Hội chứng tăng áp lực nội sọ

Đau đầu: với tính chất: + Sớm, toàn bộ, tiến triển tăng dần + Tăng lên khi có sự gắng sức + Điển hình là đau đầu về nửa đêm gần sáng chu kỳ tiết dịch não tuỷ + Các thuốc giảm đa

Hội chứng tăng áp lực nội sọ

Mục tiêu học tập:

Sau khi học xong bài này yêu cầu sinh viên:

1 Trình bày đợc các triệu chứng lâm sàng của

hội chứng TALNS

2 Nêu đợc các biến chứng của hội chứng TALNS.

2 Vài nét về giải phẫu :

- Hộp sọ:

- Cứng, kín và không có khả năng giãn nở Chỉ

có một lỗ thoát duy nhất là lỗ chẩm

- Chứa đựng trong hộp sọ bao gồm 3 thành phần chủ yếu:

+ Tổ chức não

+ Dịch não tuỷ

+ Hệ thống mạch máu não: Đm não và Tm não

Lç Pacchioni

LÒu tiÓu n·o

3 C¬ chÕ bÖnh sinh:

Khi cã hiÖn tîng t¨ng thÓ tÝch trong hép sä T¨ng ¸p lùc trong sä Héi chøng t¨ng ¸p lùc néi sä

T¨ng thÓ tÝch trong sä cã thÓ do:

- T¨ng thÓ tÝch tæ chøc n·o : Khèi cho¸n chæ (U n·o, ¸p xe n·o, tô m¸u )

-Tăng thể tích dịch não tuỷ:

+ Tăng tiết dịch não tuỷ

+ ứ trệ tuần hoàn dịch não tuỷ

DNT tiết ra từ đám rối mạch mạc NTB, NTBa

Monro Não thất ba Cống não Não thất t

Luschka, Magendie Khoang dới nhện Hạt

thẩm thấu Xoang tĩnh mạch dọc trên, sau đó

đỗ vào tuần hoàn chung)

D : H¹t thÈm thÊu A: N·o thÊt bªn

T¾c nghÏn hÖ tuÇn hoµn DNT t¨ng thÓ tÝch DNT TALNS

Cã mét sè vÞ trÝ t¾c thêng gÆp

-T¨ng thÓ tÝch hÖ thèng m¹ch n·o:

Viªm t¾c tÜnh m¹ch ø trÖ tuÇn hoµn

TALNS

4 Sinh lý bÖnh cña TALNS:

HËu qu¶ cña TALNS:

 BiÕn chøng lät n·o (sÏ tr×nh bµy ë phÇn biÕn

chøng TALNS)

 BiÕn chøng vÒ thÞ lùc: gi¶m thÞ lùc (phï gai),

mï (teo gai thÞ)

 HËu qu¶ vÒ tuÇn hoµn: NÕu TALNS kÐo dµi

chÌn m¹ch n·o thiÕu m¸u n·o

Triệu chứng lâm sàng

1. Triệu chứng cơ năng:

1.1 Đau đầu: với tính chất:

+ Sớm, toàn bộ, tiến triển tăng dần

+ Tăng lên khi có sự gắng sức

+ Điển hình là đau đầu về nửa đêm gần

sáng (chu kỳ tiết dịch não tuỷ)

+ Các thuốc giảm đau thông thờng không tác dụng

1.2 Nôn : xuất hiện muộn hơn, thờng không hằng định Điển hình nôn dễ dàng, nôn vọt không liên quan tới bữa ăn Có thể đỡ đau

đầu sau khi nôn

1.3 Rối loạn thị giác :

- Giảm thị lực do phù gai thị xuất hiện

muộn

- Nhìn đôi : thờng do liệt dây thần kinh VI

Hình ảnh đáy mắt bình thờng

Đ/M Trung tâm võng mạc

T/M Trung tâm võng mạc

Gai thị

Điểm vàng

a Giai đoạn ứ gai : biểu hiện :

 Gai thị đầy lên so với bề mặt của võng mạc và hồng hơn bình thờng

 Bờ gai thị mờ dần từ phía mũi đến phía thái

d-ơng

 Mất ánh trung tâm

b Giai đoạn phù gai biểu hiện :

 Bờ gai thị bị xóa hoàn toàn, đĩa thị bị phù sng trên bề mặt võng mạc, nh hình nấm

(Ngời ta đo độ lồi này bằng diop 1nm = 3diop)

 Gai thị đỏ hồng túa ra nh ngọn lửa

 Các mạch máu cơng tụ ngoằn ngoèo

Hình ảnh phù gai và xuất huyết đáy mắt

c Giai đoạn xuất huyết:

- Hình ảnh phù gai thị nh giai đoạn trên

- Những đám xuất huyết ở gai thị và võng mạc

d Giai đoạn teo gai:

- Giai đoạn cuối cùng, giai đoạn mất bù

- Gai thị trở nên bạc màu trắng bệch, mất bóng,

bờ nham nhở

- Các mạch máu tha thớt nhạt màu

- Trên lâm sàng thị lực bệnh nhân giảm

- ở trẻ em < 5 tuổi do hộp sọ còn có khả năng

giãn nở nên thờng không có đầy đủ các giai đoạn trên, ít khi thấy xuất huyết gai thị mà thờng dần dần teo gai thị

- Phù gai thị trong TALNS thờng xuất hiện hai bên với mức độ có thề khác nhau Hiếm gặp phù gai đơn độc một bên

- Trong u não thùy trớc trán : Phù gai thị bên đối diện teo gai thị bên tổn thơng (hội chứng Foster - Kennedy)

- Cã thÓ nghe tiÕng thæi trªn sä hoÆc ë m¾t trong

2.3 Rối loạn ý thức:

Có thể gặp mức độ nhẹ hội chứng lú lẫn, u ám

đến hôn mê

2.4 Triệu chứng thần kinh khu trú :

Tùy theo nguyên nhân và vị trí tổn thơng của

- Rèi lo¹n néi tiÕt: TALNS kÐo dµi sÏ g©y biÕn

chøng bÐo ph× vµ teo sinh dôc

Cận lâm sàng

1 Chụp X-quang sọ (thẳng, nghiêng):

- Giãn khớp sọ: ở trẻ em dới 5 tuổi

- Tăng các dấu ấn ngón tay trên vòm sọ

- Các thay đổi của hố yên: Mất mỏm yên, giãn rộng hố yên

- Di lệch vị trí tuyến tùng vôi hóa gặp ở ngời lớn chứng tỏ có đè đẩy trên lều

2 Chụp cắt lớp vi tính sọ não

- đôi khi thấy nguyên nhân của TALNS:

+ Gây đè đẩy não thất vào đờng giữa

+ Phù não: Mất các rãnh não và giảm tỷ trọng

3 Chụp cộng hởng từ và CHT M/ máu não:

- Đợc chỉ định khi không tìm thấy tổn thơng trên phim chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng h- ởng từ nhất là:

phát hiện viêm tắc tĩnh mạch

BiÕn chøng cña TALNS

1 BiÕn chøng tho¸t vÞ n·o:

1 Tho¸t vÞ díi liÒm

2 Tho¸t vÞ trung t©m (n·o trung gian)

3 Tho¸t vÞ th¸i d¬ng (mãc h¶i m·)

4 Tho¸t vÞ h¹nh nh©n TiÓu n·o vµo lç chÈm

2

1

3

4

1.1 Thoát vị trung tâm: Não giữa và não trung

tâm bị đè đẩy

1.2 Thoát vị cực hải mã của thùy Thái dơng vào

nửa ngời bên đối diện

sau khi có gây thoát vị thùy trớc tiểu não lên

trên bờ tự do của lều tiểu não biểu hiện:

- Liệt liếc dọc (dấu hiệu Parinaud), Hội chứng Weber

H×nh ¶nh minh häa khe Bichat

D©y TK sè II

D©y TK sè III

Khe Bichat Cuèng n·o

TiÓu n·o LÒu tiÓu n·o

1.4 Thoát vị bên dới liềm đại não:

U thùy trán gây thoát vị hồi khuy bên dới bờ tự do của liềm đại não gây ép vào động mạch não trớc thuỳ trán bên đối diện Sự chèn ép có thể gây nhồi máu thùy trán bên đối diện và dấu hiệu tổn thơng thùy trán 2 bên :

+ Rối loạn nhận thức, hành vi, tác phong

+ Phản xạ cầm nắm (grasping reflex)

+ Dấu hiệu gan tay - cằm, phản xạ mút

1.5 Thoát vị hạnh nhân tiểu não:

là thoát vị thờng dễ dẫn đến tử vong Biểu hiện

đột ngột:

+ Đau đầu vùng chẩm lan xuống gáy, cứng

gáy, cứng cổ

+ Cơn trơng lực hố sau đột ngột tăng trơng lực

đầu và chi dới, kèm theo ý thức u ám

+ Rối loạn hô hấp, tuần hoàn: rối loạn nhịp

thở, nhịp tim chậm ngừng thở, ngừng tim đột ngột

+ Rối loạn ý thức nhanh chóng

2.Teo gai thị giác:

Do tổn thơng gai thị tiến triển gây gây teo gai thị và có thể gây mù

nội sọ trầm trọng làm lu lợng tuần hoàn não

giảm gây ra thiếu máu não

TALNS Vì vậy chống chỉ định chọc DNT khi phù gai từ +2 diop trở lên

- C¸c khèi m¸u tô néi n·o

- Nhåi m¸u lan réng

- Ch¶y m¸u mµng n·o

- Viªm t¾c tÜnh m¹ch n·o

3 Do chấn thơng

- Máu tụ ngoài màng cứng

- Máu tụ dới màng cứng cấp hoặc mạn tính

- Chấn động não phù nề hoặc chảy máu

- Khối máu tụ trong não do chấn thơng

4 Bệnh não tăng huyết áp

não gây tăng ALNS

5 Não úng thủy bẩm sinh

Cßn gäi lµ t¨ng ¸p lùc néi sä "lµnh tÝnh" hoÆc

"gi¶ u n·o", nguyªn nh©n cha biÕt Hay gÆp

nhÊt ë phô n÷ trÎ vµ tuæi vÞ thµnh niªn cã bÐo ph× TiÕn triÓn chËm trong thêi gian dµi nhiÒu

8 Những nguyên nhân khác

- Do thuốc: Corticoid, vitamin A, tetracyclin

- Ngộ độc: Oxyt carbon (CO), chì

- Nội tiết: Suy tuyến cận giáp, bệnh Addison

- Suy hô hấp mạn tính: Tăng áp lực nội sọ do giãn các mạch máu não hậu quả của toan máu

®iÒu trÞ TALNS

1 C¸c biÖn ph¸p xö trÝ ban ®Çu

- §¶m b¶o th«ng khÝ theo nguyªn t¾c cÊp cøu

- §Æt vµ duy tr× truyÒn tÜnh m¹ch

- M¸y theo dâi vÒ h« hÊp vµ tim m¹ch

- Chèng phï n·o, gi¶m ®au Corticoid, Thuèc lîi niÖu (diamox, lasilix), c¸c dung dÞch u tr¬ng

2 Điều trị nguyên nhân

2.1 Điều trị ngoại khoa:

+ Mổ lấy khối máu tụ ngoài màng cứng, dới màng cứng và nội não

+ Phẫu thuật khối u gây nguy cơ tụt kẹt não + Dẫn lu não thất khi có não úng thủy

sinh trong viêm màng não vi khuẩn, thuốc

chống đông trong viêm tắc tĩnh mạch não…

H×nh ¶nh GIẢN NÃO THẤT HAI BÊN

H×nh ¶nh TỔN THƯƠNG ÁP XE NÃO

Hình ảnh tổn thương u tiểu não gây giãn não thất

H×nh ¶nh TỔN THƯƠNG DẠNG VIÊM NÃO

C©u hái lîng gi¸

1 Tr×nh bµy c¸c triÖu chøng l©m sµng vµ

cËn l©m sµng cña héi chøng TALNS?

2 Tr×nh bµy c¸c biÕn chøng cña héi

chøng TALNS?

3 Nªu mét sè nguyªn nh©n thêng gÆp

cña héi chøng TALNS?