Giáo trình nhi khoa

Trình bầy dược giới hạn và đặc điểm sinh lỷ, bệnh lý các ff>ời kỳ tuổi trẻ.. Trình bầy dược cách chãm sỏc trẻ theo từng ttiời kỳ tuổi trẻ.. Trình bày dược sụ phát triển thể chát của trẻ

G I Á O T R Ì N H

NHI KHOA

GIÁO TRÌNH

N H Í I M O A

N H À X U Ấ T B Ả N Đ A I H Ọ C Q U Ố C G I A H À N Ộ I

Lòi nói đáu

Phắn I: NHI KHOA cơ s ở

LỜI NÓI ĐẢU

CẮC THỜI KỲ TUỔI TRẺ

MỤCTIẺUHỌCTẠP:

1 Trình bầy dược giới hạn và đặc điểm sinh lỷ, bệnh lý các ff>ời kỳ tuổi trẻ

2 Trình bầy dược cách chãm sỏc trẻ theo từng ttiời kỳ tuổi trẻ

"Qr th ổ trèen i khóìí';; plìài là lỉ^ịưởi lớỉi thu nhó lại mà có nlìiOĩ'^ liậc diểm

riêìl<^ biệt ĩ'ỉ' cấu tạo •^ĩải pliẫu và siiíh lý " T r ẻ e m l à m ộ t c ư t h ế đ a n g l ớ n v à

12 GIAO TRIN H NHi KHOA

k é m < h i m a n g t h a i

14 GIAO TR ỈN H NHI KHOA

gảv rối lo ạ n p h á t triển b à o thai

4- Bà m ẹ c ầ n kiếm tra sứ c k h ỏ e trư ớ c khi m a n g Ihdi, tr á n h tiếp xúc với các n g u ồ n lảv b ệ n h n h ư v iru s Rubella, cúm và cằn tiém vacxin

h oậc các m in h c h ứ n g k h o a h ọ c th u đ ư ợ c khi p h a t h iệ n th ấ y n h ữ n g bất

th ư ờ n g của Ihai nhi

2.4 Cách chẳm sóc trẻ

Đ á m b à o v ô t r ù n g k h i c h ă m s ó c t r é s ơ s i n h

Đ à m b á o d i n h d ư ỡ n g , c h o I r ẻ b ú m ẹ n g a y s a u k h i s i n h v à đ à m

b ả t l J ự n j Ị s ữ a c ầ n t h i ế t c h o t r ẻ

5 THỜI KỸTHIÍU NIÊN

2 0 GIÁO TR IN H NHI KHOA

Sự t A ng trưở ng t h ể chất t r ẻ em

MỤC TIEUHỌCTẠP:• • •

1 Trình bày dược sụ phát triển thể chát của trẻ qua các thời kỳ tuổi trẻ

2 P h â n tích dược c á c yổu tố ảnh hưỏng d ến sự phát triển thể chát c ủ a trẻ.

2 2 GIÁO TR IN H NHI KHOA

2 4 GIÂO TR ÌN H NHI KHOA

5.1 Chiếu cao đáu so vdichiéu cao C0 thể

Bảng 1: TI lê chiéu cao đáu so với chtéu cao đứng

5.3 Tỉ lệ các chi so với chiếu cao cơ thế

2 6 GIÁO TR ÌN H NHI KHOA

Sự PHÁT TRIỂN TINH THẢN - VẬN ĐỘNG ớ TRẺ EM

MỤC TIÊU HỌC TẬP;

1 Trình bày dư<?c sự phát triển tinh thán - vận dộng cùa trẻ em

2 Phản tỉch dược các yéu tố ảnh hưòng đến sự phát triển tinh thán - vận động của trẻ

3 Liột kê được một SỔ phưdng pháp dánh giá phát triển của trẻ

1.2 Yếu tố bên ngoài

2 8 GIAO TRÌN H NHI KHOA

3 0 GIAO TR ÌN H NHI KHOA

3 2 GIAO TRÌN H NHI KHOA

DẶC ĐIỂM DA, Cơ, XƯƠNG TRẺ EM

MỤC TIÊU HỌC TẬP:• » •

1 Trinh bày được cáu tạo và dặc điểm sính lý da của trẻ em

2. Trình bày được cáu tạo và dặc điểm sinh lý, sự phát triển cơ của trẻ em

ỉ Trinh bầy được đặc diểm hlnh thể, cắki tạo vầ sự phát triển xương ừẻ em

4 Vận dụng được dậc dìểm da, cơ, xương trong chẩn doản, điôu trj

và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em

3 4 GIÁO TR ÌN H NHI KHOA

ĩ 1

70 1«

190-i

|«0 liõ

3 6 GIÁO TR lN H NHI KHOA

3 6 GIÁO T R lN H NHI KHOA

Thai 2 Thai 5 Sơ sinh T rè 2 lu ổ l T rẻ ô tư ổ i T rẻ 1 2 lu ổ ì tháng tháng (1/4) (1/5) (t/6) (1/7)

Hình 3: Ti lệ các phấn cơ th ễ của trẻ theo lứa tuổi

3.2 Đảc điém riêng các xương

4 0 GIÁO TR IN H NHI KHOA

Hình 6: Cột sông thai nhi

n h ò Ì

R.hềm nhò II

dưởi

6-8 tháng

10-12 thảng

18-20 thẩng

13-15 thảng

22-24 tháng Hàm

trẻn

8 9 tháng

9-11 thảng

17-19 tháng

12-14 thẩng

21-23 tháng

H dướí 5.5-8

tuổi 1

9 0 2 5

tu6\

9,5-15 tuổi

9 0 2 5 tuđi

9.5-15 tuối

5-7,5 tuói

10-14 tuổi

18-2S tuổi

H trén 6-10T

1 8.5-14T 9“ 14T )0-14T 9-14T 5-8T Ì0-14T 18-25TVin'

Vỉịr

42 g ia o t r ì n h n h i k h o a

MỤCTIÊUHỌCTẠP:

] Trình bầy được dộc điểm giải phẫu, cáu tạo cơ quan hô háp của trẻ em

2 Trình bày được đặc điểm sinh lý hỏ hấp trẻ em

3 Vận dụng được đặc điểm gíảỉ phẫu, sinh lý của trẻ trong khám chữa bệnh và chăm sóc trẻ em

d í n h v à o t h à n h n g ự c c h ư a c h ắ c S ự H c h ! ủ y c á c c h á i d ịc h d o c á c q u á { r ìn h v ié m tạ o n ê n I r o n p m à n g p h ổ i d ẻ g â v r a h iệ n t ư ợ n g c h u y ế n đ ịc h

4 8 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

ĐẶC OIỂM HỆ TUẦN HOÀN TRẺ EM« ậ

MỤCTIEUHỌCTẠP:• ♦ ế

1 T r in h b à y d ư ợ c d ặ c d iể m v ò n g tu ầ n h o à n ra u th a i v à v ò n g tu á n h o ầ n

s a u đ ẻ

2 T r ìn h b à y d ư ợ c đ ặ c đ iể m c á u tạ o g iả i p h ẫ u v à s in h lý tim m ạ c h ỉr ẻ e m

ỉ V ậ n d ụ n g đ ư ợ c d ặ c d iể m h ộ tim m ạ c h tro n g c h ẩ n d o á n , đ ié u trị b ệ n h v à

c h ă m s ố c s ứ c k h ỏ e trồ e m

1 ĐẶC ĐIỂM VỒNG TUẨN HOÀN BÀO THAI VÀ SAU ĐỀ

1.1 Đặc điểm vòng tuắn hoàn bào thai

5 4 GIÀO TRINH NHI KHOA

+ T h à n h tâ m th ắ t p h ả i p h á t b iể n c h ậ m h ơ n 50 v ó i t h à n h tâ m th ấ t trái.

1 cm

Liên sưởn V trên hoệc trong đ ư ^ g giira đòn trái 0,5 • 1 cm

Vủng

đục

tíiơr^g

đỗi

Bờtrén Xương sườn <1 Lfèn sườn Ị Ị bở trén

xương sườn III Xương sườn Ịll

Bở phải Đường cạnh ức phải

Giửd đường cạnh ức phải và đường ức phải

Ngoèỉ đuởng ửc phải 0,5 -1 cm

Bò trái Ngoảỉ dưởng gỉửd dòn trái 1 * 2 cm

Trèn hoác trong đưởng giữa đòn trải

ấ s •1 cm

Bờ dưởi 6 - 9 cm 8 • 12 cm 9 - 14cm

2.2 Đặc điểm cùa mạch máu

6 4 GIÁO TRÌNH NHI K H O A

MỤC TIÊU HỌC TẠP:

ỉ T rìn h b ầ y đ ư ợ c d ặ c d iể m g iả i p h ả u th ậ n , ỉiế t n iệ u trẻ e m

2 T rìn h b à y d ư ợ c d ặ c đ iể m s in h lý ử ìộ n tiỗ t n iộ u trẻ e m

1 ĐẶC ĐIỂM G IẦ IPH A U

Khả nâng cồ đặc n x iở ctiểu 3

Khá năng ỉoân hoả nước tiểu Ngay sau đẻ

7 0 GIÁO TRINH NHI K H O A

7 2 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

n h i ế p h ộ tạ o t h à n h t i n h d ịc h

Trưởc th ờ i k ỳ ò ậ y thi D ây thi S au th ờ i k ỷ á ị y thi

7 6 GIẢO TRÌNH NHI KHOA

7 8 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

8 0 GIAO TRĨNH NHI K H O A

ĐẶC ĐIỂM MÁU TRẺ EM

MỤC TIÊU HỌCTẬP:

1 Trìn h b à y dược đ ặ c điểm sin h lỷ s ự tạo m áu d trẻ e m

2 Trìn h b ầ y dược đ ặ c điểm m áu ngoại biồn trẻ em

Hình 14: Q ư ả trin h b ỉèt Koá các dòng tế báo máu

1.2 Sựtaom áu sauđẻ

8 4 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

8 6 GIAO TRINH NHI KHOA

3 ĐẶC ĐIỂM MAU TỦY XƯƠNG

NUÒI DƯỠNG TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔl

s ữ a m ẹ đ ư ợ c h ấ p t h u t ạ i d ạ d à y L ư ợ n g l i p i t t r o n g s ủ a m ẹ t ả n g

lẽ n ở c u ố i b ữ a b ú , d o đ ó n ê n c h o t r é b ú c ạ n s ữ a đ ể t ậ n d ụ n g h é t

l i p i t đ ể c u n g c ắ p đ ủ c a lo c h o ư ẻ

9 0 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

9 4 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

9 8 GIÁO TRINH NHI K H O A

- N g o à i r a c ầ n c h o t r ẻ à n t h ê m t r á i q u à c h ín

2 2 4 N u ô i d ư ờ n g t r ẻ t r o n g n ã m t h ứ t ư v à n ã m

T ừ b a t u ổ i t r ở l ẻ n n è n c h o t r é ă n c h u n g c ù n g g ia đ ì n h v à t h è m

b ử a p h ụ

ĐẶC ĐIỂM TRẺ SŨ SINH ĐỦ THÁNG

MỤCTIEU I học• TẬP;•

1 M ô tả được d áu h iộ u n hận biổt v à đ ặ c diểm trẻ Sỡ sinh dủ tháng.

2 T rìn h b ầ y được c á c h ch á m s ó c , nuối dưỡng trẻ so sinh dCi tháng.

1 Đ ỊN H NGHĨA

T r é s ơ s in h đ ủ t h á n g là n h ữ n g tr ẻ đ ã t r ả i q u a m ộ t q u á t r ì n h p h á t

I r iể n b i n h t h ư ờ n g t r o n g t ứ c u n g t r o n g m ộ t thtVi g ia n t ừ 3 8 - 4 2 t u ầ n (2 7 0 - 28() n g à y ) , đ é đ ú n g k ỳ h ạ n v à c h ứ c n â n g c ủ a c á c c ơ q u a n d ã

1 0 0 GIÀO TRINH NHI KH O A

3 Đ Ặ CĐ IẾM SIN H LÝM Ộ TSỐ CƠ Q U A N

4 MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG SINH LÝ

4»1 Vàng da sinh lý: gập ở 85 • 88% trẻ sơ sinh

1 0 4 GIÁO TR lN H NHI KHOA

íh ế , s ứ d ụ n g lo ạ i s ữ a d à n h c h o tr ẻ s ơ s i n h ( s ử a L a c t o g e n 1 h o ậ c M e i ị i I ) p h a t h e o c h i d ẫ n c ủ a n h à s ả n x u ấ t L ư ợ n g s ữ a m ỗ i b ử a c h o tr é

5.4 Phòng bệnh

- P h ò n g x u ấ t hu y èt c h o t ắ í c ả tr è s ơ sinh b ả n g c á c h t iê m h o ặ c c h o

u ó n j» V i t a n i i n K l , liẻ u 1 - 2 m g n g a y s a u đ ẻ

• T iê m p h ò n g v ié m g t in B n ị» a y s a u đ é v à l í è n i v a c x i n B C G p h ò n g

lao tro n g t h m kỳ S(í sinh

- P h á t h iệ n v à đ iè u I r ị k ị p t h ờ i c á c d ị t ặ l b ấ m s in h , c á c b ệ n h n h iẻ m

I r ù n g , v à n g d a t à n g B i ì i r u b i n t ụ d o b ằ n g c á c h t h e o d õ i m à u s ắ c d a ,

n h ị p t h ử , t h e o d õ i n h i ệ t đ ộ h à n g n g à y v à t h e o d õ i t r ẻ b ú , t h e o d ô i

p h â n v à n ư ớ c tiế u

1 0 6 GIÁO TRÌNH NHI K H O A

ĐẶC ĐIỂM TRẺ sd SINH NON THÁNG,

MỤC TIÊU HỌC TẬP:

1 Mỗ tả dược dáu hiộu n hận biổt v à d ặ c điểm trẻ s ơ sìn h non tháng.

2 P h â n tfch duợc nguyồn n hân v à yé u tổ nguy c ơ sinh non.

2 TlNH HỈNH TRỀ THẤP CAN, sinh non

T ư t h í 2 Nâm hai c h i dưới co

3 Nẳm hâí c h i dươỉ co, hai tay co

N ủ m *ú 2 Nhỉn tháy rõ, sở (háy nhưng khỏng nói lén m ặt dd

3 Nhìn thây rô nổi trèn m ặt d a 2 cm

1 0 8 GIAO TRÌNH NHI KH O A

1 Chưa mọc đến đáu ngổn Mỏng tay 2 Mọc đén đ á u ngón

3 Mọc trùm quả đáu ngón

1 Mém dẻ b íẻn dạng, án bảt trở Ịạỉ hoặc không Sụn vầnh 2 Sụn m ém á n bặt trở lại chậm

Taỉ 3 Sụn vành tai r ả án bệt trở lại ngay

4.1 Nguyên nhân từ phía người mẹ

1 1 2 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

6.7 Trẻ đẻ non dễ bị xuất huyết, do:

1 1 4 GIÁO TRÌNH NHI KHO A

- T h o v lõ l ó t k i p th íri, irả n h đ ể bị ướt ( t r á n h m ấ t n h i ệ t đ ộ d o b ã \ hiTi)

- K h ỏ n g đ ể t r é b ị đ ó i h o ặ c th iẻ u O x y

- T r é d ư ớ i I 8 0 ( ) g , n ế u c ó đ i ề u k i ệ n n u ô i t r é t r o n g l ỏ n g ắ p L ó n g

ấ p c ầ n đ á m b ả o n h i ệ t đ ộ p h ù h ợ p , đ ( ) ấ m (81) - 1 0 0 ^ ) v à v ệ s i n h l ỏ n g

ấ p h à n g n g à v

8 in g 13: Nhiệt đó lổng ấp cho trẻ sơ sinh non tháng

Cân nặng trè lOc đé {9) Nhiệt độ lỗng áp ("C)

116 GIÁO TRlNH NHI KHOA

1 Trình b ầ y đ ư ợ c đ ặc d íểm m iẻn d jch c ủ a trẻ sơ sin h

2 Trinh bốy được các triộu chửng của nhiẽm khuẩn so sinh

3 Trình b à y đ ư ợ c nguyốn tấc diốu trj nhiễm khuẩn h uyét s ơ sin h

1 1 8 GIÁO TRINH NHI KHOA

1 2 0 GIÁO TR lN H NHI KHOA

4.1 Các yéu tố nguy ca gáy nhiễm khuẩn S0 sính sớm

C á c y ế u t ố n g u y c ơ b a o g ồ m :

- V i ê m m à n g ố i

1 2 4 GIAO TRÌNH NHI K H O A

K h i c h ư a c ó k ê t I j u á k h á n g s i n h đ ò , t h ư ờ n g d ù n g A m p i c i l i n e v à

G e n l a m y c i n e v ì A m p i c i l i n e c ó t á c d ụ n g v ớ i v i k h u ắ n t h ư ờ n g g ặ p l à

l i é n c ầ u B; t r o n g t r ư ờ n g h ợ p n g h i n g ỡ v i k h u i i n k h á n j ; A m p i c i l i n e ( E c o l i ) d ù n g C e p h a l o s p o r i n e I h ế h ệ t h ứ 3 n h ư C l d í o r a n , R o c e p h i m ' - -

1 2 8 GIÁO TRÌNH NHI KHOA

T o à n t h â n : s ố í , k é m ă n , c h ư ớ n g b ụ n g , rcSi l o ạ n t ì è u hiSa, c o t h ế s u v s iip

SUY Hõ HẤP Sơ SINH

MỤC TIẾU HỌCTẬP:♦

1 C h ẩ n đoán được s u y hô hẩp 8Ỡ sinh

2 X ử trí dược s u y hổ hăp s ơ sinh

1 3 2 GIÁO TRINH NHI KHO A

Dưởi 100 Chậm, thở rén Giảm nhẹ

It cử động Tỉm dấu chi

Trèn 100 Khỏe to Binh thưởng

C ử đ ỏ n g tỏ t Hổng hào

Ngực ỉt hon bung

it

ít ít Qua ỗng nghe

Ngược chíẻu

Rõ

Rỏ Rỗ Nghe dược từ Ka

Bàng 17 Kết quả Hyperoxia test

Nguyền nhân F *0 ,(P a 0 ,) FỈO jPaO , Binh thường

4.2 Nguyên nhân ngoài phối:

HỘI CHỨNG VÀNG DA é so SINH

MỊICTIEUHỌCTẠP:• • •

t T tin h b à y dượ c nguyên n hãn v ầ ph ân độ vần g d a tãng bilirubin tự do

2 T iln h b à y dượ c điồu trj vàn g d a tâng bilỉrubin tự do ồ trẻ Sờ sinh

+ T r ẻ v ẫ n ã n , n g ú b ì n h t h ư ờ n g

+ T r é đ ủ í h á n g , k h ô n g n g ạ t , k h ô n g m ắ c b ệ n h n h i ê m k h u ẩ n n ặ n g + X é t n g h i ệ m b i l i r i i b i n t ự d o < 10 l à n

+ G ặ p ỡ 8 0 - 8 5 % I r é s a u d ẻ

T r ẻ c ó n h ữ n j » d ấ u h i ệ u t r ê n g ọ i l à v à n g d a s i n h l ý ớ t r ẻ s a u đ ẻ + Đ i è u Irị c h o t r é b ú m ẹ b ì n h t h ư ờ n g , k h ô n g c ầ n p h ả i u ố n g b ấ t

Trẻ ngưy cơ vừd (2 38 tuán + yểu tỗ nguy cơ đè non 3S‘ 37 tuán)

Trẻ nguy cơ CâO (35 • < 37 tuán + yểu tỗ nguy cơ)

• R a A n e p M n ID aeni»f> 1iD nầl p fe W fl6 w * F V no4C(lA l o t M h e « m ề í T 8 B Iv iiv la 2*3 ( d ^ S O m n o t^ L ^

b>ế0Wi moM bm hem* pfie(Dth*fapr •heuia not IM uMd n viy nlani «Mfh AM toetm

Bảng 18: Chí định chiéu đèn, thay máu ở trẻ dủ tháng, khỏe

(tuổi thai > 37 tViằn, p > 2.500 gr)

B íliru b ln toàn p h in = mg/l hoảc M krom ol/t

Sàng 20: Chi định chiéu đèn, thay máu ở trẻ tan máu do bát đóng ABO

Can thiệp Bilirubin toàn phán { m g/L và M icromol/L)

>1,5 10gf 6 0 - 8 0 8 0 ' U O 120-150

C h ú ý :

N g ư n ị ị c h i é u đ è n k h i B i i ỉ r u b i n m á u < 1 3 ± 0 , 7 m g / 1 t r ẻ đ ủ t h á n g

v à 1 0 , 7 ± l , 2 n i g / l đ ố i v ớ i t r ê n o n t h á n g

Chương 2

DINH DƯỠNG - NỘI TIẾT - CHUYẩN HÓA

SUY DINH DƯỠNG THIẾU PROTEIN - NANG LƯỢNGé

MỤC TIÊU HỌC TẬP:

1 U ột kô được c á c nguyên n hãn g ãy s u y dính dưỡng ỏ trẻ em

2 T rìn h b ầ y dược ch ẩn doán v à phân loại s u y dinh dưỡng.

3 T rìn h b à y dược triệu chứ n g lâm sà n g c ủ a c á c thể s u y dính dưỡng.

4 T rìn h b à y duợc c á ch diéu trị s u y dính dưỡng ò trẻ em

s P h â n tỉch được c á c biộn p h áp d ự phòng s u y dinh dưỡng trẻ em

v à o n ă m 1 9 8 5 , đ ế n n ã m 2 0 1 5 x u ố n g c ò n d ư ớ i 1 5 % , ti l ệ t h ấ p c ò i c ù n g

g i ả m t ừ 5 9 , 7 % x u ố n g c ò n 2 4 , 9 %

1 NGUYÊN NHÂN GÂY SUY DINH DƯỠNG

Chưong 2: Dinh dưởng - Nội tiét ■ Chuyển hoá 151

h ậ u v è k i n h l é - x ả h ộ i c ó ả n h h ư ờ n g t r ự c H é p h o ặ c g i á n l i é p đ é n ti l ệ

s u y d i n h d ư ỡ n g t r è e m c ủ a m ố i Q u ố c g i a v à k h u v ự c

2 ĐÁNH GIÁ VÀ PHÂN LOẠI SDD

2.1 Phân loại SDD theo cản nặng/diiếu cao đơn thuắn

2.2 Phán loại theo cán nặng theo tuổi vầ triệu chứng phù

Cờn dưới 60% Kwashỉorkor - Mardsmus Mârasmus

2 3 Phán loại tình trạng SDD theo cán nẳng vầ chiểu cao theo tuổi

P h ả n l o ạ i t ì n h t r ạ n g S D D t h e o c á n n ặ n g v à c h i ề u c a o s o v ớ i t u ổ i ( W a t e r I o w ( 1 9 7 6 )

Bảng 24: Phân ioại SDO theờW aterlow

nặng/chíều cao

Chịếiằ cao/tuỂi

Trén 80% D ưarỉ80%

Còn trên 90% 6ình thường Gồy mồn

Còn dưới 90% Còỉ cọc Gày mòn còi cọc

Chưong 2: Dinh dưỡng - Nội tiếỉ - ctiuyến hoá 1 5 5

G íaỉ đoạn ổ n đỉf>K G iai đoạn phục hối

Ngày 1-2 Ngảy 3-7 Tuắn 2-6

6 Cẩc yếu tỗ vi lượng 'Không ỉát •Sât

7 Cho ăn ban đáu

Chương 2: Dinh dưởng - Nội tiét • Chuyển hoá 1 6 3

6.3 Tíém chủng theo lịch và đỉéu trị sdm các bệnh nhiễm khuắn