bài tiểu luận tìm hiểu về thuốc giải biểu

Thuốc giải biếu1.ĐẠI CƯƠNG1.1.Định nghĩaLà những thuốc dùng để đưa tà khí (khí hàn, khí nhiệt) ra ngoài bằng đường mồ hôi, chữa những bệnh còn ở bên ngoài (biểu) làm cho bệnh không xâm nhập vào trong (cảm mạo giai đoạn đầu ).Các vị thuốc này phần nhiều vị cay, tác dụng phát tán gây ra mồ hôi(phát hãn) do vậy còn gọi là thuốc phát hãn giải biểu.

THUỐC GIẢI BIỂU

BÀI TIỂU LUẬN

Sinh viên thực hiện: 1 Nguyễn Thị Thanh Hồng

2 Văn Thanh Quỳnh Anh

THUỐC GIẢI BIỂU

1 ĐẠI CƯƠNG

1 ĐẠI CƯƠNG

1.1 Định nghĩa

- Là những thuốc dùng để đưa tà khí (khí hàn, khí nhiệt)

ra ngoài bằng đường mồ hôi, chữa những bệnh còn ở bên ngoài (biểu) làm cho bệnh không xâm nhập vào trong

(cảm mạo giai đoạn đầu)

- Các vị thuốc này phần nhiều vị cay, tác dụng phát tán gây ra mồ hôi (phát hãn) do vậy còn gọi là thuốc phát

hãn giải biểu

1.2 Phân loại

- Thuốc phát tán phong hàn (thuốc tân ôn giải biểu)

- Thuốc phát tán phong nhiệt (thuốc tân lượng giải biểu)

- Thuốc phát tán phong thấp

1 ĐẠI CƯƠNG

1.3 Cơ sở lý luận

- Đông y quan niệm rằng sở dĩ bị cảm là vì phần ngoài cơ

thể (phần biểu) không đủ sức chống lại sự xâm nhập của

tà khí từ bên ngoài, cho nên khi tà khí đã vào được qua

da thì phần biểu phản ứng lại bằng sốt cao, các mạch máu

ngoại vi giãn ra làm cho hạ sốt

- Tác dụng của các vị thuốc giải biểu chủ yếu thông qua

3 con đường: mở tấu lý, đuổi ngoại tà, trợ chính khí

Tấu lý là những đường xuyên từ

da, cơ vào đến tạng phủ

Tấu lý là những đường xuyên từ

da, cơ vào đến tạng phủ

Chính khí là bệnh phát sinh không phải tà khí mà do nội tạng phát sinh

- Thuốc giải biểu chủ yếu quy kinh phế , phế chủ khí,

phế chủ bì mao:

+ Phế chủ khí, phế chủ bì mao: là cơ quan chính để trao

đổi khí, mà lỗ chân lông (khí môn) có tác dụng tán khí

Đa số kỵ lửa, không sao,không nấu kỹ, khi sắc phải đậy nắp kín

Nếu thuốc dùng khô thì tránh phơi nắng to hoặc sấy ở nhiệt độ cao

Cần phơi âm can

Thuốc giải biểu nên uống lúc còn nóng, có thể kết hợp với

ăn cháo nóng, mặc và đắp chăn ấm giúp ra mồ hôi tốt hơn (cháo Thông bạch, Tía tô)

Người có thể trạng hư yếu hay trời nóng bức dùng vừa phải, ngược lại người thể chất tráng kiên hoặc mùa đông rét buốt dùng thuốc liều cao hơn

Dùng dưới dạng thuốc xông, nên uống để bù lại một ly nước xông để tránh mất tân dịch

1 ĐẠI CƯƠNG

1.6 Kiêng kị

Phát sốt mà không phải biểu chứng: sốt do âm hư (mất nước, điện giải)

Tự ra mồ hôi và mồ hôi trộm nhiều, bệnh nhiệt ở thời

kỳ cuối, tân dịch đã bị hư haoNgười bệnh bị mất nhiều máu:tiểu máu, thiếu máuMụn nhọt đã vỡ, các nốt ban đã mọc hết, bay hết

Choáng, tiêu chảy, tức ngực, ho thế phế âm hư

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

2.1 Tác dụng

- Chữa cảm mạo do lạnh (cảm hàn, ngoại cảm phong hàn)

- Chữa ho, hen phế quản

- Chữa co thắt các cơ, đau dây thần kinh do lạnh

- Chữa đau khớp do lạnh, viêm khớp dạng thấp không có sốt, đau mình mẩy

- Chữa các bệnh dị ứng do lạnh (viêm mũi dị ứng, ban chẩn

do lạnh)

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

2.2 Các vị thuốc

Quế chi

Ma hoàngGừng sốngKinh giớiTía tô

Hương nhuHành

Phòng phongBạch chỉ

Tế tân

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

ấm vào

- Quy kinh:

kinh tâm, phế, bàng quang

- Giải biểu tán hàn

- Làm thông dương khí, khi dương khí bị

ứ trệ

- Làm ấm kinh thông mạch

- Hành huyết giảm đau

-Tâm căn suy nhược, thể ức chế giảm có chứng nhức đầu

- Hưng phấn tăng, chứng âm hư hỏa vượng, người cao huyết áp, thiếu máu

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

ấm

- Quy kinh:

bàng quang kiêm kinh tâm, đại tràng

-Giải cảm hàn do khả năng phát hãn,

hạ nhiệt

- Làm thông khí phế, bình suyễn

-Lợi niệu, tiêu phù thũng

- Những người biểu

hư, nhiều mồ hôi, phế hư có sốt cao (ho lao), cao huyết

áp không nên dùng

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

vào kinh phế, tỳ vị

- Phát tán phong hàn, dùng để chữa cảm mạo

- Làm ấm vị (ấm dạ dày)

- Lợi niệu tiêu phù thủng

- Giải độc khử trùng

-Những người bị ho

do phế nhiệt và nôn

do vị nhiệt không nên dùng

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh phế và can

- Giải cảm làm ra

mồ hôi

- Giải độc, làm cho sởi đậu mộc Trị dị ứng mẫn ngứa

- Khứ ứ, trị huyết

- Khử phong trị kinh

- Những bệnh động kinh, sởi đậu mọc, mụn nhọt đã vỡ

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh tỳ và phế

- Giải cảm hàn

- Kiện vị, chỉ nôn

- Khử đờm, chỉ hàn

- Hành khí an thai, dùng khi can khí bị uất kết dẫn đến động thai

- Giải độc sát khuẩn

- Những người tiểu

hư, ra mồ hôi nhiều,

mồ hôi trộm, những người không tiêu, đại tiện lỏng

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

bàng quang, can, thận

- Tán hàn giải biểu,dùng khi cảm mạo phong hàn

- Trừ thấp chỉ thống:

dùng để điều trị bệnh phong thấp dẫn đến đau lưng, đau cương cốt thể cấp tính

- Những người huyết

hư, không do nguyên nhân phong hàn

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh vị và phế

- Làm ra mồ hôi, dùng trong bệnh cảm hàn

- Hoạt huyết thông dương khí

-Kiện vị giảm đau

- Lợi tiểu tiện

- Sát khuẩn diệt kí sinh trùng

- Những người biểu

hư, mồ hôi nhiều không nên dùng

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh phế và vị

-Giải cảm, kể cả cảm hàn và cảm nhiệt

- Hóa thấp kiện vị

- Lợi niệu, tiêu phù thũng, đặc biệt là phù ở mặt

- Sát khuẩn

- Làm nhanh mọc tóc, trị rụng tóc

- Những người biểu

hư, mồ hôi nhiều không nên dùng

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh thận, phế và tâm

- Giải cảm hàn, dùng đối với bệnh cảm

mạo phong hàn

- Khử phong giảm đau, dùng trong bệnh đau đầu

- Khí ứ, chỉ ho: dùng trong bệnh nhiều

đờm, khó thở

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Giải cảm hàn,do cảm lạnh gây ra

- Trừ phong giảm đau

- Giải độc trừ mủ

- Hành huyết, điều kinh

- Nhuận cơ, kiện cơ nhục, tỉnh tỳ

- Những người thuộc chứng hư, uất hỏa, sốt xuất huyết

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Giải cảm hàn, dùng với bệnh cảm mạo phong hàn xuất hiện sốt rét, đau đầu

- Trừ phong thấp, giảm đau

- Giải độc: thạch tín

- Những người âm

hư hỏa vượng không

có phong tà không nên dùng, tương sát với thạch tín

Phiền nhiệt, ra mồ hôi trộm, nhức trong xương, ho khan,

họng khô, khó ngủ

Phiền nhiệt, ra mồ hôi trộm, nhức trong xương, ho khan,

họng khô, khó ngủ

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

- Quy kinh:

kinh, phế, vị đại tràng

- Làm cho sởi mọc

- Kiện vị tiêu thực:

dùng trong trường hợp cảm mạo, phong hàn rồi dẫn đến hệ tiêu hóa không tốt

- Lợi tiểu tiện

- Giải độc sát khuẩn

- Khi sởi đã mọc ra ngoài , hoặc dạ dày

bị loét

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

2.3 Các bài thuốc y học cổ truyền

Ma hoàng thang

Quế chi thang Cửu vị khương – hoạt

thangĐại thanh long thang

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Ma hoàng thang

- Thành phần:

Ma hoàng 10g Hạnh nhân 8g

Quế chi 10g Cam thảo 4g

- Cách dùng : Sắc vũ hỏa, uống nóng Mỗi ngày một thang, sắc

+ Đối với chứng biểu hư ra mồ hôi nhiều, ngoại cảm phong nhiệt,

cơ thể hư nhược, bệnh sản phụ mới sanh, người bị bệnh mất nước, mất máu nhiều đều không nên dùng

Ma hoàng thang

- Giải thích bài thuốc:

+ Ma hoàng là chủ dược có tác dụng phát hãn, giải biểu, tán phong hàn, tuyên phế, định suyễn

+ Quế chi phát hãn giải cơ, ôn thông kinh

+ Hạnh nhân tuyên phế, giáng khí

+ Cam thảo tác dụng điều hòa các vị thuốc làm gỉam tính cay táo

của Quế chi và làm giảm tác dụng phát tán của Ma hoàng

- Điều trị lâm sàng:

+ Đối với chứng ngoại cảm phong hàn, nghẹt mũi, ho hen,

khó thở nhiều đàm có thể bỏ Quế chi gọi là bài Tam ảo thang

(Hòa tể cục phương)

+ Trường hợp ngoại cảm, phong hàn thấp, sợ lạnh không ra mồ hôi,

nhức mỏi cơ xương, gia Bạch truật để trừ thấp gọi là bài Ma hoàng gia Truật thang ( Kim quỷ yếu lược)

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Quế chi thang

- Thành phần:

Bạch thược 12g

- Cách dùng : Sắc uống làm 3 lần trong ngày, uống nóng, ăn cháo

nóng, đắp chăn ấm cho mồ hôi ra là tốt Có thể uống 2 – 3 thang

- Chủ trị: Giải cơ, phát hãn giải biểu, điều hòa dinh vệ.

- Giải thích bài thuốc:

+ Quế chi là chủ dược có tác dụng giải cơ biểu và thông dương khí.+ Bạch thược liễm âm hòa vinh giúp cho Quế chi không làm tổn thương chân âm

+ Sinh khương, Đại táo,Cam thảo đều có tác dụng điều hòa

Quế chi thang

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Đại thanh long thang

- Thành phần:

Thạch cao 32g Đại táo 4 quả

Quế chi 8g Hạnh nhân 8g

Sinh khương 8g

-Cách dùng : Thạch cao sắc trước, thuốc sắc chia 3 lần, uống trong

ngày, ra mồ hôi nhiều ngưng dùng thuốc

- Chủ trị: trị các chứng ngoại cảm phong hàn.

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Đại thanh long thang

- Giải thích bài thuốc:

+ Ma hoàng tác dụng phát hãn và giải biểu

+ Thạch cao thanh nhiệt trừ phiền

+ Cam thảo điều hòa trung khí

+ Sinh khương, Đại táo để điều hòa vinh vệ

- Điều trị lâm sàng:

+ Bài thuốc được sử dụng chủ yếu đối với chứng sốt sợ lạnh, không

ra mồ hôi, bứt rứt khó chịu mà mạch phù khẩn có lực

+ Bài thuốc cũng có thể dùng trong các trường hợp vốn cơ thể đàm

ẩm, ho suyễn do cảm thụ ngoại tà gây nên, chân tay phù sốt, sợ lạnh không ra mồ hôi, bứt rứt khó chịu

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Cửu vị khương – hoạt thang

- Thành phần:

Khương hoạt 6g Phòng phong 6g

Xuyên khung 4g Sinh địa 4g

Cam thảo 4g Thương truật 6g

- Cách dùng : Gia Sinh khương 2 lát, Thông bạch 3 cọng, sắc uống.

- Chủ trị: Phát hãn, trừ thấp, thanh lý nhiệt, dùng trong các chứng

ngoại cảm phong hàn thấp

2 THUỐC TÂN ÔN GIẢI BIỂU

Cửu vị khương – hoạt thang

-Giải thích bài thuốc:

+ Khương hoạt là chủ dược có tác dụng phát tán phong hàn, trừ phong thấp

+ Phòng phong,Thương truật phối hợp tăng thêm tác dụng trừ phong thấp, chỉ thống

+ Tế tân, Xuyên khung, Bạch chỉ trừ phong, tán hàn, hành khí, hoạt huyết, chữa được đau đầu

+ Sinh địa, Hoàng cầm thanh lý nhiệt, giảm bớt tính cay ôn táo của các vị thuốc

+ Cam thảo có tác dụng điều hòa thuốc

3 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

3 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

3.1 Tác dụng

- Chữa thấp khớp cấp, viêm khớp dạng thấp mạn tính tiến

triển có sưng, nóng, đỏ, đau (do phong thấp nhiệt)

- Chữa viêm khớp dạng thấp, thoái khớp, nhức mỏi các khớp

(do phong hàn thấp)

- Chữa viêm đau các dây thần kinh do viêm nhiễm, do lạnh, do thiếu sinh tố (đau dây thần kinh tọa, đau liên sườn, đau vai gáy…)

- Một số có tác dụng giải dị ứng (ké đầu ngựa) điều trị ban chẩn, viêm mũi dị ứng, eczema…

3 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

3.2 Những điều chú ý khi sử dụng thuốc phong thấp

Tính chất hàn nhiệt của

thuốc

Tính chất hàn nhiệt của

thuốc

Thuốc có tính chất mát lạnhThuốc có tính chất ấm nóng Thuốc có tính bình

Nếu có hiện tượng rối loạn chất tạo keo kết hợp thuốc thanh nhiệt lương huyết như

sinh địa , huyền sầm…

3 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

3.3 Các vị thuốc

Độc hoạt

Hy thiêmTang chi

Tang kí sinh

Uy linh tiênNgũ gia bìDây đau xươngThổ phục linh

- Quy kinh:

kinh can, thận

- Khử phong thấp, dùng trong các trường hợp phong hàn thấp tý, tê liệt cơ thể

- Chỉ thống: dùng trong các bệnh đau nhức xương khớp

- Người âm hư hỏa vượng, huyết hư không nên dùng

- Quy kinh:

kinh can, thận

- Trừ phong thấp

- An thấn,dùng đối với bệnh nhân suy nhược, mất ngủ

- Sát khuẩn giải độc, dùng trong bệnh sốt rét

- Khi dùng có thể tẩm rượu pha mật ong, rồi đổ chín, sau phơi sấy khô

- Tác dụng dược lý:

có tác dụng hạ huyết áp

- Quy kinh:

kinh phế, thận

- Trừ phong thấp, phong kinh hoạt lạc, + Chữa

+ Lợi tiểu, chữa đái buốt

+ Sát khuẩn tiêu độc

+ Hạ áp

8-12g/24h

- Quy kinh:

kinh can, thận

- Trừ phong thấp

- Dưỡng huyết , an thai, dùng khi huyết

hư động thai , có thai ra máu

- Hạ áp: dùng với bệnh nhân cao huyết áp

Khi mắt có màng mộng

Tang kí sinh

(Ramulus Faxilli)

- Trừ phong thấp, chỉ thống

+ Thông kinh hoạt lạc, dùng khi huyết ứ trệ dẫn đến tê dại, co quắp

+ Mạnh gân cốt+Kích thích tiêu hóa

Người âm hư hỏa vượng, người háo khát, táo bón, đau đầu

Thiên niên kiện

(Rhizoma Homalomenae)

- Quy kinh:

kinh phế, thận, tỳ

- Khử phong thấp, giảm đau

- Tiêu độc sát khuẩn

- Tán kết: dùng đối với các bệnh bướu

cổ, tràng nhạc (lao hạch cổ)

- Chữa đau nhức xương khớp.

- Giải độc thủy ngân

- Trừ rôm sảy, mụn nhọt

- Sốt rét kinh niên

10-12g/24h

Dây đau xương

- Quy kinh:

kinh can, thận

- Khử phong trị thống

- Bổ dưỡng khí huyết

- Lợi niêu, tiêu phù thũng

- Giải độc, dùng trị mụn nhọt , sang lở

6-12g/24h

Ngũ gia bì

(Cotex Acanthopanacis aculeate )

- Chống viêm, chữa viêm họng

- Lợi tiểu tiêu phù , dùng trong trường hợp có viêm khớp phù nề

Những người huyết

hư không nên dùng

Uy linh tiên

(Radix Clematis)

- Quy kinh:

kinh can, tỳ, thận

- Chữa đau nhức khớp xương, đau dây thần kinh, chân tay đau nhức

- Chữa phù nề do tỳ hư

- Chữa ho lâu ngày

- Bí tiểu, trường vị tích nhiệt

Mộc qua

(Frutus Chaenomelis)

- Khứ phong chỉ kinh, dùng trong các bệnh kinh giãn, co quắp, chân tay bị quyết lạnh

-Tán ứ, tiêu thũng

- Không dùng cho trẻ em và phụ nữ có thai

Mã tiền tử

(Semen Strychni)

3 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

3.4 Các bài thuốc y học cổ truyền

Độc hoạt kí sinh thang

Tam tý thang

Phục linh 12 - 16g Tang ký sinh 12 - 24g

Tế tân 4 - 8g Xuyên khung 6 - 12g

Ngưu tất 12 - 16g Chích thảo 4g

Tần giao 8 - 12g Đương qui 12 - 16g

Địa hoàng 16 - 24g Đảng sâm 12 - 16g

Quế tăm 4g

- Cách dùng: Sắc nước uống chia 2 lần trong ngày.

- Tác dụng: Trừ phong thấp, giảm đau, dưỡng can thận, bổ khí

huyết

2 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

Độc hoạt kí sinh thang (Thiên kim phương)

- Giải thích bài thuốc:

+ Độc hoạt, Tang ký sinh khu phong trừ thấp, dưỡng huyết hòa vinh, hoạt lạc thông tý là chủ dược

+ Ngưu tất, Đỗ trọng, Thục địa bổ ích can thận, cường cân tráng cốt

+ Xuyên khung, Đương qui, Thược dược bổ huyết, hoạt huyết

+ Đảng sâm, Phục linh, Cam thảo ích khí kiện tỳ đều có tác dụng trợ lực trừ phong thấp

+ Quế tâm ôn Can kinh

+ Tần giao, Phòng phong phát tán phong hàn thấp

- Cách dùng: Sắc nước uống chia hai lần ngày.

-Tác dụng: Trừ phong thấp, dưỡng can thận, bổ khí huyết.

2 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

Tam tý thang

- Giải thích bài thuốc:

+ Độc hoạt, Tang ký sinh khu phong trừ thấp, dưỡng huyết hòa vinh, hoạt lạc thông tý là chủ dược

+ Ngưu tất, Đỗ trọng ,Thục địa bổ ích can thận, cường cân tráng cốt

+ Xuyên khung , Đương quy,thược dược bổ huyết, hoạt huyết.+ Đảng sâm, Phục linh , Cam thảo ích khí kiện tỳ đều có tác dụng trợ lực trừ phong thấp

+ Quế tâm ôn can kinh

+ Tần giao, phòng phong phát tán phong hàn thấp.

2 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

Tiêu phong tán

-Thành phần:

Thạch cao (nung) 4g Cam thảo sống 2g

Cách dùng: sắc nước uống lúc bụng đói

-Tác dụng: sơ phong tiêu sưng, thanh nhiệt trừ thấp.

2 THUỐC PHÁT TÁN PHONG THẤP

Tiêu phong tán

- Giải thích bài thuốc:

+ Kinh giới, Phòng phong,Ngưu bàng tử, Thuyền thoái giải phong thấp ở biểu là chủ dược

+ Thương truật vị cay, tính đắng ôn, tán phong trừ thấp

+ Khổ sâm đắng hàn, thanh nhiệt táo thấp

+ Mộc thông thanh lợi thấp nhiệt

+ Thạch cao, Tri mẫu thanh nhiệt tả hỏa

+ Đương qui hòa vinh hoạt huyết

+ Sinh địa thanh nhiệt lương huyết

+ Hồ ma nhân dưỡng huyết nhuận táo

+ Cam thảo giải nhiệt hòa trung

FOR

YOUR LISTEN