Sáng kiến địa lí theo mẫu mới

SKKN địa lí hay, cực chuẩn, SKKN địa lí mới nhất, SKKN địa lí chuẩn không cần chỉnh, SKKN địa lí hay hấp dẫn, SKKN hot, SKKN mới nhất, SKKN đạt giải huyện, SKKN hay nhất năm, SKKN chuẩn, SKKN đạt giải cấp huyện, Sáng kiến kinh nghiệm môn địa lí Trung học cơ sở

MỤC LỤC TRANG

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4

2.3 Các SKKN hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải

quyết vấn đề

5

2.4 Hiệu quả của SKKN với hoạt động giáo dục, với

bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

10

1 MỞ ĐẦU

1.1- Lí do chọn đề tài

Trong dạy học nói chung và trong hoạt động học môn Địa lí nói riêng, sự chú

ý cao độ luôn mang lại kết quả rất tốt trong quá trình nhận thức của học sinh Xuất phát từ thực tế dạy học hiện nay nhiều học sinh không chú ý trong tiết học, thường làm nhiều việc riêng, không để ý đến bài giảng của thầy cô nêu sau tiết học học sinh không tiếp thu được nhiều Có một cách để học sinh chú ý và tiếp thu bài học một cách nhẹ nhàng đó là sử dụng công nghệ hiện đại vào giảng dạy Chính vì vậy

tôi chọn đề tài: "SỬ DỤNG MÁY TÍNH XÁCH TAY VÀ MÀN HÌNH TIVI

TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 6 Ở TRƯỜNG TH&THCS CÁT VÂN" là một

phương pháp trực quan thu hút sự chú ý của học sinh giúp cho bài học thêm sinh động, hứng thú và đạt kết quả như mục tiêu bài học

Theo quan điểm đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, đó là: “ Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, lòng say mê học tập

và ý chí vươn lên” Phương tiện dạy học là một yếu tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học, nó tác động trực tiếp đến nội dung và phương pháp dạy học, giúp đạt được mục tiêu dạy học Trong số các phương tiện dạy học hiện đại được đưa vào sử dụng trong dạy học, máy tính xách tay và màn hình tivi chiếm một vị trí rất quan trọng vì với nhiều tính năng ưu việt, nó cho phép trình bày các đối tượng, hiện tượng, qui trình theo những chuyển động phát triển nhờ tính năng hoạt độngvới sự phối hợp cả hai kênh nghe và nhìn tạo nên một hiệu quả to lớn

Thực tế giảng dạy Địa lí ở trường TH&THCS Cát Vân, việc sử dụng công nghệ hiện đại vào dạy học là phương pháp giảng dạy của nhiều giáo viên còn chưa tốt Đây cũng là một nguyên nhân dẫn đến sự giảm sút hứng thú học tập và chất lượng của việc dạy học ở nhà trường hiện nay Bởi vì thế hệ học sinh mới hiện nay rất năng động, hiếu động và cũng có rất nhiều em tăng động trong giờ học không có

sự tập trung chú ý mà chỉ làm việc riêng Vì vậy hãy làm gì đó để thu hút sự chú ý của các em và sử dụng màn hình tivi kết hợp với máy tính là giải pháp rất hiệu quả

1.2 Mục đích nghiên cứu

Chương trình Địa lí ở trường THCS hiện nay có mục tiêu là: Góp phần làm cho học sinh có được những kiến thức phổ thông cơ bản , cần thiết về Trái Đất – môi trường sống của con người, về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc tế, quốc gia; bước đầu hình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng, tình cảm đúng đắn và làm quen với việc vận dụng những kiến thức địa lí để ứng xử với môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu đất nước, với xu thế thời đại

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Địa lí ở trường TH&THCS Cát Vân tôi nhận thấy khối lượng kiến thức của môn Địa lí rất rộng bao gồm cả Địa lí tự nhiên, Địa lý dân cư và Địa lí kinh tế - xã hội…bên cạnh các kiến thức lí thuyết còn

có các tranh, ảnh, lược đồ, biểu đồ và hệ thống các bảng số liệu thống kê Để giúp

học sinh học tốt, hứng thú, ham mê học tập, trong quá trình giảng dạy môn Địa lí, tôi đã thường xuyên hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức Địa lí thông qua Máy tính xách tay và màn hình tivi một cách thích hợp đối với từng vấn đề, từng nội dung trong các loại bài và đem lại hiệu quả khá tốt

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 6 trường TH&THCS Cát Vân – Như Xuân – Thanh Hóa

- Chương trình sách giáo khoa môn Địa Lí lớp 6

1.4 Phương pháp nghiên cứu

a Nghiên cứu lý luận:

Sưu tầm tham khảo các tư liệu về nội dung, chương trình môn Địa lí THCS Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến vấn đề sử dụng thiết bị dạy học môn Địa

lí ở THCS

Các danh mục thiết bị dạy học tối thiểu lớp 6 ở THCS

Các vấn đề có liên quan đến đề tài: Bài giảng điện tử,video clip về địa lí trên mạng Internet…

b Nghiên cứu thực tiễn:

Tổng kết qua kinh nghiệm giảng dạy của đồng nghiệp

Điều tra quan sát chất lượng học tập của học sinh trường TH&THCS Cát Vân thông qua việc dự giờ thăm lớp, kết quả các bài tập, bài kiểm tra có áp dụng khai thác kiến thức địa lí thông qua hình ảnh sống động Từ đó so sánh kết quả học tập của học sinh trước và sau khi áp dụng các biện pháp đó

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

Trước đây giáo viên bộ môn Địa Lí cũng đã làm nhiều sáng kiến kinh nghiệm

về sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại như máy chiếu, băng video…vào giảng dạy địa lí tuy nhiên các phương tiện đó rất bất tiện, phải di chuyển nhiều và đặc biệt là dễ hỏng hóc, thời gian sử dụng ngắn Tuy nhiên hiện nay tại trường TH&THCS Cát Vân đã lắp đặt và sử dụng nhiều màn hình Tivi màn hình lớn thay thế máy chiếu để phục vụ cho công tác dạy học đạt được hiệu quả cao hơn nhiều so với trước đây Màn hình Tivi kết nối với máy tích xách tay rất tiện lợi cho công tác giảng dạy, một phần là không mấy khi trục trặc, hỏng hóc, một phần màn hình Tivi

sẽ có âm thanh rất sinh động hơn máy chiếu đây là những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm lần này của tôi

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Đất nước ta ngày càng phát triển mạnh mẽ từ một nền kinh tế nông nghiệp nay chuyển sang nền kinh tế công nghiệp Trước sự phát triển đó đòi hỏi ngành Giáo dục- Đào tạo phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm mục đích đào tạo con người mới, năng động sáng tạo, những chủ nhân khoa học tương lai của đất nước, phù hợp xu thế phát triển đi lên của đất nước

Mục tiêu của Giáo dục Việt Nam là “Hình thành, phát triển phẩm chất, năng

lực của công dân Việt Nam, tự chủ, năng động, sáng tạo có kiến thức văn hóa, khoa học công nghệ, có kĩ năng nghề nghiệp, có sức khỏe, có niềm tin và lòng tự hào dân tộc, có ý chí vươn lên, có khả năng tự học, tự rèn, biết vận dụng lý thuyết vào thực tiễn cuộc sống đáp ứng nhu cầu xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa ”.

Để đạt được mục tiêu đó, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường học sinh phải luyện khả năng suy nghĩ, hoạt động một cách tự chủ, năng động và sáng tạo Giáo viên cần từng bước áp dụng phương tiện dạy học tiên tiến hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học và tự nghiên cứu cho học sinh để các em biết ứng dụng những điều đã học vào thực tế

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Bản đồ giấy là một phương tiện dạy học truyền thống của bộ môn Địa lí có tác dụng như một nguồn tri thức địa lý có nhiều ưu điểm trong việc cung cấp những thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh khai thác kiến thức Mặc dù từ nhiều năm nay, bản đồ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học Tuy nhiên tình hình trang bị bản đồ ở trường TH&THCS Cát Vân còn quá ít, chưa đáp ứng yêu cầu học tập môn Địa lí Đặc biệt qua thời gian dài sử dụng hệ thống bản đồ bị nhàu rách và thất thoát đi rất nhiều và bộc còn hạn chế

Trong dạy học Địa lí thông thường học sinh có thói quen học thuộc lòng những kiến thức lý thuyết mà giáo viên truyền thụ, đặc biệt khi sử dụng sách giáo khoa học sinh chỉ chú ý tới kênh chữ, lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh…đây là những đối tượng bất động trên bàn học

Đặc thù môn Địa lí có rất nhiều địa điểm, địa danh, nhiều sự vật, hiện tượng

… chúng ta không thể thấy và cũng không thể đi đến được, nhưng nhờ vào màn hình Tivi với hình ảnh và âm thanh sống động mà học sinh có thể hình dung là ta đang du lịch ở đó Ở lớp 6 các em đã làm quen với bản đồ nhưng việc tiếp thu còn hạn chế Mặt khác trong thực tế dạy học, tôi thấy rằng nhiều học sinh khai thác kiến thức thông qua bản đồ còn lúng túng, đa số nắm được nội dung nhưng chưa nắm vững kiến thức và tư duy Từ đó việc học tập môn Địa lí đạt kết quả chưa cao Cụ thể thống kê kết quả hiện tại lớp 6 của trường TH&THCS Cát Vân trước khi dạy học bằng màn hình Tivi kết hợp với máy tính xách tay như sau:

- Khối 6 năm học 2016 – 2017:

- Động cơ học tập, chú ý, ghi nhớ, tư duy rất tốt 9,5

- Động cơ học tập, chú ý, ghi nhớ, tư duy tốt 25,3

- Động cơ học tập, chú ý, ghi nhớ, tư duy chưa đạt 65,2

Kết quả cho thấy học sinh học tập thông qua dạy học bằng bản đồ cho thấy thống kê đạt kết quả chưa tốt, học sinh chưa đạt chiếm tỉ lệ cao

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

* Vai trò của Màn hình Tivi và máy tính trong dạy học địa lý :

- Giúp cho HS thông hiểu nắm vững kiến thức: Hình ảnh động, âm thanh nổi, các clip có khả năng trình bày nội dung có tính chất khái niệm dưới hình thức hình ảnh kết hợp với âm thanh theo một trình tự liên kết hữu cơ, nhờ đó học sinh có thể hiểu được cơ cấu tạo thành nền tảng các đối tượng, hiện tượng địa lí, tự mình hiểu được những nguyên tắc khái niệm cơ bản, từ đó nắm được kiến thức địa lý

- Giúp cho học sinh ghi nhớ kiến thức lâu bền hơn: Bài giảng tác động trực tiếp đồng thời vào thị giác và thính giác trong quá trình lĩnh hội kiến thức sẽ giúp cho học sinh ghi nhớ kiến thức lâu bền hơn Từ thực nghiệm khoa học, người ta tổng kết các mức độ tiếp nhận kiến thức của học sinh trong quá trình học tập qua con đường cảm giác với sự hổ trợ của phương tiện dạy học hiện đại như sau:

Bảng: Mức độ ghi nhớ kiến thức bằng các con đường cảm giác khác nhau

PHƯƠNG THỨC GHI NHỚ MỨC ĐỘ GHI NHỚ

Thính giác và thị giác 50%

Kết quả nghiên cứu này nói lên tác dụng to lớn của các phương tiện nghe nhìn, đối với sự tiếp thu và ghi nhớ kiến thức của học sinh

- Góp phần làm gia tăng, khắc sâu những kinh nghiệm trực tiếp giúp cho việc học tập của HS thêm phong phú và sâu rộng hơn: Nhờ hình ảnh sống động, HS có thể quan sát gián tiếp được những đối tượng, hiện tượng địa lí mà HS không thể tiếp cận được, không thể đi đến được, không được quan sát trong thực tế

- Góp phần hình thành và nâng cao khả năng quan sát, tự nghiên cứu của HS: Tạo điều kiện cho HS quan sát, độc lập suy nghĩ, tiến hành phân tích, tổng hợp, so sánh, phán đoán… Trên cơ sở tự phát hiện kiến thức, nhờ đó có thể nắm kiến thức một cách vững chắc hơn

- Góp phần nâng cao hiệu suất dạy học, phát huy tác dụng trong mọi hình thức dạy học: Với thời lượng nhất định, Với loại giáo án Elearning có thể trình bày nội dung kiến thức một cách tối ưu thông qua những hình ảnh, cảnh thật, người thật kết hợp với những lời thuyết minh sống động giúp cho HS tập trung, chú ý nhiều hơn, do đó có thể phát huy tác dụng trong nhiều hình thức và phương pháp dạy học khác nhau

- Góp phần bồi dưỡng tình cảm cho HS: Nội dung hình ảnh sống động không chỉ giới thiệu các đối tượng nghiên cứu một cách hữu hiệu mà còn thông qua các hình ảnh về đất nước về con người với các hoạt động sản xuất và sinh hoạt kèm theo những lời giải thích và bình luận giúp HS có thể tự mình khám phá ra những

giá trị về văn hoá, xã hội của các quốc gia, dân tộc trên thế giới, góp phần bồi dưỡng tình cảm cho HS

* Sử dụng Màn hình Tivi và máy tính cho một số tiết học cụ thể:

Có nhiều hình thức để sử dụng phim: Phim được sử dụng như một phương tiện độc lập Phim được sử dụng kết hợp với các phương tiện khác (kênh hình)

… Nhưng nhìn chung có thể tiến hành qua 3 bước:

- Bước định hướng: (Tương ứng với hoạt động đặt nhiệm vụ học tập)

Xem video phục vụ dạy học ở trường THCS, nội dung gắn liền với yêu cầu học tập, HS có nắm chắc kiến thức thì việc xem phim có hiệu quả Hơn nữa những kiến thức đưa lên phim là những kiến thức phổ thông mà không phải ai xem phim cũng hiểu ngay được Bước định hướng cho HS trước khi xem phim là hết sức cần thiết

Trước khi cho HS xem video, GV cần cho HS nắm chắc mục đích yêu cầu của bài học nói chung Sauđó, GV cho HS biết các đề mục chính trong bài, các đề mục này có thể ghi lên bảng cho HS tiện theo dõi GV cung cấp cho HS dàn ý bài học với hệ thống câu hỏi theo nội dung phim để HS có thể nắm được các vấn đề chính cần chú ý khi xem video

- Bước sử dụng ( Tương ứng với hoạt động xem video HS trả lời câu hỏi, GV kết luận giúp HS hoàn thiện từng đơn vị kiến thức của bài học)

Cho HS xem video với các hình thức:

+ Cho HS xem từng đoạn của clip phù hợp với đề mục và các câu hỏi Hình thức này sử dụng với nhiều nội dung phim Sau mỗi đoạn tương ứng với một số câu hỏi + Cho HS xem video theo từng đơn vị kiến thức nhỏ của mỗi đề mục tương ứng với một câu hỏi định hướng

+ Cho HS xem cả bộ phim, đoạn phim ngắn thời lượng vừa phải hoặc video clip không quá 5 phút để trình bày kiến thức của bài học hay từng phần Nội dung kiến thức đưa lên phim dễ hiểu

- Bước kết thúc: ( Tương ứng với hoạt động cũng cố, đánh giá kết quả học tập của học sinh)

Sau khi xem xong phim, GV tổng kết lại phần đã học, đánh giá kết quả học tập của HS, chốt lại những ý chính của bài học, đồng thời nêu lên những chú ý cần thiết về cách khai thác tri thức qua phim

Sau khi xem xong phim, GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi theo dàn ý

tập của HS, chốt lại những ý chính của mục này, đồng thời nêu lên những chú ý cần thiết về cách khai thác tri thức qua phim, clip

* Ví dụ 1: Trong trường hợp dạy bài 1 “VỊ TRÍ, HÌNH DẠNG VÀ KÍCH

THƯỚC CỦA TRÁI ĐẤT” trong mục 1 Vị trí của Trái Đất trong hệ mặt Trời,

nếu dùng hình 1 trong SGK thì HS rất khó tưởng tượng sự chuyển động của các hành tinh xung quanh Mặt Trời nhưng nếu sử dụng máy tính xách tay và Tivi để

cho HS xem clip về sự vận động đó thì HS rất dễ tưởng tượng và nhớ lâu hơn và đây là hình ảnh được cắt ra từ clip:

* Ví dụ 2: Khi dạy bài 7 “SỰ VẬN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT VÀ CÁC HỆ QUẢ”

Khi nói về hiện tượng ngày đêm trên trái Đất ta có thể mở Video Trái Đất quay quanh trục, dưới ánh sáng của tia nắng Mặt Trời sẽ tạo ra hiện tượng ngày và đêm kế tiếp nhau khắp mọi nơi trên bề mặt Trái Đất Với phương pháp này HS sẽ

dễ tưởng tượng hơn rất nhiều so với trước và đặc biệt HS thấy rất rõ phần Trái Đất được Mặt trời chiếu sáng và phần nằm trong bóng đêm như hình ảnh dưới đây:

BAN NGÀY

BAN ĐÊM

Khi bản thân tôi trình chiếu hiện tượng tự quay quanh trục của Trái Đất lên màn hình Tivi và đưa ra câu hỏi: Khi Trái Đất tự quay quanh trục sẽ sinh ra hiện tượng gì? Rất nhanh và nhiều HS giơ tay trả lời câu hỏi và đây là hình ảnh thực tế trên lớp học:

* Ví dụ 3: Khi dạy bài 8 “SỰ CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT QUAY

QUANH MẶT TRỜI” trong phần 1 nếu chỉ quan sát vào hình 23 trong SGK thì

HS lớp 6 rất khó tưởng tượng được Trái đất chuyển động quanh Mặt Trời như thế nào bởi vì Trái Đất cùng một lúc tham gia vào hai chuyển động, mặt khác tranh ảnh trong SGK không có sự chuyển động nên HS không thể biết được bản chất của các vận động này Tuy nhiên khi bản thân tôi cắt ghép Video của hai chuyển động đó cho học sinh xem thì các em rất hứng thú và rất hiểu bản chất của các vận động đó Đây là hình ảnh được cắt ra từ Video:

Khi sử dụng Tivi và máy tính để dạy học Địa Lí lớp 6 sẽ thu hút sự chú ý của học sinh và kết quả là đa số học sinh hiểu sâu vấn đề, các em rất hăng hái được trả lời câu hỏi thầy đưa ra

Để có một video hoàn chỉnh cho bài dạy chúng ta cần phải có thêm phần mềm cắt và ghép phim để cắt và ghép những đoạn video clip hoàn chỉnh

Nói tóm lại, để giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức địa lí từ các hình ảnh sống động, người giáo viên không những chỉ cần có những hiểu biết về kiến thức

bộ môn, mà còn phải biết lựa chọn, hình thức và phương pháp giảng dạy thích hợp nhất để giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức một cách sâu sắc và vững chắc Điều

đó có nghĩa là khi sử dụng các băng hình để truyền thụ kiến thức, rèn kỹ năng, vận dụng kiến thức Giáo viên phải sử dụng chúng trong toàn bộ các khâu của quá trình dạy học, từ khâu chuẩn bị bài, soạn giáo án, tiến hành bài giảng trên lớp đến khâu giao bài tập về nhà

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Trong suốt năm học 2017 – 2018 Tôi đã thực hiện phương pháp "SỬ DỤNG MÁY TÍNH XÁCH TAY VÀ MÀN HÌNH TIVI TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 6” trong quá trình dạy học của mình tại nhà trường Qua kiểm tra khảo sát tôi thu được kết quả như sau:

Bảng: Mức độ nhận thức, tiếp thu kiến thức ( tỉ lệ %)