Chương 4: PHÂN TÍCH LỐI SỐNG- PHÂN TÍCH BẤT BÌNH ĐẲNG XÃ HỘI • Lối sống trong nghiên cứu thị trường • Lối sống trong nghiên cứu xã hội học Chương 5: LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC - CÔNG TÁC XÃ HỘI - ĐÔNG NAM Á
LƯU HÀNH NỘI BỘ
Trang 3MỤC ĐÍCH
Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ
xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả
Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo
NỘI DUNG HƯỚNG DẪN
Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:
• Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội
dung trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học
• Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa
kiến thức và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm
• Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm
tra và đề thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm
• Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và
đáp án, có tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi
PHỤ TRÁCH KHOA XHH – CTXH - ĐNA
Lâm Thị Ánh Quyên
Trang 4Phần 1
CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM
Chương 1: CÁC ĐỊNH NGHĨA VỀ LỐI SỐNG
• Khái niệm lối và các hoạt động sống
• Chức năng của kiểu lối
• Định nghĩa về lối sống trong xã hội học
• Lối sống trên các phương tiện thông tin đại chúng và xã hội
học
Chương 2: LỊCH SỬ XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
• Quan điểm của Max Weber
• Quan điểm của Thorstein Veblem
• Quan điểm của George Simmel
• Quan điểm của Alfred Adler
Chương 3: HAI LỐI TIẾP CẬN TRONG XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
• Lối tiếp cận phi cơ cấu
• Lối tiếp cận cơ cấu
Trang 5Chương 4: PHÂN TÍCH LỐI SỐNG- PHÂN TÍCH BẤT BÌNH ĐẲNG XÃ HỘI
• Lối sống trong nghiên cứu thị trường
• Lối sống trong nghiên cứu xã hội học
Chương 5: LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT NAM
Chương 6: LỐI SỐNG VÀ GIÁ TRỊ
• Định nghĩa giá trị
• Biến chuyển giá trị
Chương 7: LỐI SỐNG: HÀNH VI TIÊU DÙNG VÀ SỬ DỤNG THỜI GIAN NHÀN RỖI
• Hành vi tiêu dùng và lối sống
• Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng
• Các xu hướng về hành vi tiêu dùng
• Lý thuyết về mốt
• Phân loại lối sống theo hành vi tiêu dùng
• Định nghĩa về thời gian nhàn rỗi
• Phân loại lối sống theo thời gian nhàn rỗi
Trang 6Phần 2
CÁCH THỨC ÔN TẬP
Chương 1: CÁC ĐỊNH NGHĨA VỀ LỐI SỐNG
• Khái niệm lối và các hoạt động sống
Các khái niệm cần nắm vững: Lối là “hình thức của hành động, đặc trưng cho một người hành động, một nhóm người hành động hoặc một nền văn hóa” (Hahn, 1986) Các hoạt động sống bao gồm những hoạt động như ăn, ở, mặc, giao tiếp, tiêu dùng…
• Chức năng của kiểu lối:
Các khái niệm cần nắm vững: Chức năng biểu thị thẩm mỹ và biểu thị xã hội của kiểu lối
• Định nghĩa về lối sống trong xã hội học
Các khái niệm cần nắm vững: Trong xã hội học, khái niệm lối sống được sử dụng từ lối tiếp cận cơ cấu xã hội Ngoài ra, có
sự không thống nhất trong các định nghĩa của xã hội học, nhưng có thể sử dụng các định nghĩa của từ điển Oxford, của Hans Peter Müller Lối sống là hiện tượng nhóm
• Lối sống trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong xã hội học
Cần nắm vững: Điểm khác biệt trong cách sử dụng khái niệm lối sống trong xã hội học và trên các phương tiện thông tin đại chúng
Trang 7Chương 2: LỊCH SỬ XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
• Quan điểm của Max Weber
Cần nắm vững: Lối sống của các chủ doanh nghiệp phương Tây theo đạo đức Tin Lành; mỗi đẳng cấp cá lối sống riêng; chức năng của lối sống
• Quan điểm của Thorstein Veblen
Cần nắm vững:
o Lý thuyết về hành vi tiêu dùng phô trương
o Giai cấp nhàn rỗi
o Hành vi tiêu dùng phô trường và hành vi phô trương sự nhàn cư
• Quan điểm của George Simmel
Cần nắm vững:
o Định nghĩa lối sống của Simmel
o Vai trò của đồng tiền
o Văn hóa khách quan và văn hóa chủ quan
o Hai lối tiếp cận của Simmel: giai cấp và cá thể hóa
• Quan điểm của Alfred Adler
Cần nắm vững:
o Nhân cách và lối sống
o 3 yếu tố xác định sự hình thành lối sống
Chương 3: HAI LỐI TIẾP CẬN TRONG XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
• Lối tiếp cận phi cơ cấu
Cần nắm vững: Lý thuyết cá thể hóa của Ulrich Beck
Trang 8o 3 chiều kích của quá trình cá thể hóa
o Hiệu ứng thang máy
o Cá thể hóa đem đến cho con người nhiều tự do lựa chọn, hình thành nên hiện tượng đa dạng lối sống trong xã hội hiện đại
o Lý thuyết của Beck được áp dụng để phân tích lối sống, không phải là nghiên cứu về lối sống
o Tuy con người hiện đại có nhiều tự do lựa chọn, những con người vẫn bị tác động bởi những yếu tố cơ cấu
• Lối tiếp cận hành động duy lý theo Harmut Lüdtke
Cần nắm vững: Lý thuyết hành vi, lý thuyết hành động duy
lý Các định đề về lối sống
• Lối tiếp cận cơ cấu
Cần nắm vững: Lý thuyết về lối sống của Pierre Bourdieu
o Khái niệm vốn: vốn kinh tế, vốn xã hội, vốn văn hóa
o Tập tính
o 3 loại thị hiếu- 3 loại lối sống
Chương 4: PHÂN TÍCH LỐI SỐNG- PHÂN TÍCH BẤT BÌNH ĐẲNG XÃ HỘI
• Lối sống trong nghiên cứu xã hội học
Cần nắm vững:
o Các mô hình phân tích bất bình đẳng xã hội
o Mục đích nghiên cứu về lối sống trong xã hội học
o Ôn lại hai lối tiếp cận trong xã hội học về lối sống
• Năm nguyên tắc chính trong phân tích lối sống theo Hans
Trang 9Peter Müller
Cần nắm vững:
o 5 nguyên tắc: tính tổng thể, sự lựa chọn, nét khác biệt, cơ hội phong cách hóa đời sống và phân chia các xu hướng phong cách hóa đời sống
o Phân tích lối sống tập trung vào giai đoạn thanh niên và trưởng thành
• Lối sống/văn hóa của nghèo đói của Oscar Lewis
Cần nắm vững:
o Các cơ sở của văn hóa nghèo đói
o Những đặc trưng cơ bản của văn hóa nghèo đói
• Đọc thêm: Quan điểm về lối sống của Anthony Giddens
Chương 5: LỐI SỐNG TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI VIỆT NAM
• Lối sống truyền thống của người Việt Nam
Cần nắm vững:
o Những điều kiện ảnh hưởng đến lối sống của người Việt Nam
o Các biểu hiện và đặc điểm về lối sống truyền thống của người Việt Nam
o Nhìn nhận lối sống của người Việt Nam: Mặt tích cực và tiêu cực
Chương 6: LỐI SỐNG VÀ GIÁ TRỊ
• Khái niệm- Định nghĩa giá trị
Cần nắm vững:
Định nghĩa giá trị, cách phân loại giá trị
Trang 10o Mối quan hệ giữa giá trị và lối sống
o Các đặc điểm chính trong xã hội học khi sử dụng khái niệm giá trị
• Biến chuyển giá trị
Cần nắm vững:
o Hai giả định về biến chuyển giá trị của Ronald Inglehardt
o Biến chuyển giá trị theo H Klages
o Ba giai đoạn biến chuyển giá trị theo Yankelovich
o Ứng dụng biến chuyển giá trị vào phân tích lối sống
Chương 7: LỐI SỐNG: HÀNH VI TIÊU DÙNG VÀ SỬ DỤNG THỜI GIAN NHÀN RỖI
• Lối sống: Hành vi tiêu dùng
Cần nắm vững:
o Mối quan hệ giữa lối sống và hành vi tiêu dùng
o Quan điểm xã hội học mang tính phê phán về hành vi tiêu dùng
o Chức năng biểu tượng của hành vi tiêu dùng, lý thuyết hành vi tiêu dùng phô trương
o Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng
o Hành vi tiêu dùng và mốt: lý thuyết Down, Trickle-Across, Trickle-Up
• Đọc thêm: Lối sống: Hành vi sử dụng thời gian nhàn rỗi
Trang 11Phần 3
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA
a Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra bao gồm phần tự luận, có 2 câu, tập trung vào những
nội dung ôn tập đã nêu ở trên
b Hướng dẫn làm bài phần tự luận
• Trước hết phải tìm yêu cầu của bài, gạch dưới và đọc thật kỹ
để làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của bài Làm thừa so với
yêu cầu sẽ không được tính điểm, mất thời gian vô ích
• Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước
• Cần vận dụng các khái niệm, lý thuyết được học để giải thích
các hiện tượng xã hội Trước hết cần trình bày ngắn gọn khái
niệm, những điểm chính của lý thuyết Sau đó, vận dụng để
giải thích, phân tích theo hiểu biết của mình
• Nếu chỉ đơn thuần chép từ sách sẽ không được tính điểm
• Chép bài người khác sẽ không được tính điểm
Trang 12Phần 4
ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN
ĐỀ THI MẪU
MÔN: XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
Thời gian làm bài: 60 phút
SV được sử dụng tài liệu
Nội dung đề thi
Câu 1 (7 điểm): Anh/Chị có đồng tình với quan điểm Lối sống
hình thành những nét cơ bản từ thời thơ ấu? Nếu đồng tình hoặc không đồng tình, Anh/Chị hãy nêu lập luận
Câu 2 (3 điểm): Nêu vai trò của Max Weber đối với Xã hội học
lối sống
Trang 13ĐÁP ÁN MẪU
Câu 1:
Nếu đồng tính, có thể trình bày với các ý sau:
- Sử dụng Lý thuyết tâm lý học cá nhân của Alfred Adler Đối với Adler, con người là một sản phẩm của những đặc tính được di truyền và môi trường của họ Mỗi một nhân cách của con người ứng với một lối sống nhất định
Lối sống là tổng hợp những phản ứng cá nhân đã được xây dựng từ khi con người còn nhỏ tuổi và thông qua môi trường
xã hội để bảo vệ nhân cách của mình Lối sống, theo Adler, được định hình chủ yếu bởi 3 yếu tố:
▪ Không phải bản năng tự nhiên trong con người là cơ bản, cốt lõi mà có thứ đóng vai trò quan trọng hơn, đó là “Tình cảm xã hội”/ “quan tâm xã hội” (social concern)
▪ Cái quyết định sự phát triển nhân cách con người là mong muốn “siêu đẳng” Con người hướng tới sự “siêu đẳng”, nhưng mong muốn này có thể không thực hiện được do những khiếm khuyết cơ thể khi mới sinh ra hoặc do những điều kiện sống không thuận lợi
▪ Lối sống cũng phụ thuộc vào thời thơ ấu
Giống như Freud, Adler nhìn thấy nhân cách thể hiện qua lối sống của con người được hình thành từ rất sớm khi chúng ta còn là trẻ em Chính xác hơn, mô hình mẫu của lối sống của một cá nhân định hình vào khoảng thời gian em bé được 5 tuổi Những kinh nghiệm sống mới mẻ sau này không thể
Trang 14thay đổi được mẫu mô hình lối sống thời bé mà chỉ được sử dụng để cắt nghĩa và lý giải mô hình mẫu lối sống thời bé ấy: Những kinh nghiệm mới mẻ và những kinh nghiệm trong mẫu mô hình lối sống thời bé sẽ cho phép chúng ta một cơ hội đối chiếu Từ đó họ có hướng xử lý tạo nên những khám phá phong phú lành mạnh hay những kinh nghiệm mang tính chất thành kiến độc hại
Adler tin rằng có 3 loại tình huống tuổi thơ cơ bản có ảnh hưởng trong việc thiết lập tạo ra những mẫu lối sống lệch lạc, thiếu lành mạnh: Tình huống đầu tiên là bộ phận cơ thể khiếm khuyết, hoặc những căn bệnh thời ấu thơ Tình huống thứ hai
là trẻ con được nuông chiều quá mức Sau cùng là tình huống
bị bỏ rơi
- Lý thuyết về quá trình xã hội hóa trong Xã hội học
Câu 2: Vai trò của Max Weber đối với Xã hội học lối sống
- Là nhà XHH đầu tiên sử dụng khái niệm lối sống trong xã hội học trong các nghiên cứu của mình
Lối sống của các doanh nhân theo đạo đức Tin Lành
Mỗi đẳng cấp có lối sống riêng nhằm duy trì trật tự xã hội
Chức năng của lối sống
Trang 15MỤC LỤC
Phần 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM 4
Phần 2 CÁCH THỨC ÔN TẬP 6
Phần 3 HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA 11
Phần 4 ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN 12
Trang 16TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA
XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
LƯU HÀNH NỘI BỘ
In tại Công ty TNHH MTV In Kinh tế, tháng 7/2018
279 Nguyễn Tri Phương, P 5, Quận 10, TP Hồ Chí Minh