CHUYÊN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỰC HOT.

MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG.1.Môi trường : Bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sx, sự tồn tại, phát triển

I MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG.

1.Môi trường : Bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo

bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sx, sự tồn tại, phát triển

của con người và sinh vật Gồm:

MÔI TRƯỜNG

MÔI TRƯỜNG

TỰ NHIÊN

MÔI TRƯỜNG NHÂN TẠO

MÔI TRƯỜNG

XÃ HỘI

Môi trường tự nhiên

bao gồm các thành phần

của tự nhiên:

vật lí,hóa học,sinh học

( ánh sáng mặt trời,

rong biển, không khí,

Môi trường nhân tạo

là các nhân tố do con người tạo nên ( phương tiện giao thông,

nhà ở, công sở, công viên, đô thị….)

Ngoài môi trường tự nhiên

và môi trường nhân tạo còn có môi trường xã hội được thể hiện bằng các luât lệ, thể chế, cam kết,

quy định…

Phần thứ nhất: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.

Môi trường là tất cả những gì có xung quanh chúng ta, là cơ

sở để sống và phát triển Các môi trường có sự tác động qua lại, tương

hổ lẫn nhau vì vậy: Môi trường đầy những thách thức như bảo, hiện

tượng sa mạc hóa, lũ lụt, khói bụi…

2.Các chức năng của môi trường: Có 5 chức năng.

5

chức

năng

của

môi

trường

Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật; chúng ta đang sống trong môi trường gồm: Con người và sinh vật

Môi trường là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người

Để tồn tại và phát triển, con người đã tác động vào các hệ thống tự nhiên để tạo ra của cải vật chất, năng lượng cần thiết cho hoạt động sinh sống, sản xuất

- Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người

-Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên đến con người và sinh vật trên trái đất Môi trường có thể tránh được những tác hại do thiên nhiên gây ra

-Môi trường là nơi chứa các chất phế thải do con người tạo ra

trong cuộc sống lao động, sx, sinh hoạt…

-Rừng tự nhiên: tạo độ phì nhiêu cho đất, bảo tồn đa dạng sinh học,

cung cấp gỗ, cũi, dược liệu…

-Động và thực vật: Cung cấp lương thực, thực phẩm và các nguồn

gen quý hiếm…

- Nguồn nước: Cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất, thủy hải sản, năng lượng, giao thông đường thủy và cảnh quan du lịch…

-Khí hậu: Không khí, mặt trời, gió, mưa…không thể thiếu được trong

sự sống của con người và động thực vật

-Các loại khoáng sản: Than, dầu khí, thiết, đồng…cung cấp nguyên liệu và năng lượng cho các hoạt động sản xuất và đời sống…

3 Thành phần của môi trường.

a Thủy quyển (nước)

* Nước chiếm khoản 71% diện tích bề mặt trái đất 361 triệu km2

* Nước tồn tại ở 3 dạng khác nhau: + Dạng rắn: Băng, tuyết ở Bắc cực

+ Dạng lỏng: Nước sử dụng hàng ngày + Dạng khí: Hơi nước.

Tuy lượng nước chiếm khoản 71% nhưng lượng nước sạch sử dụng được chỉ có khoản 0,26%

Nguồn nước giếng khoan không phải là nước sạch, ở một số nơi như thành phố do thiếu nước nên người ta phải sử dụng nước xoay vòng

Sau khi tiến hành kiểm tra cho thấy nguồn nước giếng khoan chiếm lượng

mở rất cao, do những nơi các động thực vật phân hủy Nước ở những nơi gần các nhà máy xí nghiệp thường bị ô nhiểm

các nhà máy xí nghiệp thường bị ô nhiểm

b Khí quyển ( không khí )

Khí quyển là lớp vỏ không khí bao quanh trái đất, không khí có vai trò

cực kì quan trọng trong sản xuất đời sống con người

Các

tầng

của

khí

quyển

- Tầng đối lưu

- Tầng bình lưu

- Tầng giữa

- Tầng ion ( tầng nhiệt )

- Tầng ngoài ( tầng khuếch táng )

Là tầng thấp nhất của khí quyển, chiếm khoảng 80% khối lượng không khí của khí quyển, có nhiệt độ từ +400c đến – 500c,

có độ cao từ 7 – 8 km, là nơi xảy ra các hiện tượng thời tiết:

mây, mưa, bảo…Đây là tầng quan trọng nhất, nếu nó bị mõng đi thì cuộc sống củng sắp suy tàn.Nằm trên tầng đối lưu, ranh giới trên của tầng bình lưu dao động trong khoản độ cao 50km, nhiệt độ -560c đến -20c, ở độ cao khoảng 25 km là tầng ozon lá chắn của khí quyển tránh tia tử ngoại

từ mặt trời Hiện nay đang có hiện tượng thủng tầng ozon, nếu không có tầng ozon con người sẽ chịu tác động trực tiếp từ tia

tử ngoại của mặt trời dẫn đến chết

Khối lượng khí quyển tập trung ở tầng đối lưu và tầng bình lưu Hiện nay tình trạng ô nhiểm không khí đang thực

sự gây hại cho sự sống trên bề mặt trái đất.

C.Thạch quyển

Là toàn bộ lớp vỏ của trái đất đến độ sâu dưới đáy đại dương khoảng 100m

- Lớp trên cùng này tiếp xúc với khí

quyển và sinh quyển gọi là

thổ nhưởng

- Các thành phần chính của đất gồm:

Khoáng chất 40%

Nước 35%

Không khí 20%

Mùn 5%

Trong vỏ trái đất chứa đựng nhiều tài nguyên khoáng sản Đất là tư liệu sản xuất độc đáo, là nguồn tài nguyên vô giá mà tự nhiên đã ban tặng cho con người

d Sinh quyển :

Là một hệ thống tự nhiên động ( biến đổi ) rất phức tạp, bao gồm : động

thực vật, các hệ sinh thái

Trái đất phát triển được là nhờ vào tổng hợp các mối quan hệ giữa các sinh vật với môi trường, tạo thành dòng liên tục trong quá trình

trao đổi vật chất và năng lượng, giúp cho sinh vật

sống ổn định và phát triển.

II.TÌNH HÌNH MÔI TRƯỜNG VIỆT NAM HIỆN NAY.

Sự phát triển nhanh chóng về kinh tế xã hội trong những năm qua đã làm đổi mới xã hội Việt Nam Chỉ số tăng trưởng không ngừng được nâng cao Tuy vậy,

sự phát triển kinh tế chưa đảm bảo cân bằng với việc bảo vệ môi trường Vì vậy, môi trường Việt Nam đã xuống cấp, nhiều nơi môi trường bị ô nhiểm nghiêm

trọng, có lúc có nơi đã đến mức báo động

1 Đất đai

2 Rừng

3.Nước

4 Không khí

5 Về đa dạng sinh học

7 Về vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, cung cấp nước sạch

ở đô thị và nông thôn

Việt Nam có tổng diện tích đất tự nhiên 331,314km2, phần đất liền là 31,2triệu

ha, xếp hàng thứ 58 trong tổng số 200 nước trên thế giới Nhưng vì số dân đông ( năm 2006 là 84,156,000 người ) nên diện tích đất bình quân đầu người thuộc loại rất thấp Diện tích đất canh tác trên đầu người có xu hướng giảm: Chất

lượng đất không ngừng bị giảm do xói mòn, rửa trôi Do các quá trình thoái

hóa đất, khô hạn, sa mạc hóa, mặn hóa, phèn hóa, ngập úng, ô nhiểm do chất thải, sử dụng phân hóa học không hợp lí làm cho đất nghèo kiệt dinh dưỡng, thoái hóa đất là mất khả năng sx của đất, dẫn đến cạn kiệt tài nguyên động, thực vật và giảm đất nông nghiệp trên đầu người, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, xh

Là lá phổi xanh giúp chúng ta có không khí trong sạch, góp phần điều hòa khí hậu, lá phủ của rừng giúp bảo vệ đất giữ nước ngầm và là nơi lưu giữ các

nguồn ghen quí giá Rừng góp phần phát triển tài nguyên để xuất khẩu và phát triển kinh tế của nước nhà Những năm gần đây, các hoạt động trồng rừng

được coi trọng, diện tích rừng được tăng lên nhưng chất lượng rừng vẫn tiếp tục giảm sút

Việt Nạm có lượng mưa lớn, hệ thống sông ngòi dày đặt, nên tài nguyên nước khá phong phú Tổng lượng mưa trung bình hằng năm là 880 tỉ m3 tuy vậy, do nằm ở cuối hạ lưu sông Mekong, sông Mã, sông Cả và sông Hồng Nên

lượng nước trong lãnh thổ VN chỉ khoảng 325 tỉ m3/năm, dẫn tới khả năng

thiếu nước

Ngoài ra, dân số tăng nhanh, các hoạt động kinh tế tăng nhanh và công tác

quản lí chưa tốt, khiến tài nguyên nước ở VN đang bị sử dụng quá mức và ô

nhiễm

Ở vùng núi và nông thôn nước ta nhìn chung, môi trường không khí còn chưa bị ô nhiểm Kết quả kiểm tra cho thấy hầu hết các đô thị Việt Nam đều

bị ô nhiễm bụi

Việt Nam được coi là một trong 15 trung tâm đa dạng sinh vật học trên

Thế giới Khu hệ thực vật Việt Nam có 13,766 loài thực vật bậc cao Về

khu hệ động vật có 5.155 loài côn trùng, 258 loài bò sát, 82 loài ếch nhái, khoảng 100 loài chim đặc hữu, 782 loài động vật không xương

sống, 544 loài cá nước ngọt … Tuy vậy, trong các năm gần đây, đa dạng sinh học đã bị suy giảm nhiều: Số lượng cá thể giảm, nhiều loại bị diệt chủng và nhiều loài đang

có nguy cơ bị tiêu diệt

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế và đời sống ngày càng đi lên,

lượng chất thải cũng ngày càng nhiều hơn Sự gia tăng dân số, tình hình

đô thị hóa nhanh chóng đẫ làm tăng lượng rác thải

Lượng phát sinh chất thải rắn ở việt Nam lên đến hơn 15 triệu tấn mỗi

năm, tăng trung bình hàng năm là 15%

Gồm có: - Chất thải sinh hoạt

- Chất thải công ngiệp

- Chất thải nguy hại

Hiện nay mới có 60% - 70% dân cư đô thị, dưới 40% dân ở nông thôn được cấp nước sạch và chỉ có 28% – 30% hộ gia đình ở nông thôn có hố xí hợp

vệ sinh Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm đã xảy ra, vấn đề vệ sinh an toàn

thực phẩm đang cần được quan tâm của toàn xã hội

VD: Kênh rạch chứa đầy rác thải, hố xí trên ao…

III MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIỮ GÌN, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, CẢI THIỆN VÀ

XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG XANH, SẠCH, ĐẸP

1 Đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ

môi trường

Trước tình trạng tài nguyên thiên nhiên ngày một cạn kiệt, ô nhiễm môi

trường ngày càng trở nên trầm trọng đang đe dọa sức khỏe con người;

khí hậu toàn cầu đang thay đổi, hạn hán, lũ lụt, lổ thủng tầng ozon…

Đang là vấn đề có tính chất toàn cầu Cần phải giáo dục ý thức bảo vệ

môi trường cho cộng đồng và trong nhà trường Mỗi cá nhân, tập thể cần thực hiện nghiêm chỉnh luật BVMT đã được thông qua BVMT là sự

nghiệp của toàn dân Tổ chức, cá nhân phải có trách nhiệm BVMT, thi

hành pháp luật về BVMT, có quyền và trách nhiệm phát hiện, tố cáo

hành vi vi phạm pháp luật BVMT

2 Tăng cường công tác quản lí nhà nước, tạo cơ chế pháp lí và chính sách

-Thực hiện nghiêm chỉnh luật bảo vệ môi trường, tăng cường thanh tra kiểm

tra, giáo sát công tác bảo vệ môi trường

- Kiểm soát nghiêm ngặt đối với các cơ sở phát thải các chất gây ô nhiểm MT

- Thực hiện chương trình phục hồi và phát triển rừng, phủ xanh đất trống, đồi trọc Phát triển trồng cây xanh trong đô thị và dọc các tuyến giao thông

Thực hiện chương trình quốc gia của VN về “ Biến đổi khí hậu ” và “ bảo vệ

tầng Ozon ”

3 Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi trường

Mỗi người phải ý thức được rằng BVMT là vấn đề toàn cầu, vì MT liên quan

đến mọi người, đến tất cả các quốc gia

4 Áp dụng các biện pháp kĩ thuật trong bảo vệ môi trường

a Phát triển công nghệ sạch, đổi mới công nghệ, đầu tư thiết bị xử lí

nước thải

b Thay đổi cách tiêu dùng có lợi cho MT

c Thực hiện chương trình và phục hồi và phát triển rừng

5 Đẩy manh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, đào tạo

nguồn nhân lực về MT, mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực BVMT

IV MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ GIÁO DỤC BVMT.

1 Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường THPT

Hiểu biết bản chất các vấn đề MT: Tính phức tạp, quan hệ nhiều mặt,

nhiều chiều

Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của các vấn đề môi trường

Như một nguồn lực để sinh sống, từ đó có thái độ, cách ứng xử

đúng đắn trước các vấn đề môi trường

Có tri thức, kỉ năng,phương pháp hành động để nâng cao năng lực lựa chọn

phong cách sống thích hợp với việc sử dụng hợp lí và khôn ngoan

các nguồn tài nguyên thiên nhiên

2 Nguyên tắc, phương thức,phương pháp giáo dục BVMT trong trường THPT

a Nguyên tắc: giáo dục BVMT không phải là ghép thêm vào chương trình như

là một bộ môn riêng biệt hay một chủ đề nghiên cứu mà nó là một hướng hội nhập vào chương trình Giáo dục BVMT phải trang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức tương đối đầy đủ về MT và kỉ năng BVMT, phù hợp với tâm lí lứa tuổi Nội dung GDBVMT phải chú ý khai thác tình hình thực tế MT

của từng địa phương

b Phương thức giáo dục: GDBVMT là một lĩnh vực GD chuyên nghành,

vì vậy được triển khai theo phương thức thích hợp Nội dung GDBVMT được

tích hợp trong các môn học thông qua các chương, bài cụ thể

Việc tích hợp thể hiện ở 3 mức độ: mức độ toàn phần, mức độ bộ phận và

mức độ liên hệ

Mức độ bộ phận:

chỉ có một phần bài

học có mục tiêu nội

dung GDBVMT

Mức độ toàn phần: mục tiêu và nội dung của bài học hoặc của chương phù hợp hoàn toàn với mục tiêu và nội dung của

GDBVMT liên hệ một cách logic Ở THPT Mức độ liên hệ: Có điều kiện

có thể tích hợp GD BVMT ở tất

cả các môn Tuy nhiên một số môn có cơ hội tích hợp nhiều hơn như: sinh học, hóa học, địa

lí, ngữ văn, GDCD, vật lí, công,

nghệ…

C

Các

phương

pháp

GD

BVMT

PP tham quan, điều tra, khảo sát, nghiên cứu thực địa

PP thí nghiệm

PP khai thác kinh nghiệm thực tế để giáo dục

PP hoạt động thực tiển

PP giải quyết vấn đề cộng đồng

PP học tập theo dự án

PP nêu gương

Phần thứ hai:

DẠY HỌC TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG

MÔN GDCD THPT

A KHÁI NIỆM

1.Ô nhiễm môi trường: là sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp

với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng đến con người và sinh vật

2 Suy thoái môi trường: là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của

thành phần môi trường, gây ảnh hưởng đến con người và sinh vật

3.Hệ sinh thái là tổ hợp của một quần xã sinh vật với môi trường xung quanh nơi mà quần xã đó tồn tại, trong đó các sinh vật và môi trường tương tác

với nhau để tạo nên chu trình vật chất và chuyển hóa năng lượng

4 Công nghệ sạch: Là quy trình công nghệ hoặc giải pháp kỉ thuật không gây

ô nhiểm môi trường, thải ở mức thấp nhât gây ô nhiểm ra môi trường

5 Ô nhiểm không khí: Là sự có mặt của các chất lạ hoặc sự biến đổi quan

trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra

sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa

6 Phát triển MT bền vững: là phát triển đáp ứng được yêu cầu của thế hệ

hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng yêu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặc chẻ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế,

bảo đảm tiến bộ xh và BVMT

7 Ô nhiểm môi trường đất: là các hiện tượng làm nhiễm bẩn môi trường đất bởi các chất ô nhiểm như chất thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải

do hoạt động nông nghiệp

8 Nước bị ô nhiễm: chủ yếu do thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học gây ra, là hiện tượng phổ biến trong các vùng sản xuất nông nghiệp

B VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG HIỆN NAY.

1 MT

VÀ MT

HỌC TẬP

Hiểu một cách khái quát môi trường bao gồm: Các yếu tố/ môi trường tự nhiên và các yếu tố/ môi trường xh

Môi trường học tập là toàn bộ không gian vật chất và tin thần cùng với các thành tố của nó bao quanh quá trình học tập ( cả bên trong và bên ngoài nhà trường ),làm nền tảng và tạo nên

trường hoạt động cho quá trình ấy

2 Khái niệm bảo vệ môi trường: là những hoạt động giữ cho môi trường

trong lành sạch đẹp, cải thiện môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái,

ngăn chặn, khắc phục những hậu quả xấu do con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường, khai thác sử dụng hợp lí và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên BVMT là trách nhiệm của toàn dân, tổ chức và cá nhân sống trong xã hội

3 GD BVMT: - Trước hết cần khẳng định, BVMT là trách nhiệm chung của cộng đồng các nước đang tồn tại trên trái đất Đối với mỗi quốc gia là trách nhiệm

của nhà nước và XH và mọi công dân

- Ở việt nam, Đảng và Nhà nước đã đề ra luật BVMT với những chính sách hết sức cụ thể, GDBVMT là trách nhiệm của toàn dân, đặc biệt

C TÍCH HỢP GD BVMT TRONG MÔN GDCD THPT.

Đối với môn GDCD có nhiều nội dung liên quan đến môi trường và

giáo dục BVMT do đó có khả năng thích hợp giáo dục MT nhiều hơn so với

các môn khác

Chương trình môn GDCD cấp THPT gồm:

LỚP 10

LỚP 11

LỚP 12

Công dân với việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận

Công dân với đạo đức Công dân với kinh tế Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội

Công dân với pháp luật