Noi giam noi tranh

Tại sao người viết, người nói lại dùng cách diễn đạt đó?. Các phần in đậm trong cả ba đoạn trích trên đều đúng trong trường hợp nói đến cái chết.Cách nói như vậy để tránh đi phần nào sự

ThÕ nµo lµ nãi qu¸ ? Cho biÕt t¸c dông cña

Nãi qu¸ cã thÓ ®­îc dïng trong :

Lêi nãi ch¼ng mÊt tiÒn mua,

Lùa lêi mµ nãi cho võa lßng nhau.

Em hiÓu, “lùa lêi” lµ g× ?

“Võa lßng nhau” lµ nh­ thÕ nµo ?

Bµi 10 - TiÕt 40

I Nãi gi¶m nãi tr¸nh vµ t¸c dông cña nãi gi¶m nãi tr¸nh.

*Bµi tËp t×m hiÓu :

Bài tập 1 Những từ ngữ in đậm trong các đoạn

trích sau có nghĩa là gì ? Tại sao người viết, người nói lại dùng cách diễn đạt đó ?

-Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp

cụ Các Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng

và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột.

- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !

Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.

- Lượng con ông Độ đây mà … Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn

Các phần in đậm trong cả ba đoạn trích trên đều đúng trong trường hợp nói đến cái chết.

Cách nói như vậy để tránh đi phần nào

sự đau buồn.

Bài tập 2 : Vì sao trong câu văn sau, tác giả dùng từ ngữ bầu sữa mà không dùng một từ ngữ khác cùng nghĩa ?

“Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay

người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng.”

(Nguyên Hồng - Những ngày thơ ấu)

Tác giả dùng từ bầu sữa trong câu này cốt để tránh thô tục

Bài tập 3 : So sánh hai cách nói sau đây, cho biết cách nói nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe ?

- Con dạo này lười lắm

- Con dạo này không được chăm chỉ lắm

Cách nói thứ hai nhẹ nhàng, tế nhị hơn

đối với người nghe.

Em có nhận xét gì về cách diễn đạt trong các trường hợp trên ?

Người nói, người viết đã có cách diễn

đạt tế nhị, uyển chuyển hơn

Thảo luận nhóm :Dựa vào ví dụ của nhóm mình, hãy

cho biết người viết (nói) đã thực hiện phép nói giảm nói

tránh bằng cách nào ?

Nhóm I : Ông cụ chết rồi

Ông cụ đã quy tiên rồi

Nhóm II :Bài thơ của anh dở lắm Bài thơ của anh chưa được hay lắm.

Dùng các từ ngữ đồng nghĩa Dùng cách nói phủ định từ ngữ trái

nghĩa

Nhóm III :Anh còn kém lắm

Anh cần phải cố gắng hơn nữa

Nhóm IV : Anh ấy bị thương nặng thế thì

không sống được lâu nữa đâu chị ạ.

Anh ấy thế thì không được lâu nữa

đâu chị ạ

Cách nói vòng

Cách nói trống (tỉnh lược).

* L­u ý :Nãi gi¶m nãi tr¸nh cã thÓ theo

II – Luyện tập

Bài tập 1 Điền các từ nói giảm nói tránh sauđây vào chỗ trống : đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau,có tuổi,

đi bước nữa.

a Khuya rồi, mời bà …đi nghỉ

b Cha mẹ em … từ ngày em còn rất bé,

Bài tập 2 Đánh dấu (x) vào câu có sử dụng cách nói giảm nói tránh :

A1 Anh phải hoà nhã với bạn bè.

A2 Anh nên hoà nhã với bạn bè.

B1 Anh ra khỏi phòng tôi ngay.

B2 Anh không nên ở đây nữa

C1 Xin đừng hút thuốc trong phòng.

C2 Cấm hút thuốc trong phòng.

D1 Nó nói như thế là thiếu thiện chí.

D2 Nó nói như thế là ác ý.

E1 Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh tha lỗi.

E2 Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh tha lỗi.

Bµi tËp 3.

§Æt c©u theo mÉu :

Bµi th¬ cña anh dë l¾m Bµi th¬ cña anh ch­a

®­îc hay l¾m

Sử dụng nói giảm nói tránh

- Giúp thể hiện thái độ nhã nhặn, lịch sự trong giao tiếp

- Sự quan tâm, tôn trọng của người nói với ngư

ời nghe.

- Tạo phong cách nói năng đúng mực.

Sử dụng nói giảm nói tránh phù hợp sẽ tạo cho con người có phong cách nói năng như thế nào ?

Hãy phân tích cái hay của việc sử dụng

phép nói giảm nói tránh trong đoạn trích sau :

“Hôm sau, lão Hạc sang nhà tôi Vừa thấy tôi, lão bảo ngay

-Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !”

(Nam Cao – Lão Hạc)

Hµm ý xãt xa, luyÕn tiÕc

vµ ®­îm chót mØa mai…

* Lưu ý 2 :

Để cảm thụ được cái hay, giá trị nghệ thuật của cách nói giảm nói tránh trong tác phẩm văn học cần :

- Xét nó trong hoàn cảnh giao tiếp cụ thể.

- Xét nó trong mối liên hệ đối chiếu với

những cách nói khác có thể dùng trong trư ờng hợp giao tiếp đó.

Cñng cè

Nãi gi¶m nãi tr¸nh

C¸c c¸ch Nãi gi¶m nãi tr¸nh C¶m nhËn vµ vËn dông Nãi

Viết đoạn hội thoại , trong

đó có sử dụng phép nói

giảm nói tránh.

Bài tập về nhà