G41 1 r xã hội học gia đình

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH Mục đích Tài liệu này nhằm hỗ tr

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA

MÔN: XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH

Mục đích

Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả

Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo

Nội dung hướng dẫn

Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:

• Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội dung

trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa

là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học

• Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa kiến thức

và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm

• Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm tra và đề

thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm

• Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và đáp án, có

tính chất minh họa nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi

(Bản chi tiết đính kèm)

KT TRƯỞNG KHOA XHH – CTXH -

ĐNA PHÓ TRƯỞNG KHOA Lâm Thị Ánh Quyên

Trang 2

PHẦN 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM

Chương 1: DẪN NHẬP XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH

- Khái niệm gia đình

- Đối tượng nghiên cứu của xã hội học gia đình

- Phương pháp nghiên cứu của xã hội học gia đình

- Một số khái niệm cơ bản để tìm hiểu gia đình

- Ý nghĩa của việc nghiên cứu xã hội học gia đình

Chương 2: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH

- Những biểu hiện của sự biến đổi gia đình

- Nguyên nhân của sự biến đổi gia đình

- Những vấn đề của gia đình đương đại

Chương 3: CHỌN NGƯỜI BẠN ĐỜI VÀ TÌNH YÊU LỨA ĐÔI

- Chọn người bạn đời và hôn nhân

- Các lý thuyết xung quanh việc chọn lựa

- Những xu hướng lệch lạc trong tình yêu

- Tình yêu chân chính

- Các giai đoạn tìm hiểu dẫn đến tình yêu và hôn nhân

Chương 4: VAI TRÒ GIỚI TRONG GIA ĐÌNH VÀ SỰ MẬT THIẾT

TRONG ĐỜI SỐNG LỨA ĐÔI

- Giới tính và giới

- Vai trò là kết của văn hoá

- Lứa đôi cần được trang bị về kỹ năng quan hệ giữa người và người

- Mâu thuẫn và xử lý mâu thuẫn

- Mâu thuẫn vợ chồng trong gia đình Việt Nam

Chương 5: GIÁO DỤC GIA ĐÌNH

- Gia đình là một tác nhân xã hội hoá quan trọng

Trang 3

- Đặc điểm của giáo dục gia đình

- Vai trò của các thành viên gia đình trong việc giáo dục hình thành nhân cách cho trẻ

- Mục tiêu và nội dung của giáo dục gia đình

- Phương pháp giáo dục con cái

- Những yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến giáo dục gia đình

- Gia đình và việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên

Chương 6: CHU KỲ PHÁT TRIỂN CỦA GIA ĐÌNH

- Gia đình có con nhỏ

- Các vấn đề xã hội ở lứa tuổi mới lớn

- Giai đoạn tuổi già

Chương 7: CÁC VẤN ĐỀ CỦA GIA ĐÌNH

- Ly hôn

- Tái kết hôn

- Những người mẹ đơn thân

- Bạo hành đối với phụ nữ

Chương 8: TƯƠNG LAI CỦA GIA ĐÌNH VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ CỦNG

CỐ, PHÁT TRIỂN GIA ĐÌNH

- Hôn nhân và gia đình trong tương lai

- Giải pháp để củng cố, phát triển gia đình hiện đại

Trang 4

PHẦN 2 CÁCH THỨC ÔN TẬP

Chương 1: DẪN NHẬP XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH

• Khái niệm gia đình, đối tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu của xã hội học (XHH) gia đình

o Các kiến thức cần nắm vững: khái niệm gia đình; đối tượng nghiên cứu của XHH gia đình; phương pháp luận nghiên cứu về gia đình; phương pháp của XHH gia đình

o Đọc TLHT trang 2-3

o Bài tập: Nêu sự khác biệt giữa XHH so với các khoa học khác khi nghiên cứu gia đình

• Một số khái niệm cơ bản để tìm hiểu gia đình:

o Cần nắm vững các khái niệm: chức năng của gia đình; loại hình gia đình; cấu trúc gia đình; chu kỳ phát triển của gia đình; tập tục gia đình

o Bài tập: Nêu sự cần thiết của gia đình đối với đời sống cá nhân và

xã hội

• Ý nghĩa của việc nghiên cứu XHH gia đình

o Đọc TLHT trang 8

Chương 2: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH

• Những biểu hiện của sự biến đổi gia đình:

o Cần so sánh gia đình trong xã hội truyền thống với gia đình hiện nay xem có những biến đổi như thế nào về loại hình, cấu trúc, đặc biệt là về chức năng (tăng hay giảm) và cùng với đó là sự xuất hiện những vấn đề gì đáng quan tâm về gia đình

• Nguyên nhân chủ yếu của sự biến đổi gia đình:

o Kiến thức cần nắm vững: Có 2 nhóm loại nguyên nhân Nguyên nhân chủ quan (do các thành viên trong gia đình) và nguyên nhân khách quan (do tác động môi trường xã hội, đặc biệt là các chính sách của nhà nước đối với gia đình) Trong đó, nguyên nhân khách quan đóng vai trò quyết định đối với sự biến đổi gia đình Trong thời đại ngày nay, xét trên phạm vi toàn cầu, có 4 yếu tố (thuộc các quá trình kinh tế-xã hội) tác động mạnh mẽ và phổ biến

Trang 5

nhất đến sự biến đổi gia đình, đó là: Công nghiệp hóa, đô thị hóa, hiện đại hóa và di dân

o Bài tập: Vận dụng kiến thức của bài học để trả lời các câu hỏi sau đây:

▪ Vì sao hiện tượng ly hôn chỉ bắt đầu gia tăng liên tục từ thế

kỷ XVIII ở châu Âu đến nay và lan rộng trên khắp toàn cầu?

▪ Vì sao trong xã hội cũ nam nữ đều lựa chọn bạn đời qua mai mối, “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” còn ngày nay thì không thể làm như thế?

▪ Ý nghĩa rút ra từ việc nghiên cứu sự biến đổi gia đình và chỉ ra thái độ khoa học, hợp lý nhất cho mỗi cá nhân trước

sự biến đổi đang diễn ra mạnh mẽ của gia đình trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay?

Chương 3: CHỌN NGƯỜI BẠN ĐỜI VÀ TÌNH YÊU LỨA ĐÔI

• Chọn người bạn đời và hôn nhân

o Kiến thức cần nắm vững: Tầm quan trọng của việc lựa chọn người bạn đời; các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn người bạn đời

• Các lý thuyết xung quanh việc lựa chọn

o Kiến thức cần nắm vững: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn người bạn đời

o Bài tập: Giải thích hiện tượng tiếng sét ái tình

• Những xu hướng lệch lạc trong tình yêu

o Kiến thức cần nắm vững: Các dạng lệch lạc trong tình yêu lứa đôi dễ nhầm tưởng là tình yêu đích thực

• Tình yêu chân chính

o Kiến thức cần nắm vững: Nội hàm của khái niệm tình yêu chân chính; tình yêu đẹp

Trang 6

o Bài tập: Xác định yếu tố quyết định sự bền vững của tình yêu và hạnh phúc lứa đơi

• Các giai đoạn tìm hiểu dẫn đến tình yêu và hơn nhân

o Kiến thức cần nắm vững: Các giai đoạn cĩ tính quy luật của quá trình tìm hiểu dẫn đến tình yêu và hơn nhân Trong đĩ, giai đoạn

cĩ ảnh hưởng quyết định đến hạnh phúc bền vững về sau của lứa đơi là giai đoạn 2

o Bài tập:

▪ Phân tích, rút ra ý nghĩa đối với cá nhân và xã hội từ việc hiểu đúng tính quy luật của quá trình tìm hiểu dẫn đến tình yêu và hơn nhân

▪ Tìm đọc Luật Hơn nhân và gia đình hiện nay của Việt Nam

Chương 4: VAI TRỊ GIỚI TRONG GIA ĐÌNH VÀ SỰ MẬT THIẾT

TRONG ĐỜI SỐNG LỨA ĐƠI

• Vai trị giới trong gia đình

o Cần phân biệt 2 khái niệm: giới và giới tính Từ đĩ, hiểu được vì sao trong thời đại ngày nay, các quốc gia đều quan tâm nghiên cứu vấn đề quan hệ giới trong gia đình

• Vai trò giới là kết quả của văn hĩa

o Cần nắm vững cách lý giải về nguồn gốc của sự phân biệt vai trị giới trong gia đình

o Bài tập: Vận dụng kiến thức của phần này để trả lời các câu hỏi:

▪ Cĩ thể xĩa bỏ được sự bất bình đẳng vai trị giới trong gia đình hay khơng? Tại sao?

▪ Ý nghĩa của việc nghiên cứu vai trị giới trong gia đình đối với cá nhân, gia đình và xã hội?

• Sự mật thiết trong đời sống lứa đơi

o Kiến thức cần nắm vững: Nội hàm của khái niệm mật thiết lứa đơi; những kỹ năng cần cĩ của nam nữ để tạo sự mật thiết trong đời sống lứa đơi (hạnh phúc hơn nhân); cách xử lý mâu thuẫn tối

ưu trong gia đình; phong cách giải quyết mâu thuẫn đem lại sự

Trang 7

mật thiết trong đời sống lứa đôi; các loại mâu thuẫn thường có trong gia đình Việt Nam

o Bài tập:

▪ Giải thích sơ đồ biểu diễn phong cách xử lý mâu thuẫn của Kilmam và Thomas, từ đó rút ra bài học cho bản thân về

xử lý mâu thuẫn trong gia đình (Xem TLHT trang 38)

▪ Trên cơ sở nghiên cứu các loại mâu thuẫn thường có trong gia đình Việt Nam, rút ra bài học cần thiết cho những ai lựa chọn người bạn đời

▪ Đọc Luật Bình đẳng giới của Việt Nam

Chương 5: GIÁO DỤC GIA ĐÌNH

• Gia đình là một tác nhân xã hội hoá quan trọng

o Kiến thức cần nắm vững: cùng với nhà trường và xã hội, gia đình đóng vai trò quyết định đối với sự hình thành nhân cách cá nhân

o Bài tập: Những ưu thế và hạn chế của giáo dục gia đình so với thiết chế giáo dục trường học?

• Đặc điểm của giáo dục gia đình

o Kiến thức cần nắm vững các đặc điểm: tính đa dạng, nhiều chiều, cá biệt, cụ thể, kinh nghiệm

o Bài tập: Liên hệ thực tế cách giáo dục trẻ trong các gia đình Việt Nam, chỉ ra những mặt tích cực và hạn chế của nó đối với sự hình thành nhân cách cá nhân

• Gia đình và việc giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên

o Kiến thức cần nắm vững: khái niệm giáo dục giới tính; vai trò của cha mẹ trong giáo dục giới tính; nội dung giáo dục giới tính theo độ tuổi

o Bài tập: Liên hệ thực tế vấn đề giáo dục giới tính trong gia đình Việt Nam hiện nay

Trang 8

Chương 6: CHU KỲ PHÁT TRIỂN CỦA GIA ĐÌNH

• Gia đình có con nhỏ

o Kiến thức cần nắm vững: Những nhu cầu của trẻ ở từng lứa tuổi và cách đáp ứng của cha mẹ; trẻ với nhu cầu đặc biệt (khuyết tật); trẻ thiếu sự chăm sóc và bị lạm dụng

o Bài tập: Nêu những nguyên tắc cơ bản trong việc giáo dục trẻ trong gia đình

• Các vấn đề xã hội của tuổi mới lớn

o Cần chú ý những vấn đề xã hội của tuổi mới lớn: bỏ nhà đi, nghiện ngập, tự tử, trẻ gái có thai sớm…và cách ứng xử của cha mẹ đối với trẻ ở lứa tuổi này

• Giai đoạn tuổi già

o Cần hiểu đúng khái niệm “già”; các cách thích nghi tuổi già và các mô hình hoạt động thường gặp trong thời gian hưu

o Bài tập: Vận dụng lý thuyết và liên hệ thực tế để chỉ ra cách thích nghi tuổi già hợp lý nhất; nêu những việc cần/có thể làm hiện tại để

tương lai tuổi già của mỗi chúng ta ít bất hạnh nhất

Chương 7: CÁC VẤN ĐỀ CỦA GIA ĐÌNH

• Ly hôn

o Kiến thức cần nắm vững: giai đoạn hôn nhân có tỷ lệ ly hôn cao; các nguyên nhân dẫn tới ly hôn; ảnh hưởng của ly hôn

o Bài tập:

▪ Làm rõ khái niệm “vấn đề gia đình”

▪ Lý giải vì sao ly hôn là một vấn đề của gia đình?

▪ Giải thích vì sao trong thời đại ngày nay nam nữ được tự do lựa chọn bạn đời (không do cha mẹ áp đặt như trong xã hội phong kiến) nhưng gia đình lại dễ đổ vỡ hơn? (Xem thêm chương 2)

• Những người mẹ đơn thân

Trang 9

o Kiến thức cần nắm vững: Xu hướng gia tăng của loại hình gia đình mẹ đơn thân; những lo ngại của xã hội đối với sự gia tăng loại hình gia đình này

o Đọc TLHT trang72

o Bài tập: Giải thích nguyên nhân gia tăng loại hình gia đình mẹ đơn thân Liên hệ thực tế vấn đề gia đình mẹ đơn thân ở Việt Nam

• Bạo hành đối với phụ nữ

o Cần nắm vững khái niệm hành vi bạo hành; tình hình chung của vấn đề bạo hành; nguyên nhân của bạo hành trong gia đình; hậu quả; biện pháp hỗ trợ nạn nhân bạo hành gia đình

o Bài tập:

▪ Giải thích nguyên nhân bạo hành gia đình, liên hệ thực tế gia đình Việt Nam

▪ Đọc Luật Phòng chống bạo lực gia đình của Việt Nam

Chương 8: TƯƠNG LAI CỦA GIA ĐÌNH VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ CỦNG

CỐ, PHÁT TRIỂN GIA ĐÌNH

• Hôn nhân và gia đình trong tương lai

o Cần nắm xu hướng biến đổi của gia đình trên các mặt: Tuổi kết hôn

và phương thức lấy vợ lấy chồng; quan niệm về sinh con và các kiểu sinh con; các kiểu hôn nhân và quan hệ hôn nhân; cấu trúc gia đình và chức năng của gia đình; gia đình giải thể và tổ chức lại

o Bài tập:

▪ Giải thích hiện tượng phụ nữ một số vùng nông thôn Việt Nam lấy chồng nước ngoài tăng đột biến trong những năm gần đây

▪ Dự báo khái quát tương lai gia đình ở Việt Nam trong thế kỷ XXI

• Giải pháp để củng cố, phát triển gia đình hiện đại

o Cần nắm vữn phương hướng của việc củng cố, phát triển gia đình

ở nước ta; các nhóm giải pháp chủ yếu: phát triển nghiên cứu khoa học

về gia đình, tác động vào gia đình bằng các phương pháp khoa học, giáo dục phòng ngừa, tăng cường giáo dục trong gia đình

Trang 10

o Bài tập: Đọc Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm

2020, tầm nhìn 2030

Trang 11

PHẦN 3 HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA

a/ Hình thức kiểm tra và kết cấu đề

Đề kiểm tra theo hình thức tự luận (đề mở) Mỗi đề có 2 câu hỏi, mỗi câu 5 điểm

b/ Hướng dẫn làm bài phần tự luận

• Trước hết phải tìm yêu cầu của đề, gạch dưới và đọc thật kỹ đề để làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của đề Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm

• Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước

• Không chép từ sách vào, nếu chép sẽ không được tính điểm

• Chép bài người khác sẽ không được tính điểm

Trang 12

PHẦN 4 ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN

ĐỀ THI MÔN: XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH - HK2/NH 2014-2015 LỚP: ……….… - HỆ: Đại học (ĐTTX/ VLVH) Thời gian làm bài: 90 phút

Sinh viên được sử dụng tài liệu

(Lưu ý: Không chấm bài làm sử dụng các câu văn đã được viết

trong sách, sinh viên phải viết theo cách của chính mình Không chấm các bài làm sinh viên đã tham khảo ý và sử dụng câu văn của người thi cùng)

Câu 1: Gia đình cần thiết như thế nào đối với đời sống của cá nhân

và

xã hội? (5 điểm)

Câu 2: Phương hướng và giải pháp cơ bản để củng cố, phát triển gia

đình?

(5 điểm)

ĐÁP ÁN

Câu 1: Gia đình cần thiết như thế nào đối với đời sống của cá nhân

và xã hội? (5 điểm)

- Nêu định nghĩa gia đình (0,5 điểm)

- Nêu vị trí, vai trò của gia đình: Gia đình là một hình thức tổ chức cộng đồng người tất yếu, phổ biến trong lịch sử phát triển nhân loại; là “tế bào”, “nền tảng” xã hội (0,5 điểm)

- Nêu và phân tích các chức năng của gia đình:

• Xã hội hóa cá nhân (hình thành nhân cách cho trẻ em, biến con người sinh học thành con người xã hội) (0,5 điểm)

• Tái sản sinh xã hội (sinh ra những con người khác để duy trì nòi giống) (0,5 điểm)

Trang 13

• Kinh tế (đơn vị sản xuất, tiêu dùng) (0,5 điểm)

• Chăm sóc, nuôi dưỡng người già, trẻ em, người bệnh tật (an sinh) (0,5 điểm)

• Tâm - sinh lý (thỏa mãn các nhu cầu về tâm lý tình cảm, đạo đức, tình dục…) (0,5 điểm)

• Kiểm soát xã hội đối với cá nhân (0,5 điểm)

- Kết luận: Gia đình là một trong những thiết chế xã hội đóng vai trò quyết định đối với sự tồn tại, phát triển của xã hội loài người (1,0 điểm)

Câu 2: Phương hướng và giải pháp cơ bản để củng cố, phát triển gia đình? (5 điểm)

- Phương hướng: Xóa bỏ những mặt hạn chế, tiêu cực, củng

cố, phát huy các giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam truyền thống, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa, những giá trị văn minh về gia đình của nhân loại trong thời đại ngày nay (1 điểm)

- Giải pháp cơ bản:

• Phát triển các khoa học nghiên cứu về gia đình cung cấp thông tin làm cơ sở khoa học cho việc đề ra các chính sách đúng đắn đối với gia đình.(1 điểm)

• Tác động vào gia đình bằng các phương pháp khoa học (chính sách an sinh nhi đồng và gia đình, tư vấn về tình yêu hôn nhân và gia đình, gia đình trị liệu, công tác xã hội đối với gia đình) (1 điểm)

• Giáo dục phòng ngừa (giáo dục nhân cách; giới tính; tình yêu, hôn nhân và gia đình; kỹ năng giao tiếp, truyền thông,

xử lý mâu thuẫn trong gia đình) (1 điểm)

• Các giải pháp khác (trường học làm cha làm mẹ, xây dựng gia đình văn hóa,…) (1 điểm)

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	350,21 KB