HOẠT DỘNG QUẢN LY AN TOAN bức xạ

Tuy nhiên theo phân cấp, các Sở này chỉ quản lý việc ứng dụng các thiết bị bức xạ trong y học để chụp và chẩn đoán bệnh trên địa bàn; việc quản lý ứng dụng các thiết bị bức xạ trong các

HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ AN TOÀN BỨC XẠ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Nguyễn Thị Quỳnh Trang

Ngày nay, việc ứng dụng năng lượng nguyên tử vào các hoạt động kinh tế

-xã hội ngày càng phổ biến Có thể kể đến như ứng dụng các thiết bị bức xạ trong

y học để chụp và chẩn đoán bệnh (Máy X- quang, Máy Chụp Cắt Lớp Vi Tính, Máy Chụp X-Quang Y Tế Di Dộng, Máy Tăng Sáng Truyền Hình, Máy CT, Máy chụp can thiệp mạch máu DSA) hay việc các thiết bị bức xạ được sử dụng

để soi chiếu hành lý, hàng hóa, nhằm đảm bảo an ninh (tại các sân bay) và việc

sử dụng công nghệ bức xạ trong các lĩnh vực thủy hải sản, nông sản (chiếu xạ kiểm dịch xuất khẩu) cũng như công nghiệp để mang lại hiệu quả kinh tế Tuy nhiên các hoạt động sử dụng thiết bị bức xạ cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường, đặc biệt khi các quy định về quản

lý an toàn không được tuân thủ chặt chẽ Bài viết này sẽ xem xét công tác quản

lý nhà nước đối với an toàn bức xạ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý

Các hoạt động sử dụng thiết bị bức xạ cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây

ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường

Thẩm quyền cấp phép

Theo Luật năng lượng nguyên tử năm 2008, ở cấp độ địa phương, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử theo phân cấp của Chính phủ Theo đó, Sở Khoa học và Công nghệ các thành phố tổ chức các bộ phận và cán bộ chuyên trách quản lý về năng lượng bức xạ Tuy nhiên theo phân cấp, các Sở này chỉ quản lý việc ứng dụng các thiết bị bức xạ trong y học để chụp và chẩn đoán bệnh trên địa bàn; việc quản lý ứng dụng các thiết bị bức xạ trong các lĩnh vực khác thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Khoa học Công nghệ và Cục An toàn bức xạ và Hạt nhân

Nói cách khác, các Sở Khoa Học Công Nghệ chỉ thực hiện 7 thủ tục cấp phép liên quan đến việc sử dụng thiết bị X-quang chụp chẩn đoán trong y tế, bao gồm:

1 Cấp chứng chỉ nhân viên bức xạ

2 Cấp lại chứng chỉ nhân viên bức xạ

3 Cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế

4 Gia hạn Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế

5 Cấp lại giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế

6 Sửa đổi giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế

7 Khai báo thiết bị X-quang

Việc cấp phép cho các nguồn bức xạ khác như thiết bị phát tia X dùng trong soi chiếu an ninh, đo mức trong công nghiệp, máy gia tốc… thuộc thẩm quyền của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân

Các tổ chức trong hệ thống quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử

Mặt được trong hoạt động quản lý an toàn bức xạ trên địa bàn

Tính đến cuối năm 2015, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã có 56 cơ sở X-Quang y tế, 12 cơ sở bức xạ thuộc thẩm quyền cấp phép của Cục An toàn Bức

xạ và Hạt nhân, 02 cơ sở cung cấp dịch vụ hỗ trợ năng lượng nguyên tử, 210 nguồn bức xạ tổng cộng và khoảng 300 nhân viên bức xạ Trong thời gian qua, chưa có hiện tượng mất an toàn, an ninh nguồn phóng xạ đối với các cơ sở có nguồn phóng xạ trên địa bàn thành phố

Trong năm 2016, lần diễn tập cấp thành phố đầu tiên để ứng phó sự cố bức xạ đã diễn ra thành công với sự tham gia của 143 nhân sự đến từ 08 cơ quan trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Y tế, Sở Tài Nguyên và Môi trường, Sở Công Thương, Công an thành phố, Cảnh sát Phòng cháy và Chữa cháy thành phố, Bộ đội Biên phòng thành phố, Bộ Chỉ huy Quân

sự thành phố) 57 đại biểu đại diện các sở, ban, ngành, các cơ sở có nguồn bức xạ trên địa bàn thành phố, và Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương thuộc Vùng Kinh tế trọng điểm Miền Trung Thông qua diễn tập, đã đánh giá được sự phù hợp của Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân cấp thành phố đối với thực tiễn, khả năng chỉ đạo điều hành theo từng giai đoạn, khả năng tác nghiệp của các lực lượng ứng phó và công tác truyền đạt thông tin giữa các tổ chức tham gia ứng phó Thông qua diễn tập, các lực lượng ứng phó của thành phố

cũng đã có kinh nghiệm để chủ động ứng phó kịp thời khi có sự cố bức xạ và hạt nhân xảy ra, giảm thiểu hậu quả sự cố và các tác động bức xạ trên địa bàn thành phố

Bên cạnh đó, công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý an toàn bức xạ cũng được chú trọng Đội ngũ cán bộ quản lý được tham gia các khóa quan trắc phóng xạ môi trường, các khóa đào tạo quốc gia về kỹ thuật phát hiện phóng xạ

và kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ Đồng thời thành phố tổ chức các lớp đào tạo

an toàn bức xạ cho đội ngũ nhân viên bức xạ thuộc các cơ sở bức xạ trên địa bàn, giúp cập nhật kiến thức mới về an toàn bức xạ, và giúp các cơ sở đủ điều kiện để xin cấp phép tiến hành công việc bức xạ

Quy trình thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử

Đặc biệt, công tác cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử đạt được nhiều thành tựu Đến nay, công dân, tổ chức đã có thể dễ dàng tiếp cận thông tin về quy trình, hồ sơ để thực hiện các thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại bảng niêm yết hoặc máy tra cứu thông tin đặt tại bộ phận một cửa của trung tâm hành chính Đà Nẵng hoặc có thể tra cứu trên hệ thống thông tin chính quyền điện tử của thành phố Trong trường hợp có thắc mắc trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, cá nhân/tổ chức cũng có thể liên lạc cơ quan chức năng để được hướng dẫn

Không chỉ đơn giản hóa các thủ tục và trả hồ sơ đúng hoặc sớm hẹn, thời gian giải quyết các thủ tục cũng được rút ngắn đáng kể Nhìn chung, thời gian thực hiện của các thủ tục được rút ngắn ½ so với quy định của trung ương Đặc biệt thủ tục Gia hạn Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế có lượng thời gian thực hiện được rút ngắn cao nhất, giảm 3/4 so với quy định của trung ương, còn 15 ngày làm việc Thời gian thực hiện thủ tục này cũng nhanh hơn các địa phương khác; cụ thể như nhanh hơn ½

so với thời gian thực hiện thủ tục ở thành phố Hồ Chí Minh (30 ngày)

của trung ương

Quy định của Đà Nẵng

1 Cấp chứng chỉ nhân viên bức xạ 10 ngày làm việc 5 ngày làm việc

2 cấp lại chứng chỉ nhân viên bức xạ 10 ngày làm việc 5 ngày làm việc 3

Cấp Giấy phép tiến hành công việc

bức xạ sử dụng thiết bị X-quang

chẩn đoán trong y tế

30 ngày làm việc 15 ngày làm việc

4

Gia hạn Giấy phép tiến hành công

việc bức xạ sử dụng thiết bị

X-quang chẩn đoán trong y tế

60 ngày làm việc 15 ngày làm việc

5

Cấp lại giấy phép tiến hành công

việc bức xạ sử dụng thiết bị

X-quang chẩn đoán trong y tế

10 ngày làm việc 5 ngày làm việc

6

Sửa đổi giấy phép tiến hành công

việc bức xạ sử dụng thiết bị

X-quang chẩn đoán trong y tế

10 ngày làm việc 5 ngày làm việc

7 Khai báo thiết bị X-quang 05 ngày làm việc 03 ngày làm việc

So sánh quy định về thời gian thực hiện thủ tục

của thành phố Đà Nẵng với trung ương

Bên cạnh rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, thành phố cũng đã cụ thể hóa chi phí thực hiện chi tiết hơn so với trung ương Cụ thể, ở thủ tục Cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế, Đà Nẵng đã bổ sung quy định mức thu phí cho trường hợp Cơ sở bức xạ đề nghị cấp Giấy phép tiến hành một công việc có nhiều máy X-quang hoặc Giấy phép tiến hành đồng thời nhiều công việc bức xạ Theo đó:

a) Đối với Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng từ 2 (hai) đến 3 (ba) máy X-Quang hoặc Giấy phép tiến hành từ 2 (hai) đến 3 (ba) công việc bức

xạ thì áp dụng mức thu bằng 95% mức thu quy định

b) Đối với Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng từ 4 (bốn) đến 5 (năm) máy X-Quang hoặc Giấy phép tiến hành từ 4 (bốn) đến 5 (năm) công việc bức xạ thì áp dụng mức thu bằng 90% mức thu quy định

c) Đối với Giấy phép tiến hành công việc bức xạ sử dụng từ 6 (sáu) máy X-quang hoặc Giấy phép tiến hành từ 6 (sáu) công việc bức xạ trở lên thì áp dụng mức thu bằng 85% mức thu quy định

Mặt hạn chế trong hoạt động quản lý an toàn bức xạ trên địa bàn

Tuy nhiên công tác quản lý an toàn bức xạ trên địa bàn thành phố thời gian qua cũng gặp phải một số khó khăn, hạn chế như việc chưa rõ ràng trong cơ chế phối hợp quản lý giữa cấp Bộ và địa phương cũng như còn tồn tại nguy cơ mất an toàn phóng xạ

Nhìn chung, các cơ quan chức năng đã có những nỗ lực trong việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để phát triển các ứng dụng năng lượng nguyên tử Nhờ đó mà hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về năng lượng nguyên tử đã dần dần được hình thành Tuy nhiên cơ chế phân cấp quản lý vẫn chưa hoàn thiện và đồng bộ nên gây khó khăn và lúng túng cho địa phương trong thực tiễn quản lý Cụ thể là đối với các nguồn bức xạ khác thuộc thẩm quyền cấp phép của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Chương II Thông tư số 08/2010/TT-KHCN ngày 22 tháng 7 năm 2010 của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định các cơ sở có nguồn phóng xạ phải khai báo nguồn phóng xạ với Cục

An toàn bức xạ và hạt nhân trong vòng 07 ngày nhưng không có yêu cầu phải khai báo cho Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương Điều này gây không ít khó khăn cho hoạt động quản lý an toàn bức xạ trên địa bàn thành phố

Bên cạnh đó, công tác thanh, kiểm tra hoạt động an toàn bức xạ hạt nhân tại các cơ sở có sử dụng nguồn, thiết bị bức xạ trong khoảng thời gian 2015-2016

đã phát hiện một số vi phạm liên quan đến việc sử dụng giấy phép thiết bị bức

xạ hết hiệu lực và sử dụng thiết bị bức xạ trong y tế không tổ chức kiểm định định kỳ Một số cơ sở vẫn chưa nhận thức tốt về công tác bảo đảm an toàn bức xạ

Trong việc quản lý các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng hiện có 03 cơ sở đang lưu giữ 07 nguồn phóng xạ đã qua sử dụng Các cơ sở này được thành phố hướng dẫn liên hệ với Cục An toàn Bức xạ

và Hạt nhân làm thủ tục cấp phép lưu giữ nguồn phóng xạ theo quy định hiện hành Tuy nhiên việc tổ chức theo dõi phát hiện nguồn phóng xạ ở các cơ sở tái chế sắt thép còn gặp khó khăn do trang thiết bị không đầy đủ Có khoảng 90% nguồn nguyên liệu nhập khẩu được đo đánh giá nhiễm bẩn phóng xạ trong khi khoảng 10% nguyên liệu trong nước chưa có biện pháp phát hiện nguồn phóng

xạ hiệu quả

Mặt khác, các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng hầu hết đều do cơ sở tiến hành công việc bức xạ tự lưu giữ, quản lý Tình trạng này dẫn đến nguy cơ mất

an toàn, an ninh nguồn phóng xạ do nguồn lực về con người, phương tiện của các cơ sở còn nhiều hạn chế Dù đa số các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng có cường độ phóng xạ yếu, có thể không đe dọa sức khỏe con người ở gần bằng chiếu tia bức xạ trực tiếp, nhưng vẫn có nguy cơ gây hại nếu bị phân tán trong môi trường, hoặc lọt vào cơ thể con người và tồn đọng trong thời gian dài

Không chỉ nguy hiểm với sức khỏe con người, việc quản lý lỏng lẽo các nguồn bức xạ đã qua sử dụng cũng đe dọa tình trạng an ninh khi mà các nguồn này vẫn còn phóng xạ và có thể bị lấy cắp Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết mỗi năm trên thế giới có từ 20 đến 40 vụ bị mất hoặc

bị đánh cắp, trong đó có những vụ số lượng phóng xạ tương đối lớn Cục trưởng Cục An toàn Bức xạ nước ta cũng cho biết: Hiện có hơn 6.000 nguồn phóng xạ các loại đã được cấp phép sử dụng và phân bố rải rác trong khoảng 80 cơ sở trên

cả nước Trong số nguồn phóng xạ được cấp phép kể trên, có đến 1.867 nguồn không còn sử dụng nữa Trong hai năm gần đây, các vụ mất nguồn phóng xạ đã xảy ra liên tiếp và được ghi nhận, cả nguồn có hoạt độ mạnh lẫn nguồn với hoạt

độ yếu Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, các vụ mất cắp chưa được ghi nhận tuy nhiên các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng cũng tiềm ẩn nguy cơ tương tự do khả năng quản lý còn hạn chế của các cơ sở trên địa bàn

Một số góp ý nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý an toàn bức

xạ trên địa bàn thành phố

1 Để góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn bức xạ, cần xem xét sự tăng cường phối hợp của địa phương trong việc tiếp nhận khai báo hoặc tham gia thẩm định cho các công việc bức xạ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nhưng thuộc thẩm quyền quản lý của Cục An toàn bức xạ và Hạt nhân Điều này giúp thành phố có thông tin và chủ động hơn trong việc ứng phó các

sự cố mất An toàn và An ninh nguồn phóng xạ trên địa bàn

2 Xem xét phân cấp cho các địa phương quản lý các nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm dưới trung bình hoặc trung bình trở xuống và các thiết bị bức

xạ có mức độ nguy hiểm tương đương thiết bị X-quang y tế như thiết bị soi chiếu an ninh, đo mức công nghiệp…

3 Xem xét cải cách hành chính về lĩnh vực an toàn bức xạ theo hướng quản lý chặt các khâu mang tính quyết định đến an toàn và an ninh nguồn phóng

xạ Đồng thời đơn giản hóa và bãi bỏ các quy định không cần thiết gây khó khăn cho cơ sở sử dụng nguồn phóng xạ và thiết bị bức xạ nói chung Cụ thể như xem xét bỏ nội dung quy định phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố đối với các cơ sở X-Quang vì nội dung này không cần thiết và phát sinh thủ tục con

4 Đối với các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng, hiện nay, IAEA đã xây dựng một phương pháp xử lý mới Theo đó, các nguồn phóng xạ sau khi thải loại phải được xử lý và đóng kiện thông qua một quá trình gọi là điều kiện hoá Việc gom lại một lượng lớn nguồn phóng xạ yếu bị thải loại và di chuyển về kho chứa quốc gia được thực hiện bởi một container di động với vỏ bọc kim loại Sau đó, các nguồn phóng xạ sẽ được di chuyển về và thả vào lỗ khoan bọc kim loại sâu hàng trăm mét dưới lòng đất để bảo quản an toàn vĩnh viễn Các nhà quản lý lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân Việt Nam ta cũng có thể xem xét công nghệ mới về thu gom và bảo quản nguồn phóng xạ của IAEA, xây dựng kho lưu giữ tập trung của quốc gia đối với các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng hoặc ngừng sử dụng nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn, an ninh nguồn phóng

xạ từ việc lưu giữ, quản lý các nguồn phóng xạ trên của các cơ sở tại địa phương

Các kỹ sư IAEA và Công ty An toàn phóng xạ Croatia thử nghiệm hệ thiết bị

chứa nguồn phóng xạ hoạt độ thấp

5 Cần có các quy định cụ thể về bảo đảm an toàn bức xạ đối với các cơ sở tái chế sắt thép phế liệu và thẩm quyền quản lý về an toàn bức xạ đối với các cơ

sở này

6 Nâng cao nhận thức về công tác bảo đảm an toàn bức xạ của các cơ sở

có nguồn phóng xạ trên địa bàn Đồng thời tiếp tục đẩy mạnh công tác thanh tra

an toàn bức xạ và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sở Khoa học Công nghệ Đà Nẵng (2016), Báo cáo công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân năm 2016

2.

http://nangluongvietnam.vn/news/vn/dien-hat-nhan-nang-luong-tai-tao/can-som-sua-doi-luat-nang-luong-nguyen-tu.html

3. http://vietnamnet.vn/vn/cong-nghe/tin-cong-nghe/can-quan-ly-nguon-phong-xa-da-qua-su-dung-the-nao-286931.html