Trên tinh thần đó, tôi nhận thấy rằng: xuất phát từ những yêu cầu dạy học hiện nay để nâng cao giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh là rất cần thiết, vì chính ở dưới mái trường Tiểu học các
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHßng GD & ĐT huyÖn Nga S¥n
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Mét sè biÖn ph¸p N©ng cao chÊt lîng gi¸o dôc kü n¨ng sèng cho häc sinh líp 2 ë trêng tiÓu häc
thÞ trÊn NgA SƠN
Người thực hiện: Nguyễn Thị Huệ Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Môn khác
học thân thiện - học sinh tích cực” Trên tinh thần đó, tôi nhận thấy rằng: xuất
phát từ những yêu cầu dạy học hiện nay để nâng cao giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh là rất cần thiết, vì chính ở dưới mái trường Tiểu học các em học được
Trang 2nhiều điều hay, lẽ phải, biết xử lớ những tỡnh huống gặp phải Nhà trường trởnờn là ngụi nhà thõn thiện, học sinh tớch cực học tập rốn luyện, giỏo dục conngười phỏt triển cả về Đức - Trớ - Thể - Mỹ Đõy cũng là một nhiệm vụ quantrọng đối với cỏc thầy, cụ giỏo Với học sinh lớp 1 và lớp 2, là giai đoạn đầutiờn hỡnh thành nhõn cỏch cho cỏc em, giỳp cho cỏc em cú một kĩ năng sống tốtcho tương lai sau này và đú cũng là một vấn đề mà xó hội hiện nay hết sức quan
tõm Giỏo dục cỏc em cỏch tiếp cận những kĩ năng sống, đú là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định mỡnh và học để chung sống
Phương phỏp giỏo dục trong cỏc nhà trường Tiểu học đó được đổi mới theohướng phỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo của người học, phựhợp với đặc điểm từng lớp học, tăng cường khả năng làm việc theo nhúm, rốnluyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tỏc động đến tỡnh cảm, đem lạiniềm vui, hứng thỳ học tập cho học sinh Nội dung giỏo dục kĩ năng sống đóđược tớch hợp vào một số mụn học trong trường Tiểu học như Tiếng Việt, Đạođức,TNXH, và cỏc hoạt động giỏo dục thực tiễn trong nhà trường; việc giỏodục kĩ năng sống cho học sinh cũn được thực hiện thụng qua nhiều chươngtrỡnh, dự ỏn như: Giỏo dục bảo vệ mụi trường; Giỏo dục phũng chốngHIV/AIDS; Giỏo dục phũng chống ma tuý; Giỏo dục phũng trỏnh tai nạn,thương tớch, phũng chống đuối nước…Đặc biệt, rốn kĩ năng sống cho học sinhđược xỏc định là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua: “Xõydựng trường học thõn thiờn, học sinh tớch cực”
Nõng cao chất lượng dạy kĩ năng sống cho học sinh là điều rất cần thiết đặcbiệt với trẻ tiểu học, khi bắt đầu đi học cũng là lỳc trẻ bắt đầu tiếp xỳc với xó hộirất cần hoàn thiện và phỏt triển cỏc kĩ năng sống cho riờng mỡnh Chớnh những
kĩ năng sống cỏc em tiếp nhận được những năm đầu tiờn đi học sẽ theo cỏc emsuốt cả cuộc sống sau này Ngay từ Tiểu học cỏc em cú những kĩ năng tốt, cuộcsống sau này sẽ rộng mở với cỏc em hơn Nếu ngược lại, sau này cỏc em sẽ rấtkhú khăn để sửa chữa những kĩ năng sống khụng tốt và gặp nhiều khú khăntrong cuộc sống
Trong thực tế hiện nay dạy kĩ năng sống của cỏc em ở trường tiểu học cũnnhiều hạn chế Bởi vậy, việc nõng cao chất lượng giỏo dục kỹ năng sống cho họcsinh là yờu cầu bức thiết Nhận thức rừ tầm quan trọng và sự cần thiết của việcgiỏo dục kĩ năng sống cho học sinh phổ thụng núi chung, học sinh Tiểu học núi
riờng, tụi đó mạnh dạn đi sõu nghiờn cứu và chọn đề tài: “ Một số biện phỏp nõng cao chất lượng giỏo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2 ở Trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn ”
1.2 Mục đớch nghiờn cứu.
- Trang bị cho học sinh những kiến thức, giỏ trị, thỏi độ và kỹ năng phự
hợp
- Hỡnh thành cho học sinh những hành vi, thúi quen lành mạnh, tớch cực
loại bỏ những hành vi, thúi quen tiờu cực trong cỏc mối quan hệ, cỏc tỡnh huốngcần phũng trỏnh và hoạt động hằng ngày
- Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mỡnh
để cỏc em phỏt triển hài hũa về thể chất, trớ tuệ, tinh thần và đạo đức
Trang 31.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Nghiên cứu tâm lý lứa tuổi học sinh Tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 2.
Vì ở lứa tuổi này các em rất vô tư, hồn nhiên nhưng sự chú ý chưa cao.
- Nghiên cứu, tìm hiểu kĩ năng sống của các em học sinh lớp 2 được chiathành hai nhóm sau đây:
* Nhóm 1: Kĩ năng giao tiếp, hòa nhập:
+ Các em có khả năng giới thiệu về bản thân, gia đình, người thân, bạn bè,thầy cô
+ Các em biết cách chào hỏi khi gặp mặt, khi chia tay ở bất cứ thời điểmnào trong sinh hoạt hàng ngày
+ Các em biết nói lời cảm ơn, xin lỗi phù hợp với tình huống giao tiếp đơngiản
+ Các em biết giúp đỡ, chia sẻ với mọi người phù hợp với khả năng
* Nhóm 2: Kĩ năng trong học tập, lao động, vui chơi, giải trí:
+ Kĩ năng nghe, đọc, nói, viết
+ Kĩ năng quan sát, bày tỏ ý kiến
+ Kĩ năng giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh nơi công cộng
+ Kĩ năng biểu hiện thái độ tình cảm; bày tỏ tình cảm sở thích; kiềm chếthói hư tật xấu có hại cho bản thân, người khác
+ Kĩ năng hoạt động nhóm trong học tập, vui chơi và lao động
+ Kĩ năng phòng tránh các trò chơi nguy hiểm, phòng tránh các tai nạn đuốinước, thực hiện tốt luật an toàn giao thông
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã lựa chọn và đưa ra các nhóm phương
Nhà tâm lí học Ba Lan Krytyna SkarZyska nói:“ Sự thành công của mỗi người chỉ có 15% là dựa vào kĩ thuật chuyên ngành, còn 85% là dựa vào quan hệ giao tiếp và tài năng xử thế của mỗi người”
Chính vì vậy, việc giáo dục cho học sinh kĩ năng giao tiếp, tài năng, ứng xử
cho mỗi học sinh rất quan trọng Chúng ta ai cũng biết: Kĩ năng sống là một
trong những kĩ năng mà con người có được thông qua giảng dạy hoặc kinh
nghiệm trực tiếp được sử dụng để xử lý những vấn đề, câu hỏi thường gặp trong
cuộc sống hàng ngày của con người Kĩ năng sống còn là những kĩ năng tâm lý
Trang 4-xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống, làm cho cánhân mỗi học sinh vững vàng trước cuộc sống có nhiều thách thức nhưng cũng
nhiều cơ hội trong thực tại… Kĩ năng sống đơn giản là tất cả điều cần thiết mà
chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn rahằng ngày trong cuộc sống
Câu hỏi đặt ra với tôi là: Vì sao phải nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năngsống cho học sinh ? Bởi vì: Đối với học sinh tiểu học, kỹ năng sống bao gồm:tính cách, nhu cầu, nhận thức, tình cảm, sự phát triển của năng khiếu Nhận thứccủa học sinh ảnh hưởng rất lớn đến phát triển nhân cách, ảnh hưởng đến sự hìnhthành và rèn luyện kỹ năng sống Sự nhận thức đúng đắn sẽ giúp các em có đượckiến thức vận dụng trong cuộc sống, sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử phù hợp vớiyêu cầu chuẩn mực xã hội Một đặc điểm quan trọng trong lứa tuổi tiểu học làtính hay bắt chước Tính bắt chước là con dao "hai lưỡi", vì trẻ em bắt chước cáitốt cũng nhiều, cái xấu cũng lắm Chính vì vậy những tính cách hành vi xungquanh là môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến tính cách, hành vi ứng xử của trẻ.Các em thường bắt chước những cử chỉ, tác phong của thầy cô giáo mình, ởtrường các em tiếp xúc với bạn bè, tập thể nhóm bạn, tổ, lớp Chính vì vậy, tôi
đã hướng dẫn các em những hoạt động học với sự thoả mãn nhu cầu chơi, giao
tiếp của các em: "Học mà chơi, chơi mà học" Qua đó các em sẽ hăng hái say
mê học tập, tự tin, thoải mái khi giao tiếp với bạn bè, mọi người xung quanh
2.2 Thực trạng của việc rèn kĩ năng sống trong trường Tiểu học.
* Về phía nhà trường:
Trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn nằm ở trung tâm Thị Trấn Nga Sơn.Năm học: 2016- 2017 có 16 lớp với 525 học sinh Trong hoạt động chuyên môndạy và học nhà trường luôn cải tiến nâng cao chất lượng giảng dạy, phát huytính tích cực của học sinh Đặc biệt Nhà trường luôn chú trọng: Nâng cao chấtlượng rèn kỹ năng sống cho học sinh Nhà trường coi đây là một yếu tố quantrọng hàng đầu trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục Tập thể giáo viên luôntâm huyết với nghề không ngừng rèn luyện, giáo dục nhân cách cho học sinh,thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảm của học sinh Yêu cầu đặt
ra là như vậy nhưng kết quả của việc nâng cao chất lượng rèn kỹ năng sống chohọc sinh vẫn chưa thực sự đáp ứng với yêu cầu phát triển của xã hội hiện nay
* Về phía giáo viên:
- Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy: Một số giáo viên tuổi đời còn ít, kinh
nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn hạn chế Một số ít giáo viêntuổi cao, nên khó tiếp cận đổi mới phương pháp, trong dạy học chỉ chú trọng vềdạy kiến thức, quan tâm chưa nhiều đến việc giáo dục kĩ năng sống dẫn đến một
bộ phận học sinh thiếu hụt hiểu biết về môi trường xung quanh và cách ứng xửcần thiết trong cuộc sống Trong quá trình dạy giáo viên rất nhiệt tình nhưng chỉbiết làm máy móc theo đề cương hướng dẫn cũng hỏi đáp, giao tiếp, thảo luận…nhưng không có sự thay đổi sâu sắc về những suy nghĩ trong các em
Trang 5- Giáo viên còn chưa biết huy động hết thế mạnh từ các tổ chức đoàn thể
trong xã hội cùng tham gia vào việc giáo duc kỹ năng sống cho học sinh
* Về phía học sinh và phụ huynh.
- Các em còn nhỏ tuổi nên được bố mẹ, người lớn cưng chiều nên các em
thường hành động theo ý thích của bản thân, còn ít tuân theo sự chỉ bảo củangười lớn Số đông các em không tham gia lao động, không biết làm việc nhàcũng như việc ở trường, chưa biết quét lớp, quét sân trường, dọn vệ sinh Có emkhi ăn, khi ngủ hay vệ sinh cá nhân còn chưa tự mình làm được mà phải bố mẹ,ông bà, người thân phục vụ…
- Nhiều học sinh thiếu kĩ năng giao tiếp, có em không có kĩ năng chào hỏi,
xin lỗi, nhiều em nhút nhát không dám nói, không dám bày tỏ ý kiến trước đôngngười Có nhiều em hiếu động, chơi những trò chơi nguy hiểm không kiểm soátđược hành vi nên làm hay không nên làm Có một số học sinh ý thức giữ vệ sinh
cá nhân hay vệ sinh chung chưa cao
- Các bậc cha mẹ của các em luôn cưng chiều, nóng vội trong việc dạy con,
họ chỉ chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ, hoặcchưa biết làm toán thì lo lắng một cách thái quá Đồng thời lại chiều chuộng,cung phụng con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ, chỉ chú ý đến khâudạy, không chú ý đến con mình cách ăn, uống như thế nào, trẻ có biết sử dụngnhững đồ dùng trong nhà như thìa, đũa…Trước những thực trạng đó tôi đã khảosát học sinh trong lớp để phân loại đối tượng học sinh
- Tổng số học sinh được kháo sát đầu năm học: 35 em
Kỹ năng sống
Mức độ đạt được.
Tốt Khá Đạt yêu cầu Chưa đạt yêu cầu
Kĩ năng làm việc và sinh
Kĩ năng xử lý tình huống,
phòng tránh tai nạn thương
Qua thống kê, khảo sát thực tế đã cho thấy số học sinh có kỹ năng sống ởmức độ tốt và khá còn chiếm tỷ lệ thấp, số học sinh có kỹ năng sống trung bình
và chưa đạt yêu cầu chiếm tỷ lệ cao Bởi vậy bản thân tôi đã đưa ra các giải pháp
để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Đối với học sinh lớp 2, các em đang còn rất nhỏ Sự hình thành tâm lý lứatuổi của các em đang được hình thành và phát triển Các em đang ở giai đoạnđầu của cấp học Sự trong trắng, ngây thơ hay những kĩ năng cần thiết đang cần
Trang 6được cha mẹ, thầy cô dìu dắt, giúp đỡ Bởi vậy là giáo viên trực tiếp đứng lớp,hàng ngày, hàng giờ tiếp xúc với các em, tôi luôn trăn trở để tìm ra biện pháp:
“Nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 2”, nhằm trang
bị cho các em bước đầu có những kĩ năng cần thiết để các em hòa nhập với cuộcsống hàng ngày và là hành trang vững chắc bước vào cuộc sống, góp phần giáodục nhân cách của các em phát triển toàn diện, giúp các em tự tin trong cuộcsống
* Giải pháp 1: Nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống thông qua việc hình thành thói quen nền nếp, thực hiện tốt quy tắc ứng xử có văn hoá trong lớp học và trong nhà trường.
Học sinh lớp Hai ngay từ đầu năm học các em ngại giao tiếp, chưa mạnhdạn trong sinh hoạt nhóm Để xác lập quy tắc, quy định hành vi ứng xử tronglớp học, nhà trường, thiết lập mối quan hệ Thầy - Thầy; Thầy - Trò; Trò - Trò;Giáo viên - Phụ huynh thân thiện, gần gũi, tôi đã xác định quy tắc ứng xử, xưng
hô có văn hoá trong nhà trường là một phần của “lễ”, “Tiên học lễ, hậu họcvăn” Muốn hành lễ phải có những quy tắc, phép tắc ứng xử phù hợp Muốn họcsinh giao tiếp và ứng xử có văn hoá, trước hết thầy, cô giáo phải gương mẫu,phải chuẩn mực trong từng lời nói, cử chỉ trước học sinh Trong giao tiếp vớimọi người phải gần gũi, thân thiện vì mỗi lời thầy cô giáo có tác động trực tiếpđến học sinh nhất là học sinh tiểu học các em rất dễ bắt chước làm theo Thực tế
trước đây còn một số ít giáo viên xưng hô với học sinh chưa gần gũi như: “Tôi
-anh, chị” làm các em nhỏ sợ sệt, rụt rè, thấy thầy, cô còn né tránh, ngại chào.Việc xây dựng chuẩn mực về lời nói, hành vi trong giao tiếp, ứng xử một cáchmẫu mực trong trường học được tôi luôn coi trọng và thay đổi cách xưng hô với
học sinh như sau: “Cô”- “ con” Chính cách xưng hô này làm cho khoảng cách
giữa tôi và các em thêm thân thiện, xích lại gần nhau hơn, các em yêu quý cônhư mẹ ở nhà, có việc gì khó khăn cũng đều tâm sự cho tôi và tôi cũng coi các
em như con ruột của mình, nhắc nhở các em từ lời ăn, tiếng nói, dần dần các emnhanh nhẹn hẳn lên, đi đâu gặp thầy, cô từ xa đã mạnh dạn chạy lại gần lễ phépchào: “ Con chào thầy, cô ạ! ”
- Trong giao tiếp tôi phải luôn nhắc nhở học sinh có cử chỉ thân thiện, sử
dụng “Lời hay, ý đẹp”, không nói tục, không chửi bậy, luôn đoàn kết bạn bè,quan tâm giúp đỡ nhau cùng tiến bộ, giữ bình tĩnh trong giao tiếp, khi có vướngmắc, hoặc thấy những biều hiện khác thường phải thưa với thầy/ cô để giảiquyết Đặc biệt nghiêm cấm mọi hành vi trêu chọc, gay gổ, đánh nhau làm mấtđoàn kết trong và ngoài nhà trường
- Tôi tập luyện cho các em cách xưng hô, ứng xử văn minh, lịch sự trong
giao tiếp đối với học sinh là một nhiệm vụ không thể thiếu được Điều nàykhông tách rời bài giảng, bởi khi dạy học, tôi không chỉ dạy kiến thức mà cònphải giáo dục nhân cách cho học sinh nhằm đảm bảo mục tiêu đào tạo thế hệ trẻthành những con người giỏi về năng lực, tốt về đạo đức
Tóm lại: Để học sinh thực hiện tốt các quy tắc ứng xử, trước hết đội ngũ
giáo viên đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm phải nhận thức đúng và thực hiện tốt,
mỗi thầy, cô giáo phải là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.Giáo dục kĩ
năng sống chỉ thật sự có hiệu quả khi người thầy có tâm huyết, sự kiên nhẫn và
Trang 7phải có thời gian Nhận thức được điều đó, t«i đã từng bước không chỉ chú ýnâng cao chất lượng chuyên môn nghiệp vụ mà đã thường xuyên quan tâm đếnđời sống, tâm tư, tình cảm của các em Trong mỗi lời nói, cử của cô là có cảhằng trăm ánh mắt nhìn dõi theo, học tập Ban đầu các em còn bỡ ngỡ, dần dầndưới sự hướng dẫn, khích lệ của cô giáo chủ nhiệm các em đã hòa đồng vào tậpthể, nô đùa trong giờ ra chơi, thảo luận hăng say với bạn bè trong giờ học, đôilúc các em còn coi cô giáo như một người bạn thân tâm sự những khó khăn,niềm vui, nỗi buồn trong học tập và trong cuộc sống gia đình mình…
(Hình ảnh tập thể giáo viên Nhà trường, những tấm gương sáng, mẫu mực
về nhân cách và ứng xử để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh)
* Giải pháp 2: Nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng sống cho häc sinh thông qua các môn học.
Trước đây giáo viên chỉ dạy cho học sinh hoàn thành mục tiêu bài học, chứchưa chú ý đến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh Với cá nhân tôi đã thực hiệndạy lồng ghép, triệt để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được thực hiện thôngqua dạy các môn học, tích hợp thêm kĩ năng sống vào nội dung các môn họcnhư môn Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội, Đạọ đức… Để thực hiện tốt đượcđiều này, tôi đã lập kế hoạch bài học thể hiện được các yêu cầu sau:
- Bám sát mục tiêu và yêu câu cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ được
quy định trong Chuẩn kiến thức kĩ năng đối với từng môn học của lớp 2
- Căn cứ vào nội dung và địa chỉ tích hợp giáo dục kĩ năng sống từng môn,
từng bài đề đưa vào kế hoạch bài học và thể hiện rõ trong từng hoạt động
- Xác định các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong
tiết dạy
Riêng với môn Tự nhiên và Xã hội là môn học cung cấp những kiến thứcnhững hiểu biết về thế giới xung quanh của các em Học môn Tự nhiên và Xãhội lớp 2, giúp học sinh nắm được cơ quan vận động: xương, hệ cơ; cơ quan tiêu
Trang 8hóa… Các em phải có kĩ năng ăn uống sạch sẽ, ăn đủ chất để cơ và xương pháttriển và phòng được các bệnh có hại đến sức khỏe Các em biết phòng tránh ngộđộc khi ở nhà, phòng tránh ngã khi ở trường, đề phòng bệnh giun, giữ sạch môitrường xung quanh, các em biết tham gia giao thông một cách an toàn…
Khi dạy môn Tự nhiên và Xã hội tôi phải chuẩn bị đầy đủ những đồ dùng,mẫu vật, vật thật Đây chính là nét đặc trưng của bộ môn Tôi đã lựa chọnphương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa học sinh Giúp các em phát huytính chủ động, độc lập, sáng tạo gắn với đời sống xung quanh của trẻ Việc sưutầm được tài liệu, đồ dùng, thiết bị dạy học phong phú, đồng thời ứng dụng côngnghệ thông tin hiệu quả vào tiết dạy, tạo cơ hội cho các em chủ động, tích cựcchiếm lĩnh kiến thức Tôi còn tạo điều kiện cho các em tham gia thực hành, có
cơ hội cho các em được nói, được trải nghiệm, trình bày trước các bạn trongnhóm hay trước lớp….Đây là cơ hội tốt nhất cho các em tích lũy kĩ năng sốngcho chính mình
Môn Tự nhiên và Xã hội rèn cho học sinh các kĩ năng: Kĩ năng ra quyếtđịnh, làm chủ bản thân, tư duy phê phán, tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ nănghợp tác, tự bảo vệ, phát triển kĩ năng giao tiếp thông qua các hoạt động học tập,vui chơi…
Ví dụ: Tự nhiên và Xã hội - Bài 9: Đề phòng bệnh giun.
* Các kĩ năng cần được giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là:
+ Kĩ năng ra quyêt định: Nên và không nên làm gì để phòng tránh bệnhgiun
+ Kĩ năng tư duy phê phán: Phê phán những hành vi ăn uống không đảmbảo vệ sinh
+ Kĩ năng làm chủ bản thân: Có trách nhiệm với bản thân đề phòng bệnhgiun
- Giáo dục kĩ năng sống: - Kĩ năng giao tiếp.
- Phương pháp trò chơi: Đóng vai bác sĩ với bệnh nhân bị bệnh giun.
Sau khi dạy bài học có tích hợp nội dung giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh Điều đáng mừng khi dạy xong bài này cũng như các bài học khác như:Bài 14: Phòng tránh ngộ độc khi ở nhà, Bài 17: Phòng tránh ngã khi ở truờng…Tôi nhận thấy việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống đã đi vào thực tiễn giảng dạy
và mang lại kết quả rất rõ ràng, các em tự tin, chủ động tiếp thu bài học và biết
đề phòng, bảo vệ chính mình mỗi khi gặp những tình huống khác trong cuộcsống
Ví dụ: Tiết dạy Tập đọc lớp 2 (Tuần 11) - Bài: Bà cháu
Các kĩ năng sống cơ bản cần được giáo dục trong bài tập đọc là:
- Kĩ năng giao tiếp, trình bày suy nghĩ.Tự nhận thức về bản thân.
- Thể hiện sự thông cảm.
Trang 9- Kĩ năng xác định giá trị ( Học sinh nhận biết được tình cảm sâu sắc: Tình
cảm bà cháu quý giá hơn vàng bạc, châu báu ).
Qua tiết dạy, tôi đã sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cựcvào bài dạy một cách tự nhiên, nhẹ nhàng để hướng dẫn học sinh khai thác nộidung bài như sau:
- Cách tiến hành: Tôi cho học sinh quan sát tranh trong sách giáo khoa và
hỏi: "Có những ai trong bức tranh? Ba bà cháu đang làm gì ? Em thử đoán xemtình cảm của ba bà cháu như thế nào?"
- Học sinh suy nghĩ và trình bày.
- Tôi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm 3 câu hỏi trong đoạn 1: Trước
khi gặp cô tiên, ba bà cháu sống với nhau như thế nào?
- Đại diện các nhóm trình bày: Ba bà cháu sống nghèo khổ nhưng cảnh nhà
lúc nào cũng ấp áp tình thương
* Kĩ thuật “Hỏi và trả lời”
- Phần củng cố bài tôi tổ chức cho học sinh hỏi và trả lời các câu hỏi nhằm
củng cố kiến thức thông qua bài học như sau:
- Tôi nêu câu hỏi: Vì sao hai anh em trở nên giàu có mà không thấy sung
sướng? Gọi HS1 trả lời, sau khi trả lời xong, HS1 đặt tiếp câu hỏi: " Câu chuyệnkết thúc như thế nào?" và mời HS2 trả lời
- Kết thúc tiết học bằng việc lồng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, tôi
thấy nội dung kiến thức, kĩ năng của bài học được học sinh cảm nhận một cáchrất nhẹ nhàng Các em được nói, được trình bày suy nghĩ từ đó kích thích sự tíchcực, giúp các em xoá bỏ được tính nhút nhát, thiếu tự tin, kết quả các em mạnhdạn nói năng rõ ràng dõng dạc trước các bạn Tôi khảo sát nội dung bài bằng câuhỏi thảo luận nhóm đôi: Qua bài tập đọc, em thấy tình cảm của bà cháu như thếnào ?
- Kết quả: 33/35 em có câu trả lời: Tình cảm của bà cháu quý hơn vàng
bạc, châu báu
Dạy học sinh kĩ năng sống qua hoạt động nhóm mà tôi vận dụng là mộthình thức thực hiện tốt việc dạy học phát huy tính tích cực và tương tác của họcsinh Học hợp tác theo nhóm các em được rèn luyện và phát triển kĩ năng làmviệc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vaitrò trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở làm việc hợp tác Khi học sinh hoạtđộng nhóm, tôi hướng dẫn, yêu cầu tất cả thành viên phải tham gia tích cực,mạnh dạn, không né tránh, các em được luân phiên nhau làm nhóm trưởng, luânphiên nhau báo cáo kết quả hoạt động của nhóm mình, tránh không để tình trạngdạy như trước đây mình nhóm trưởng làm việc, các thành viên khác chỉ ngồinghe dẫn đến các em bị thụ động
Bản thân tôi đã tích cực nghiên cứu bài, lựa chọn phương pháp dạyphù hợp và thực sự quan tâm rèn kĩ năng sống cho học sinh thông qua môn Tựnhiên xã hội Điều này được thể hiện rõ qua từng hoạt động, học sinh được thựchành, trải nghiệm, được rèn kĩ năng sống một cách tự nhiên không gò ép Thôngqua thực hành từng tình huống cụ thể Tôi nhận thấy qua những bài học các emgiao tiếp tự nhiên trong nhóm học tập, nhận biết và có kỹ năng phân tích, tổnghợp, hiểu biết, phân loại được một số cây, loài vật sống dưới nước, trên cạn…
Trang 10Các em say sưa thảo luận nhóm, được nói những hiểu biết của mình Từ đó giúpcác em yêu thiên nhiên, biết cách chăm sóc, bảo vệ, quý trọng các loài cây, convật trong thiên nhiên…
Ví dụ: Bài 25: Một số loài cây sống trên cạn Bài 26: Một số loài cây sống
nước và nêu những hiểu biết của mình)
Nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được tích hợp vào nhiều mônhọc nhưng do đặc trưng riêng môn Đạo đức có khả năng giáo dục nhiều kĩ năngsống đối với học sinh Nâng cao chất lượng dạy học môn đạo đức luôn được tôiquan tâm để giúp học sinh hình thành những kỹ năng sống cơ bản như: ý thức
kỷ luật, thái độ giao tiếp ứng xử như chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi; nói lời yêu cầu,
đề nghị; ứng xử khi đến nhà người khác Biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp vớicác tình huống đạo đức đơn giản trong cuộc sống Biết cách từ chối khi bị rủ rêlôi kéo làm những việc sai trái Biết cách hợp tác với bạn bè và mọi người xungquanh khi thực hiện hoạt động tập thể…Điều này không chỉ thể hiện trong nộidung môn học mà còn thể hiện ở phương pháp dạy học đặc trưng của môn học.Chính vì vậy, quá trình dạy học tiết đạo đức, tôi đã tổ chức cho học sinh thựchiện các hoạt động phong phú đa dạng như kể chuyện theo tranh, quan sát tranh
Trang 11ảnh, xử lý tình huống, chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ, vẽ tranh,sưu tầm tranh ảnh
Ví dụ: Tiết Đạo đức lớp 2 - Bài: Trả lại của rơi ( Tiết 2 )
Hoạt động: Xử lý tình huống.
Tôi chia nhóm cho học sinh đóng vai xử lý tình huống (mỗi nhóm xử lýmột tình huống) nội dung như sau:
* Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây ? Vì sao ?
a, Em làm trực nhật lớp và nhặt được quyển truyện của bạn nào đó để quêntrong ngăn bàn
b, Giờ ra chơi, em nhặt được một chiếc bút rất đẹp ở sân trường
c, Bạn em nhặt được của rơi nhưng không chịu trả lại người mất
* Kết quả xử lý tình huống được học sinh đưa ra như sau:
a, Em sẽ trả lại quyển truyện cho bạn để quên
b, Em sẽ nộp lại cho cô giáo chủ nhiệm hoặc cô Lưu Thị Hiền ( GV tổng phụ trách đội ) hoặc bạn Thảo Anh ( Liên đội trưởng) để sáng thứ hai thông báo
trước cờ và trả lại cho bạn bị mất
c, Em sẽ nói với bạn không nên tham của rơi, hãy trả lại cho người bị mất Khi lấy ý kiến tán thành hay không tán thành với các cách ứng xử trên (nếután thành giơ thẻ đỏ, không tán thành giơ thẻ xanh) 100% học sinh giơ thẻ đỏ.Như vậy thông qua việc sắm vai, tôi đã giáo dục học sinh kĩ năng giải quyết vấn
đề trong tình huống nhặt được của rơi Nhặt được của rơi trả lại người mất là nộidung được tuyên truyền, giáo dục không chỉ trong tiết học Đạo đức mà còn đượcgiáo viên Tổng phụ trách Đội Nhà trường thường xuyên phát động trong các tiếtchào cờ đầu tuần Đồng thời tôi đã kịp thời biểu dương những học sinh nhặtđược của rơi trả lại người mất, dù đó chỉ là cái thước kẻ, cái bút chì hoặc chỉ
2000 đồng, 5000 đồng Theo thống kê của em lớp trưởng từ tuần Một đầu nămhọc đến hết tháng 3 năm 2017 số lượt học sinh lớp 2A nhặt được của rơi tìmcách trả lại cho người mất là: 16 đồ dùng học tập, sách vở là 19 lượt; áo phaođồng phục là 17 lượt, tiền mặt 9 lượt = 182 000 đồng Tuy về giá trị kinh tếkhông lớn, nhưng giá trị lớn lao mà chúng tôi nhận được đó là tôi đã giáo dụccho các em biết giải quyết đúng vấn đề trong tình huống nhặt được của rơi
Tóm lại: Với cách làm trên, kết quả cho thấy bản thân đã vận dụng các
phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để không những truyền tải kiến thức màcòn giúp các em được rèn luyện một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng tự tin, sựmạnh dạn, kĩ năng hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ học tập, kĩ nănglắng nghe tích cực, biết giơ tay phát biểu đúng lúc, biết phân tích đánh giá đi đếnkết luận đúng, sai trước mỗi tình huống cụ thể…
* Giải pháp 3: Tăng cường giáo dục kỹ năng sống thông qua việc tổ chức cho học sinh tích cực tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp.
a, Tổ chức thường xuyên các trò chơi dân gian.
Trò chơi dân gian có tác dụng rất bổ ích đối với mỗi học sinh, không chỉ rènluyện cho các em khoẻ mạnh về thể chất, kĩ năng ứng xử hợp lý các tình huốngtrong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm mà còn gópphần giáo dục học sinh về tinh thần tập thể, tinh thần kỉ luật, ý chí vươn lêngiành chiến thắng, rèn luyện thể chất, sức mạnh, sức dẻo dai và sức chịu đựng
Trang 12của con người, khả năng ứng xử văn hoá, tính tự lập, chủ động, sự phán đoán, óc
tư duy sáng tạo Đặc biệt là biết yêu thương con người, yêu thiên nhiên cuộcsống xung quanh mình, góp phần ngăn chặn không va chạm với những trò chơitrực tuyến gây nguy hiểm và các tệ nạn xã hội khác Tôi tổ chức các trò chơi dângian trong các buổi sinh hoạt cuối tuần, các tiết hoạt động tập thể… Các buổisinh hoạt theo chủ điểm từng tháng hoặc kỉ niệm các ngày lễ lớn trong năm lànội dung bắt buộc không thể thiếu khi lên kế hoạch tổ chức thực hiện Nội dunghoạt động ngoài giờ lên lớp của lớp 2 gồm 9 chủ đề theo từng tháng như sau:
STT Tháng Chủ điểm
1 9 Mái trường thân yêu của em
2 10 Vòng tay bạn bè
3 11 Biết ơn thầy giáo, cô giáo
4 12 Uống nước nhớ nguồn
5 1 Ngày Tết quê em
6 2 Em yêu Tổ quốc Việt Nam
7 3 Yêu quý mẹ và cô giáo
8 4 Hòa bình và hữu nghị
9 5 Bác Hồ kính yêu.
( Trích: Hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp)
Ví dụ: Để rèn luyện cho học sinh tính phán đoán và óc quan sát, tôi tổ chức
cho học sinh chơi trò: “Bịt mắt bắt dê” Rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo, pháthuy tinh thần đoàn kết, tôn trọng kỉ luật và khả năng đối đáp tổ chức cho họcsinh chơi các trò: “Rồng rắn lên mây”, “ Kéo co”, “Cướp cờ”…
- Rèn luyện khả năng tính toán, phán đoán chính xác tôi tổ chức cho họcsinh được chơi trò: “Chơi chuyền”, “Chơi ô ăn quan”…
Có thể nói trò chơi dân gian luôn đi vào đời sống tâm hồn của các em họcsinh vì các trò chơi thường đơn giản, không cầu kì, có thể chơi dễ dàng ở mọilúc, mọi nơi, đồ vật phục vụ trò chơi dân gian rất dễ tìm, dễ làm vì đó chỉ là sợidây, hòn sỏi …các em có thể nhặt ở sân trường, ở trong vườn trường là có thểlập được một hội chơi Khi tham gia chơi giúp các em thư giãn, bớt căng thẳngsau những giờ học văn hoá Vì vây, học sinh rất ham thích vui chơi Hiện nay,tại địa phương Thị Trấn, các trò chơi dân gian không chỉ tổ chức ở trường màcòn được các em chơi tại thôn xóm, tại nhà văn hoá mỗi Tiểu khu trong cácngày lễ, ngày nghỉ…