’’ Hoạt động của học sinh Trả lời câu hỏi của giáo viên.. Hoạt động 2: Tìm hiểu lực ma sát trượt 20 phútHoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Đặt vấn đề: Tại sao khi chúng ta đi
Trang 1Tiết 12: LỰC MA SÁT
Ngày soạn: 23/8/2017 Ngày giảng dạy: 25/8/2017 Giáo viên: Trần Thanh Thuận
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Nêu được các đặc điểm của các lực ma sát (ma sát trượt, ma sát lăn, ma sát nghỉ)
- Viết được công thức của lực ma sát trượt
- Nêu một số cách làm giảm hoặc tăng ma sát
2 Kỹ năng
- Vận dụng được công thức của lực ma sát trượt để giải các bài tập tương tự như
ở bài học
- Giải thích được vai trò của lực ma sát nghỉ đối với việc đi lại của con người , động vật và xe cộ
II CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
Chuẩn bị 4 bộ dụng cụ thí nghiệm mỗi bộ gồm :
- Khối hình hộp chữ nhật (bằng gổ, nhựa,…) mắt khóe các lỗ để đựng quả cân
- Một số quả cân
- Một lực kế
- Một máng trượt
2 Học sinh
- Ôn lại những kiến thức đã học về ma sát ở lớp 8
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ (5 phút)
Hoạt động của giáo viên
Ổn định lớp
Nêu câu hỏi và yêu cầu học sinh
trả lời câu hỏi :
“ Nhắc lại lực đàn hồi, đặc điểm
của lực đàn hồi, phát biểu định luật
Húc? ’’
Hoạt động của học sinh
Trả lời câu hỏi của giáo viên
Các học sinh còn lại nghe bạn trả lời, nhận xét và bổ sung sau khi bạn trả lời xong
Trang 2Hoạt động 2: Tìm hiểu lực ma sát trượt (20 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Đặt vấn đề: Tại sao khi chúng ta
đi xe đạp khi dừng đạp thì sau một
thời gian xe sẽ dừng lại?
Ma sát là gì? Có bao nhiêu lực
ma sát?
Chia lớp học thành 4 nhóm để
tiến hành thí nghiệm
Đặt câu hỏi thảo luận nhóm: Thí
nghiệm đo độ lớn ma sát trượt cần
đo bao nhiêu lần và giá trị lực ma sát
trượt sẽ tính như thế nào?
Hướng dẫn học sinh làm thí
nghiệm kiểm tra các yếu tố ảnh
hưởng đến lực ma sát trượt
Bước 1: Móc lực kế vào một
khúc gỗ hình chữ nhật đặt trên bàn
Bước 2: Kéo lực kế theo phương
ngang cho khúc gỗ chuyển động gần
như thẳng đều
Bước 3: Ghi nhận số chỉ của lực
kế cũng chính là độ lớn lực ma sát
trượt tác dụng vào vật
Hướng dẫn học sinh trả lời câu
hỏi C1: Độ lớn lực ma sát trượt phụ
thuộc vào những yếu tố nào?
Trả lời: Do lực ma sát
Trả lời câu hỏi của giáo viên: Ma sát là một loại lực cản xuất hiện giữa các bề mặt vật chất, chống lại xu hướng thay đổi vị trí tương đối giữa hai bề mặt
Có ba loại lực ma sát:
+ Ma sát trượt
+ Ma sát lăn
+ Ma sát nghỉ
Ổn định theo vị trí nhóm
Thảo luận và cho câu trả lời: Cần
đo nhiều lần và lấy giá trị trung bình
Tiến hành thí nghiệm , ghi nhận kết quả thí nghiệm và rút ra kết luận
Rút ra kết luận:
Độ lớn lực ma sát trượt:
+ Không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc và tốc độ của vật
+ Tỉ lệ với độ lớn áp lực
+ Phụ thuộc vào vật liệu và tình trạng của hai mặt tiếp xúc
Thảo luận nhóm rồi trả lời:
Phụ thuộc vào áp lực lên mặt tiếp xúc, bản chất và các điều kiện bề mặt (độ nhám, độ sạch, độ khô, )
Trang 3Giới thiệu hệ số ma sát trượt
Hệ số tỉ lệ giữa độ lớn của lực ma
sát trượt và độ lớn của áp lực, kí
hiệu là
Giới thiệu bảng hệ số ma sát trượt
của một số cặp vật liệu (bảng 13.1
SGK 76)
Từ kiến thức về hệ số ma sát
trượt, yêu cầu học sinh rút ra cách
tính lực ma sát
của các mặt tiếp xúc
Ghi nhận nội dung về hệ số ma sát trượt
Công thức tính lực ma sát:
Hoạt động 3: Tìm hiểu ma sát lăn (5 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Đặt các câu hỏi, yêu cầu học sinh
hoạt động thảo luận theo 4 nhóm để
trả lời
Lực ma sát lăn xuất hiện khi nào?
Lấy ví dụ?
Nhắc lại về ma sát lăn
Lực ma sát lăn xuất hiện khi một
vật lăn trên mặt một mặt khác , để
cản lại chuyển động lăn của vật
Hướng dẫn học sinh trả lời câu
hỏi C2
Búng cho hòn bi lăn trên mặt sàn
nằm ngang
a) Tại sao hòn bi lăn chậm dần?
b) Tại sao hòn bi lăn được một
quãng đường xa mới dừng lại?
Giới thiệu cách làm giảm ma sát
Khi vật này lăn trên vật kia
Ví dụ: Xe ô tô đang lăn bánh trên đường
Do hòn bị chịu tác dụng lực ma sát lăn
Do lực ma sát lăn rất nhỏ
Trang 4trượt khi có hại.
Trong trường hợp ma sát trượt có
hại thì người ta thường dùng con lăn
hay ổ bi đặt vào giữa hai mặt tiếp
xúc
Hoạt động 4: Tìm hiểu ma sát nghỉ (10 phút)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Hướng dẫn học sinh làm thí
nghiệm nhận biết ma sát nghỉ
Làm lại thí nghiệm từng bước cho
học sinh, nêu đặc điểm của lực ma
sát nghỉ
Bước 1: Móc lực kế vào một
khúc gỗ hình chữ nhật đặt trên bàn
Bước 2: Kéo lực kế theo phương
ngang một lực nhỏ rồi tăng dần
Cho học sinh thảo luận nhóm so
sánh độ lớn ma sát nghỉ cực đại và
lực ma sát trượt
Giới thiệu vai trò của lực ma sát
nghỉ
Giữ cho vật đứng yên trên bề mặt
đó khi vật bị một lực tác dụng song
song với mặt tiếp xúc
Cho học sinh lấy các ví dụ làm
tăng ma sát có ích
Quan sát thí nghiệm
Rút ra đặc điểm của lực ma sát nghỉ:
+ Có hướng ngược với hướng của lực tác dụng song song với mặt tiếp xúc, độ lớn bằng độ lớn của lực tác dụng, khi vật còn chưa chuyển động
+ Khi lực tác dụng song song với mặt tiếp xúc lớn hơn một giá trị nào
đó thì vật sẽ trượt Điều đó chứng tỏ lực ma sát nghỉ có độ lớn cực đại bằng giá trị này
So sánh: Lực ma sát nghỉ cực đại lớn hơn lực ma sát trượt
Ghi nhận vai trò của lực ma sát nghỉ
Lấy các ví dụ về cách làm tăng
ma sát có ích: làm các rãnh, khía, nụ gai ở giày, dép, bánh xe, lưỡi cưa
Trang 5IV CỦNG CỐ, DẶN DÒ
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Cho học sinh giải bài tập ví dụ:
Bài 5/SGK 78,79
Nêu câu hỏi và bài tập về nhà:
làm các bài tập 6,7/SGK 79
Yêu cầu học sinh chuẩn bị bài
sau: Lực hướng tâm
Làm bài tập ví dụ
Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
V RÚT KINH NGHIỆM