BÀI GIẢNG DÒNG HỌ CIVIL LAW

 Luật thành văn đầu tiên của La Mã  Luật 12 bảng chỉ chứa đựng những nguyên tắc pháp lý cơ bản nên sau khi ban hành Luật 12 bảng, Nhà nước vẫn sử dụng nhiều tập quán pháp... Jus commun

CÁC NỘI DUNG CHÍNH

I Khái quát về Dòng họ Civil Law

1 Lịch sử hình thành và phát triển của dòng họ Civil Law

I Khái quát về Dòng họ Civil Law.

1 Sự hình thành & phát triển của DH Civil Law

- Tên gọi Civil Law:

1 Sự hình thành & phát triển của DH Civil Law (tiếp)

- Các thành tố của Luật La Mã:

Roman

Law

1 Một số vấn đề cơ bản về Luật La Mã (tiếp)

1. Luật 12 bảng (12 Tables of Law)

 450 TCN, Hoàng Đế La Mã triệu tập ủy ban gồm 10

pháp nghiên cứu Luật Hy Lạp để học hỏi, tìm kiếm tập quán Latinh để xây dựng luật 12 bảng

 Luật thành văn đầu tiên của La Mã

 Luật 12 bảng chỉ chứa đựng những nguyên tắc pháp

lý cơ bản nên sau khi ban hành Luật 12 bảng, Nhà nước vẫn sử dụng nhiều tập quán pháp

Giá trị pháp lí: vượt ra khỏi tính giai cấp, Luật 12

bảng có nhiều giá trị, đặc biệt nhất là đã tạo dựng được nền tảng dân luật cổ (alten ius civile)

Về nội dung, Luật 12 bảng chứa đựng nhiều qui phạm

tiến bộ về tố tụng, về luật tư và luật hình sự

 Nguyên tắc không ai bị tử hình mà không qua quá trình xét xử

 Quyền tài sản có hiệu lực vĩnh viễn

 Một người chủ tài sản phải làm một con đường để đi lại

Nhưng có nhiều quy định lỗi thời:

chế tài đối với trộm cắp có thể bị tử hình tùy thuộc địa vị người trộm cắp là nô lệ, tài sản trộm cắp là gì

Cấm kết hôn giữa người bình dân và quí tộc

1 Một số vấn đề cơ bản về Luật La Mã (tiếp)

2 Tác phẩm các thiết chế

(Institution) của Gaius

- Được viết khoảng thế kỉ 3 TCN

của tác giả có tên là Gaius

- Nó là tài liệu luật thành văn đầu

tiên trong xã hội loài người, ghi

chép nội dung cơ bản của Luật La

Mã

Nội dung cho thấy luật La Mã có 3 phần: (người, vật, hành động)

Nội dung này có ảnh hưởng lớn tới các nước Châu Âu lục địa xây dựng luật dân sự của mình Cụ thể:

Phần quy định về người là nền tảng để xây dựng chế định địa vị pháp lý của cá nhân,

Phần quy định về vật là nền tảng các nước Châu Âu lục địa quy định về chế định tài sản, sở hữu,

Phần quy định về hành động là nền tảng xây dựng chế định hợp đồng, nghĩa vụ

1 Một số vấn đề cơ bản về Luật La Mã (tiếp)

3 Corpus Juris Civillis

- Được viết 527 SCN bởi

Hoàng đế Justinian.

- Hoàng Đế Justinian đã tìm

cách hồi sinh vĩ đại của đế

quốc và chiếm lại những gì

đã mất nửa phía tây của đế

chế lịch sử La Mã.

Emperor Justinian the Great (482-565)

Nội dung Corpus Juris Civillis

Bộ sưu tập các đạo luật

Hoàng gia (Novel)

2 Các giai đoạn phát triển của DH Civil Law

GĐ 1: TK 5 SCN tới đầu TK 11 (Luật La Mã suy

giảm)

GĐ 2: Từ TK XI đến đầu TK XVIII (Phục hồi

nghiên cứu Luật La Mã)

 Các trường phái n/c LLM :

 Trường phái Bình chú luật (Glosstator)

 Trường phái bình luận luật (Commentator)

 Trường phái nhân văn pháp lý (Legal - humannist)

 Trường phái pháp luật tự nhiên (The natural law)

 Trường phái pháp điển hóa pháp luật

Jus commune

 Jus commune là luật chung ở Châu Âu lục địa:

- Hình thành từ hoạt động nghiên cứu LLM và đào tạo luật gia ở các trường ĐH Châu Âu từ Tk 13

- Việc áp dụng Jus Commune mang tính tự nguyện

- Trong ý nghĩa lịch sử, Jus commune thường được coi như là một sự kết hợp của giáo luật và luật La

Mã mà hình thành cơ sở của một hệ thống phổ biến của tư tưởng pháp lý ở Tây Âu từ việc tái khám phá

và ghi nhận Digest trong các thế kỷ 12 và 13.

GĐ 3: Từ TK XVIII tới TK XX (pháp điển hóa và luật

thành văn ra đời)

 Từ thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX: pháp điển hóa diễn ra

ở Phổ, Áo nhưng thất bại.

 Trong thế kỉ XIX: pháp điển hóa diễn ra thành công, đặc biệt là ở Pháp, Đức.

- Pháp đã ban hành được khoảng 40 bộ luật: Bộ luật dân sự Napoleon năm 1804, Bộ luật tố tụng dân sự năm 1806,

Bộ luật thương mại năm 1807, Bộ luật tố tụng hình sự

năm 1808, Bộ luật hình sự năm 1810…

- Điều kiện pháp điển hóa thành công:

 Tiến hành ở các quốc gia có chủ quyền, đã khai sáng văn minh và không bị cản trở bởi quá khứ, sẵn sàng phá vỡ đặc quyền đặc lợi trong xã hội cũ

 Quốc gia đủ mạnh để có thể gây ảnh hưởng tới quốc gia khác

KL: Dòng họ civil law ra đời từ thế kỷ XIII hình thành

trên cơ sở văn hóa pháp lý cộng đồng

CÁC DÒNG HỌ PHÁP LUẬT TRÊN THẾ GIỚI

3 Sự mở rộng của dòng họ civil law.

a Lý do mở rộng:

-Chính sách thuộc địa hóa,

-Học hỏi văn minh pháp lí phương Tây

b Phạm vi mở rộng

-Châu Mỹ Latinh: bang Lousiana (Hoa Kỳ), Quebec

(Canada), Puerto Rico, kênh đào Panama, Guina

-Châu Phi: Bắc Phi (Civil law và Hồi giáo), Nam Phi

(civil law và common law)

3 Sự mở rộng của dòng họ civil law (tiếp )

- Châu Á:

+ MH thuần civil law: Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc,

Siam, Thổ Nhĩ Kì, Thái Lan

+ MH hỗn hợp civil law và luật Hồi giáo: Arab,

Afganistan, Indonexia

+ MH civil law và PL XHCN: TQ, VN, Bắc Triều tiên + MH civil và common: Phillipin, Srilanka.

II Cấu trúc pháp luật của các HTPL thuộc

DH Civil Law.

1 Sự phân chia PL thành Luật công và luật tư

a Luật công & Luật tư.

Tiêu

chí

KN - Luật công bao gồm

các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ pháp luật có Nhà nước

- Luật tư bao gồm quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội không có Nhà nước

a Luật công & Luật tư (tiếp)

Đặc

điểm - Bảo vệ lợi ích chung

- Phương pháp mệnh lệnh

- Tài phán hành chính

- Bảo vệ lợi ích cá nhân.

- Phương pháp bình đẳng, thỏa thuận

- Tòa án tư pháp

Nguyên

tắc - Đảm bảo quyền tự do công dân

- Quyền lực tối cao của Nhà nước

-Pháp chế -Tôn trọng Hiến Pháp

- Tự do ý chí

b Tại sao phân chia thành Luật công

và Luật tư

TK La Mã: Các nhà luật học chỉ tập trung vào luật tư

c Hệ quả sự phân chia thành luật công và luật tư

Luật

công &

Luật tư

Mô hình tòa án hành chính

Sự phân công lao động đặc trưng trong nghề luật

Luật sư chuyên luật công, luật tư

Giáo sư luật công, giáo sư

luật tư

Khóa học luật công, luật tư

2 Luật công ở các nước thuộc DH civil law.

a Sự phát triển của luật công và điểm yếu của luật

công

-Đế quốc La Mã: Luật công ko phát triển

-TK trung cổ: Luật hành chính đã ra đời

-TK 19: Luật hành chính phát triển, thành lập tòa án hành

chính

* Điểm yếu của luật công là ra đời muôn hơn so luật

tư, ngày nay luật công vẫn yếu hơn luật tư (nguồn luật.)

b Luật hành chính – hình thức tồn tại điển hình

của luật công

- Tại sao LHC là ngành luật công điển hình?

+ Luật hiến pháp: đối tượng n/c của khoa học chính trị

nhiều hơn là pháp luật

+ Luật hình sự: từ khi mới ra đời đã được xét xử bởi

tòa án tư pháp

+ Luật hành chính: là ngành luật công điển hình.

b Luật hành chính (tiếp)

- ĐN: Luật hành chính là ngành luật chứa đựng tất cả QPPL

đ/c tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, mối quan hệ giữa cơ quan nhà nước với nhau và cơ quan nhà nước với công dân.

- Nguồn của luật hành chính:

+ Tản mát nhiều nơi, chưa quốc gia nào có Bộ luật hành chính (Pháp – luật hành chính nội dung rất phát triển cũng ko có BLHC)

+ Nay, nguồn của LHC nằm trong pháp luật thành văn, án lệ (dù các HTPL civil law chưa thừa nhận nguồn chính thức nhưng do sự nghèo nàn của PLTV nên án lệ là nguồn bổ sung hữu hiệu)

3 Luật tư ở các nước thuộc dòng họ civil law

a Sự phát triển của Luật tư ở các nước CL

- Luật tư ở các nước CL: thừa kế luật La Mã và luật Giáo hội.

b Các loại luật tư:

- Bao gồm: Luật dân sự, luật thương mại, luật bản quyền,

luật hàng hải, luật sở hữu trí tuệ.

- Luật dân sự:

+ ND cơ bản:

• Chế định về người (thể nhân & pháp nhân)

• Chế định về gia đình (kết hôn, li hôn, nghĩa vụ vợ chồng,

cha mẹ - con)

b Các loại luật tư (tiếp)

• chế định hôn sản (tài sản chung, tài sản riêng),

• Chế định sở hữu,

• Chế định nghĩa vụ (hợp đồng, bồi thường thiệt hại dân sự ngoài HĐ, làm giàu bất chính)

+ Nguồn của LDS: hầu hết các HTPL civil law đều có

Bộ luật dân sự đồ sộ, văn bản dưới luật

- Luật thương mại:

+ ND cơ bản: chế định công ty, ngân hàng, các công cụ chuyển nhượng

+ Nguồn của LTM: Bộ luật thương mại, VBDL

3 Sự giống và khác nhau giữa luật công và luật tư ở các nước Civil Law

- Giống nhau:

+ Luật công có sự tương đồng trong tư duy chính trị và

triết học; phương pháp chung trong đào tạo luật nảy sinh cùng kiểu tư duy cho luật gia

+ Luật tư: các HTPL đều xây dựng dựa trên cơ sở luật La

Mã, tập quán, số ít từ luật giáo hội

- Khác nhau:

+ Luật công vốn thay đổi tùy thuộc vào ý nguyện cử tri.

+ Luật tư mỗi chuyên ngành đạt tới một giai đoạn phát

triển khác nhau (VD: Luật chứng khoán)

III Nguồn luật của các HTPL thuộc dòng họ Civil Law

Quan niệm về nguồn luật:

- Trong lí luận:

(1)Là nguồn của các quan điểm, tư tưởng PL

(2)Là nguồn tạo nên các quy phạm pháp luật

(3)Là nơi đăng tải , thể hiện PL

- Trong thực tiễn:

Nguồn luật là cơ sở pháp luật để thẩm phán và

những người có thẩm quyền áp dụng pháp luật đưa ra phán quyết của mình

•Vị trí của HP: có giá trị cao nhất trong HTPL.

•Cơ quan ban hành: Quốc hội, Nghị viện

1 Pháp luật thành văn (tiếp)

• Trình tự lập hiến: chặt chẽ, Pháp – 2 viện thông qua, trưng cầu dân

ý trên 50 % mới được sửa đổi HP.

• Cơ chế bảo hiến: Đức (tòa án hiến pháp), Pháp (Hội đồng bảo hiến)

+ Điều ước quốc tế: Ko được trái HP, hiệu lực dưới HP (trừ Hà lan:

ĐUQT cao hơn HP)

1 Pháp luật thành văn (tiếp)

- Văn bản dưới luật: do có quan có thẩm quyền ủy

+ Trong lịch sử, PLTV coi là nguồn duy nhất của PL, coi

bộ luật như là sự hoàn hảo của lí trí Nay, PLTV vẫn còn nguồn quan trọng nhất

- ĐN: Tập quán là những nguyên tắc quy tắc xử sự hình

thành một cách tự phát, tồn tại từ lâu đời, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành thói quen tự nhiên

và mang tính bắt buộc chung như quy phạm pháp luật

- Điều kiện để tập quán có giá trị:

2 Tập quán pháp (tiếp)

- Các loại tập quán:

+ Tập quán áp dụng theo luật: Lv dân sự và thương mại.+ Tập quán áp dụng đương nhiên: lấy chồng đổi sang họ chồng

+ Tập quán trái luật: hôn nhân thực tế

- Vị trí pháp lý: Tập quán có vị trí ngay dưới luật thành

văn

3 Phán quyết của tòa án

-Án lệ là nguồn luật?

+ Phần lớn các nước civil law không thừa nhận án lệ là nguồn luật, do học thuyết tam quyền phân lập nên tòa

án không được phép xây dựng luật

+ Hiện nay, các nước civil law cũng tiếp nhận dần dần

án lệ:

•Các nước có áp dụng án lệ như Đức, Thụy sỹ

•Các nước ko thừa nhận: như Việt Nam gọi là phán quyết tòa án/thực tiễn xét xử/tiền lệ pháp

- Vai trò: Phán quyết của tòa án là nguồn luật bổ sung

hữu hiệu, sẽ được áp dụng rộng rãi trong thời gian tới

- Vị trí: Trước đây học thuyết từng là nguồn luật chính,

hiện nay học thuyết chỉ là nguồn thứ cấp

- Một số nguyên tắc chung của Luật La Mã như:

+ Không ai bị xét xử về một tội phạm đã được kết án bằng một bản án đã có hiệu lực

+ Ý định cần phải bị trừng phạt mặc dù không đạt được mục đích

+ Ai khẳng định, người đó phải chứng minh

+ Không ai có thể tự mình làm chứng cho mình

+ Không ai có thể tự mình phán xử mình

+ Một đạo luật chỉ có thể bắt buộc thực hiện khi đã công bố…

- Vai trò: Đây là nguồn luật bổ sung.

5 Các nguyên tắc chung của pháp luật