Ear giải phẫu thượng nhĩ

giải phẫu thượng nhĩ của tai giữa giúp khám và chẩn đoán các bệnh lý khó và hay của tai giữa. đây là kiến thức quan trọng để chẩn đoán điều trị phẫu thuật giải phẫu thượng nhĩ của tai giữa giúp khám và chẩn đoán các bệnh lý khó và hay của tai giữa. đây là kiến thức quan trọng để chẩn đoán điều trị phẫu thuật giải phẫu thượng nhĩ của tai giữa giúp khám và chẩn đoán các bệnh lý khó và hay của tai giữa. đây là kiến thức quan trọng để chẩn đoán điều trị phẫu thuật

GIẢI PHẪU THƯỢNG NHĨ Người trình bày:HOÀNG VĂN NHẠ

BSNT khoá 36-TMH

I.Giải phẫu tai giữa

-Tai giữa gồm có hòm tai,vòi tai,sào bào,tai giữa ngăn cách tai ngoài bởi màng nhĩ.

-tai giữa được chia thành:thượng nhĩ,trung nhĩ,hạ nhĩ.

II.Sơ lược về giải phẫu thượng nhĩ

II.Sơ lược về giải phẫu thượng nhĩ

-màng schrapnell:không có lớp xơ nên có xu

hướng co lõm bề mặt bởi áp lực âm của tai

giữa -> túi co kéo và cholesteatoma thượng

nhĩ

-thành sau:thông với sào bào qua sào đạo

-thành trên:khớp đá-trai ,qua trần thượng nhĩ là

màng não thùy thái dương, có nhánh đm màng não giữa đi qua,có tm đến tm xoang hang

II.Sơ lược về giải phẫu thượng nhĩ

-thành dưới:bị thắt hẹp,thông với hạ nhĩ tại eo thượng nhĩ,

+eo này lại hẹp hơn bởi xương con,dây chằng mạc treo xương con,nhất là ở trẻ nhỏ còn có chất dạng thạch trong thượng nhĩ ->khi thông khí này không tốt túi co kéo thượng nhĩ

 cholesteatoma

II.Sơ lược về giải phẫu thượng nhĩ

III.Xương con,cơ và dây chằng

1.Xương búa:

-đầu nằm trong thượng nhĩ.cổ nối đầu

và cán búa,có mỏm trước và mấu ngắn.

- dây chằng xương búa:

+d/c trên: chỏm -> trần thượng nhĩ

+d/c ngoài: chỏm -> tường thượng

nhĩ

+d/c trước: cổ -> gai bướm

+d/c nhĩ-búa trước:mỏm dài->gai nhĩ

trước

+d/c nhĩ-búa sau:mỏm ngắn ->gai nhĩ

sau

III.Xương con,cơ và dây chằng

2.Xương đe:gồm thân,ngành ngang,ngành

xuống

- Ngành ngang:ở sau,ngắn,trong hố đe

-ngành xuống:dưới thân,khớp với chỏm xương

bàn đạp

- xương đe cố định vào hố đe bởi:

+d/c sau:mỏm ngành ngang->mỏm sau hố đe

+d/c trên:thân-> trần thượng nhĩ

+d/c bên:x Đe-> chỏm x.búa ( có liên quan

đến cố định xương đe vào hố đe ko???)

III.Xương con,cơ và dây chằng

3.cơ búa: nằm trong ống cơ búa,mỏm

thìabám vào phần dưới cán búa(V3)

III.Xương con,cơ và dây chằng

6.Các nếp và dây chằng

a.Nếp búa-đe bên:Là nếp bắt đầu ở phía sau từ phần ngoài của nếp

dây chằng đe sau , và tiếp tục ở phía trước giữa ngành ngang xương

đe và tường thượng nhĩ ngoài đến cạnh sau của đầu xương búa.tại

đây nó thường chạy vòng xuống dưới để hợp với d/c búa sau tạo

nên giới hạn sau của khoang búa bên,đóng lại hoàn toàn phần thấp

thượng nhĩ ngoài

- chia thượng nhĩ ngoài thành 2 phần ngoài trên và ngoài dưới

- Nằm ngang,rộng mỏng;< 0.2 mm

- Hình a:tai phải

+nếp búa đe bên bắt đầu từ phần ngoài của dây chằng đe

sau (mũi tên chéo):Nó làm khép lại khoảng không giữa xương đe và

tường xương thượng nhĩ ngoài (B), và thường đi xuống ra trước

(mũi tên ngang).

+ Eo nhĩ mở xuất hiện cả 2 bên của ngành dài xương đe ,

giữa gân cơ căng (T)và phần giữa của dây chằng đe sau (mũi tên

cong)

-hình b:nhìn hướng từ trước trên :

+ phần đi xuống (mũi tên ngang) của nếp búa đe bên tạo nên

phần trên của giới hạn sau của khoang búa ngoài( mũi tên chéo),

+ nếp dây chằng búa trước (A) tạo nên bờ giới hạn trước của

nếp búa đe bên

+Eo nhĩ phát triển ở phía trước đến gân cơ căng , giới hạn

phía sau trên bởi cạnh giữa của dây chằng đe sau( mũi tên cong),

giới hạn sau dưới bởi mỏm tháp

III.Xương con,cơ và dây chằng

• Nếp búa đe bên: có khi 1 hoặc 2 bó ngang

khỏe hơn đi ngang qua nếp d/c búa đe sau

phân ra nửa trước và nửa sau(hình a)

• Hình a:tai trái,nhìn từ trên xuống:bó chạy

ngang:mũi tên ngang)bó d/c khác xuất phát từ

cổ x.búa(mũi tên chéo) xuát hiên ở chỗ võng

xuống dưới của nếp d/c búa đe bên hướng về

phía khoang búa bên(L) TI:eo nhĩ.A d/c búa

trước

• ở một vài trường hợp,nếp búa đe chạy xuống

dưới dọc bờ dưới của x.đe đi thảng đến nếp

d/c búa sau(hình b)

• Hình b:tai phải,nhìn từ sau trên:Nếp búa đe

ngoài mỏng(mũi tên ngang)chạy ra trước dọc

theo bờ dưới của ngành ngang và thân x.đe

hướng về khoang búa bên(mũi tên chéo)dầu

xương búa gắn với trần thượng nhĩ =d/c treo

x.búa(mũi tên dọc)T gân cơ búa.TF nếp cơ búa

III.Xương con,cơ và dây chằng

• Hiếm khi thấy nếp búa-đe bên chạy thẳng về

phía trước mà không chạy võng xuống

dưới,dọc theo đầu xương búa và tạo nên trần

mỏng của khoang búa bên(hình)

• Nếp d/c búa đe bên tiếp tục vòng xuống dưới

mỏng và tách biệt khỏi d/c búa bên( ở vị trí

thấp hơn)tạo nên sàn khoang búa bên.trong

truòng hợp này đường dẫn khí của khoang

búa bên mở hướng về nếp búa đe bên và nếp

búa bên,đi ngang từ đầu xương búa đến

tường thượng nhĩ bên->tạo nên một phàn

mái của khoang búa bên

• Hình: tai trái,nhìn từ trên xuống:nếp búa-đe

bên(mũi tên ngang)mỏng,cỏ dải uốn cong

xuống dưới ở phần trước của nó(mũi tên

chéo)

ở trước,nếp búa bên mỏng(mũi tên

cong)phủ khoang búa bên.A:d/c búa trước

III.Xương con,cơ và dây chằng

• Phần trước của nếp có sự biên đổi lớn,nếp có

thể tận hết khi chưa đến nếp d/c búa sau->phần

thấp của thượng nhĩ ngoài đến kết nối rộng rãi

với phần trên thượng nhĩ ngoài và khoang búa

bên(hình a)trường hợp này hiếm khi thấy được

phần thấp của thượng nhĩ ngoài ở trên nếp d/c

búa-đe bên theo hướng trước

• Hình:tai phải,nhìn từ phía trong:nếp búa-đe

bên(mũi tên ngang) tận hết ở thân xương

đe,không có phần trước.lúc này,phần thấp của

thhượng nhĩ ngoài(mũi tên cong) kết nối rộng với

phần trên thượng nhĩ ngoài và khoag búa

bên(mũi tên chéo:một phần nhỏ khoang búa bên

xuất hiện phía ngoài x.búa)

• Hiếm khi nếp búa-đe bên chạy lên trên tận hết ở

trần thượng nhĩ,sau đó gắn với phàn trước của

phần trên thượng nhĩ ngoài,phần bưới thượng

nhĩ ngoài còn giữ được mối liên hệ với khoang

búa bên

III.Xương con,cơ và dây chằng

• b.d/c sau xương đe:là d/c chạy vuông góc từ

đầu sau ngành ngang x.đethành thượng nhĩ

phía trong và phía ngoài

d/c có 2 phần:phần ngoài dày hơn phần

trong:phần ngoài:g/h sau của d/c búa đe

bên.phần trong:phân chia eo nhĩ trước và eo

nhĩ sau(hình a)

Eo nhĩ sau:nối thượng nhĩ sau ->hố đe

Hình a:tai trái nhìn từ trên:eo nhĩ sau(mũi tên

dọc)eo nhĩ trước (mũi tên chéo)nếp búa đe

bên(mũi tên cong)

Đa số eo sau được đóng lại bởi màng sau xương

đe:từ phần trong d/c đe sau ra sau(mũi tên

ngang hình b) eo nhĩ sau là đường dẫn khí

phụ

Hình b:tai phải

Trong vi phẫu Eo nhĩ sau có thể quan sát được từ

hướng phía trước

III.Xương con,cơ và dây chằng

III.Xương con,cơ và dây chằng

• Nếp cơ căng:gân cơ búa

IV.Phân chia thượng nhĩ

1.Hoành thượng nhĩ:

• Hoành thượng nhĩ tai phải:

• 1: xương thành trước thượng nhĩ

• 7 phần khỏe(dày) của d/c búa bên

• 8 gân cơ búa

• 9 phần yếu(mỏng)của d/c búa bên

IV.Phân chia thượng nhĩ

• Hoành thượng nhĩ: Bao gồm 2 nếp gấp:

- nếp cơ căng:giữa gân cơ căng và mào ngang

-nếp búa-đe bên

2.Eo nhĩ(eo nhĩ trước):

-Eo nhĩ sau:

-Eo nhĩ trước:đường dẫn khí rộng,của toàn bộ thượng

nhĩ,ngoại trừ khoang prussak

+giới hạn:- từ gân cơ búa ở phía trước  phần trong d/c đe

sau ở sau trên và mỏm tháp ở sau dưới

- phía trong:xương thượng nhĩ trong

- ngoài:ngành ngang x.đe và đầu x.búa

khoang g/h bởi các cấu trúc này là thượng nhĩ trong

eo nhĩ mở hoàn toàn

-ở giữa dưới 1-2mm là khớp đe đạp

+kích thước:rộng:tai vị trí ngành ngang x.đe :1.3mm.choe

hẹp nhát ở mức thân xương đe 1mm phía trước giữa

mặt dưới cơ búa và đầu x.búa rộng 3mm.từ gân cơ

búa->d/c sau x.đe 6mm

IV.Phân chia thượng nhĩ

3.Phân chia thượng nhĩ:

• Nếu không tính đến túi Prussack, Thượng

nhĩ có thể chia thành 2 ngăn chính : thượng

nhĩ trước (nhỏ ) và thượng nhĩ sau (lớn

hơn) Ranh giới ngăn cách là đầu xương

búa

• Phần tiếp nối giữa các khoảng không tạo

bởi phần trên ngăn thượng nhĩ ngoài và

ngăn búa ngoài tương đối hẹp , và được

bao bởi dây chằng treo xương búa & dây

chằng búa trước.

• thượng nhĩ sau có khoảng thông thương

rộng với thượng nhĩ trước từ gân cơ căng

đến trần thượng nhĩ

Hình:AA:thượng nhĩ trước,MA:thượng nhĩ

trong,LL thượng nhĩ ngoài

dưới,L:khoang búa bên

IV.Phân chia thượng nhĩ

a, Thượng nhĩ trước:khoảng trước đầu xương

búa,thượng nhĩ trước mở hoàn toàn vào thượng nhĩ trong, đầu xương búa là cấu trúc làm hẹp khoang này

về phía sau

b, Thượng nhĩ sau:rộng hơn,gồm thượng nhĩ

trong,thượng nhĩ ngoài trên và ngoài dưới.

-thành phần chính trong thượng nhĩ sau:thân và ngành ngang x.đe,đầu xương búa.người lớn khoảng cách từ đầu búachóp xương đe:8mm

-IV.Phân chia thượng nhĩ

• Phần ngoài của thượng nhĩ sau(khoang

kretschmann):

- Thành ngoài:tường thượng nhĩ có nhiều thông bào

- Thành trong:thông với thượng nhĩ trong,ngăn cách thượng nhĩ trong bởi d/c treo x.búa và d/c treo x.đe

- Thành dưới:d/c ngang cổ x.búa

- Thành sau:liên quan sào đạo

- Thành trên:trần thượng nhĩ

- Thành trước:khoang búa bên

IV.Phân chia thượng nhĩ

Phần ngoài của thượng nhĩ sau hơi hẹp, và nếp búa đe chia

phầnbên thành 2 khoang : phần thấp thượng nhĩ ngoài và phần cao thượng nhĩ ngoài

+Phần thấp thượng nhĩ ngoài nằm giữa mấu ngắn và thân xương đe , phần thấp thượng nhĩ ngoài nằm dưới

hoành thượng nhĩ và trên trung nhĩ

+Phần cao thượng nhĩ ngoài,cùng thượng nhĩ trong ->

tạo nên thượng nhĩ trên:chạy từ tường xương thượng nhĩ

ngoài đến giữa , ngăn cách bởi dây chằng búa trên Thượng nhĩ trên trở thành thượng nhĩ trong ở vị trí chuỗi xương

con , thông với trung nhĩ qua eo nhĩ trước

IV.Phân chia thượng nhĩ

• Thượng nhĩ trong:

-phía trước:thông thượng nhĩ trước

-phía sau:d/c đe sau,mỏm tháp

-ngoài:thông với thượng nhĩ ngoài ,ngăn cách bởi d/c treo x.đe và d/c treo xương búa

-Trong:xương thượng nhĩ trong qua đó liên quan với OBK ngoài và đoạn II dây VII

-Dưới:thông với trung nhĩ qua eo nhĩ

-trên:trần thượng nhĩ

IV.Phân chia thượng nhĩ

• Cắt ngang qua thượng nhĩ:

• AA:thượng nhĩ trước

• MA:thượng nhĩ trong

• LL:thượng nhĩ ngoài dưới

• R:ngách trên vòi

• Mũi tên ngang:nếp cơ búa

• Mũi tên cong:hố đe:nằm

bên dưới ngành ngang x.đe

Thượng nhĩ trước

là phần liên tục về phía trước của thượng nhĩ trong

đi qua đầu xương búa:bắt đầu từ phía trên gân

cơ búa và phía trong đầu xương búa

- g/h dưới là gân cơ búa

- Phía trước:nếp cơ búa đi lên trên ra trước bán

vào thành trên trong một hố lõm nhẹ trước mào

ngang,liên quan với ngách trên vòi qua nếp cơ

căng

- Phía sau trên của thượng nhĩ trước nối thông

với thượng nhĩ trong bị hẹp hơn bởi d/c búa trên

và màng ngăn không cố định của nócỏ thể bị

tắc

- Phía ngoài nối thông với phần trên thhượng nhĩ

ngoài và khoang búa bên và có thể bị đọng lại do

các nếp nằm giữa các d/c búa với trân thượng

Thượng nhĩ trước

• Các thành xương(trong và

trước) đôi khi mở rộng ra

trước trên trần vòi,lan rộng

10mm về phía trước

• Hình:phần mở rộng lên

phía trên(giữa 2 mũi tên)

• Mào ngang:chia thượng

nhĩ trước thành 2 phần sau

và trước nhưng thông

nhau ở dưới tao thành

khoang chung

vòi.đường gắn tạo 1 góc 45o so với

mào ngang(or trần vòi)

-Viền dày,trung tâm mỏng

-Nếp cơ căng ngăn cách thượng nhĩ

trươc và ngách trên vòikhi phá bỏ

sẽ tạo sự thông thương giữa

thượng nhĩ và vòi tai

-ngách trên vòi: là phần mở rộng của

thượng nhĩ trước và trung nhĩ

trước,ở phía trước nếp cơ căng

V.Khoang búa bên

• Khi loại bỏ phần xương trần thượng nhĩ sẽ để lộ

ra nếp búa đe bên và eo nhĩ,khi xương được loại

bỏ qua cả phần đầu xương búa->khoang búa bên

• Phía trong:đầu và cổ x.búa

• Ngoài:thành thượng nhĩ bên

• Trước:d/c treo x.búa trước(không hằng định)

• Dưới:nếp d/c búa trước

• Phần d/c :xp từ cổ x.búa,có chứa mỏm dài

x.búa,tk thừng nhĩ, đm nhĩ dưới

• d/c búa trước mở rộng xuống dưới đi tới gai nhĩ

trước về phía khe nhĩ-đá

• Giới hạn sau:phía trên bởi phần uốn xướng dưới

của nếp búa-đe bên,phía dưới bởi d/c búa

sau,d/c búa sau cũng mở rộng về phía

dưới->khoang có hình cái bát về phía sàn

• Sàn:d/c búa trước(trước)+nếp d/c búa bên,phía

sau thường không có dây chằng(-> mở thông vào

phần thấp của khoang thượng nhĩ bên)

V.Khoang búa bên

• Thông thường phần trên khoang búa bên mở vào

phần trên thượng nhĩ bên,trong một số trương

hợp hiếm,nếp búa đe mở rộng phủ lên toàn bộ

khoang búa bên(nếp búa đe không võng xuống

dưới hợp với d/c búa sau) ->khoang búa bên vẫn

liên quan trực tiếp với thượng nhĩ bên phần dưới

• Có sựbiến đổi về liên hệ giữa khoang búa bên và

phần trên và dưới thượng nhĩ bên,tuy nhiên

không có trường hợp nào khoang búa bên đóng

lại vì nó nhận không khí từ một khoang kế bên

• h ình :Tai phải,nhìn từ trên xuống,khoang búa bên

giữa đầu xương búa(M) và thành xương thượng

nhĩ bên(B)

• Giới hạn trước:d/c búa trước(mũi tên ngang)

• Phần trên :phần đi xuống của nếp d/c đe-búa(mũi

tên dọc)

• Phần trước sàn thì dày,phần sau sàn thì mỏng và

có điểm yếu(mũi tên cong)

V.Khoang búa bên

• Niêm mạc khoang búa bên khi đi xuống

hướng về phía sàn thường trở nên dày

hơn và lượn sóng,không bao phủ toàn

bộ các cấu trúc như phần trên->niêm

mạc di động tự do,phối hợp với cử

động liên tục của xương búa

• Sàn không bằng phẳng mở rộng ra sau

về phía khoang prussak

• Sàn của khoang búa bên(mái của

khoang prusak) phần trước dày nhất

do các bó dây của d/c búa bên.d/c phía

sau thì yếu hơn và các bó riêng rẽ ,có

thể thấy qua lớp biểu mô phủ

• Nếp d/c búa bên không phải có cấu

trúc dạng vòm mà ít nhiều nằm ngang

V.Khoang búa bên

Hình: Nhìn từ trên xuống khoang búa

bên sau khi đã loại bỏ nếp d/c búa

đe bên:

-Kết nối với thượng nhĩ ngoài(mũi tên

cong)

-Giới hạn trước:nếp d/c búa

trước(A)gắn với gai nhĩ trước(S)

-Phần sau dưới g/h bởi nếp d/c búa

VI.Khoang prussak

1.Mái của khoang prussak:là phần

khoẻ của sàn khoang búa

bên(d/c búa trước+d/c búa bên)

• Tai phải,cắt qua khoang búa bên

(L).phần trênd/c búa trước(mũi

tên chéo) phần xuống nếp

búa-đe bên(mũi tên ngang) thượng

nhĩ bên(LL)

• Hình dưới:mũi tên chéo:các bó

đầu tien của d/c búa

bên.thượng nhĩ ngoài và khoang

búa bên trở nên hợp nhất

VI.Khoang prussak

• Dây chằng búa

bên(phần dày) đi từ

xương búa đến gai nhĩ

trước(AS) tạo nên phần

trước của mái khoang

prussak

• Mũi tên dọc: màng

shrapnell.

- Hình dưới:phần thấp của khoang

prussak liên tiếp với phần mở rộng của

túi sau.mũi tên dọc:d/c búa sau:từ cổ

x.búa->gai nhĩ sau(PS)T.M:màng

shranell.mũi tên ngang:màng trước của

khoang prussak

3.Thành trong:cổ xương búa

Thành dưới:liên quan túi troltsch

VI.Khoang prussak

4.Màng trước:g/h phía trước khoang prussak

- xuất hiện như nếp gấp kép khi mà túi khí

phía trước tiến về phia sau gặp phần kéo

dàicủa túi khí trên hoặc túi khí bên tiến về

phái trước và tạo nên khoang prussak.

- Màng này phía ngoài dính vào màng

nhĩ,phía trong đính vào phần trước cổ

x.búa hoặc gân cơ búa(trước cổ x.búa)

- Mỏng,lỏi là mô liên kết rất nhỏ ,bề mặt là

1 lớp tế bào biểu mô ở cả 2 mặt

- Đôi lúc màng này trải rộng qua cổ x.búa

đến gân cơ búa,trong trường hợp này một

số ít sợi collagen từ gân cơ búa trỉa rộng

đến tận màng nhĩ,góp phần tạo thành lớp

giữa của màng(mũi tên ngang)

VI.Khoang prussak

5 Đường dẫn khí đến khoang prussak:qua túi

sau,trực tiếp qua phần thấp của thượng nhĩ bên

và trung nhĩ

a Qua túi sau(túi troltsch):chủ yếu

-Túi sau là cấu trúc luôn có.nhung chỉ 62% la liên hệ

với khoang prussak(theo n/c cua T.palva và cs)

-Là khe nằm giữa màng nhĩ và nếp d/c búa sau,túi

mở rộng về phía dưới,thay đổi lớn về chiều

rộng,cao,và mối liên quan với tk thường nhi

khoang prussak di chuyển sau xương búa,trở thành

phần trên của túi sau.túi sau càng xuống khoang

càng mở rộng về kích thước chiếm toàn bộ

vùng đi từ x.búa đến gai nhĩ sau:cao

0.5-2.4mm,rộng nhất theo hướng trước sau->gai

nhĩ sau từ 1.6-3.2mm.phía dưới túi mở vào

trung nhĩ,tk thừng nhĩ tách riêng khỏi túi ở nữa

trước nhưng phía sau lại kết hợp với túi,một vài

trường hợp thừng nhĩ tách rời hoàn toàn khỏi

túi