Số phận con người 6 bước, 5 hoạt động

Kiến thức: Giúp học sinh: - Nắm vững cuộc đời và sự nghiệp của Sôlôkhôp - Có những kiến thức chung về tác phẩm Số phận con người hoàn cảnh ra đời, tóm tắt và vị trí đoạn trích.. - Hiểu

Tiết 82 SỐ PHẬN CON NGƯỜI (Tiết 1)

Đọc văn: (Sô-lô-khốp)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức: Giúp học sinh:

- Nắm vững cuộc đời và sự nghiệp của Sôlôkhôp

- Có những kiến thức chung về tác phẩm Số phận con người (hoàn cảnh ra đời, tóm

tắt) và vị trí đoạn trích

- Hiểu được sự thật khốc liệt của chiến tranh và bản lĩnh vượt lên trên số phận của người lính Xô viết thời hậu chiến; tính cách Nga kiên cường thông qua việc bước đầu tìm hiểu hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật chính Xô-cô-lôp

- Bút pháp hiện thực táo bạo và nghệ thuật truyện ngắn của Sô-lô-khốp (xây dựng cốt truyện, chi tiết, nhân vật )

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng đọc- hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại( văn bản tự sự, truyện dịch)

- Kĩ năng giải quyết tình huống, tư duy sáng tạo trong việc thực hiện các nội dung của bài học

- Kĩ năng vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã học để viết đoạn văn nghị luận về

số phận con người; rút ra những bài học về cách sống từ bài học và liên hệ, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống của bản thân

3 Thái độ:

- Biết đồng cảm, chia sẻ với những con người có số phận không may mắn

- Có tấm lòng nhân hậu chan chứa yêu thương

- Tin tưởng rằng với ý chí, nghị lực và tấm lòng nhân ái con người có thể khắc phục mọi khó khăn gian khổ, vượt qua số phận éo le

4 Định hướng năng lực:

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực hợp tác

- Năng lực tự học

- Năng lực sáng tạo

- Năng lực giao tiếp tiếng Việt

- Năng lực thẩm mĩ

II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ:

Tìm hiểu

chung

- Biết những nét chính về tác giả Sô-lô-khốp

- Nhận ra hoàn cảnh sáng tác tác phẩm “Số phận con người”

- Xác định vị

- Hiểu được những biểu hiện của phong cách nghệ thuật Sô-lô-khốp

- Hiểu được tác động của hoàn cảnh ra đời đến việc thể hiện nội dung tư tưởng

- Vận dụng những hiểu biết

về tác giả, tác phẩm để phân tích đoạn trích

- Nhận xét về phong cách nghệ thuật tác giả Sô-lô-khốp

- Vận dụng những hiểu biết về tác giả, tác phẩm để viết bài làm văn nghị luận văn học

trí đoạn trích của tác phẩm.

Đọc hiểu

văn bản

- Xác định chi tiết về hình tượng nhân vật Xô-cô-lốp

(trong chiến tranh và sau chiến tranh)

- Hiểu ý nghĩa chi tiết về nhân vật Xô-cô-lốp

- Đánh giá, khái quát về số phận của nhân vật Xô-cô-lốp

- Vận dụng những hiểu biết về nhân vật và tác phẩm

để viết bài làm văn nghị luận văn học (phân tích nhân vật)

Luyện tập

- Xác định được những việc sẽ làm nếu

ở vào hoàn cảnh tương tự của nhân vật

- Viết được đoạn văn giải quyết tình huống nếu ở vào hoàn cảnh tương tự của nhân vật

- Từ việc phân tích nhân vật HS biết liên hệ, rút ra những bài học cho bản thân, biết điều chỉnh những suy nghĩ, hành vi của bản thân để hoàn thiện mình

III CHUẨN BỊ:

1 Học sinh: Tìm hiểu trước khi học, đọc tác phẩm, soạn bài, sgk

2 Giáo viên: SGK và sách chuẩn kiến thức Ngữ văn12, thiết kế kế hoạch dạy học, bảng phụ, máy tính, tivi, phiếu học tập,

V PHƯƠNG PHÁP- KĨ THUẬT DẠY HỌC:

1 Phương pháp

- Tổ chức HS thuyết trình trước lớp

- Định hướng HS phân tích bằng câu hỏi gợi mở, câu hỏi nêu vấn đề

- Tổ chức HS tự bộc lộ tự nhận thức bằng các hoạt động liên hệ

2 Kĩ thuật dạy học

- Kĩ thuật viết tích cực

- Thông tin phản hồi trong quá trình dạy học

- Kỹ thuật tia chớp

- Kỹ thuật chia nhóm; giao nhiệm vụ

- Kỹ thuật đặt câu hỏi

IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định lớp

2 Dạy bài mới

Kĩ năng/năng lực cần đạt HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

Hình thức: cả lớp

Kĩ thuật: Tia chớp

- GV cho HS nghe một đoạn nhạc Nga

để tạo không khí cho buổi học

- GV tổ chức cho HS tham gia trò

chơi: Văn học Nga trong trái tim tôi.

HS nối đúng tên các tác giả và tác phẩm tương ứng thuộc văn học Nga

- Kĩ năng: nhận diện vấn đề

- Năng lực: giao tiếp và giải quyết

+ Cách chơi: Trong vòng 2 phút, HS

nối tên tác giả đúng với tác phẩm trên

slide HS trả lời đúng, GV cho điểm

thưởng

- Trên cơ sở đó GV dẫn dắt vào bài

vấn đề

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hướng dẫn HS tìm hiểu chung:

* Hình thức: cá nhân/nhóm

* Kĩ thuật: đặt câu hỏi, hỏi và trả lời,

phản hồi thông tin, trình bày 1- 2 phút

*TT1: Tìm hiểu khái quát về tác giả:

- GV nêu câu hỏi:

+ Dựa vào phần tìm hiểu về tác giả đã

chuẩn bị ở nhà, em hãy giới thiệu khái

quát về tác giả Sô-lô-khốp?

- HS cử đại diện thuyết trình

- GV nhận xét, chốt ý

*TT2: Tìm hiểu khái quát về tác

phẩm:

- GV đặt câu hỏi:

+ Nêu hoàn cảnh sáng tác và vị trí

của truyện ngắn “Số phận con người”

trong nền văn học Xô Viết?

- HS trả lời cá nhân

- GV nhận xét, chốt ý

- GV nêu yêu cầu:

+ Ai có thể tóm tắt được truyện ngắn

này?

- HS tóm tắt

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Mi-khai-in A-lếch-xan-đrô-vích Sô-lô- khốp (1905- 1984)

- Xuất thân trong gia đình lao động- vùng sông Đông – Nga

- Nhà văn lỗi lạc, nhà hiện thực

vĩ đại: Giải thưởng Lê- nin, giải thưởng quốc gia, giải thưởng Nô- ben về văn học

- Luôn viết đúng sự thật khi phản ánh những bức tranh thời đại rộng lớn, những cảnh đời, chân dung số phận đau thương

Tác phẩm luôn có sự hoà trộn giữa chất bi và chất hùng, chất

sử thi và chất tâm lí

- Tác phẩm:

+ Sông Đông êm đềm, + Thảo nguyên xanh + Truyện Sông Đông

2 Tác phẩm: Số phận con

người

a Hoàn cảnh ra đời:

- Ra đời vào năm 1957, khi bầu không khí xã hội tràn đầy tinh thần dân chủ; Văn học Nga và văn học thế giới rộ lên xu hướng tìm hiểu số phận con người

b Vị trí trong nền văn học:

- TP cột mốc quan trọng mở ra chân trời mới cho văn học Nga:

thể hiện cách nhìn cuộc sống

và chiến tranh một cách toàn diện, chân thực

- Truyện có một dung lượng tư tưởng lớn khiến cho có người

- Kĩ năng: Nhận diện vấn đề, đọc sách

- Năng lực: giải quyết vấn đề và giao tiếp

- Kĩ năng phát hiện, lí giải vấn đề, trình bày vấn đề theo yêu cầu

Mùa xuân năm 1946, trên đường đi công tác,

nhà văn gặp lái xe An-đrây Xô-cô-lốp, 46

tuổi và bé Va-ni-a chừng 5, 6 tuổi Xô-cô-lốp

kể lại cho tác giả nghe về cuộc đời đau khổ

của mình: Khi chiến tranh bùng nổ, anh ra

trận, để lại người vợ và ba con Sau một năm

chiến đấu, anh bị thương hai lần, tiếp đó là

hai năm bị bắt làm tù binh Năm 1944, bọn

phát xít thua to, phải huy động cả tù binh làm

lái xe cho chúng Nhân cơ hội đó, Xô-cô-lốp

đã cướp xe, bắt sống tên thiếu tá phát xít,

chạy về phía Hồng quân Đến lúc đó anh mới

hay tin vợ và hai con gái bị bom phát xít giết

hại từ giữa năm 1942 Anh chỉ còn con trai

A-na-tô-li, một học sinh giỏi toán, giờ là đại

úy pháo binh Hai cha con cùng tiến đánh

Béc-lin, sào huyệt của bọn phát xít Đúng

ngày chiến thắng, ngày 9 – 5 – 1945, một tên

thiện xạ Đức đã bắn chết A-na-tô-li, niềm hi

vọng cuối cùng của Xô-cô-lốp Kết thúc

chiến tranh, Xô-cô-lốp giải ngũ, anh làm lái

xe cho một đội vân tải, sống cô độc tại một

huyện lị Tại đây, anh gặp cậu bé Va-ni-a mồ

côi, không nơi nương tựa Bố mẹ em đều

chết bởi chiến tranh Anh nhận Va-ni-a làm

con nuôi, yêu thương chăm sóc cậu bé vô

cùng chu đáo Dù Xô-cô-lốp vẫn bị ám ảnh

bởi những mất mát do chiến tranh nhưng anh

biết kìm nén, che giấu nỗi đau trước sự hồn

nhiên của Va-ni-a Hai con người, hai số

phận côi cút sống dựa vào nhau bởi tình yêu,

niềm tin cuộc sống.

- GV phát vấn:

+ Vậy tác phẩm viết về chủ đề gì?

- HS phát biểu chủ đề

- GV nhận xét, chốt ý

- GV phát vấn:

+ Em hãy cho biết vị trí của đoạn trích

mà ta đang học?

- HS trả lời

liệt nó vào loại tiểu thuyết anh

hùng ca.

c Tóm tắt:

Chủ đề: Tác phẩm viết về số phận bất hạnh của con người trong và sau chiến tranh, đồng thời ca ngợi tấm lòng nhân hậu,

ý chí kiên cường của con người Nga

3 Đoạn trích:

- Vị trí: Phần cuối TP

- Kĩ năng đọc, kĩ năng tóm tắt văn bản

- Kĩ năng phát hiện, lí giải vấn đề, trình bày vấn đề theo yêu cầu

Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản:

Hình thức: nhóm / cá nhân

Kĩ thuật: đặt câu hỏi, thông tin phản

hồi, trình bày 1 phút

- GV nêu câu hỏi:

+ Theo em, khi cuộc chiến tranh vệ

quốc nổ ra, Xô-cô-lốp đã trải qua

những việc gì, những nỗi đau gì?

- HS suy nghĩ, trả lời.

II Đọc- hiểu văn bản

1 Những số phận con người:

a An-đrây Xô-cô-lốp

- Trong chiến tranh:

+ Từ biệt gia đình để ra trận

+ Bị thương, bị bắt làm tù binh

+ Vợ và hai con gái bị bom giết hại

+ Con trai lớn hi sinh đúng

- Kĩ năng: Nhận diện vấn đề, đọc hiểu, phân tích nhân vật, làm việc nhóm

- Năng lực: giải quyết

- GV nhận xét, chốt lại.

- GV nêu câu hỏi:

+ Chiến tranh kết thúc, Xô-cô-lốp

phải trải qua những nỗi đau gì?

- HS suy nghĩ, trả lời.

- GV nhận xét, chốt lại.

- GV nêu yêu cầu:

+ Em hãy khái quát lại những mất mát

mà Xô-cô-lốp đã phải chịu do hậu quả

của chiến tranh?

- HS suy nghĩ, trả lời.

- GV nhận xét, tiểu kết.

ngày chiến thắng

- Chiến tranh kết thúc:

+ Không nhà cửa, không vợ con

+ Không dám trở về quê hương, ăn nhờ ở đậu nhà bạn

+ Chìm vào men rượu để tiêu sầu

+ Tâm hồn luôn bị giày vò bởi những kí ức của quá khứ:

• Đêm nào cũng chiêm bao

về những người thân quá cố

• Ban đêm thức giấc thì gối đẫm nước mắt

=> Chiến tranh đã tước đoạt tất

cả những gì quý giá nhất của Xô-cô-lôp

vấn đề, hợp tác, cảm thụ thẩm mĩ, giao tiếp

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

- Hình thức: cá nhân

- Kĩ thuật: dạy học dự án

Bài tập :

- GV nêu tình huống:

+ Nếu không may rơi vào hoàn cảnh

tương tự nhân vật Xô – cô –lốp em sẽ

làm gì (sống thế nào)?

- HS tìm cách xử lí, trả lời bằng cách

viết một đoạn văn nghị luận ra giấy

* LUYỆN TẬP

- HS trả lời đúng trọng tâm, suy nghĩ theo hướng tích cực

- Kĩ năng: nhận diện vấn đề, viết tích cực

- Năng lực: giải quyết vấn đề

*HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

- Hình thức: cá nhân

- Kĩ thuật: dạy học dự án

- GV nêu tình huống, HS tìm cách xử

lí Nếu còn thời gian thì làm ở lớp, nếu

không có thời gian HS sẽ làm vào vở

bài tập ở nhà đến tiết bám sát GV sẽ

kiểm tra

+ Nếu xung quanh em có người rơi

vào hoàn cảnh tương tự nhân vật Xô –

cô –lốp em sẽ làm gì để giúp họ vượt

lên số phận?

- HS trả lời đúng trọng tâm, suy nghĩ theo hướng tích cực

- Kĩ năng: nhận diện vấn đề, phân tích vấn đề

- Năng lực: giải quyết vấn đề, giao tiếp

* HOẠT ĐỘNG 5: TÌM TÒI MỞ RỘNG

- Hình thức: cá nhân

- Kĩ thuật: dạy học dự án

- GV yêu cầu HS:

+ Về nhà tìm đọc toàn bộ tác phẩm

“Mẹ tháo khăn phủ mặt cho chồng Con cởi áo liệm thân cho bố

Mẹ con ẵm cha đi nằm ở chân rừng Máu đầy tay, nước tràn đầy mặt.”

- Kĩ năng: nhận diện vấn đề, viết tích cực

+ Tìm những câu thơ, đoạn văn viết về

chiến tranh và những mất mát đau

thương mà nó gây ra cho con người

qua những tác phẩm đã học hoặc đã

đọc

+ Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận

của anh/chị về nhân vật Xô – cô –lốp

- HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà

(Dọn Về Làng – Nông Quốc Chấn)

“…Tnú không cứu được vợ con Tối

đó Mai chết Còn đứa con thì đã chết rồi.” “Mười đầu ngón tay Tnú đã thành mười ngọn đuốc…”

(Rừng Xà Nu- Nguyễn Trung Thành)

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ Chiến trường đi chẳng tiếc đời

xanh.” (Tây Tiến – Quang Dũng)

“Lấy chồng thời chiến trinh Mấy người đi trở lại

Lỡ khi mình không về Thì thương người vợ chờ

Bé bỏng chiều quê.

Nhưng không chết người trai khói lửa

Lại chết người em gái nhỏ hậu phương.”

(Màu Tím Hoa Sim – Hữu Loan)

- Năng lực: giải quyết vấn đề, tự học

VII HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC

1 Nắm vững những kiến thức cơ bản về tác giả, tác phẩm và đoạn trích

2 Hoàn tất các bài tập về nhà

3 Chuẩn bị bài cho tiết sau:

1 Những số phận con người

b Bé Va-ni-a

2 Con người vượt lên số phận

3 Lời bình luận ngoại đề của người kể chuyện

III Tổng kết

1 Nội dung:

2 Nghệ thuật

- Hãy tưởng tượng và viết tiếp một đoạn văn về cuộc sống tương lai của hai bố con An-đrây Xô-cô-lốp

- Đọc nhiều lần đoạn cuối : “Hai con người côi cút, […] những giọt nước mắt đàn ông hiếm hoi nóng bỏng lăn trên má anh” để thấy được ý chí và nghị lực, niềm tin ở tương lai của người dân Xô viết sau chiến tranh cũng như bút pháp trữ tình đằm thắm của Sô-lô-khốp