Khóa luận tốt nghiệp trung cấp lý luận

1. Lý do chọn đề tàiTình trạng tảo hôn hiện xảy ra ở 63 tỉnh thành trên cả nước. Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống gây ra nhiều hệ lụy đối với bản thân, gia đình, là gánh nặng cho xã hội. Nguyên nhân chính là do nghèo đói và bất bình đẳng giới. Giải quyết tình trạng tảo hôn chính là một trong các giải pháp góp phần giảm nghèo, thúc đẩy bình đẳng giới và quyền con người, cũng như góp phần duy trì sự bền vững của phát triển kinh tế xã hội cho cộng đồng và quốc gia.Trên thế giới hiện có hơn 700 triệu phụ nữ kết hôn dưới độ tuổi 15. Cứ 3 phụ nữ thì có 1 người (khoảng 250 triệu người) kết hôn trước tuổi 15. Tảo hôn ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống và sức khỏe của các em gái, làm mất đi các cơ hội và cản trở tương lai của các em, bao gồm nghề nghiệp mà các em mong muốn, cũng như gây ảnh hưởng sâu sắc tới gia đình của các em.Trẻ em gái kết hôn trước tuổi 18 thường phải bỏ học và có nhiều nguy cơ bị bạo lực gia đình. So với phụ nữ sinh con ở độ tuổi trên 20 thì các bà mẹ trẻ em có nhiều nguy cơ tử vong do những biến chứng thai sản và trong quá trình sinh con. Con cái của các bà mẹ trẻ con thường bị chết lưu hoặc chết trong những tháng đầu đời. Những biến chứng thai sản này là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu của các bà mẹ trẻ con ở các quốc gia đang phát triển.Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra, tảo hôn có ở tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước ở các mức độ khác nhau. Tỉnh nào có trình độ phát triển thấp thì có tỷ lệ tảo hôn cao và ngược lại, tình trạng tảo hôn diễn ra phổ biến ở vùng khó khăn, đặc biệt là vùng dân tộc thiểu số. Trong đó huyện Mai sơn là một trong những huyện nghèo của tỉnh Sơn La có tỷ lệ tảo hôn 20,8%, cao hơn so với các huyện khác. Tuy đã được Đảng và nhà nước quan tâm và sự vào cuộc của các ban, ngành, đoàn thể từ cấp tỉnh, huyện đến xã thực hiện tuyên truyền, vận động nhưng do trình độ, nhận thức của người dân, chất lượng cuộc sống không được đảm bảo đã dẫn đến tảo hôn ngày càng tăng. Tảo hôn không những thể hiện sự lạc hậu của chế độ cũ mà nó còn là nguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của huyện Mai sơn. Để giảm thiểu tỷ lệ tảo hôn của huyện Mai sơn xuống mức nhất, cần có những giải pháp cụ thể nhất là trong công tác Dân số KHHGĐ của huyện nhà. Chính vì những lí do đó khiến em có động lực lựa chọn nghiên cứu đề tài “ Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp giảm thiểu tảo hôn ttrên địa bàn huyện Mai sơn” làm khóa luân tốt nghiệp lớp Trung cấp lý luận Chính trị Hành chính.

TỈNH ỦY SƠN LA TRƯỜNG CHÍNH TRỊ

- -KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

Tên đề tài:

THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU TẢO

HÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MAI SƠN

Họ tên học viên: Hà Văn Ngoan

Lớp: Trung cấp LLCTHC- K IX.5 Mai sơn

Đơn vị: Trung tâm Y tế huyện Mai sơn

Giảng viên hướng dẫn: Bùi Thu Hà Chức vụ: Phó Trưởng phòng

QLĐT&NCKH

Đơn vị: Trường Chính trị tỉnh Sơn La

Sơn La, tháng 9 năm 2019

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Họ và tên: Lò Thị Thanh

Lớp: Trung cấp Lý luận Chính trị - Hành chính khóa 9.5

Đơn vị công tác: Trung tâm Y tế huyện Mai sơn

Tên khóa luận: “Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn”.

1 Ưu điểm

2 Hạn chế

3 Kết luận: điểm; Xếp loại: GIÁM KHẢO SỐ 1 GIÁM KHẢO SỐ 2

MỤC LỤC

I Cơ sở lý luận và thực tiến của việc giảm thiểu tình trạng tảo hôn

và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn huyện Mai sơn 10

II Thực trạng công tác giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân

2 Thực trạng tảo hôn và công tác giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn

2.1 Thực trạng tảo hôn trên địa bàn huyện 182.2 Công tác giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn 182.3 Những ưu điểm và nguyên nhân trong công tác giảm thiểu tảo

2 Nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm giảm thiểu tảo hôn trên địa

2.1 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật,

nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về hôn nhân và gia

đình của đồng bào các dân tộc đang sinh sống trên địa bàn huyện

sản cho vị thành niên, thanh niên

2.4 Tăng cường lãnh đạo, quản lý và nâng cao trách nhiệm của

chính quyền, các tổ chức đoàn thể trong thực hiện các quy định của

pháp luật về hôn nhân

34

2.5 Đầu tư cơ sở hạ tầng, từng bước cải thiện và nâng cao đời sống

vật chất và tinh thần của đồng bào trên địa bàn huyện 352.6 Huy động trẻ em đến lớp, thực hiện tốt công tác hướng nghiệp,

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Phổ thông dân tộc nội trú

LỜI CẢM ƠN

Được sự quan tâm của Đảng bộ Trung tâm Y tế, chi bộ Phòng Hành chính –Tổng hợp cử tôi tham gia đào tạo lớp Trung cấp lý luận Chính trị - Hành chínhkhóa 9.5 do Trường Chính trị tỉnh Sơn La đào tạo mở tại Trung tâm bồi dưỡngchính trị huyện Mai sơn

Trong suốt quá trình học tập, bản thân luôn luôn cố gắng học tập, trau dồi kiếnthức lý luận để phục vụ cho công tác sau này Có được kết quả và thành tích hômnay, tôi xin trân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trường Chính trị tỉnh Sơn La;tập thể Ban Thường vụ huyện ủy Mai sơn, tập thể Ban Chấp hành Đảng bộ Trungtâm Y tê huyện Mai sơn; Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện Mai sơn đặc biệt là

cô giáo Bùi Thu Hà - Phó trưởng Phòng Quản lý đào tạo và Nghiên cứu khoa học,Trường Chính trị tỉnh Sơn La đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian xây dựng

và hoàn chỉnh luận văn này

Do thời gian nghiên cứu có hạn, kinh nghiệm bản thân còn ít, do đó luận vănkhông trách khỏi những thiếu sót trong quá trình nghiên cứu, vì vậy rất mong sựthông cảm và góp ý của các thầy, cô giáo để luận văn này hoàn chỉnh hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Phần thứ nhất LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tình trạng tảo hôn hiện xảy ra ở 63 tỉnh thành trên cả nước Tảo hôn và hônnhân cận huyết thống gây ra nhiều hệ lụy đối với bản thân, gia đình, là gánh nặngcho xã hội Nguyên nhân chính là do nghèo đói và bất bình đẳng giới Giải quyếttình trạng tảo hôn chính là một trong các giải pháp góp phần giảm nghèo, thúc đẩybình đẳng giới và quyền con người, cũng như góp phần duy trì sự bền vững củaphát triển kinh tế - xã hội cho cộng đồng và quốc gia

Trên thế giới hiện có hơn 700 triệu phụ nữ kết hôn dưới độ tuổi 15 Cứ 3 phụ

nữ thì có 1 người (khoảng 250 triệu người) kết hôn trước tuổi 15 Tảo hôn ảnhhưởng nghiêm trọng tới cuộc sống và sức khỏe của các em gái, làm mất đi các cơhội và cản trở tương lai của các em, bao gồm nghề nghiệp mà các em mong muốn,cũng như gây ảnh hưởng sâu sắc tới gia đình của các em

Trẻ em gái kết hôn trước tuổi 18 thường phải bỏ học và có nhiều nguy cơ bịbạo lực gia đình So với phụ nữ sinh con ở độ tuổi trên 20 thì các bà mẹ trẻ em cónhiều nguy cơ tử vong do những biến chứng thai sản và trong quá trình sinh con.Con cái của các bà mẹ trẻ con thường bị chết lưu hoặc chết trong những tháng đầuđời Những biến chứng thai sản này là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu của các

bà mẹ trẻ con ở các quốc gia đang phát triển

Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra, tảo hôn có ở tất cả các tỉnh,thành phố trong cả nước ở các mức độ khác nhau Tỉnh nào có trình độ phát triểnthấp thì có tỷ lệ tảo hôn cao và ngược lại, tình trạng tảo hôn diễn ra phổ biến ởvùng khó khăn, đặc biệt là vùng dân tộc thiểu số Trong đó huyện Mai sơn là mộttrong những huyện nghèo của tỉnh Sơn La có tỷ lệ tảo hôn 20,8%, cao hơn so vớicác huyện khác Tuy đã được Đảng và nhà nước quan tâm và sự vào cuộc của cácban, ngành, đoàn thể từ cấp tỉnh, huyện đến xã thực hiện tuyên truyền, vận độngnhưng do trình độ, nhận thức của người dân, chất lượng cuộc sống không đượcđảm bảo đã dẫn đến tảo hôn ngày càng tăng

Tảo hôn không những thể hiện sự lạc hậu của chế độ cũ mà nó còn lànguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội của huyện Mai sơn Đểgiảm thiểu tỷ lệ tảo hôn của huyện Mai sơn xuống mức nhất, cần có những giảipháp cụ thể nhất là trong công tác Dân số - KHHGĐ của huyện nhà Chính vì

những lí do đó khiến em có động lực lựa chọn nghiên cứu đề tài “ Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp giảm thiểu tảo hôn ttrên địa bàn huyện Mai sơn” làm

khóa luân tốt nghiệp lớp Trung cấp lý luận Chính trị - Hành chính

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cở sở nắm vững quan điểm chủ nghĩa Mác - Lê Nin, của Đảng và Nhànước ta về giảm thiểu tảo hôn, làm rõ thực trạng, nguyên nhân tảo hôn và công tácgiảm thiểu tảo hôn, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp nhằm giảm thiểu tảo hôn trênđịa bàn huyện Mai sơn trong thời gian tới

3 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Vị thành niên, thanh niên; các cặp vợ chồng có con trong độ tuổi kết hôn,sắp kết hôn, sự quan tâm của các cấp chính quyền từ huyện đến xã trong vấn đềgiảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Đối tượng cụ thể là nguyên nhân và giảipháp giảm thiểu tảo hôn ttrên địa bàn huyện Mai sơn

3.2 Địa điểm, thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu trên địa bàn huyện Mai sơn, giai đoạn từ năm 2016 đến hết năm2018

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụthể là:

Mác Phương pháp nghiên cứu điền dã thực địa: Trong đó sử dụng một số kỹthuật chủ yếu như phỏng vấn, hỏi chuyện, trao đổi, thảo luận, quan sát, ghi chép,

…

- Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập thông tin qua phỏng vấn đối tượng

vị thành niên trong độ tuổi kết hôn bằng bộ câu hỏi cấu trúc được thiết kế sẵn

Phân tích hệ lụy hậu quả tảo hôn xảy ra trên địa bàn huyện Mai sơn Phân tích các

số liệu về tảo hôn và công tác giảm thiểu tảo hôn ở huyện Mai sơn Tìm hiểu cáctài liệu về tuyên truyền tảo hôn, công văn, kế hoạch chỉ đạo thực hiện tuyên truyền.Việc triển khai thực hiện tuyên truyền tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn

Công cụ thu thập số liệu: Phiếu điều tra phỏng vấn đối tượng, số liệu báo

cáo, phỏng vấn, điều tra, ghi chép, trao đổi, thảo luận

Phần thứ hai NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIẢM THIỂUTÌNH TRẠNG TẢO HÔN TẠI HUYỆN MAI SƠN

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái quát chung về kết hôn và tuổi kết hôn

Kết hôn là sự kiện pháp lý được tiến hành tại cơ quan nhà nước có thẩmquyền nhằm xác lập quan hệ vợ chồng giữa nam và nữ, khi hai bên nam nữ tuânthủ quy định của pháp luật về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn.Trên cơ sở đảmbảo sự tồn tại bền vững của hôn nhân, cùng với sự nghiên cứu quá trình phát triển

về tâm sinh lý của con người, vào khả năng nhận thức, khả năng chịu trách nhiệmduy trì cuộc sống hôn nhân, đặc điểm kinh tế - xã hội mà pháp luật nước ta đã cónhững quy định cụ thể về độ tuổi kết hôn của nam và nữ Từ khi Nhà nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa ra đời cho đến nay, các đạo luật hôn nhân gia đình cácnăm 1959, 1986, 2000 đều quy định độ tuổi kết hôn tối thiểu của nam là 20, nữ là

18 Đến Luật HNGĐ 2014 thì có quy định chặt chẽ hơn: nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ

đủ 18 tuổi

Quy định độ tuổi kết hôn tối thiểu không những đảm bảo con cái sinh rađược khỏe mạnh về thể lực và trí lực, được chăm sóc, giáo dục toàn diện để trởthành công dân có ích cho xã hội mà còn bảo vệ quyền lợi cho người vợ sau kếthôn (quyền yêu cầu ly hôn, quyền tự quyết định các vấn đề liên quan đến bảnthân ) Như vậy, quy định độ tuổi kết hôn là để bảo vệ lợi ích cho cá nhân, giađình và xã hội Trên quan điểm tự do hôn nhân, khi đã đến tuổi, nam nữ kết hônkhi nào là tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện và sở thích của mỗi cá nhân theokhuôn khổ pháp luật Pháp luật không quy định độ tuổi kết hôn tối đa cũng nhưkhông quy định sự chênh lệch tuổi giữa vợ và chồng

1.2 Khái quát về tảo hôn

Tuổi kết hôn tối thiểu đã được thi hành ở Việt Nam từ những năm 60 của thế

kỷ trước Song, trên thực tế vẫn có không ít trường hợp tảo hôn xảy ra trên toàn

quốc Tảo hôn là vấn đề mang tính thực tiễn, một sự thật khách quan đã và đangtồn tại trong thực tế Xét thấy tầm ảnh hưởng của nó là không nhỏ, các nhà làmluật đã nêu ra khái niệm tảo hôn trong khoản 8, điều 3, Luật Hôn nhân gia đình

2014: “Tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 của Luật này” (tức nam chưa đủ

20 tuổi và nữ chưa đủ 18 tuổi)

Ta thấy, trong quy định của luật đề cập đến “tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng ” mà không nói rằng “tảo hôn là việc kết hôn ” Điều này chứng tỏ rằng,

nam nữ lấy vợ, lấy chồng trước tuổi thì chắc chắn không thể đăng ký kết hôn nênmặc dù có chung sống như vợ chồng trên thực tế cũng không được pháp luật côngnhận Nếu trong thời gian chung sống, các bên nảy sinh mâu thuẫn dẫn đến ly hônthì yêu cầu của họ cũng không đươc Tòa án chấp nhận mà Tòa án chỉ tuyên bốkhông công nhận họ là vợ chồng Hoặc có thể sau một thời gian chung sống, mộttrong hai bên đăng ký kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác màphát sinh tranh chấp thì việc giải quyết không thể thấu tình đạt lý Điều này khôngchỉ ảnh hưởng xấu đến tâm lý, tình cảm hoặc thiệt hại về tài sản cho một trong haibên mà còn gây khó khăn cho cơ quan hộ tịch cũng như Tòa án trong việc giảiquyết những tranh chấp phát sinh

Tảo hôn là hành vi bị cấm theo quy định tại điểm b, khoản 2, điều 5, Luậthôn nhân gia đình 2014 Những trường hợp tảo hôn, tổ chức tảo hôn đều bị coi là

vi phạm pháp luật và tùy theo mức độ vi phạm đối với từng trường hợp cụ thể cóthể bị xử phạt vi phạm hành chính theo điều 47, Nghị định số 110/2013/NĐ-CPcủahính phủ hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 183 Bộ luật hình sự 2015

1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê Nin

Khi bàn về quá trình dân số, quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lê Nin hoàntoàn đối lập với luận điểm của học thuyết MalThus Ông cho rằng dân số khôngđơn thuần chỉ là số dân, mà còn bao hàm cả chất lượng dân cư, hàm chữa nhữngnhân tố nội sinh, có mối quan hệ và chịu tác động đa chiều của các điều kiện tựnhiên và xã hội Dân số phát triển cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất vàtồn tại trong mọi hình thái kinh tế - xã hội Dân số và tái sản xuất dân số là một

trong những hoạt động cơ bản của con người Bản chất của quá trình dân số, như(sinh, tử, di dân) trước hết mang tính kinh tế - xã hội Mỗi hình thái kinh tế - xã hộichỉ phù hợp với một lượng dân cư nhất định và ông cho rằng: “ Các điều kiện củamột xã hội hay nói cách khác là các hình thái kính tế-xã hội chỉ có thể phù hợp vớimột lượng dân số nhất định Trong một hình thái kinh tế - xã hội các điều kiện sản

xuất, trình độ của lực lượng sản xuất sẽ xác định số lượng tối ưu và tương ứng”

Tán thành với quan điểm của chủ nghĩa Mac, Ph Ăng Ghen cho rằng: “ theoquan điểm duy vật nhân tố quyết định trong lịch sử, suy cho cùng là sản xuất và táisản xuất ra đời sống trực tiếp, nhưng bản thân sự sản xuất có hai loại Một mặt sảnxuất ra tư liệu trong sinh hoạt, ra thức ăn, quần áo, nhà ở và những dụng cụ cầnthiết để sản xuất ra những thứ đó Mặt khác là sản xuất ra chính bản thân conngười; là sự truyền giống nòi Những thiết chế xã hội trong đó những

con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống

là do hai loại sản xuất đó quyết định Một mặt là do trình độ phát triển của lao

động và mặt khác là do trình độ phát triển của gia đình”.

Theo Lê Nin thì “ lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn thể nhân loại là

công nhân, là người lao động” Như vậy theo quan điểm của chủ nghĩa Mac-Lê

Nin, dân số phát triển có mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau Sựphát triển của mỗi quốc gia phụ thuộc vào rất nhiều vào chính qúa trình dân số củaquốc gia ấy Các hành vi dân số của mọi cộng đồng dân cư lại tương hợp với mộttrình độ phát triển kinh tế - xã hội (cả về kinh tế, văn hoá- xã hội, giáo dục y tế,tâm lý, phong tục tập quán lối sống ….) của chính cộng đồng dân cư ấy Ph ĂngGhen chỉ rõ: Xã hội nào làm được việc điều chỉnh sự sinh sản ra con người như đãđiều chỉnh kinh tế thì mới có thể lãnh đạo chủ động xã hội

Qua các quan điểm trên và thực tế hậu quả của tảo hôn gây ra những hệ lụynghiêm trọng, lâu dài đối với cá nhân, gia đình và xã hội Tảo hôn, làm gia tăngnhanh số lượng, làm giảm chất lượng dân số, ảnh hưởng trực tiếp đến công tácchăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em Tảo hôn ảnh hưởng trực tiếp đến thể chất,tâm sinh lý, sức khỏe sinh sản của phụ nữ, nhất là trẻ em gái Bởi vì, chưa đủ tuổitrưởng thành, cơ thể phát triển chưa hoàn thiện, quan hệ tình dục sớm, mang thai,

sinh đẻ, nuôi con làm chậm quá trình phát triển thể chất tự nhiên của con người,dẫn tới thoái hóa và các di chứng bệnh tật, làm suy kiệt sức khỏe của bố, mẹ vàcon Nên chúng ta cần thực hiện tuyên truyền, vận động nhân dân không để tảohôn sảy ra để duy giống nòi khỏe mạnh, tránh các bệnh tật… để không ảnh hưởngđến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

1.4 Quan điểm của đảng và nhà nước ta

Trong những năm qua, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về công tácDân số - KHHGĐ được quan tâm, ban hành luật về hôn nhân gia đình Đảng, Nhànước, các sở, ban ngành đã không ngừng phổ biến, tuyên truyền rộng rãi quy địnhcủa pháp luật trên các phương tiên thông tin đại chúng; treo băng rôn, khẩu hiệu,tranh cổ động để nâng cao hiểu biết người dân từ đó nâng cao ý thức tôn trọng,chấp hành pháp luật về chính sách Dân số - KHHGDD đặc biệt là công tác giảmthiểu tảo hôn, ngày 14-4-2015, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 498/QĐ-TTg phê duyệt đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thốngtrong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025” (gọi tắt là Đề án498).Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 đã đề ra mục tiêu “Thực hiện tốtcác chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình, duy trì mức sinh thay thế, bảo đảmcân bằng giới tính hợp lý, nâng cao chất lượng dân số”

Thực hiện nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng về công tác dân số, Hộinghị lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương khóa XII đã ra Nghị quyết số 21-

NQ/TW ngày 25/10/2017 “về công tác Dân số trong tình hình mới” đã chỉ rõ: Dân

số là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Côngtác dân số là nhiệm vụ chiến lược, vừa cấp thiết vừa lâu dài; là sự nghiệp của toànĐảng, toàn dân Công tác dân số phải chú trọng toàn diện các mặt quy mô, cơ cấu,phân bố, đặc biệt là chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ hữu cơ với các yếu

tố kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo đảm phát triển nhanh, bền vững.Chính sách dân số phải bảo đảm cân bằng, hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ của mọingười dân; giữa việc tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vivới thực thi nghiêm kỷ cương pháp luật; giữa việc mở rộng, ứng dụng các kỹ thuật

mới với việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao củanhân dân

2 Cơ sở thực tiễn về tảo hôn

Năm 2015, tỉnh Sơn La báo động về tình trạng tảo hôn cao thứ 2 toàn quốc

tỷ lệ tảo hôn là 23,2% Mặc dù đã có sự vào cuộc quyết liệt của các cấp uỷ, chínhquyền về những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống mang lại, tuynhiên, tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống chung của toàn tỉnh đến nay vẫncòn còn ở mức cao năm 2018 là 14,5%

Trong 12 huyện trực thuộc tỉnh Sơn La thì huyện Mai sơn cũng là một trongnhững huyện có tỷ lệ tảo hôn cao của tỉnh năm 2015 mới chỉ có 5,6% đến năm

2018 tăng lên đến 20,8%, nhiều kết quả còn chưa đạt được như chỉ tiêu đã đề ranhư: Tỷ suất sinh thô còn cao (23,5‰); tỷ lệ sinh con thứ 3 tăng theo từng năm(năm 2015 là 19,6%; năm 2016 20% và 2017 tăng lên 25,5%), tỷ lệ áp dụng biệnpháp tránh thai còn thấp Công tác tuyên truyền, vận động chưa được đẩy mạnh, sựquan tâm của chính quyền cơ sở còn buông lỏng, trình độ dân trí thấp là một trongnhững khó khăn trong thực hiện công tác tuyên truyền vận động người dân thựchiện tốt chính sách Dân số - KHHGĐ, đặc biệt là tảo hôn trên địa bàn tại các xã,bản vùng cao của huyện

Thực tế cho thấy, tình trạng tảo hôn đã để lại những hậu quả nghiêm trọng,ảnh hưởng đến sức khỏe, trí tuệ, tinh thần của trẻ vị thành niên nhất là các em gái.Nhiều trường hợp để lại di chứng nặng nề, trẻ sơ sinh bị đẻ non, nhẹ cân, thậm chí

có những trường hợp dẫn đến tử vong Các bà mẹ tuổi vị thành niên chưa đủ nhậnthức và kiến thức nuôi con khiến đứa trẻ bị suy dinh dưỡng, còi cọc, dễ mắc bệnh,ảnh hưởng đến chất lượng dân số Do đó, cần tiếp tục có sự vào cuộc của các cấp,các ngành trong việc nâng cao hiệu quả công tác dân số, từng bước giảm thiểu tỷ lệtảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại tỉnh xuống mức thấp trong thời gian tới

Để cụ thể hóa công tác dân số - KHHGĐ Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Sơn

La đã ban hành các văn bản chỉ đạo thực hiện về công tác Dân số - KHHGĐ đó là:Quyết định số: 4210/QĐ-UBND ngày 22/12//2005 của UBND tỉnh về việc banhành Chương trình hành động thực hiện nghị quyết 47-NQ/TW của Bộ chính trị và

Nghị quyết 32-NQ/TU của BTV Tỉnh uỷ; Nghị quyết số: 277/2009/NQ-HĐNDngày 17/7/2009 của HĐND tỉnh về các biện pháp cấp bách thực hiện công tác Dân

số - KHHGĐ trên địa bàn tỉnh Sơn La giai đoạn 2009-2010 và đến năm 2015;Quyết định số 672/QĐ-UBND ngày 11/4/2012 của UBND tỉnh về việc ban hành

Kế hoạch hành động giai đoạn 2011-2015 của tỉnh Sơn La thực hiện Chiến lượcDân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011- 2020; Nghị quyết số78/2014/NQ-HĐND ngày 16 tháng 7 năm 2014 Nghị quyết về chính sách và biệnpháp thực hiện công tác Dân số kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2014-2020 Hộiđồng nhân dân tỉnh Sơn La khóa XIII, kỳ họp thứ 8; Nghị quyết số 68/2017/NQ-HĐND ngày 08 tháng 12 năm 2017 Nghị quyết về sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một sốnội dung trong Nghị quyết số 78/2014/NQ-HĐND ngày 16 tháng 7 năm 2014 củaHĐND tỉnh về chính sách và biện pháp thực hiện công tác Dân số kế hoạch hóa giađình giai đoạn 2014-2020; Kế hoạch số 79-KH/TU ngày 17/12/2017 của ban Chấphành Đảng bộ tỉnh về thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 củaHội nghị lần thứ sáu ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về công tác dân

số trong tình hình mới

Để cụ thể hóa công tác Dân số - KHHGĐ, Huyện ủy, UBND huyện Mai sơn

đã ban hành các văn bản chỉ đạo tổ chức thực hiện trên địa bàn huyện như: Báo cáo

số 87/BC-UBND ngày 19/3/2013 của UBND huyện Mai sơn Báo cáo Tổng kết 10năm thực hiện pháp lệnh Dân số (2003-2013); Quyết định số 01/QĐ-BCĐ ngày03/3/2016 của Ban chỉ đạo công tác Dân số - KHHGĐ huyện Mai sơn Quyết định

về việc ban hành quy chế hoạt động của Ban chỉ đạo công tác Dân số - kế hoạchhóa gia đình huyện Mai sơn; Quyết định số 388/QĐ-UBND ngày 03/3/2016 củaUBND huyện Mai sơn Quyết định về việc kiện toàn Ban chỉ đạo công tác Dân số -KHHGĐ Mai sơn; Kế hoạch hành động giai đoạn 2015 - 2020 của huyện Mai sơnnhằm giải quyết đồng bộ các vấn đề về dân số và sức khỏe sinh sản; Kế hoạch số120/KH-UBND ngày 20/3/2018 của UBND huyện Mai sơn Kế hoạch triển khaithực hiện Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 137/NQ-CP ngày31/12/2017 của Chính phủ và Kế hoạch số 79-KH/TU ngày 17/12/2017 của banChấp hành Đảng bộ tỉnh về thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017

của Hội nghị lần thứ sáu ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về công tácdân số trong tình hình mới.

Trung tâm Y tế huyện Mai sơn (chưa sáp nhập theo Nghị quyết 18, 19 trướctháng 7 năm 2019 Là Trung tâm Dân số - KHHGĐ huyện) đã ban hành nhiều kếhoạch, hướng dẫn thực hiện công tác dân số - KHHGĐ trên địa bàn huyện như Kếhoạch số 05/KH-TTDS ngày 27/3/2015 Kế hoạch tuyên truyền công tác Dân số -KHHGĐ năm 2015; Kế hoạch số 07/KH-TTDS ngày 20/3/2016 Kế hoạch tuyêntruyền công tác Dân số - KHHGĐ năm 2016; Kế hoạch số 6/KH-TTDS ngày17/3/2017 Kế hoạch tuyên truyền công tác Dân số - KHHGĐ năm 2017; Kế hoạch

số 11/KH-TDS ngày 25/3/2018 Kế hoạch tuyên truyền công tác Dân số - KHHGĐnăm 2018; Báo cáo số 12/BC-TTDS ngày 19/6/2015 của Trung tâm Dân số -KHHGĐ huyện Mai sơn Báo cáo về việc thực hiện chính sách pháp luật về sứckhỏe sinh sản của huyện Mai sơn; Báo cáo số 04/BC-TTDS ngày 23/02/2016 củaTrung tâm Dân số - KHHGĐ huyện Mai sơn Báo cáo Tổng kết công tác Dân số -KHHGĐ năm 2015 và nhiệm vụ giải pháp năm 2016; Kế hoạch số 01/KH-TTDSngày 19/2/2018 của Trung tâm Dân số - KHHGĐ huyện về thực hiện chương trìnhmục tiêu Quốc gia dân số - KHHGĐ năm 2018

Trong những năm qua dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Sở Y tế, Chi cục Dân số

- KHHGĐ tỉnh Sơn La, TT huyện ủy, HĐND, UBND huyện Mai sơn, Trung tâm Y

tế huyện Mai sơn đã triển khai thực hiện các văn bản chỉ đạo của các cấp đối vớicông tác dân số trên địa bàn huyện Trung tâm đã chú trọng đổi mới nội dung vàhình thức công tác tuyên truyền về dân số, đơn vị cũng đã có nhiều ý kiến đónggóp quan trọng nhằm phát huy những thành tích đã đạt được trên địa bàn huyệnMai sơn và đã có được những kết quả nhất định

Song bên cạnh đó trong hoạt động còn nhiều hạn chế, nhiều kết quả cònchưa đạt được như chỉ tiêu đã đề ra như: Tỷ suất sinh thô còn cao (25,5‰); tỷ lệsinh con thứ 3 tăng theo từng năm (năm 2015 là 19,6%; năm 2016 và 2017 tăng lên20%, năm 2018 là 26%); Số cặp vợ chồng tảo hôn cũng tăng theo từng năm (năm

2015 là 25 cặp; 2016 là 33 cặp; năm 2017 là 66 cặp, năm 2018 là 81cặp) Vì vậyviệc nghiên cứu thực trạng để chỉ ra nguyên nhân hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp

nhằm giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn là nhiệm vụ cấp bách tronggiai đoạn hiện nay.

II THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIẢM THIỂU TÌNH TRẠNG TẢO HÔNTẠI HUYỆN MAI SƠN

1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội

Huyện Mai sơn là huyện miền núi biên giới và là một trong 62 huyện nghèocủa cả nước Huyện Mai sơn được thành lập theo Nghị định số 148/2003/NĐ-CPngày 02 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ Huyện nằm cách trung tâm thành phốSơn La 130km, là huyện vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới của tỉnh Sơn La vớitổng diện tích tự nhiên là 147.342 ha, bao gồm 8 xã Là huyện đặc biệt khó khăn,nằm xa các trung tâm kinh tế, văn hoá, xa tỉnh lỵ, với đường biên giới dài gần 120

km giáp với huyện Phôn Thoong (tỉnh Luông Pha Băng) huyện Mường Ét và huyện Mường Son (tỉnh Hua Phăn) nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, chiếm

48% chiều dài biên giới toàn tỉnh đã tạo cho Mai sơn có vị trí đặc biệt về an ninhquốc phòng và đối ngoại

Huyện có 10.915 hộ, 51.489 nhân khẩu, 124 bản; gồm 6 dân tộc cùng sinh

sống đó là: Kinh, Thái, Mông, Lào, Khơ Mú, Mường, dân tộc khác (dân tộc thiểu

số chiếm trên 97,02% Trong đó: Dân tộc Thái chiếm 56,81%, dân tộc Mông chiếm 24,82%, dân tộc Lào chiếm 8,05%, dân tộc Khơ Mú chiếm 7%, dân tộc Kinh chiếm 2,98%, dân tộc Mường 0,15%; dân tộc khác chiếm 0,17%.

Huyện có 08 xã, đều là các xã đặc biệt khó khăn, trong đó có 04 xã biên

giới giáp nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào Tình hình kinh tế - xã hội tiếp tục

phát triển, đời sống của nhân dân từng bước được nâng lên, tỷ lệ hộ nghèo là

36,48% xuống, cở sở hạ tầng được đầu tư cơ bản đồng bộ (Điện, đường, trường, trạm…), 8/8 xã có đường ô tô đến Trung tâm các xã… Bên cạnh đó, hoạt động văn

hóa, giáo dục, y tế được duy trì Đến nay, huyện đã hoàn thành phổ cập giáo dụctiểu học và trung học sơ sở Công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân đượcquan tâm 100% số xã có Trạm y tế; phong trào xây dựng làng bản văn hoá pháttriển rộng khắp ở tất cả các xã trong huyện, 100% số xã có điểm bưu điện văn hoá

Về kinh tế, Mai sơn chủ yếu phát triển sản xuất nông nghiệp và chăn nuôitrình độ phát triển kinh tế thấp, đời sống của nhân dân các dân tộc gặp nhiều khókhăn Mấy năm trở lại đây Đảng bộ huyện, UBND huyện Mai sơn tăng cườngcông tác chỉ đạo, huy động các nguồn vốn, vận động bà con chuyển đổi trồng câylâu năm sang tồng cây ăn quả có kinh tế cao trên đất dốc, vận dụng khoa học kỹthuật tiên tiến vào sản xuất, đổi mới tư duy nền kinh tế của huyện ngày càng pháttriển, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt

2 Thực trạng tảo hôn và công tác giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn

2.1 Thực trạng tảo hôn trên địa bàn huyện

Huyện Mai sơn hơn 90% là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, tại đây vấn

đề tảo hôn vẫn còn khá phổ biến và chưa được sự quan tâm nhiều của cấp ủy Đảng,chính quyền, ban ngành, đoàn thể cũng như cộng đồng dân cư Huyện có tỷ lệ tảohôn khá cao so với các huyện khác trong tỉnh Sơn La Các xã có tỷ lệ tảo hôn cao

là các xã vùng xâu, vùng sa có điều kiện kinh tế kém phát triển, xã vùng biên giới,

xã có đông dân tộc mông sinh sống… như xã Sam Kha, Mường Lèo, Mường Lạn,

xã có tỷ lệ tảo hôn ít nhất là xã Mai sơn Tỷ lệ tảo hôn nữ giới cao hơn nam giới

Theo phong tục của nhiều dân tộc, khi trẻ em vừa bước sang tuổi 15 - 16 là

đã đến tuổi dựng vợ, gả chồng Cha mẹ hai bên sẽ làm lễ dạm ngõ rồi kết hôn chocon, hai người trẻ sẽ chính thức trở thành vợ chồng sau đám cưới Nếu bị chínhquyền địa phương biết và can thiệp, họ sẵn sàng "xin khất" để tiếp tục làm vợchồng, đợi đến khi đủ tuổi sẽ làm thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của phápluật Nhiều em đang độ tuổi học trò nhưng đã phải oằn mình với gánh nặng giađình Điều đáng buồn là những ông bố, bà mẹ tuổi vị thành niên này dường nhưkhông nhận thức được tảo hôn là vi phạm pháp luật Gia đình cũng chẳng ai quantâm, khi chỉ nghĩ, con cái kết hôn sớm để có thêm người lao động Đây là mộttrong những khó khăn nhất trong công tác tuyên truyền vận động người dân thựchiện tốt luật hôn nhân và gia đình Tỷ lệ tảo hôn năm 2015: 5,6%; năm 2017:13,6%; năm 2017: 21,8%; năm 2018: 20,8%, số liệu này cho ta thấy tỷ lệ tảo hônngày càng tăng cao tại huyện Mai sơn

2.2 Công tác giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn

a) Khái quát kết quả Công tác giảm thiểu tảo hôn trên địa bàn huyện Mai sơn

Trong những năm vừa qua, công tác Dân số - KHHGĐ của huyện đã đượccác cơ quan, ban, ngành, đoàn thể, các xã quán triệt, triển khai tốt chương trìnhmục tiêu quốc gia Dân số - KHHGĐ giai đoạn 2015 – 2020 Công tác chỉ đạo điềuhành được quán triệt thực hiện một cách cụ thể đến các xã nhằm giảm mức sinh,kiểm soát vấn đề phát triển dân số trên địa bàn huyện, làm tốt công tác tập huấnchuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ chuyên trách và cộng tác viên cơ sở, công táchậu cần phương tiện trách thai luôn được đảm bảo đáp ứng nhu cầu của đối tượng

sử dụng các phương tiện tránh thai phi lâm sàng Công tác tuyên truyền, vận độngđược duy trì liên tục thường xuyên Đội ngũ cán bộ làm công tác Dân số -KHHGĐ từ huyện tới cơ sở đã nỗ lực thực hiện tốt nhiệm vụ được giao

Hiện tại 8 xã đã có đủ cán bộ chuyên trách làm công tác Dân số - KHHGĐ.Trình độ năng lực của cán bộ dân số nói chung còn nhiều hạn chế, chưa đồng đềutại một số xã Tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết thống vẫn còn tồn tại, tư tưởngphong kiến lạc hậu, trọng nam khinh nữ vẫn còn diễn ra vì vậy số người sinh conthứ 3 trở lên vẫn cao, mức sinh thay thế chưa thực sự vững chắc Chất lượng dân

số thấp thể hiện ở chiều cao, cân nặng của thanh niên, tỷ lệ người khuyết tật, trẻ emsinh ra mắc các bệnh di truyền, bẩm sinh còn cao

b) Sự quan tâm của các cấp, chính quyền đến vấn đề tảo hôn tại huyện Mai sơn

Cùng với tập trung phát triển về kinh tế - xã hội, Đảng bộ, HĐND, UBNDhuyện Mai sơn đã và đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều biện pháp tăngcường công tác quản lý Nhà nước, đẩy mạnh tuyên truyền gắn với phát độngphong trào vận động đồng bào các dân tộc thiểu số giảm thiểu phong tục tập quánlạc hậu, không tảo hôn và kết hôn cận huyết thống

TT huyện Ủy, HĐND, UBND huyện đặc biệt là Ban chỉ đạo công Y tếhuyện đã xây dựng kế hoạch tuyên truyền, tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền tại

cơ sở về tảo hôn, chỉ đạo xã đưa chính sách DS - KHGĐ vào hương ước, quy ước