TIẾT 53 tiếng gà trưa hay

Những tình cảm quê hương đó chính là cơ sở của tinh cảm với đất nước tạo thành sức mạnh cho người chiến sĩ trên đường đi chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.. *Lời vào bài:1’ Các e

TIẾT 53 TIẾNG GÀ TRƯA ( Xuân Quỳnh)

Ngày soạn: 10/11/ 2018

7A 7H

I Mục tiêu

1 Kiến thức, kỹ năng và thái độ

*Kiến thức: Giúp HS biết được:

- Vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm tuổi thơ và tình cảm bà cháu Những tình cảm quê hương đó chính là cơ sở của tinh cảm với đất nước tạo thành sức mạnh cho người chiến sĩ trên đường đi chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

- Tác dụng của nghệ thuật “điệp ngữ” để nối mạch cảm xúc, biểu hiện cảm xúc bình dị qua những chi tiết hình ảnh rất thân thương bình dị

* Kĩ năng:

- Kĩ năng bài học:

- Củng cố cách đọc sáng tạo thể thơ 5 tiếng , phân tích hiệu quả nghệ thuật của điệp ngữ trong câu thơ

- Bồi dưỡng năng lực và hứng thú cho việc học Tiếng Việt nói riêng , môn ngữ văn nói chung

- Kĩ năng sống:

+ Kĩ năng tự nhận thức;Kĩ năng xác định giá trị; Kĩ năng giải quyết vấn đề;

Kĩ năng lắng nghe tích cực; Kĩ năng hợp tác …

* Thái độ: Giáo dục, bồi bổ tình cảm gia đình đặc biệt là tình cảm bà cháu,

rộng hơn là tình yêu quê hương đất nước

2 Định hướng phát triển năng lực: Năng lực hợp tác năng lực phát hiện

và giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống

3 Phương pháp kỹ thuật dạy học

Phương pháp: Thuyết trình, đàm thoại, phân tích, bình giảng, quy nạp

-KTDH: Kĩ thuật chia nhóm; Kĩ thuật hỏi và trả lời; kĩ thuật động não; Kĩ thuật viết tích cực; kĩ năng ra quyết định

II Chuẩn bị của GV và HS:

1 GV: SGV + SGK + Bảng phụ

2 HS : SGK+ vở ghi bài+ vở bài tập

III Chuỗi các hoạt động học

A Hoạt động khởi động

*Ổn đinh lớp

*Kiểm tra bài cũ 3’: Thế nào là thành ngữ? Cho VD?

*Lời vào bài:(1’) Các em ạ, trong cuộc sống, nhiều khi những tình cảm rộng

lớn như tinh yêu quê hương, đất nước lại được bắt nguồn từ những điều gần gũi, bình dị và thân thuộc nhất đúng như nhà văn nổi tiếng người Nga I-li-a Ê-ren-bua

đã viết : Dòng suối đổ vào sông, sông đổ vào dải trường giang Vôn ga, con sông Vôn ga đi ra bể Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu tổ quốc Cùng chung cảm xúc đó, nhà thơ Xuân Quỳnh đã tìm được cách nói của riêng mình qua bài thơ “ Tiếng gà trưa” Và hôm nay cô và các em sẽ đi tìm hiểu văn bản này

B Hoạt động hình thành kiến thức

TG Hoạt động của GV và HS ND kiến thức cần khắc sâu 10

GV: Trong lớp mình cô biết có nhiều bạn

yêu thơ và đặc biệt là thơ Xuân Quỳnh Em

nào có thể giới thiệu về nhà thơ XQ cho

cả lớp cùng nghe?

HS: Là một độc giả yêu thơ XQ, Em xin

được chia sẻ cùng thầy cô và các bạn những

hiểu biết về cuộc đời, sự nghiệp, phong cách

thơ XQ như sau:

- XQ (1942 – 1988), quê ở La Khê – Hoài

Đức – Hà Tây, là nhà thơ nữ xuất sắc của

nền thơ hiện đại Việt Nam

- XQ có 1gia tài thơ khá đồ sộ Ngay từ tập

đầu tiên Tơ tằm - Chồi biếc (in chung với

Cẩm Lai) đến những tập cuối cùng Sân ga

chiều em đi, hay Hoa cỏ may, thơ Xuân

Quỳnh thường hướng về những tình cảm gần

gũi, bình dị trong đời sống gia đình và cuộc

sống thường ngày, về tình yêu, tình mẹ con,

bà cháu… Và qua những đề tài bình dị đó

XQ gửi gắm biết bao rung cảm, khát vọng

của một trái tim phụ nữ chân thành, thiết tha

và đằm thắm.Chính vì điều đó mà XQ được

mệnh danh là nhà thơ của hạnh phúc đời

thường

- Chính những đóng góp to lớn đó, năm 2001

Xuân Quỳnh được truy tặng giải thưởng Nhà

nước về văn học nghệ thuật

A GIỚI THIỆU TÁC GIẢ, TÁC PHẨM

1 Tác giả:

- XQ là nhà thơ nữ xuất sắc của nền thơ hiện đại Việt Nam

- Phong cách thơ XQ: thơ Xuân Quỳnh thường hướng về những tình cảm gần gũi, bình

dị trong đời sống gia đình và hạnh phúc đời thường

GV: Bạn đã có những thông tin khá đầy đủ

về XQ, em nào có thể bổ sung thêm những

hiểu biết của mình về nhà thơ?

HS: Em được biết đến nhà thơ XQ qua bài

thơ “Chuyện cổ tích loài nguời” bài thơ viết

về tình mẫu tử thiêng liêng

Em rất thích ca từ 2 bài hát “Thuyền và

biển” và “Thơ tình cuối mùa thu” được phổ

nhạc từ 2 bài thơ cùngtên của XQ Cả 2 bài

đều viết về tình yêu đôi lứa với tình cảm nhẹ

nhàng, đằm thắm, những cũng da diết, thổn

thức lòng người

GV: Các em ạ! XQ không chỉ là một nhà thơ

giản dị, gần gũi, đời thường mà XQ còn

được mệnh danh là nhà thơ của thế kỉ XX

H: Vậy qua phần cung cấp thông tin của

bạn, các em thấy cần nắm được những

nội dung cơ bản nào về nhà thơ XQ?

- Vị trí nhà thơ: XQ là nhà thơ nữ xuất sắc

trong nền tho ca hiện đại Việt Nam

- Phong cách thơ XQ: Thơ Xuân Quỳnh

thường hướng về những tình cảm gần gũi,

bình dị trong đời sốn gia đình và cuộc sống

thường ngày, về tình yêu, tình mẹ con, bà

cháu Chính vì điều đó mà Xuân Quỳnh

được mệnh danh là nhà thơ của hạnh phúc

đời thường

Chuyển ý: Hôm nay, cô và các em sẽ cũng

tìm hiểu 1 bài thơ khá tiêu biểu cho phong

cách thơ Xuân Quỳnh

H: Bài thơ "Tiếng gà trưa" được sáng tác

trong hoàn cảnh nào?

GV: Trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, lớp

lớp thanh niên đã từ biệt những gì thân

thuộc nhất của tuổi thơ, của mái ấm gia

đình, của quê hương để lên đường ra trận.

Xuân Quỳnh cũng ko đứng ngoài cuộc chiến

đấu của toàn dân tộc, mà bà đã đến những

chiến trường ác liệt nhất để sống, để sáng

tác, sáng tạo Và bài thơ TGT được Xuân

Quỳnh viết trong cái bỏng rát của gió lào

2 Văn bản:

Bài thơ được viết trong thời

kỳ đầu của cuộc kháng cuộc kháng chiến chống chiến chống Mĩ, được in lần đầu

trong tập thơ "Hoa dọc chiến hào " ( XB 1968 )

cát trắng tại chiến trường Quảng Trị vào

ngày 2/7/1965 Sau đó được in trong tập thơ

“Hoa dọc chiến hào” (1968) Tập thơ được

đánh giá như là những bông hoa nở dọc

chiến hào khói lửa bởi những vần thơ trong

trẻo, chứa đựng tình yêu đôi lứa, tình yêu

quê hương, đất nước.

Chuyển ý

GV hướng dẫn cách đọc

H:Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

(Thể thơ 5 chữ)

GV: Ở lớp 6 các em đã học 1 tiết làm thơ 5

chữ E hãy nhắc lại cách ngắt nhịp phổ

biến khi đọc thể thơ này? (2/3; 3/2)

H: Hãy quan sát bài thơ, về mặt hình

thức, thể thơ 5 chữ ở bài thơ này có gì đặc

biệt?

- Bên cạnh những câu thơ 5 chữ thì còn

những câu chỉ có 3 chữ “Tiếng gà trưa”

- Có những câu thơ không được ngắt theo

nhịp 2/3 hoặc 3/2 thông thường như câu

Cục/cục tac/cục ta (1/2/2)

GV: Đó chính là sự sáng tạo của Xuân

Quỳnh cho phù hợp với mạch cảm xúc

Chính vì vậy khi đọc bài thơ, các em cần lưu

ý ngắt nhịp linh hoạt phù hợp với mạch cảm

xúc BT Giọng đọc chậm, bồi hồi khi nhớ về

kỉ niệm tuổi thơ Phân biệt lời mắng yêu của

bà với lời kể, lời tả của người chiến sĩ Hai

khổ cuối cần đọc với giọng truyền cảm, trữ

tình

GV đọc mẫu, HS đọc

GV Nhận xét

GV: Tiếp theo, cô và các em đi tìm hiểu một

số từ khó: lang mặt, gà toi, cháo go, trúc

bâu….Còn các chú thích khác, các em tiếp

tục tìm hiểu trong SGK

H: Chủ đề bài thơ?

(Bài thơ được gợi ra từ từ những kỉ niệm

B ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1 Đọc: Giọng bồi hồi, diễn cảm như lời tâm sự

2 Chủ đề: Bài thơ gợi lại những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu Qua đó khơi gợi tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước

sống bên bà của chính tác giả XQ mồ côi

mẹ từ lúc ấu thơ, cha thường vắng nhà đi

làm xa, hai chị em sống với bà nội suốt

những năm tuổi nhỏ ở làng La Khê- Hà Tây

Bài thơ đã gợi lại những kỉ niệm tuổi thơ và

tình bà cháu qua những chi tiết bình thường

giản dị không có gì đặc biệt mà vẫn xúc

động bởi sự chân thành)

H: Bài thơ được chia làm mấy phần, giới

hạn, nội dung từng phần ?

- Phần 1( khổ 1) :Từ đầu đến Nghe gọi về

tuổi thơ: Tiếng gà gợi kí ức tuổi thơ của anh

chiến sĩ trên đường hành quân

- Phần 2( khổ 2,3,4,5,6): Những kỉ niệm thời

thơ ấu

- Phần 3( khổ 7,8): Những suy tư gợi lên từ

tiếng gà trưa

H: Em có nhận xét gì về mạch cảm xúc và

bố cục bài thơ?

- Mạch cảm xúc và bố cục bài thơ tự nhiên

hợp lý: Từ cảm xúc hiện tại man mác, bâng

khuâng, trở về những năm tháng tuổi thơ với

bao kỉ niệm về đàn gà và ổ trứng hồng, về

người bà đôn hậu đã làm sâu nặng tình yêu

quê hương đất nước Tiếng gà trưa là âm

vang đồng vọng của gia đình, của xóm làng,

trở thành hành trang của người lính trẻ Như

vậy nhà thơ đã lập ý bằng cách từ hiện tại

nhớ về quá khứ, rồi quay về hiện tại

GV: Vậy dòng cảm xúc từ hiện tại và bâng

khuâng trở về những năm tháng tuổi thơ là

những kỷ niệm nào ta cùng tìm hiểu sang

phần 4 phân tích

HS đọc khổ 1:

Gọi 1 học sinh đọc diễn cảm khổ thơ 1

H: Cảm hứng của tác giả trong BT được

khơi gợi từ sự việc gì? (Tiếng gà trưa)

GV: Tiếng gà trưa: Được lặp lại 4 lần, mỗi

lần nhắc lại, câu thơ lại gợi ra một hình ảnh

kỉ niệm thời tuổi thơ, nó vừa như 1 sợi dây

3 Bố cục: 3 phần

4 Phân tích

4.1 Âm vang tiếng gà trưa trong nỗi niềm anh lính trẻ.

Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ

liên kết các hình ảnh ấy, vừa như điểm nhấn

cho dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình.)

H: Âm thanh tiếng gà trưa vang vọng vào

tâm trí tác giả trong thời điểm, hoàn cảnh

cụ thể nào?

-Thời điển: Buổi trưa vắng, bên xóm nhỏ

- Hoàn cảnh :Trên đường hành quân

GV: Từ hoàn cảnh sáng tác của bài thơ kết

hợp với câu thơ mở đầu "Trên đường

hành quân xa" gợi nhắc cho em nhớ tới

thời điểm lịch sử nào của đất nuớc?

- Nước ta đang trong cuộc kháng chiến

chống Mĩ cứu nước

GV: Câu thơ như đưa chúng ta ngược dòng

thời gian về với cuộc kháng chiến chống Mĩ

trường kỳ, ác liệt và vô cùng gian khổ của

dân tộc Vào thời điểm ấy, Hình ảnh những

đoàn quân nối tiếp nhau ra trận đã trở nên

hết sức quen thuộc Và nhân vật trữ tình

trong bài thơ là 1 người chiến sĩ trong số

những đoàn quân ấy Trên đường hành quân,

một lần người chiến sĩ đã cùng đồng đội

dừng chân bên xóm nhỏ

H: Trong phút dừng chân ngắn ngủi ấy,

âm thanh nào đã thu hút sự chú ý của

người chiến sĩ?

- "Tiếng gà ai nhảy ổ / Cục cục tác cục ta."

H: Đối với em, đó là âm thanh như thế

nào ?(Đó là âm thanh quen thuộc, bình dị

trong cuộc sống đời thường)

GV: Đối với chúng ta, nhất là những ai đã

từng sinh ra và lớn lên ở nông thôn thì có lẽ

tiếng gà nhảy ổ là một âm thanh vô cùng

quen thuộc, gần gũi, bình dị của cuộc sống

đời thường

H: Theo em, Vì sao một âm thanh vốn rất

gần gũi, bình dị ấy lại thu hút sự chú ý

của người chiến sĩ?

- Bởi có lẽ âm thanh ấy cũng đã rất quen

thuộc với người chiến sĩ trong những năm

Tiếng gà ai nhảy ổ Cục… cục tác cục ta

tháng tuổi thơ;

- Có thể lúc này trong hoàn cảnh chiến tranh

rất ít khi được nghe tiếng gà, âm thanh này

như gợi lên cuộc sống thanh bình

GV: Sự lí giải của các em đều hợp lí Trong

hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, trên những

chặng đường hành quân xa, có lẽ âm thanh

quen thuộc nhất với người chiến sĩ là tiếng

bom rơi, đạn nổ, âm thanh của mất mát, đau

thương; âm thanh tiếng gà trưa bất chợt

vang lên đã trở nên quý giá và thân thiết biết

nhường nào Nó là âm thanh của sự sống, nó

gợi lên cuộc sống thanh bình, nó mang theo

cả hình ảnh của quê hương, mang nặng tình

hậu phương

H: Vậy âm thanh của tiếng gà đã đem đến

những cảm nhận gì cho người chiến sĩ?

- Cảm thấy nắng trưa xao động

(Vẻ đẹp làng quê)

- Cảm thấy bàn chân đỡ mỏi

(Thoải mái về tinh thần )

- Cảm thấy tuổi thơ hiện về

( Đánh thức ký ức )

H: Tại sao âm thanh của tiếng gà trưa lại

gợi cảm xúc đó cho con người?

- Buổi trưa yên tĩnh, tiếng gà khua động

không gian Chính vì thế tác giả cảm thấy

nắng trưa xao động

-Tiếng gà trưa đem lại niềm vui cho con

người, giúp con người quên đi những mệt

mỏi nhọc nhằn của cuộc hành quân

- Gắn với kỉ niệm của tuổi thơ: những kỷ

niệm đẹp của tuổi thơ, làm cho tác giả như

đang sống lại những ngày ấu thơ

H: Trong khổ thơ trên từ nào được tác giả

nhắc lại nhiều lần ? Đó là biện pháp tu từ

gì?

H: Điệp từ ấy có tác dụng gì?

- Con người ở đây không chỉ nghe tiếng gà

bằng thính giác mà còn nghe bằng cả cảm

xúc tâm hồn

GV: - Điệp từ “Nghe” được nhắc lại 3 lần

liên tiếp ở đầu 3 câu thơ, nói lên tác động

liên tiếp của tiếng gà, diễn tả sự xao động

không gian và tâm hồn nhà thơ, nhấn mạnh

cảm giác khi nghe tiếng gà trưa Người lính

trẻ “Nghe” không chỉ bằng thính giác, bằng

tai mà nghe cả bằng cảm giác, bằng tâm

tưởng, bằng sự nhớ lại, bằng hồi ức tràn trề

mà tiếng gà trưa như một nút khởi động

được bất ngờ chạm vào

- Điệp từ “nghe” làm cho giọng thơ trở nên

ngọt ngào, tha thiết, bồi hồi, diễn tả sinh

động nỗi xúc động trào dâng trong lòng

người lính trẻ Người lính ấy trong lúc nghỉ

chân, nghe tiếng gà trưa nơi xóm nhỏ, tiếng

gà trưa bình dị, thân thuộc bao đời nay đối

với anh lại vô cùng xúc động Tiếng gà trưa

khiến anh cảm thấy nắng trưa xao động

“Nghe xao động nắng trưa”, cảm thấy “…

bàn chân đỡ mỏi”, cảm thấy “ tuổi thơ

hiện về” Con người ở đây không chỉ nghe

tiếng gà trưa bằng thính giác, cảm giác mà

còn nghe bằng cả cảm xúc tâm hồn

H: Không chỉ nghe bằng thính giác mà

nghe bằng cảm giác bằng tâm hồn bằng

tâm tưởng tác giả đã sử dụng biện pháp

nghệ thuật nào? Nhờ đó giúp em hiểu gì về

tâm trạng của người lính trẻ?

H: Qua đó thể hiện tình cảm gì của tác giả

đối với quê hương?( Yêu quê hương đất

nước tha thiết)

GV: Trong những năm đầu cuộc kháng chiến

chống Mĩ cứu nước của nhân dân ta, giặc Mĩ

leo thang ra miền Bắc, ném bom xuống

thành phố, làng mạc, cầu cống, trường học,

bệnh viện…chúng gây biết bao chết chóc,

đau thương Bởi vậy trên đường hành quân

ra mặt trận, người chiến sĩ nghe tiếng gà

=> ẩn dụ:

Nỗi niềm xao xuyến Bồi hồi xúc động trong tâm hồn người lính trẻ khi nghe âm thanh tiếng gà trưa trên đường hành quân xa mặt trận

nhảy ổ buổi trưa đó “xao động” tâm hồn Vì

sao vậy? Vì tiếng gà trưa với hình ảnh “Ổ

rơm hồng những trứng Này con gà mái

mơ… Này con gà mỏi vàng” là biểu trưng

cho cuộc sống thanh bình ấm cúng, vui tươi

trong những năm tháng hoà bình Đó là khát

vọng muôn đời của nhân loại Vậy mà kẻ

thù lại đang tâm huỷ diệt! Nỗi xúc động của

nhà thơ là cái “Xao động” cao cả biết chừng

nào

* HỌC SINH QUAN SÁT BỨC TRANH

H: Bức tranh vẽ hình ảnh gì?

- Vẽ hình ảnh bà đang soi trứng của con gà

mái ấp

H: Các hình ảnh này có ý nghĩa ntn?

- Sống lại những kỷ niệm tuổi thơ thân

thương của tác giả

GV: Vậy kỷ niệm sâu sắc một thời thơ bé là

nhưng kỷ niệm như thế nào đối với những ai

tiết học sau ta cùng tìm hiểu Để củng cố lại

phần kiến thức vừa tìm hiểu chúng ta cùng

chuyển sang phần luyện tập

C Hoạt động luyện tập, vận dụng 5’

Thảo luận nhóm:

Câu hỏi: Tình cảm nào được tiếng gà trưa khơi dậy trong lòng anh chiến

sĩ qua khổ thơ vừa tìm hiểu? Vì sao?

- Tình yêu làng xóm quê hơng:

- Vì Tiếng gà là âm thanh của làng quê, là tiếng gà nhảy ổ để có những quả trứng hồng tạo niềm vui cho ngườii nông dân cần cù Đồng thời là âm thanh dự báo những điều tốt lành Do đó tiếng gà đã khơi dậy tình yêu quê hơng thắm thiết trong tâm hồn ngườii lính trẻ

D Hoạt động tìm tòi, mở rộng: 1’

- Nắm ND bài học

- Hoàn thành bài tập

- Chuẩn bị bài luyện nói

VI Rút kinh nghiệm của GV