Phép biện chứng trong học thuyết ngũ hành

Như chúng ta đã biết, Triết học Trung Quốc được hình thành từ rất sớm và phát triển thành nhiều học thuyết một trong những trào lưu tư tưởng triết học Trung quốc cổ trung đại là cố gắng tìm hiểu, giải thích căn nguyên và cơ cấu của vũ trụ với quan điểm duy vật chất phác và tư tưởng biện chứng tự phát, đó là tư tưởng của học thuyết Ngũ hành. Dựa trên quy luật Sinh khắc đã làm nên phép biện chứng trong Triết học nhưng mới chỉ mang tính sơ khai Mối quan hệ sinh khắc thể hiện quan điểm biện chứng trong Triết học Mặc dù học thuyết Ngũ hành có giá trị lớn trong việc làm nên phép biện chứng trong Triết học nhưng không tránh khỏi còn những hạn chế

Phép biện chứng trong Học thuyết Ngũ Hành

Người thực hiện: Paplop

Nội dung

1 Giới thiệu chung về thuyết Ngũ hành

2 Nội dung của phép biện chứng trong

thuyết Ngũ hành

3 Đánh giá

4 Kết luận

1 Giới thiệu chung về Thuyết Ngũ Hành

• Triết học Trung Quốc cổ trung đại được hình thành từ rất sớm và phát triển thành nhiều học phái triết học khác nhau.

• Một trong những trào lưu tư tưởng triết học Trung quốc cổ trung đại là cố gắng tìm hiểu, giải thích căn nguyên và cơ cấu của vũ trụ với quan điểm duy vật chất phác và tư tưởng biện chứng tự phát,

đó là tư tưởng của học thuyết Ngũ hành

• Đến nay vẫn chưa thể xác định cụ thể thời gian xuất hiện

• “Ngũ hành” được tìm thấy đầu tiên trong tác phẩm “Kinh thư” phần V quyển 4 với cái tên “Hồng Phạm” và “Cửu Trù”.

• Trâu Diễn là một lãnh tụ quan trọng của các nhà ngũ hành thời Chiến quốc Lý luận của Trâu Diễn về ngũ hành được các danh gia đương thời tiếp thu và quán triệt vào các lĩnh vực của hình thái ý thức xã hội

• Nho sĩ uyên bác Đổng Trọng Thư đi sâu vào phân tích hình thái của quy luật ngũ hành

• Trong "Kinh Dịch", khi nói về ngũ hành, các nhà toán học và dịch học đã lý giải nó trên hai hình Hà đồ và Lạc thư

Hình 1: Hình ảnh Hà Đồ và Lạc Thư

» Như vậy, có thể thấy rằng quan điểm về Ngũ hành được rất nhiều các triết gia Trung Quốc cổ đại quan tâm nghiên cứu và áp dụng trên nhiều lĩnh vực: từ lí giải tự nhiên đến việc xem xét các mối quan hệ xã hội, hay cả trong y học…Sở dĩ thuyết này có tính ứng dụng cao như vậy chính là bởi tư tưởng duy vật biện chứng sơ khai được thể hiện nổi bật trong học thuyết

2 Nội dung về Học thuyết Ngũ Hành

 Khái niệm:

• Ngũ: năm

• Hành: vận động, đi

• Ngũ Hành được chú thích trong các sách xưa là: Năm Khí vận hành thuận theo đạo Trời

• Học thuyết Ngũ hành là một học thuyết về mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng, biểu thị quy luật vận

động của thế giới của vũ trụ Đó là một mối quan hệ "động" (vì vậy mà gọi là Hành) Ngũ hành là một

cách biểu thị luật mâu thuẫn, bổ sung và làm cho thuyết âm dương hoàn bị hơn

Hình 2: Hình ảnh Ngũ Hành tương sinh và tương khắc

Hình 3: Ngũ Hành tương sinh

• Luật tương khắc:

– Khắc: Là ức chế và thắng nhau, làm thiệt hại nhau, nhưng phải biểu hiện ý quân bình và giữ gìn lẫn nhau giữa các Hành.

– Trong quan hệ tương khắc, mỗi Hành cũng có quan hệ với hai Hành khác (hai vị trí khác: Cái-khắc-nó và Cái-nó-khắc) Người xưa hình tượng hóa quan hệ Thắng –Thua

– Tác dụng duy trì sự thăng bằng, trong đó, mỗi Hành lại có hai quan hệ: Vừa

là kẻ thắng của Hành sau nó là một hành, vừa là kẻ thua của Hành trước nó

là một Hành

Hình 4: Ngũ Hành tương khắc

• Mối quan hệ giữa Ngũ Hành tương sinh – tương khắc

- Qúa trình sinh – khắc không tách rời nhau, luôn vận động xen kẽ, phản ánh quá trình sinh thành và biến đổi cân bằng của vạn vật và trời đất.

- Nếu có hiện tượng sinh khắc thái quá hoặc không đủ thì xảy ra sự biến hóa khác thường trở nên thái quá hoặc bất cập (tương thừa hoặc tương vũ)

- Mỗi Hành đều có mối liên hệ bốn mặt: cái sinh ra nó – cái nó sinh ra –cái khắc nó và cái bị nó khắc Cần phải có sinh trong khắc, có khắc trong sinh thì vạn vật mới vận hành liên tục, tương phản và tương thành với nhau.

 Quan điểm thể hiện tư tưởng biện chứng.

Ví dụ:

 Mộc khắc Thổ nhưng Thổ sinh Kim, Kim lại khắc Mộc; nếu Mộc khắc Thổ quá đáng, thì con của Thổ

là Kim nổi dậy khắc Mộc.

 Mộc sinh Hoả, nhưng nhờ có Hoả mạnh, hạn chế bớt được sức của Kim là một hành khắc Mộc Như vậy Mộc sinh con là Hoả, nhưng nhờ có con là Hoả mạnh mà hạn chế bớt Kim làm hại Mộc.

 Do đó, hai hệ thống tương sinh và tương khắc không tồn tại đơn độc, biệt lập Trong tương khắc đã

có ngụ ý tương sinh và ngược lại, để cùng tồn tại và phát triển thì vạn vật phải luôn có sự tác động qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau

 Mối quan hệ sinh – khắc trong Ngũ hành chính là quan điểm hoàn chỉnh và điển hình cho phép biện

chứng duy vật thô sơ, tự phát thời kì triết học Trung Hoa cổ đại

3 Đánh giá

• Nội dung cơ bản của học thuyết là lí giải mối liên hệ biện chứng duy vật giữa các sự vật hiện tượng trong tự nhiên thông qua mối quan hệ sinh - khắc giữa năm loại vật chất nguyên thủy.

• Đóng góp

 Học thuyết Ngũ hành đã thể hiện sự phát triển tư duy ở trình độ cao của con người Trung Hoa cổ đại.

 Là tiền đề, nền tảng quan trọng cho sự phát triển phép biện chứng ở các thời kỳ triết học Trung Hoa kế tiếp.

 Học thuyết đó đã trang bị cho con người tư tưởng biện chứng duy vật khá sâu sắc và trở thành lý luận cho một số ngành khoa học cụ thể.

• Hạn chế

 Mặc dù có tư tưởng duy vật và biện chứng sơ khai khá tiến bộ, song, học thuyết vẫn có những hạn chế lịch

sử nhất định - sự phát triển của nó chưa gắn với những thành tựu của khoa học tự nhiên cận hiện đại, nó còn mang dấu ấn của tính trực giác và tính kinh nghiệm

4 Kết luận

Tóm lại, Học thuyết Ngũ hành là thuyết về mối liên hệ giữa mọi sự vật trong tự nhiên, biểu thị quy luật vận động sinh – diệt của thế giới và vũ trụ Bên cạnh các hạn chế của lịch sử, điều quan trọng ta nhận ra chính là mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượng - là quá trình Sinh và Khắc chứ không phải là con số 5 hoặc cái tên Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy Đó mới thực sự là tinh thần biện

chứng quan trọng của Học thuyết Ngũ hành

Như vậy, muốn nghiên cứu bất kỳ một sự vật, một hiện tượng gì luôn phải biết đặt trong mối

quan hệ của nó với những sự vật hiện tượng xung quanh nó