Chương 2: Lịch sử xã hội học lối sống Quan điểm của Max Weber Quan điểm của Thorstein Veblem Quan điểm của George Simmel Quan điểm của Alfred Adler Chương 3: Hai lối tiếp cận trong xã h
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á
TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA
MÔN: XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
Mục đích
Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ xa nắm vững nội dung ôn tập
và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả
Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo
Nội dung hướng dẫn
Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:
Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội dung trọng tâm
của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc
kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học
Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa kiến thức và luyện tập
kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm
Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm tra và đề thi, hướng
dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm
Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và đáp án, có tính chất
minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi
Trang 2PHẦN 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM
Chương 1: Các định nghĩa về lối sống
Khái niệm lối và các hoạt động sống
Chức năng của kiểu lối
Định nghĩa về lối sống trong xã hội học
Lối sống trên các phương tiện thông tin đại chúng và xã hội học
Chương 2: Lịch sử xã hội học lối sống
Quan điểm của Max Weber
Quan điểm của Thorstein Veblem
Quan điểm của George Simmel
Quan điểm của Alfred Adler
Chương 3: Hai lối tiếp cận trong xã hội học lối sống
Lối tiếp cận phi cơ cấu
Lối tiếp cận cơ cấu
Chương 4: Phân tích lối sống- Phân tích bất bình đẳng xã hội
Lối sống trong nghiên cứu thị trường
Lối sống trong nghiên cứu xã hội học
Chương 5: Lối sống truyền thống của người Việt Nam
Chương 6: Lối sống và giá trị
Định nghĩa giá trị
Biến chuyển giá trị
Chương 7: Lối sống: Hành vi tiêu dùng và sử dụng thời gian nhàn rỗi Hành vi tiêu dùng và lối sống
Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng
Các xu hướng về hành vi tiêu dùng
Lý thuyết về mốt
Phân loại lối sống theo hành vi tiêu dùng
Định nghĩa về thời gian nhàn rỗi
Phân loại lối sống theo thời gian nhàn rỗi
Trang 3PHẦN 2 CÁCH THỨC ÔN TẬP
Chương 1: Các định nghĩa về lối sống
Khái niệm lối và các hoạt động sống
o Các khái niệm cần nắm vững: Lối là “hình thức của hành động, đặc trưng cho một người hành động, một nhóm người hành động hoặc một nền văn hóa” (Hahn, 1986) Các hoạt động sống bao gồm những hoạt động như ăn,
ở, mặc, giao tiếp, tiêu dùng…
Chức năng của kiểu lối:
o Các khái niệm cần nắm vững: Chức năng biểu thị thẩm mỹ và biểu thị xã hội của kiểu lối
Định nghĩa về lối sống trong xã hội học
o Các khái niệm cần nắm vững: Trong xã hội học, khái niệm lối sống được sử dụng từ lối tiếp cận cơ cấu xã hội Ngoài ra, có sự không thống nhất trong các định nghĩa của xã hội học, nhưng có thể sử dụng các định nghĩa của từ điển Oxford, của Hans Peter Müller Lối sống là hiện tượng nhóm
Lối sống trên các phương tiện thông tin đại chúng và trong xã hội học
o Cần nắm vững: Điểm khác biệt trong cách sử dụng khái niệm lối sống trong
xã hội học và trên các phương tiện thông tin đại chúng
Chương 2: Lịch sử xã hội học lối sống
Quan điểm của Max Weber
o Cần nắm vững: Lối sống của các chủ doanh nghiệp phương Tây theo đạo đức Tin Lành; mỗi đẳng cấp cá lối sống riêng; chức năng của lối sống
Quan điểm của Thorstein Veblen
o Cần nắm vững:
Lý thuyết về hành vi tiêu dùng phô trương
Giai cấp nhàn rỗi
Hành vi tiêu dùng phô trường và hành vi phô trương sự nhàn cư Quan điểm của George Simmel
o Cần nắm vững:
Định nghĩa lối sống của Simmel
Vai trò của đồng tiền
Văn hóa khách quan và văn hóa chủ quan
Hai lối tiếp cận của Simmel: giai cấp và cá thể hóa Quan điểm của Alfred Adler
o Cần nắm vững:
Trang 4 Nhân cách và lối sống
3 yếu tố xác định sự hình thành lối sống
Chương 3: Hai lối tiếp cận trong xã hội học lối sống
Lối tiếp cận phi cơ cấu
o Cần nắm vững: Lý thuyết cá thể hóa của Ulrich Beck
3 chiều kích của quá trình cá thể hóa
Hiệu ứng thang máy
Cá thể hóa đem đến cho con người nhiều tự do lựa chọn, hình thành nên hiện tượng đa dạng lối sống trong xã hội hiện đại
Lý thuyết của Beck được áp dụng để phân tích lối sống, không phải là nghiên cứu về lối sống
Tuy con người hiện đại có nhiều tự do lựa chọn, những con người vẫn
bị tác động bởi những yếu tố cơ cấu
Lối tiếp cận hành động duy lý theo Harmut Lüdtke
o Cần nắm vững: Lý thuyết hành vi, lý thuyết hành động duy lý Các định đề
về lối sống
Lối tiếp cận cơ cấu
o Cần nắm vững: Lý thuyết về lối sống của Pierre Bourdieu
Khái niệm vốn: vốn kinh tế, vốn xã hội, vốn văn hóa
Tập tính
3 loại thị hiếu- 3 loại lối sống
Chương 4: Phân tích lối sống- Phân tích bất bình đẳng xã hội
Lối sống trong nghiên cứu xã hội học
o Cần nắm vững:
Các mô hình phân tích bất bình đẳng xã hội
Mục đích nghiên cứu về lối sống trong xã hội học
Ôn lại hai lối tiếp cận trong xã hội học về lối sống Năm nguyên tắc chính trong phân tích lối sống theo Hans Peter Müller
o Cần nắm vững:
5 nguyên tắc: tính tổng thể, sự lựa chọn, nét khác biệt, cơ hội phong cách hóa đời sống và phân chia các xu hướng phong cách hóa đời sống
Phân tích lối sống tập trung vào giai đoạn thanh niên và trưởng thành Lối sống/văn hóa của nghèo đói của Oscar Lewis
Trang 5 Các cơ sở của văn hóa nghèo đói
Những đặc trưng cơ bản của văn hóa nghèo đói Đọc thêm: Quan điểm về lối sống của Anthony Giddens
Chương 5: Lối sống truyền thống của người Việt Nam
Lối sống truyền thống của người Việt Nam
o Cần nắm vững:
Những điều kiện ảnh hưởng đến lối sống của người Việt Nam
Các biểu hiện và đặc điểm về lối sống truyền thống của người Việt Nam
Nhìn nhận lối sống của người Việt Nam: Mặt tích cực và tiêu cực
Chương 6: Lối sống và giá trị
Khái niệm- Định nghĩa giá trị
o Cần nắm vững:
Định nghĩa giá trị, cách phân loại giá trị
Mối quan hệ giữa giá trị và lối sống
Các đặc điểm chính trong xã hội học khi sử dụng khái niệm giá trị Biến chuyển giá trị
o Cần nắm vững:
Hai giả định về biến chuyển giá trị của Ronald Inglehardt
Biến chuyển giá trị theo H Klages
Ba giai đoạn biến chuyển giá trị theo Yankelovich
Ứng dụng biến chuyển giá trị vào phân tích lối sống
Chương 7: Lối sống: Hành vi tiêu dùng và sử dụng thời gian nhàn rỗi
Lối sống: Hành vi tiêu dùng
o Cần nắm vững:
Mối quan hệ giữa lối sống và hành vi tiêu dùng
Quan điểm xã hội học mang tính phê phán về hành vi tiêu dùng
Chức năng biểu tượng của hành vi tiêu dùng, lý thuyết hành vi tiêu dùng phô trương
Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng
Hành vi tiêu dùng và mốt: lý thuyết Trickle-Down, Trickle-Across, Trickle-Up
Đọc thêm: Lối sống: Hành vi sử dụng thời gian nhàn rỗi
Trang 6PHẦN 3 HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA
a/ Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra bao gồm phần tự luận, có 2 câu, tập trung vào những nội dung ôn tập
đã nêu ở trên
b/ Hướng dẫn làm bài phần tự luận
Trước hết phải tìm yêu cầu của bài, gạch dưới và đọc thật kỹ để làm đúng và vừa
đủ theo yêu cầu của bài Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm, mất thời gian vô ích
Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước
Cần vận dụng các khái niệm, lý thuyết được học để giải thích các hiện tượng xã hội Trước hết cần trình bày ngắn gọn khái niệm, những điểm chính của lý thuyết Sau đó, vận dụng để giải thích, phân tích theo hiểu biết của mình
Nếu chỉ đơn thuần chép từ sách sẽ không được tính điểm
Chép bài người khác sẽ không được tính điểm
Trang 7PHẦN 4 ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM
KHOA XHH-CTXH-ĐNÁ
ĐỀ THI MÔN: XÃ HỘI HỌC LỐI SỐNG
Thời gian làm bài: 60 phút
SV được sử dụng tài liệu
Nội dung đề thi
Câu 1 (7 điểm): Anh/Chị có đồng tình với quan điểm Lối sống hình thành những nét cơ
bản từ thời thơ ấu? Nếu đồng tình hoặc không đồng tình, Anh/Chị hãy nêu lập luận
Câu 2 (3 điểm): Nêu vai trò của Max Weber đối với Xã hội học lối sống
ĐÁP ÁN
Câu 1:
Nếu đồng tính, có thể trình bày với các ý sau:
-Sử dụng Lý thuyết tâm lý học cá nhân của Alfred Adler
Đối với Adler, con người là một sản phẩm của những đặc tính được di truyền và môi trường của họ Mỗi một nhân cách của con người ứng với một lối sống nhất định
Lối sống là tổng hợp những phản ứng cá nhân đã được xây dựng từ khi con người còn nhỏ tuổi và thông qua môi trường xã hội để bảo vệ nhân cách của mình Lối sống, theo Adler, được định hình chủ yếu bởi 3 yếu tố:
Không phải bản năng tự nhiên trong con người là cơ bản, cốt lõi mà có thứ đóng vai trò quan trọng hơn, đó là “Tình cảm xã hội”/ “quan tâm xã hội” (social concern)
Cái quyết định sự phát triển nhân cách con người là mong muốn “siêu đẳng” Con người hướng tới sự “siêu đẳng”, nhưng mong muốn này có thể không thực hiện được
do những khiếm khuyết cơ thể khi mới sinh ra hoặc do những điều kiện sống không thuận lợi
Lối sống cũng phụ thuộc vào thời thơ ấu
Giống như Freud, Adler nhìn thấy nhân cách thể hiện qua lối sống của con người được hình thành từ rất sớm khi chúng ta còn là trẻ em Chính xác hơn, mô hình mẫu của lối sống của một cá nhân định hình vào khoảng thời gian em bé được 5 tuổi Những kinh nghiệm sống mới mẻ sau này không thể thay đổi được mẫu mô hình lối sống thời bé mà chỉ được sử dụng để cắt nghĩa và lý giải mô hình mẫu lối sống thời bé ấy: Những kinh nghiệm mới mẻ và những kinh nghiệm trong mẫu mô hình lối sống thời bé sẽ cho phép
Trang 8chúng ta một cơ hội đối chiếu Từ đó họ có hướng xử lý tạo nên những khám phá phong phú lành mạnh hay những kinh nghiệm mang tính chất thành kiến độc hại
Adler tin rằng có 3 loại tình huống tuổi thơ cơ bản có ảnh hưởng trong việc thiết lập tạo ra những mẫu lối sống lệch lạc, thiếu lành mạnh: Tình huống đầu tiên là bộ phận
cơ thể khiếm khuyết, hoặc những căn bệnh thời ấu thơ Tình huống thứ hai là trẻ con được nuông chiều quá mức Sau cùng là tình huống bị bỏ rơi
-Lý thuyết về quá trình xã hội hóa trong Xã hội học
Câu 2: Vai trò của Max Weber đối với Xã hội học lối sống
-Là nhà XHH đầu tiên sử dụng khái niệm lối sống trong xã hội học trong các nghiên cứu của mình
Lối sống của các doanh nhân theo đạo đức Tin Lành
Mỗi đẳng cấp có lối sống riêng nhằm duy trì trật tự xã hội
Chức năng của lối sống