bài 6: Lực ma sát

KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT: Lực sinh ra do má phanh ép sát lên vành xe, có tác dụng cản chuyển động của vành xe.. Lực sinh ra do bánh xe trượt trên mặt đương, có tác dụng cản trở chuyển độ

Vật lí 8

Tổ TOÁN- LÝ

Câu 1 : Thế nào là hai lực cân bằng?

Cho 1 ví dụ về vật chịu tác dụng hai lực

cân bằng Trả lời :

Hai lực cân bằng là hai lực:

Cùng đặt lên một vật.

Có cường độ bằng nhau.

Có cùng phương.

Có chiều ngược nhau.

VD: Quả cầu treo trên sợi dây chịu tác dụng

KIỂM TRA BÀI CŨ

Trả lời : Vật sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều.

Câu 2 : Nếu một vật đang chuyển động mà chịu hai lực cân bằng tác dụng thì vật sẽ như thế nào?

Câu 3: Hành khách ngồi trên ôtô đang chuyển động bỗng

Thấy mình bị nghiêng người sang trái, chứng tỏ xe:

B Đột ngột tăng vận tốc

A Đột ngột giảm vận tốc

C Đột ngột rẽ sang trái

D Đột ngột rẽ sang phải

Sự khác nhau giữa tr ục bánh

ngày nay?

Trục bánh xe

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại trục bánh

xe Sự phát minh ra ổ bi

BÀI 6 :

LỰC MA SÁT

NỘI DUNG:

- Lực ma sát xuất hiện khi nào ?

- Có máy loại lực ma sát, đặc điểm của chúng ?

- Việc phát hiện ra lực ma sát có ý nghĩa gì ?

1.Lực ma sát trượt:

VD: Xe đạp đang chạy nếu bóp nhẹ thắng thì vành xe

chuyển động chậm lai

Bóp mạnh thắng thì bánh xe sẽ ngừng quay và trượt

trên mặt đường rồi nhanh chóng dừng lại

Lực sinh ra do đâu ? Có tác dụng gì ?

I KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT:

Lực sinh ra do má phanh ép sát lên vành xe, có tác dụng

cản chuyển động của vành xe.

Lực sinh ra do bánh xe trượt trên mặt đương, có tác dụng

cản trở chuyển động trượt của bánh xe trên mặt đường

• Vậy : Lực ma sát trượt xuất

hiện khi một vật trượt trên bề mặt một vật khác và cản lại chuyển động trượt của vật.

I KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT:1.Lực ma sát trượt:

Lực xuất hiện như hai trường hợp trên trên gọi là lực ma sát trượt.

C1 :Hãy tìm ví dụ về lực ma

sát trượt trong đời sống và kỷ thuật.

-Bánh xe ngừng quay trượt trên mặt đường khi thắng mạnh.

-Trượt tuyết.

-Trục quạt bàn với ổ trục.

Hòn bi đang lăn trên sàn từ từ dừng

lại Tại sao?

• Vậy: Lực ma sát lăn sinh

ra khi một vật lăn trên bề mặt một vật và khác cản trở chuyển động lăn của vật

Hình 6.1a 3 người đẩy thùng trượt trên sàn.

Hình 6.1b Chỉ 1 người đẩy

thùng trên những bánh xe

C3:Trong các trường hợp ở hình 6.1 dưới đây, trường hợp nào có lực ma sát trượt, trường hợp nào có lực ma sát lăn? Qua đó em có nhận xét gì về cường độ lực ma sát trượt,ma sát lăn?

Có ma sát lăn Có ma sát trượt

Hai trường hợp trên chứng tỏ:

độ lớn ma sát lăn rất nhỏ

so với ma sát trượt.

Người ta tính được nếu thay ma sát trượt bằng

ma sát lăn có thể giảm lực ma sát đến 30 lần.

Hai loại lực ma sát trượt và ma sát lăn có điểm

gì giống nhau?

• Đều xuất hiện khi vật này u xu t hi n khi v t này ất hiện khi vật này ện khi vật này ật này chuy n đ ng ển động ộng

trên b m t c a v t khác ều xuất hiện khi vật này ặt của vật khác ủa vật khác ật này

• Đều xuất hiện khi vật này u có tác d ng ụng ng n c n ăn cản ản chuy n đ ng, vì ển động, vì ộng, vì

v y l c ma sát luôn ật này ực ma sát luôn ng c chi u ược chiều ều chuy n ển động, vì

đ ng c a v t ộng, vì ủa vật khác ật này

Vậy nếu một vật đứng yên cĩ chịu tác dụng của lực ma sát khơng? Chịu tác

dụng trong trường hợp nào?

3.Lực ma sát nghỉ:

TN:Hình 6.2

trang 22 SGK

F k

F ms C4:Tại sao trong TN trên, mặc dù có lực kéo tác dụng lên vật nặng nhưng vật vẫn đứng yên?

Vật đứng yên chứng tỏ giữa mặt bàn với vậtcó một lực cản Lực này đặt lên vật cân bằng với lực kéo để

giữ cho vật đứng yên

Lực này gọi là lực ma sát nghỉ.

Vậy: Lực ma sát nghỉ xuất hiện khi vật bị tác dụng của lực khác nhưng chưa chuyển động.Lực ma sát nghỉ giữ cho vật không trượt khi vật bị tác dụng

của lực khác đó.

Khi tăng cường độ của lực kéo lên vật thì số chỉ của lực kế tăng dần, vật vẫn đứng yên Điều này cho ta nhận xét gì về mối quan hệ giữa cường độ của lực ma sát

nghỉ của vật và lực kéo vật đó?

Khi tăng lực kéo thì số chỉ lực kế tăng dần, vật vẫn đứng yên, chứng tỏ lực cản lên vật cũng có cường độ tăng dần Điều này cho biết: Lực ma sát nghỉ có cường độ thay đổi theo lực tác dụng lên vật.

C5: Hãy tìm các VD khác về lực ma sát nghỉ trong đời sống và kỷ thuật.

-Ma sát giữa bàn chân với mặt sàn

khi đi tới.

-Ma sát ở băng truyền tải trong

các nhà máy.

-Ma sát ở dây cu-roa.

II LỰC MA SÁT TRONG ĐỜI SỐNG VÀ KỶ THUẬT

1 Lực ma sát có thể có hại :

C6: Hãy nêu tác hại của lực ma sát và các biện pháp làm giảm lực

ma sát trong các trường hợp vẽ ở hình 6.3.

Hình 6.3 a

Xích xe đạp

Trục quay có ổ bi

Đẩy thùng đồ

Làm mau mòn

xích và đĩa Để

giảm ma sát cần

tra dầu mở

Làm cản chuyển động quay,nóng và mau mòn trục.

Gắn ổ bi, tra

Khó đẩy do ma sát trượt lớn Thay ma sát trựơt bằng

ma sát lăn

2 Lực ma sát có thể có lợi :

C7 :Hãy quan sát các trường hợp vẽ ở hình 6.4 và tưởng tượng xem nếu không có lực ma sát sẽ xảy ra hiện tượng gì?Hãy tìm cách làm tăng lực ma sát

trong những trường hợp này

Hình 6.4

Phấn viết không

ăn bảng.

Khi làm bảng

phải tạo một độ

Ốc dể bị lỏng khi rung động, diêm quẹt không cháy.

Tăng độ nhám ở các mặt răng, ở

Khi thắng ô tô không dừng lại được

Làm mặt đường có độ nhám,lốp xe

III VẬN DỤNG :

C8 : Hãy giải thích

các hiện

tượng sau và

cho biết trong

các hiện

tượng nầy

ma sát có

ích hay có hại:

Giải thích: Khi đi

trên sàn đá hoa mới lau dể bị ngã vì lực

ma sát nghỉ giữa sàn với chân người rất nhỏ

Ma sát trong trường hợp nầy có ích

Giải thích: Khi đi

trên sàn đá hoa mới lau dể bị ngã vì lực

ma sát nghỉ giữa sàn với chân người rất nhỏ

Ma sát trong trường hợp nầy có ích

a Khi đi trên sàn đá hoa mới

lau dể bị ngã.

Giải thích:Khi đó lực

ma sát nghỉ giữa lốp

xe và mặt đất quá nhỏ làm bánh xe quay trượt tại chổ không chạy tới được.

Ma sát trong trường hợp nầy có ích.

b Ô tô chạy vào

đường có bùn

dể bị sa lầy.

Giải thích :Giầy đi lâu

do ma sát trượt giữa mặt đất với đế giầy làm đế bị mòn.

Ma sát trong trường hợp nầy có hại.

c.Giầy đi lâu

đế bị mòn.

Giải thích : Ô tô nặng nên mặt lớp sâu để tăng ma

sát tức tăng độ bám giữa lốp xe với mặt đường Do đó khi chuyển động làm

xe không bị trượt,khi thắng xe dể dừng lại.

Ma sát trong trường hợp này có lợi.

d Mặt lốp ô tô

phải có rãnh sâu hơn

xe đạp

Giải thích: Để tăng ma sát giữa dây cung với dây đàn, nhờ đó đàn

kêu to.

e Phải bôi nhựa thông

vào dây cung ở cần

kéo đàn cò hay violon

C9 : Ổ bi có tác dụng gì? Tại sao việc phát minh

ra ổ bi lại có ý nghĩa quan trọng đến sự phát

triển của khoa học và công nghệ?

Ổ bi có tác dụng làm giảm ma sát do thay

ma sát trượt bằng ma sát lăn của các viênbi.

Nhờ sử dụng ổ bi đã giảm lực cản lên các vật chuyển động làm cho máy móc hoạt động dể dàng, hiệu quả cao góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành như động lực học,cơ

khí,chế tạo máy…

PHẦN GHI NHỚ :

.Lực ma sát trượt sinh ra khi một vật

trượt trên bề mặt của một vật khác

Lực ma sát lăn sinh ra khi một vật lăn trên bề mặt của một vật khác.

Lực ma sát nghỉ giữ cho vật không

trượt khi vật bị tác dụng của lực khác Lực ma sát có thể có hại hoặc có ích

Độ lớn lực ma sát phụ thuộc tính chất mặt tiếp

xúc,lực ép lên mặt tiếp xúc, bản chấtmặt tiếp

xúc nhưng không phụ thuộc diện tích mặt tiếp

xúc

BT 6.2 :Trong các cách làm sau đây,cách nào giảm được lực ma sát?

A Tăng độ nhám mặt tiếp xúc.

B Tăng lực ép lên mặt tiếp xúc.

C Tăng độ nhẵn giữa các mặt tiếp xúc.

D Tăng diện tích mặt tiếp xúc.

CŨNG CỐ

• BT 6.1 :Trường hợp nào sau đây không phải

là lực ma sát ?

• A Lực xuất hiện khi lốp xe trượt trên mặt

đường.

• B Lực xuất hiện làm mòn đế giày.

• C Lực xuất hiện khi lò xo bị nén hay bị

dãn.

• D Lực xuất hiện giữa dây curoa với bánh

xe truyền chuyển động.

CŨNG CỐ

• BT 6.5 : Một ôtô chuyển động thẳng đều khi

lực kéo của động cơ ôtô là 800N Tính độ lớn của lực ma sát tác dụng lên các bánh xe ôtô (bỏ qua lực cản của không khí ).

CŨNG CỐ

Ôâtô chuyển động thẳng đều khi lực kéo cân bằng với lực ma sát

Vậy: F ms = F kéo = 800N

I.BÀI VỪA HỌC 1.Học thuộc phần ghi nhớ 2.Xem kỹ lại từ C1 đến C9 3.Làm BT từ 6.3 đến 6.5

SBT.

II.BÀI SẮP HỌC Xem trước bài 7: “Áp suất”

I.BÀI VỪA HỌC 1.Học thuộc phần ghi nhớ 2.Xem kỹ lại từ C1 đến C9 3.Làm BT từ 6.3 đến 6.5

SBT.

II.BÀI SẮP HỌC Xem trước bài 7: “Áp suất”

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

TIẾT HỌC ĐẾN ĐÂY KẾT THÚC.

CHÚC QUÍ THẦY CÔ VÀ CÁC EM SỨC KHỎE.