HIỂU BIẾT VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ SỐT RÉT

QuininTác động dược lực:  Trên KST sốt rét: tác động mạnh trên thể liệt bào trong hồng cầu, yếu trên thể giao tử và không có tác động trên thể liệt bào ở gan  TKTW: hạ sốt, giảm đau 

KST sốt rét

 Plasmodium falciparum

 Plasmodium vivax

 Plasmodium ovale

 Plasmodium malariae

Phân loại thuốc trị sốt rét

1 Quinin

Tác động dược lực:

 Trên KST sốt rét: tác động mạnh trên thể liệt bào trong hồng cầu, yếu trên thể giao tử và không có tác động trên thể liệt bào ở gan

 TKTW: hạ sốt, giảm đau

 Tim mạch: ức chế tim, giãn mạch, hạ huyết áp ở liều cao

 Tử cung: kích thích co bóp nhẹ

 Liệt cơ vân nhẹ

 Tiêu hóa: tiêu chảy, nôn mửa ở liều cao

 Kích thích sự tiết insulin ở tụy tạng gây hạ đường huyết

1 Quinin

THUỐC DIỆT THỂ LIỆT BÀO TRONG HỒNG CẦU

 Cơ chế tác động: chưa rõ, có thể do ức chế tổng hợp ADN

 Dược động học:

Hấp thu nhanh qua đường uống

Chuyển hóa ở gan, đào thải qua nước tiểu

Không tích lũy trong cơ thể

Qua được nhau thai

 Độc tính:

Giảm thị lực, hoa mắt, ù tai, điếc

Đau đầu, ảo giác, mê sảng, suy hô hấp và tim mạch

Nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy

Ngứa, ban đỏ, mề đay

Thiếu máu tiêu huyết

Hội chứng cinchonin

1 Quinin

Sử dụng trị liệu: quinin sulfat (PO), quinidin dihdroclorid hoặc quinidin gluconat (IV)

Trị sốt rét nặng do P.falciparum kháng cloroquin và kháng đa thuốc:

 Không sử dụng quinin để phòng ngừa sốt rét vì nhiều độc tính

 Babesia: phối hợp với clindamycin

Chống chỉ định-Thận trọng: Dị ứng, ù tai, viêm thần kinh mắt, PNCT (trừ trường hợp sốt rét đe dọa tính mạng), nhược cơ, loạn nhịp, sốt đen, thiếu men G6PD

Tương tác thuốc: quinin làm tăng tác động của thuốc chống đông, ức chế thần kinh cơ, digoxin/máu

2 Cloroquin

THUỐC DIỆT THỂ LIỆT BÀO TRONG HỒNG CẦU

 Cơ chế tác động: giống quinin

 Dược động học: hấp thu nhanh, thải trừ chậm qua nước tiểu, gắn giữ mạnh ở các mô

 Độc tính:

Ngứa, buồn nôn, ói mửa, nhức đầu

Liều cao: nhìn mờ, giảm thị lực, tổn thương da nặng, độc với cơ tim

 Sử dụng trị liệu:

Phòng ngừa và điều trị sốt rét cấp tính do P.falciparum

Phối hợp với primaquin trong trường hợp nhiễm P.vivax

Amip ngoài ruột

Viêm khớp dạng thấp

Lupus ban đỏ

2 Cloroquin

Chống chỉ định-Thận trọng:

Gan, thận

Thay đổi thị lực

Thiếu men G6PD

Bệnh về hệ tạo máu

PNCT (chỉ dùng khi cần thiết)

Tương tác thuốc:

Cimetidin làm giảm chuyển hóa cloroquin

Cloroquin làm giảm hiệu lực của vaccin ngừa dại nhưng không ảnh hưởng đến hiệu quả của các vaccin khác

Dùng đồng thời cloroquin với proguanil có thể tăng tai biến loét miệng liên quan đến proguanil

3 Mefloquin

THUỐC DIỆT THỂ LIỆT BÀO TRONG HỒNG CẦU

 Cơ chế tác động: giống quinin, cloroquin

 Dược động học: thuốc chỉ được sử dụng bằng đường uống, hấp thu nhanh, thải trừ chậm qua nước tiểu

 Độc tính: dung nạp tốt

Ít gặp: Buồn nôn, ói mửa, chóng mặt, nhức đầu

Liều cao: ảo giác, co giật, rối loạn thị giác, loạn nhịp tim

 Sử dụng trị liệu:

Phòng ngừa và điều trị sốt rét do P falciparum đề kháng cloroquin

Chống chỉ định-Thận trọng:

Tiền sử tâm thần, động kinh

Loạn nhịp tim

Không dùng chung với quinin, cloroquin, halofantrin vì có thể gây ngừng tim

Các thuốc khác

 Amodiaquin

 Hydroxycloroquin

 Halofantrin

 Lumefantrin

4 Thuốc ức chế tổng hợp acid folic

THUỐC DIỆT THỂ LIỆT BÀO TRONG HỒNG CẦU

Thuốc ức chế dihydrofalat reductase

Dẫn chất của biguanid: Proguanil

Tác động chậm trên thể liệt bào trong hồng cầu

Ngăn chặn sự phát triển của giao tử trong dạ dày muỗi

Tác động trên thể liệt bào ở gan của P.falciparum

Sử dụng trị liệu: phòng ngừa và trị cơn sốt rét thể nhẹ

TDP: nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, loét miệng, rụng tóc

Dẫn chất của diaminopyrimidin: Pyrimethamin, trimethoprim

Hiệu lực dài hơn proguanil

Thường phối hợp với sulfamid để phòng ngừa và trị liệu cơn sốt rét ác tính

Tác dụng phụ: mẫn ngứa, ban dỏ, giảm sự tạo máu

CCĐ: PNCT, suy tủy, thiếu máu

4 Thuốc ức chế tổng hợp acid folic

Thuốc tương tranh với PABA

Thường phối hợp sulfamid với cloroquin hay pyrimethamin

Dạng phối hợp: hiệu lực tốt trên P.falciparum kháng cloroquin

Sử dụng trị liệu: phòng ngừa và điều trị sốt rét P.falciparum kháng cloroquin

Cần thận trọng khi sử dụng do dễ phát sinh đề kháng

5 Thuốc sử dụng trong trường hợp kháng thuốc

THUỐC DIỆT THỂ LIỆT BÀO TRONG HỒNG CẦU

 Tetracyclin

 Artemisinin (quinghaosu)

 Piperaquin

 Pyronaridin

 Benflumetol

 Atovaquon

5 Thuốc sử dụng trong trường hợp kháng thuốc

Artemisinin (quinghaosu)

 Phân lập từ cây Thanh cao hoa vàng Artemisia annua asteraceae

 Tác dụng dược lý

 Diệt thể liệt bào trong hồng cầu (P.falciparum kháng cloroquin)

 Không có tác động trên giao tử và thể liệt bào ở gan

 Không sử dụng để phòng ngừa sốt rét

 Cơ chế tác động: phá vỡ màng KST bởi các gốc tự do hay alkyl hóa các protein

 Sử dụng trị liệu: cắt cơn sốt rét (artesunat, artemether)

 Tác dụng phụ: chậm nhịp tim, độc tính trên thần kinh, rối loạn vận động, nói lắp

THUỐC DIỆT THỂ TIỀM ẨN - THỂ GIAO TỬ

 Tác động dược lý:

 Tác động yếu trên thể liệt bào trong hồng cầu

 Hiệu lực tốt trên thể liệt bào ở gan và các giao tử bào

 Sử dung trị liệu: dùng đường uống để tiệt căn, chống tái phát (P Vivax,

P ovale), thường phối hợp với cloroquin

 Độc tính: tiêu hóa (nôn, đau vùng thượng vị), thần kinh (buồn ngủ, chóng mặt), loạn nhịp tim, trên máu (Met-Hb, thiếu máu tiêu huyết)

 Chống chỉ định: PNCT và cho con bú, thiếu máu, suy tủy và thiếu men G6PD

Cloroquin

Quinin + Fansidar + Doxycyclin (Clindamycin)

Mefloquin

Atorvaquon + Proguanin

Artemether + Lumefantrin

Phác đồ điều trị theo Bộ Y Tế

Nhóm

người bệnh Sốt rét do P.falciparum Sốt rét do P.vivax/ovale Sốt rét do P.malariae Sốt rét nhiễm phối hợp có

P.falciparum

Dưới 3 tuổi DHA-PPQ Chloroquin Chloroquin DHA-PPQ

Từ 3 tuổi trở

lên

DHA-PPQ + primaquin

Chloroquin + primaquin

Chloroquin DHA-PPQ

+ primaquin PNCT trong 3

tháng

Quinin+

clindamycin

Chloroquin Chloroquin Quinin+

clindamycin PNCT trên 3

DHA: dihydroartemisinin

PPQ: piperaquin phosphat