HIỂU VỀ NẤM VÀ THUỐC KHÁNG NẤM

Dược động học: Kém hấp thu qua đường uống → dùng bằng đường tiêm tĩnh mạch  Qua dịch não tủy kém → tiêm qua tủy sống hay não thất bên Gắn mạnh ở các mô gan, tỳ tạng, thận, phổi Thải

Thuốc kháng nấm là các kháng sinh đặc hiệu, không có tác động trên vi khuẩn, mỗi loại có một phổ kháng nấm nhất định

Thông thường có thể phân loại nấm nhiễm bệnh như sau:

Cryptococcus

Thuốc kháng nấm: thuốc kháng nấm toàn thân và thuốc kháng nấm tại chỗ

Nguồn gốc:

Sinh học: amphotericin B, nystatin, griseofulvin

Tổng hợp hóa học: flucytocin, dẫn xuất imidazol và triazol

Amphotericin B được ly trích từ nấm Streptomyces nodosus (1956), là chất thuộc nhóm kháng sinh polyen macrolid

Cơ chế tác động:

 ampho + ergosterol→ thay đổi tính thấm màng tế bào

 oxy hóa màng tế bào

hư hoại tế bào nấm

Sự đề kháng:

Ít xảy ra

Đột biến gen: thay thế ergosterol bằng các tiền chất của sterol

AMPHOTERICIN B

Dược động học:

 Kém hấp thu qua đường uống → dùng bằng đường tiêm tĩnh mạch

 Qua dịch não tủy kém → tiêm qua tủy sống hay não thất bên

Gắn mạnh ở các mô gan, tỳ tạng, thận, phổi

Thải trừ rất chậm, chủ yếu qua mật

AMPHOTERICIN B

Tác dụng phụ:

 Phản ứng cấp tính: đau đầu, sốt, ớn lạnh, đôi khi dẫn đến hạ huyết

áp, trụy tim mạch → phòng ngừa: kháng histamin, paracetamol hay corticoid (hydrocortison 25-30 mg)

 Độc tính trên thận: khi sử dụng liều cao, kéo dài hay dùng chung với các thuốc độc thận (aminosid, cyclosporin…) → tổn thương không hồi phục nếu không ngưng kịp thời

 Độc tính trên máu: thiếu máu, giảm tiểu cầu, giảm bạch cầu hạt → hồi phục chậm khi ngừng trị liệu

 Khác: RLTH, giảm cân, viêm tĩnh mạch huyết khối nơi tiêm

AMPHOTERICIN B

Sử dụng trị liệu:

 Nhiễm nấm toàn thân bằng đường IV

 Nhiễm nấm Candida ở ruột bằng đường uống

 Bệnh ngoài da và nấm miệng do Candida

 Các dạng khác: dạng phức hợp lipid, dạng bao bởi màng liposom

d < 100 nm, dạng phân tán keo

→ chỉ định: suy thận, không dung nạp với các amphotericin cổ điển

Liều tiêm IV: 0,5-0,6 mg/kg trong dung dịch glucose 5%, tiêm truyền chậm 8-10 giờ và cách nhau 48 giờ

AMPHOTERICIN B

Được ly trích từ Penicillum griseofulvium

Hoạt tính kháng nấm: hẹp, chỉ tác động trên nấm da, tóc, móng: Microsporum, Epidermophyton, Tricophyton

Cơ chế tác động: ức chế sự gián phân của tế bào nấm

Dược động học:

Hấp thu tương đối tốt qua đường tiêu hóa nhưng không đồng đều

Bữa ăn nhiều chất béo giúp tăng hấp thu

Phân bố chủ yếu trong chất sừng (da, tóc, móng)

Chuyển hóa ở gan, thải trừ chậm qua nước tiểu

GRISEOFULVIN

Tương tác thuốc

Giảm tác động của thuốc ngừa thai (cảm ứng men gan)

Giảm hấp thu khi dùng chung với barbiturat

Hoạt tính kháng nấm: hẹp, chỉ tác động trên nấm da, tóc, móng: Microsporum, Epidermophyton, Tricophyton

Cơ chế tác động: ức chế sự gián phân của tế bào nấm

Dược động học:

Hấp thu tương đối tốt qua đường tiêu hóa nhưng không đồng đều

Bữa ăn nhiều chất béo giúp tăng hấp thu

Phân bố chủ yếu trong chất sừng (da, tóc, móng)

Chuyển hóa ở gan, thải trừ chậm qua nước tiểu

GRISEOFULVIN

Tác dụng phụ

Dị ứng da, nhạy cảm với ánh sáng

RLTH

RL thần kinh: chóng mặt, nhức đầu, buồn ngủ

→hiếm nhưng tăng khi có rượu

Rối loạn về máu (hiếm): thiếu máu, giảm bạch cầu

Chống chỉ định: PNCT

GRISEOFULVIN

Dược động học:

Hấp thu tốt bằng đường uống

Phân bố tốt ở các mô, kể cả dịch não tủy → viêm màng não

Thải trừ qua thận dạng có hoạt tính → giảm liều cho người suy thận

Tác dụng phụ

RLTH

Xáo trộn máu: mất bạch cầu hạt, giảm tiểu cầu (suy tủy xương)

Xáo trộn các enzym gan

Flucytosin: 5- fluorocytosin

Sử dụng trị liệu

Kết hợp với 1 thuốc kháng nấm toàn thân khác để trị viêm màng não, nhiễm nấm nội tạng (Candida, cryptococcus)

Thường phối hợp với amphotericin B 0,3 mg/kg/ngày

PO: 100-150 mg/kg, ngày chia 4 lần, hiệu chỉnh ở người suy thận

Flucytosin: 5- fluorocytosin

Bao gồm: miconazol, ketoconazol, fluconazol, itraconazol

Hoạt tính kháng nấm: phổ rộng, bao gồm Candida, Cryptococcus, Blastomyces, Histoplasma, Coccidioides, Aspergilus và nấm ngoài da

Cơ chế tác động: ức chế cytochrom P450, ngăn cản sự khử methyl ở 14α-methylsterol → ức chế sự tăng trưởng của tế bào nấm

Sự đề kháng:

Thường gặp ở bệnh nhân AIDS

Nguyên nhân: gia tăng sản xuất enzym khử methyl hay làm thay đổi enzym này

Có sự đề kháng chéo giữa các azol

Dẫn xuất imidazol và triazol

 Dược động học

 Hấp thu ở mức độ trung bình

 Môi trường acid giúp tăng hấp thu

 Không qua được dịch não tủy

 Tương tác thuốc

 Tăng nồng độ cyclosporin, phenytoin (ức chế enzym gan)

 Tăng nồng độ terfenadin và astemizol → xoắn đỉnh

 Rifampicin làm giảm nồng độ ketoconazol trong huyết tương

 Thuốc kháng acid và ức chế tiết acid → giảm hấp thu ketoconazol

 Tăng hoạt tính thuốc kháng vitamin K, sulfamid hạ đường huyết

 Amphotericin B làm giảm hiệu lực của ketoconazol

 Sử dụng trị liệu

 Nấm candida và các nấm khác thuộc phổ

 Không có hiệu quả ở AIDS và viêm màng não

 Liều lượng uống: 200-600 mg/ngày, chia 2-3 lần

 Sử dụng tại chỗ: kem 2%, dầu gội

Ketoconazol

Kém qua đường uống, khó vào dịch não tủy

Tác dụng phụ nhiều,tương tác nhiều thuốc

→không dùng đường tiêm, chủ yếu dùng tại chỗ

Miconazol

 Là thuốc chọn lọc trị viêm màng não do nấm Cryptococcus ở bệnh nhân AIDS

 Cơ chế tác dụng: ức chế chọn lọc hơn cytocrom P450

→ độc tính trên nội tiết thấp

 Dược động học:

 Hấp thu qua đường uống, phân bố tốt vào mô

 Hấp thu Fluconazol không bị ảnh hưởng bởi thức ăn hay acid dịch vị

 Fluconazol thấm qua dịch não tủy tốt hơn itraconazol

 Fluconazol thải trừ qua nước tiểu, itraconazol chuyển hóa và phân hủy ở gan

Itraconazol, fluconazol

 Tác dụng phụ-độc tính: với liều > 200 mg/kg/ngày: buồn nôn, ói mửa, đau đầu, đau bụng, tiêu chảy, ban da Ít khi độc gan

 Amphotericin B

 Griseofulvin

 Nystatin

 Cô lập từ Streptomyces nouseri

 Cấu trúc tương tự và cùng cơ chế với amphotericin B

 Độc tính cao → không dùng đường toàn thân

 Không hấp thu qua da và đường tiêu hóa

 Sử dụng trị liệu:

 Dạng uống, dịch treo: candida đường tiêu hóa: 3-6 triệu UI/ngày chia 3-4 lần

 Viên đặt âm đạo: candida âm đạo: 1 viên 100000UI/ngày trong 2 tuần

 Thuốc mỡ:

Nguồn gốc sinh học

Nguồn gốc sinh học