ly luàn ve già tri vtiri nhiing hình thài cy thè cùa già tri bang hóa: già tri thi truòng va già

Già tri trao dó'i là mot già tri tuong dó'i, dugc bié'u hign bang tièn Khi già tri hàng hóa bié'u hign bang tién ggi là già cà hàng hóa Trong hign thyc, do cgnh tranh trong ngi bg ngành dà dàn dé'n sy hình thành già tri thi truòng va già cà thi truòng

Già tri thi truòng là ket qua cùa sw- san bang càc già tri cà biét cùa hàng hóa trong cùng mot ngành thòng qua cqnh tranh

Muò'n cho nhùng hàng hóa cùa cùng mot khu vyc san xuàt thugc cùng mot loai nhu nhau va eó mot phà'm chat gan nliu nh-iu,

eó thè bàn dugc theo già tri cùa chùng eàn phài eó hai diéu kién:

Pieu kièn 1: Càc già tri cà biét khàc nhau phài san bang thàtili mgt già tri -xà-^gi dm/ nhàì, dà là già tri thi truòng Miióh vày, can phài co su cqnh trarrli giùa nhùng nguòi san xuat ra cùng loqi hàng hóa dò (cqnh tranh tror^g lòi ho ngành)

dot mat, phài eoi già tri thi truòng là già tri trung binh eùa nhiin; bang hóa duc?c san xuàt ra trong mot khu vue nào dò; màt khae, lai phài eoi già tri thi truòng là già tri eà bigt cùa nlìùng hàng hóa cuoe san xuàt ra trong nhirng diéu kign trung binh eùa kliu vyc

dò Vi chiè'ni mot khÒi lugng lón trong so nhiing san phà'm cùa khu vyc lày Chi trong nhùng tinh hình rà't dac bigt, già tri thi truòng mói H chi phÒi bòi nhiing hàng hóa dugc san xuà't ra hoàc là trong nhiing diéu kign bà't loi nhà't, hoàc là trong nhiing diéu kign thuàn Igi nhéì't Nhùng hàng hóa nào co già tri cà bigt thà'p hon già tri thi truòrg cùa chùng sé co dugc mgt già tri thàng du sièu ngach bay Igi nhiiài sièu ngach, con nhiing hàng hóa nào eó già tri cà biét cao hon già tr thi truòng thi sé khòng thè thyc hién dugc mot bg phàn già trj thà-n^ du ma chùng ehùa dyng

Pè hình thành già tri thi truòng can phài co sy canh tranh giùa nhiing nguòi san xuà't ra cùng mgt loai hàng hóa, cùng nhu eàn phài

co ;m)t thi truòng cho hg mang hàng hóa ra bàn Dòng thòi àp lyc CcinJi tranh phài dù mgnh de bugc hg phài dua ra thi truòng mgt so' hrgnc hàng hóa vùa dùng vói nhu càu co khà nàng thanh toàn cùa xà hgi Né'u khòi luc;ng hàng hóa vugt qua nhu cau dò, thi sé phài bàn thà'p lon già tri thi truòng cùa chùng; nguge lai né'u khÒi lugng san phàin khóng dù thi hàng hóa sé dugc bàn cao hon già tri thi truòng

Né'u già tri thi truòng cùa hàng hóa nào dò giàm xuó'ng, thi nói diurni; càu ve hàng hóa dò sé tàng lén va trong nhùng gioì hgn nhà't dinh,có thè thu hùt nhùng khÒi luc^ng hàng hóa lón hon Né'u già tri tlii tri'òng tàng lén, thi càu ve hàng hóa dò sé giàm xuó'ng va khÒi lirgnt hàng hóa dugc tiéu thy ciing sé giàm xuó'ng Cho nén, né'u eunig va cau diéu tié't già cà thi truòng, hay nói cho dùng hon, diéu tié't s*" chènh léch giùa già cà thi truòng va già tri thi truòng, thi màt khàie, chinli già tri thi truòng Igi co tàc dgng trò lai tói cung va cau bang hóa, hay cà'u thành cài trung tàm ma nhiing sy thay dòi trong