tiền công trong CNTB

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Dành cho sinh viên Đại học, Cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 2013, Nxb Chính trị quốc gia... H

BÀI GIẢNG MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA

MÁC – LÊNIN

I THÔNG TIN CHUNG VỀ TIẾT GIẢNG

1.1 Người thiết kế:

1.2 Người hướng dẫn:

1.3 Bài soạn: Chương V: Học thuyết giá trị thặng dư

1.4 Chủ đề giảng: III – Tiền công trong chủ nghĩa tư bản

1.5 Đối tượng: Sinh viên năm thứ nhất

1.6 Địa điểm: Đại học Hùng Vương

1.7 Thời gian: tiết, ngày tháng năm 20

1.8 Hình thức lên lớp: lên lớp tập trung

II NỘI DUNG TIẾT GIẢNG

1 Mục tiêu, yêu cầu:

1.1 Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

1 Về kiến thức

Sinh viên hiểu được bản chất kinh tế của tiền công, các hình thức tiền công cơ bản trong chủ nghĩa tư bản: tiền công tính theo thời gian và tiền công tính theo sản phẩm

1.1.2.Về kỹ năng

Hình thành kĩ năng phân tích bản chất của tiền công, các hình thức của tiền công trong cuộc sống hằng ngày

1.1.3 Về thái độ

Sinh viên có thái độ học tập nghiêm túc, tự giác, tích cực sáng tạo, chủ động nghiên cứu giáo trình và tham gia xây dựng bài giảng; nắm được nội dung và phương pháp tiếp cận nội dung bài học có hiệu quả; tôn trọng và vận dụng quan điểm duy vật biện chứng vào nhận thức và hành động

1.2 Yêu cầu

Sinh viên nghiên cứu giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, chuẩn bị bài trước khi lên lớp, tích cực chủ động trong việc tiếp cận nội dung bài học và thực hiện nghiêm túc yêu cầu của giảng viên

2 Trọng tâm tiết giảng:

3 Phương pháp, phương tiện dạy học cơ bản:

3.1 Phương pháp dạy học: Sử dụng nhiều phương pháp, trong đó, chủ yếu dùng phương pháp vấn đáp, nêu vấn đề, kết hợp với thuyết trình

3.2 Phương tiện dạy học: Đề cương chi tiết, đề cương bài giảng, giáo

trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (2012), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội Bài giảng chủ yếu dùng phấn, bảng kết hợp với trình chiếu powerpoint

4 Giáo trình và tài liệu tham khảo:

4.1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –Lênin (2012), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4.2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình kinh tế chính trị Mác – Lênin,

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội

4.3 Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Dành cho sinh

viên Đại học, Cao đẳng khối không chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (2013), Nxb Chính trị quốc gia

4.4 PGS TS Trần Văn Phòng, PGS.TS An Như Hải, PGS TS Đỗ Thị

Thạch, Hỏi và đáp môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin,

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010

4.5 Các sách, báo, tạp chí chuyên ngành liên quan tới nội dung bài giảng

5 Các bước lên lớp

- Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra bài cũ và tiến hành tổ chức giảng bài mới

- Giới thiệu bài mới

Do nhu cầu bức thiết hiện nay, hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường đòi hỏi các doanh nghiệp phải vận dụng linh hoạt các phương pháp quản lí đặc biệt là phương pháp kinh tế Một trong những biện pháp kinh tế là vấn đề tiền công, tiền thưởng Tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh của con người đều vì lợi ích kinh tế Vì tiền công là một yếu tố vô cùng quan trọng, do vậy việc gắn liền tiền công với hiệu quả sản xuất kinh doanh đến việc nâng cao mức sống ổn định và phát triển trên cơ sở kinh tế là những vấn đề không thể tách rời

Bản chất, nguồn gốc và những thủ đoạn chiếm đoạt giá trị thặng dư đa được phân tích Nhưng giá trị thặng dư lại có mối liên hệ chặt chẽ với tiền công Vì vậy sự nghiên cứu về tiền công của C Mác một mặt có tác dụng hoàn chỉnh lý luận giá trị thặng dư, nhưng mặt khác lại góp phần tạo ra một lý luận độc lập về tiền công

Lao động có được hưởng đúng giá trị thặng dư mà họ đáng được hưởng hay không?

Người lao động có cảm thấy mình bị bóc lột hay không?

Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vào bài ngày hôm nay

Nội dung dạy học Hoạt động của giảng viên – sinh

viên

III TIỀN CÔNG TRONG CHỦ

NGHĨA TƯ BẢN

1. Bản chất kinh tế của tiền

công

- Tiền công là biểu hiện bằng

tiền của giá trị hàng hóa sức

lao động, là giá cả của hàng

hóa sức lao động

*Hoạt động 1: Tìm hiểu về bản chất kinh tế của tiền công

GV: Qua việc tìm hiểu ở nhà của các

bạn thì theo các bạn tư bản là gì?

SV: Suy nghĩ và trả lời GV: Kết luận

GV phân tích

Nhưng trong xa hội tư bản, tiền công lại thể hiện ra như là giá cả của lao động Sở dĩ như vậy là vì:

- Thứ nhất, nhà tư bản trả tiền công cho công nhân sau khi công nhân đa hao phí sức lao động để sản xuất ra hàng hóa

- Thứ hai, tiền công được trả theo thời gian lao động hoặc số lượng hàng hóa được sản xuất ra

Biểu hiện bề ngoài của đời sống xa hội tư bản, công nhân làm việc cho nhà tư bản một thời gian nhất định, sản xuất ra một lượng hàng hóa hay hoàn thành một số công việc nào đó thì nhà tư bản trả cho công nhân một số tiền nhất định gọi là tiền công Hiện tượng đó làm cho người ta

 Bản chất của tiền công trong

chủ nghĩa tư bản là hình thức

biểu hiện bằng tiền của giá trị

nhầm tưởng rằng tiền công là giá cả của lao động Sự thật thì tiền công không phải là giá trị hay giá cả của lao động, vì lao động không phải là hàng hóa Sở dĩ như vậy là vì:

- Nếu lao động là hàng hóa, thì nó phải có trước, phải được vật hóa trong một hình thức cụ thể nào đó Tiền đề để cho lao động vật hóa được là phải có tư liệu sản xuất Nhưng nếu người lao động có tư liệu sản xuất, thì họ sẽ bán hàng hóa do mình sản xuất ra, chứ không bán “lao động”

- Việc thừa nhận lao động là hàng hóa dẫn tới một trong hai mâu thuẫn về lý luận sau đây:

Thứ nhất, nếu lao động là hàng

hóa và nó được trao đổi ngang giá, thì nhà tư bản không thu được lợi nhuận (giá trị thặng dư), điều này phủ nhận sự tồn tại thực tế của quy luật giá trị thặng dư trong chủ nghĩa tư bản

Thứ hai, còn nếu “hàng hóa lao

động” được trao đổi không ngang giá để có giá trị thặng dư cho nhà tư bản, thì phải phủ nhận quy luật giá trị

- Nếu lao động là hàng hóa, thì

sức lao động, hay giá cả của

sức lao động, nhưng lại biểu

hiện ra bề ngoài thành giá cả

của lao động

 Tiền công là giá cả của sức lao

động, là hình thức biểu hiện

bằng tiền của giá trị sức lao

động

hàng hóa đó cũng phải có giá trị Nhưng lao động là thực thể

và là thước đo nội tại của giá trị, bản thân lao động thì không có giá trị Vì thế, lao động không phải là hàng hóa, mà cái công nhân bán cho nhà tư bản chính là sức lao động Do đó, tiền công mà nhà tư bản trả cho công nhân là giá cả của sức lao động

“Sức lao động, đó là toàn bộ các thể lực và trí lực ở trong thân thể một con người, trong nhân cách sinh động của con người, thể lực và trí lực mà con người phải làm cho hoạt động để sản xuất ra những vật có ích”

Ví dụ:

Như ta đa biết trong các xa hội có giai cấp bóc lột, phần thời gian lao động thặng dư là thuộc về giai cấp

bóc lột Nhưng nhìn bề ngoài, thì ở mỗi xa hội lại một khác

Dưới chế độ nô lê, hầu như tất

cả lao động của người nô lệ, kể cả lao động cần thiết và lao động thặng dư đều không được trả công

Dưới chế độ phong kiến, lao

động cần thiết mà người nông nô bỏ

ra trên mảnh đất của mình và lao động thặng dư mà người ấy bỏ ra trên ruộng đất của địa chủ, có ranh giới ro rệt về không gian và thời gian

Còn dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, thì toàn bộ lao động của công

nhân tưởng chừng như được trả công tất cả, quan hệ hàng hóa trong xa hội

tư bản đa che đậy quan hệ bóc lột tư bản chủ nghĩa

Ở nước ta trong thời kì bao cấp, một

phần thu nhập quốc dân được tách ra làm quỹ lương và phân phối cho người lao động theo kế hoạch Tiền công chỉ chịu sự chi phối trực tiếp của Nhà nước thông qua các chế độ chính sách do Hội đồng Bộ trưởng ban hành tiền công chủ yếu gồm hai phần: phần trả bằng hệ thống thang lương, bảng lương và phần trả bằng hiện vật thông qua tem phiếu Theo

chế độ này tiền công đa không gắn chặt với số lượng và chất lượng lao động, không phản ánh đúng giá trị lao động của người lao động, chính vì thế nó chưa tạo được động lực phát triển sản xuất

Trong cơ chế mới, tiền công cũng phải tuân thủ quy luật của thị trường sức lao động và chịu sự điều tiết của nhà nước, đồng thời nó phải được hình thành trên cơ sở sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động Dựa trên số lượng

và chất lượng lao động, tiền công là phần giá trị mới sáng tạo ra doanh nghiệp để trả cho người lao động Bởi vậy, trong công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiền công đa trở thành một phương tiện quan trọng, đòn bẩy kinh tế để khuyến khích, thúc đẩy người lao động hăng say sản xuất, tìm tòi sáng tạo và có trách nhiệm với công việc

Nguyên nhân:

Thứ nhất, đặc điểm của hàng

hóa sức lao động là không bao giờ tách khỏi người bán, nó chỉ nhận được giá cả khi đa cung cấp giá trị sử

 Ý nghĩa quan trọng của lý

luận tiền công của Mác chính

là ở chỗ nó phân biệt được

hiện tượng với bản chất của

mối quan hệ giữa tư bản và

lao động

2. Hai hình thức cơ bản của

tiền công trong chủ nghĩa tư

bản

Tiền công có hai hình thức cơ bản là

tiền công tính theo thời gian và tiền

công tính theo sản phẩm

2.1. Tiền công tính theo thời

gian

- Là hình thức tiền công mà

số lượng của nó ít hay

nhiều tùy theo thời gian lao

động của công nhân (giờ,

ngày, tháng) dài hay ngắn

dụng cho người mua, tức là lao động cho nhà tư bản, do đó bề ngoài chỉ thấy nhà tư bản trả giá trị cho lao động

Thứ hai, đối với công nhân,

toàn bộ lao động trong cả ngày là phương tiện để có tiền sinh sống, do đó bản thân công nhân cũng tưởng rằng mình bán lao động Còn đối với nhà tư bản bỏ tiền ra là để có lao động, nên cũng nghĩ rằng cái mà họ mua là lao động

Thứ ba, lượng của tiền công

phụ thuộc vào thời gian lao động hoặc số lượng sản phẩm sản xuất ra, điều đó làm cho người ta lầm tưởng rằng tiền công là giá cả lao động

 Tiền công là công cụ của chủ nghĩa tư bản thực hiện thủ đoạn chiếm đoạt giá trị thặng dư

 Tiền công đa chê đậy mọi dấu vết của sự phân chia trong một ngày lao động

 Tiền công đa che đậy bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản

Như vậy với hình thức tiền công

theo thời gian này, nhà tư bản có thể

kéo dài ngày lao động để hạ thấp

tiền công của công nhân Nâng cao

cường độ lao động cũng có ý nghĩa

như thế

Hình thức trả công theo thời gian có

lợi cho nhà tư bản ở chỗ:

+ Khi hàng hóa tiêu thụ dễ dàng, thì

nhà tư bản kéo dài thêm ngày lao

động, dù cho lương ngày của công

nhân có được tăng lên, nhưng hàng

hóa sản xuất cũng được nhiều hơn,

do đó giá trị thặng dư cũng sẽ nhiều

hơn + Ngược lại, nếu tình hình thị

*Hoạt động 2: Tìm hiểu về tiền công tính theo thời gian và tiền công tính theo sản phẩm

GV: Tiền công tính theo giờ là gì? SV: Suy nghĩ và trả lời

GV: kết luận

GV phân tích

Cần phân biệt tiền công giờ, tiền công ngày, tiền công tuần, tiền công tháng

Ví dụ: một công nhân một

ngày làm việc 8 giờ, lĩnh 40 xu, như vậy mỗi giờ được trả 5 xu Nhưng nếu nhà tư bản bắt làm 10 giờ và trả

45 xu, thì như vậy là giá cả một ngày lao động đa giảm từ 5 xu xuống 4,5 xu

Do đó muốn đánh giá chính xác mức tiền công không chỉ căn cứ vào tiền công ngày, mà phải căn cứ vào độ dài của ngày lao động và cường độ lao động Giá cả của một giờ lao động là thước đo chính xác mức tiền công tính theo thời gian

trường không tốt thì nhà tư bản rút

ngắn ngày lao động, trả công theo

giờ Thế là công nhân không đủ việc

làm rơi vào thất nghiệp bộ phận

 Như vậy trong các trường hợp

này, tiền công tụt hẳn xuống,

như vậy công nhân không

những bị thiệt thòi khi ngày

lao động bị kéo dài quá độ mà

còn bị thiệt thòi cả những khi

phải làm việc ít giờ hơn

2.2. Tiền công tính theo sản

phẩm

- Là hình thức tiền công mà

số lượng của nó phụ thuộc

vào số lượng sản phẩm hay

số lượng những bộ phận

của sản phẩm mà công

nhân đa sản xuất ra hoặc là

số lượng công việc đa hoàn

thành

Cũng ngày lao động 8 giờ nhưng nếu nhà tư bản cho tăng tốc độ hoạt động của máy móc lên gấp rưỡi, thì 8 giờ lao động của công nhân thực tế bằng

12 giờ, nhưng tiền công thì vẫn là công ngày như cũ hoặc có tăng, nhưng tăng chậm hơn mức tăng của cường độ lao động

Ví dụ: ở Mỹ trong những năm gần

đây, 5 – 6% tổng số công nhân làm việc mỗi tuần từ 1 đến 14 giờ, 3 – 4% từ 22 đến 29 giờ, 3 – 4% từ 30 đến 34

Thực hiện tiền công tính theo sản

phẩm:

- Một mặt giúp cho nhà tư bản

trong việc quản lý, giám sát

quá trình lao động của công

nhân dễ dàng hơn

- Mặt khác kích thích công

nhân lao động tích cực, khẩn

trương tạo ra nhiều sản phẩm

để nhận được tiền công cao

hơn

giờ, 1/5 làm việc không đủ ngày

GV: Nêu khái niệm SV: Lắng nghe và ghi chép

GV: Phân tích

Tiền công theo thời gian là cơ

sở để định tiền công theo sản phẩm Mỗi sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định, đơn giá tiền công được xác định bằng thương số giữa tiền công trung bình của công nhân trong một ngày với số lượng sản phẩm trung bình mà một công nhân sản xuất ra trong một ngày, do đó về thực chất, đơn giá tiền công là tiền công trả cho thời gian cần thiết sản xuất ra một sản phẩm Vì thế tiền công tình theo sản phẩm là hình thức biến tướng của tiền công tính theo thời gian

Ví dụ: công nhân ở xưởng A

lĩnh lương ngày trung bình là 2 đồng

và làm được 10 sản phẩm một ngày,