Tài liệu công pháp quốc tế 1

Các quan hệ quốc tế được điều chỉnh bằng quy phạm của luật quốc tế Chủ thể Thể nhân, pháp nhân và nhà nước tham gia với tư cách là chủ thể đặc biệt - Quốc gia độc lập có chủ quyền - Tổ c

SO SÁNH

 So sánh luật quốc gia và luật quốc tế

Luật quốc gia Luật quốc tế

Đối tượng

điều chỉnh

Những quan hệ xã hội phát sinh trong nội bộ lãnh thổ của quốc gia

Là các quan hệ pháp lý mang tính chất liên quốc gia, xuyên biên giới trong tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế Các quan hệ quốc tế được điều chỉnh bằng quy phạm của luật quốc tế

Chủ thể

Thể nhân, pháp nhân

và nhà nước tham gia với tư cách là chủ thể đặc biệt

- Quốc gia độc lập có chủ quyền

- Tổ chức quốc tế liên chính phủ

- Dân tộc đấu tranh đòi quyền tự quyết

- Chủ thể đặc biệt

Trình tự

xây dựng

pháp luật

Là hoạt động ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ các quy phạm pháp luật cho phù hợp với nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ xã hội

Do cơ quan lập pháp thực hiện

Là quá trình mang tính chất tự nguyện của các quốc gia, thể hiện ở sự

tự điều chỉnh quan hệ lập pháp mà các quốc gia tiến hành theo phương thức thỏa thuận

Phương

pháp điều

chỉnh

Quốc gia có bộ máy cưỡng chế tập trung điều chỉnh như nhà tù, cảnh sát, quân đội, tòa

án làm các biện pháp bảo đảm thi hành

Chế tài áp dụng:

khuyến khích, răn đe, cưỡng chế

Cưỡng chế trên cơ sở thỏa thuận hoặc sự tự điều chỉnh của từng quốc gia

Chế tài áp dụng bằng hình thức riêng lẻ hoặc tập thể với các biện pháp như cấm vận, cắt đứt quan hệ hoặc sức mạnh quân sự

 So sánh trách nhiệm pháp lý khách quan và trách nhiệm pháp lý chủ quan

Tiêu chí Trách nhiệm pháp lý chủ quan Trách nhiệm pháp lý khách

quan

Cơ sở phát

sinh trách

nhiệm

Có hành vi vi phạm pháp luật quốc tế của chủ thể luật quốc tế

Có thiệt hại vật chất phát sinh

do chủ thể luật quốc tế thực hiện các hành vi pháp luật quốc

tế không cấm Căn cứ

xác định

trách

nhiệm

- có hành vi vi phạm PL quốc tế

- có thiệt hại

- có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại (phải là thiệt hại trực tiếp)

- có quy định pháp lý tương ứng

về TH thực hiện hành vi đó

- có sự kiện làm phát sinh hiệu lực của quy định trên (có hành

vi PL quốc tế không cấm nhưng tương ứng với quy định trên) -có mối quan hệ nhân quả giữa

sự kiện pháp lý và thiệt hại vật chất

Hình thức

thực hiện

trách

nhiệm

Bao gồm hình thức bồi thường

về vật chất và phi vật chất

Chỉ đặt ra trách nhiệm bồi thường về vật chất vì cơ bản đây không phải là sự vi phạm

PL quốc tế mà là việc thực hiện hành vi không bị cấm nhưng k may gây thiệt hại

 So sánh quyền năng chủ thể của quốc gia với tổ chức phi chính phủ

Quốc gia Tổ chức phi chính phủ Tính chất

pháp lí của

quyền năng

Nguyên thủy Phái sinh

Phạm vi Rộng hơn

Ví dụ: lĩnh vực quân sự(

quốc gia có, quốc tế không có vì quốc tế thành lập trên cơ sở hòa bình)

Hẹp hơn

Ví dụ: Tổ chức phi chính phủ có quyền trừng phạt quốc gia thành viên, quốc gia không có

LHQ trừng phạt Iran, Irắc 90 – 91 do vi phạm điều ước

Cơ sở pháp

lí Tính chất tập quán quốc tế (luật bất thành Điều ước quốc tế(luật thành văn)

văn)

 So sánh quyền ưu đãi và miễn trừ cơ quan, viên chức ngoại giao và lãnh sự

Là những quyền ưu đãi và miễn trừ đặc biệt mà nước tiếp nhận, phù hợp với luật quốc tế, dành cho cơ quan đại diện ngoại giao

và thành viên của cơ quan này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ ngoại giao của các cơ quan đó

- Cơ quan ngoại giao và lãnh sự

Cơ quan ngoại giao Cơ quan lãnh sự

Bất khả xâm

phạm về trụ

sở, tài sản,

phương tiện

đi lại

Là quyền tuyệt đối Viên chức của nước sở tại không được quyền vào đó nếu không có

sự đồng ý của người đứng đầu cơ quan đại diện ngoại giao

Là quyền tương đối Trong trường hợp cần thiết vì lý do công ích

xã hội hoặc an ninh, quốc phòng, hỏa hoạn thiên tai cần biện pháp bảo vệ

Bất khả xâm

phạm về hồ

sơ lưu trữ, tài

liệu

Là quyền tuyệt đối ngay cả khi quan hệ ngoại giao giữa hai nước bị cắt đứt

Tương tự cơ quan ngoại giao

Miễn thuế, lệ

phí

Là quyền tương đối trừ các khoản phải trả cho dịch vụ cụ thể

Tương tự cơ quan ngoại giao

Tự do thông

tin liên lạc

Là quyền tuyệt đối

Cơ quan ngoại giao có thể sử dụng tất cả các phương tiện liên lạc hợp pháp

Tương tự cơ quan ngoại giao

Bất khả xâm

phạm về bưu

phẩm, thư tín

Là quyền tuyệt đối Túi ngoại giao không

bị mở, không bị giữ

Là quyền tương đối Túi lãnh sự có thể bị

mở hoặc giữ lại trong trường hợp có lí do chính đáng

Treo quốc kì,

quốc huy

Là quyền tuyệt đối

Cơ quan ngoại giao có quyền treo quốc kì, quốc huy tại trụ sở của mình, kể cả nhà riêng và phương tiện

Tương tự cơ quan ngoại giao

đi lại của người đứng đầu

Viên chức ngoại giao và lãnh sự

Viên chức ngoại giao Viên chức lãnh sự Bất khả xâm

phạm về thân

thể

Là quyền tuyệt đối

Viên chức ngoại giao không thể bị bắt hoặc

bị giam giữ dưới bất kỳ hình thức nào

Là quyền tương đối Trừ trường hợp:

- Phạm tội nghiêm trọng theo quy định của pháp luật nước tiếp nhận lãnh sự và

bị bắt, tạm giam

- Thi hành bản án hoặc quyết định của tòa án có hiệu lực về hình phạt tù hoặc hạn chế quyền tự do thân thể

Bất khả xâm

phạm về nơi

ở, tài liệu, thư

tín, tài sản

Là quyền tuyệt đối

Quy chế miễn

trừ xét xử - Hình sự: quyền tuyệtđối

- Dân sự: quyền tương đối Không được hưởng quyền miễn trừ xét sử dân sự khi tham gia vào vụ kiện: bất động sản tư nhân, thừa kế, dịch

vụ cụ thể

- Hành chính: quyền tuyệt đối Không bị

xử phạt vi phạm hành chính trong mọi trường hợp

- Hình sự: quyền tương đối Trong trường hợp phạm tội nghiêm trọng

- Dân sự: quyền tương đối khi liên quan đến

vụ việc dân sự về hợp đồng cá nhân

- Hành chính: quyền tương đối trong trường hợp bồi thường thiệt hại do tai nạn giao thông với nước thứ 3

Quyền được

miễn thuế

Quyền tương đối trong trường hợp lệ phí đối với bất động sản tư nhân và dịch vụ cụ thể

Quyền tương đối trong trường hợp lệ phí đối với dịch vụ cụ thể

Quyền ưu đãi

và miễn trừ

hải quan

Là quyền tương đối đối với đồ dùng cá nhân của họ và gia đình

Tương tự cơ quan ngoại giao

Hành lý được miễn kiểm tra hải quan trừ khi có cơ sở khẳng định trong hành lý chứa đồ cấm nhập, cấm xuất và không phục vụ nhu cầu

cá nhân và gia đình thành viên ngoại giao

 Phân biệt biện pháp giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và giải quyết tranh chấp bằng tòa án

Giải quyết tranh chấp tại tòa

ICJ

Giải quyết tranh chấp bằng

trọng tài

Thẩm

quyền

giải

quyết

tranh

chấp

- Thẩm quyền theo vụ việc:

ICJ có thẩm quyền với hầu hết

các tranh chấp trong TMQT

- Thẩm quyền theo lãnh thổ:

không phải vụ tranh chấp

TMQT nào cũng được tòa thụ

lý giải quyết vì ICJ chỉ có thẩm

quyền giải quyết tranh chấp

giữa các thành viên Liên Hợp

Quốc

- Thẩm quyền theo vụ việc: thẩm quyền của TTQT có thể thay đổi, hoặc thu hẹp lại tùy theo từng trung tâm TT

- Thẩm quyền theo lãnh thổ: TTQT không đặt ra vấn đề thầm quyền về mặt lãnh thổ Các bên tranh chấp có quyền lựa chọn bất cứ trung tâm TT nào để giải quyết cho mình theo ý muốn và sự tín nhiệm của họ

Luật áp

dụng

Hiến chương LHQ và các Hiệp định đa phương của LHQ

Các điều ước quốc tế mà các bên kí kết hoặc tham gia như: Hiệp định đa phương, song phương; Hợp đồng thương mại, đầu tư,… và các Tập quán quốc tế

Trình tự

thủ tục

GQTC

ICJ tiến hành xét xử một vụ

tranh chấp theo 02 trình tự đầy

đủ và rút gọn Các bước thuộc

trình tự xét xử của Tòa thường

gồm 02 giai đoạn là: xem xét về

hình thức (thẩm quyền của Tòa)

và xem xét về nội dung vụ việc

– theo 02 thủ tục nói và viết

Tòa đưa ra phán quyết cuối cùng hoặc không cần đưa ra

phán quyết trong 2 trường hợp:

hai bên tự giải quyết, và đạt

Thủ tục tố tụng tại tòa TT

do các bên tranh chấp thỏa thuận quy định Nếu không thỏa thuận được, các bên phải tuân theo thủ tục tố tụng đã được quy định tại Công ước Lahaye 1899 và 1907 về giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế Mặt khác, các bên có quyền lựa chọn trọng tài viên tham gia hội động TT, và một

ưu thế đáng kể so với tòa án là

được thỏa thuận hòa bình

GQTC hoặc bên nguyên đơn rút

đơn kiện hay cả 2 bên thỏa

thuận từ bỏ vụ kiện Nếu không

rơi vào 2 trường hợp trên, vụ án

kết thúc bằng một bản án xét xử

nội dung được thông qua sau

quá trình nghị án

thủ tục tố tụng TT hết sức mềm dẻo, linh hoạt

Thời

gian

GQTC

Trình tự thủ tục tố tụng tại ICJ hết sức phức tạp, nghiêm

ngặt như vậy sẽ kéo dài thời

gian GQTC

Các bên có thể tiến hành GQTC theo thủ tục tố tụng TT hoặc tự thỏa thuận đưa ra các quy định tố tụng đơn giản, nhanh chóng giúp rút ngắn quá trình đưa ra phán quyết

Tính

bảo mật

Phải đảm bảo nguyên tắc xét

xử công khai vì việc xét xử của

tòa án không chỉ có mục đích

bảo vệ quyền và lợi ích của các

đương sự mà còn có ý nghĩa

giáo dục việc tuân theo pháp

luật => dẫn đến khó khăn khi

bảo vệ các thông tin bí mật

Không được công bố công khai nếu không được sự chấp thuận của các bên => có ý nghĩa lớn đối với những vụ tranh chấp thương mại liên quan đến bí mật quốc gia hay mỗi bên liên quan; đồng thời, danh dự và uy tín của các bên cũng sẽ không bị ảnh hưởng khi thiết lập những mối quan

hệ quốc tế

Việc

thực thi

phán

quyết

Phán quyết của ICJ có giá trị bắt buộc đối với các bên Nếu

một trong các bên không chịu

thi hành bản án, phía bên kia có

quyền yêu cầu Hội đồng bảo an

can thiệp, buộc phải chấp hành

Phán quyết của trọng tài cũng có hiệu lực bắt buộc đối với các bên Nhưng trong thực tiễn, phán quyết của TT có thể

bị coi là vô hiệu nếu: Điều ước quốc tế các bên kí kết bị vô hiệu, Tòa TT vượt quá thẩm quyền, có dấu hiệu mua chuộc thành viên của HĐTT

 So sánh tòa án công lý quốc tế và tòa án luật biển quóc tế

Tòa án công lý quốc tế

(ICJ)

Tòa án quốc tế về luật biển (ITLOS)

Là 1 trong 5 cơ quan

chính của LHQ được

chính thức đưa vào hoạt

động từ 1946 Được

thành lập và hoạt động

dựa vào hiến chương

LHQ, nội quy và quy chế

của Tòa

Trụ sở tại Lahaye – Hà

Lan

Là cơ quan giải quyết tranh chấp được thành lập theo công ước về luật biển

1982 (phụ lục 6) Trụ sở tại Hăm-buốc – Đức

Cơ

cấu, tổ

chức

Gốm 15 phẩm phán,

nhiệm kỳ 9 năm, mỗi 3

năm bầu lại 1/3 số thẩm

phán

Các thẩm phán do HĐ BA

bầu ra trên cơ sở là đề cử

của Đại HĐ

Gồm 21 thẩm phán, do thành viên của công ước luật biển bầu ra Nhiệm kỳ

9 năm, Trong nhiệm kỳ đầu tiên, 1/3 số thẩm phán có nhiệm kỳ 3 năm, 1/3 khác có nhiệm kỳ 6 năm và 1/3 còn lại có nhiệm kỳ 9 năm Sau đó các thẩm phán bầu Chánh

án với nhiệm kỳ 3 năm Thẩm

quyền

Chỉ có thẩm quyền khi

tất cả các bên tranh chấp

chấp nhận thẩm quyền

của tòa theo 1 trong 3

cách:

+ đơn phương chấp nhận

trước thẩm quyền của

Tòa

+ chấp nhận thẩm quyền

của tòa theo các điều

ước quốc tế

+ chấp nhận thẩm quyền

của tòa theo từng vụ việc

TA chỉ giải quyết tranh

Tòa có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp liên quan đến công ước 1982

mà các bên đưa ra trc tòa, các chủ thể có quyền đưa

ra trc tòa:

+ các quốc gia thành viên của công ước 1982

+ các quốc gia thành viên của các ĐƯQT có nội dung liên quan đến công ước 1982

+ các tổ chức, cá nhân,

pháp nhân có quyền khởi

chấp giữa các quốc gia

là thành viên hoặc không

là thành viên của LHQ

kiện ra trc tòa liên quan đến những tranh chấp trong bảo tồn, quản lý tài nguyên ở Vùng (vùng đáy biển, lòng đất đáy biển nằm ngoài thềm lúc địa quốc gia

Chức

năng

3 chức năng: giải quyết

tranh chấp, tư vấn, chỉ

định chủ tích HĐ trọng

tài, …

- giải quyết tranh chấp:

giữa các quốc gia thành

viên LHQ hoặc không là

thành viên LHQ nhưng

chấp nhận thẩm quyền

của tòa

- tư vấn: tư vấn cho Đại

HĐ, HĐ BA và các cơ

quan chính khác của

LHQ, các tổ chức chuyên

mon của LHQ Ý kiến tư

vấn có giá trị pháp lý

ràng buộc

- chỉ định chủ tịch HĐ

trọng tài hoặc ủy ban

hòa giải khi các bên yêu

cầu

2 chức năng:

- giải quyết tranh chấp liên quan đến

+ giải thích và áp dụng các quy định của công ước luật biển 1982 liên quan đến thực hiện quyền chủ quyền hoặc quyền tài phán của quốc gia ven biển

+ giải thích và áp dụng các quy định của các ĐƯQT khác có liên quan đến công ước luật biển 1982

- tòa có thẩm quyền ra kết luận, tư vấn, nhưng không phải chức năng bắt buộc như TA công lý quốc tế

Tòa án quốc tế La Hay

không chỉ giải quyết các

vụ kiện liên quan luật

biển quốc tế mà còn giải

quyết các vụ kiện liên

quan luật ngoại giao,

lãnh sự, hàng không,

biên giới, lãnh thổ v.v…

Thẩm quyền của Tòa án hẹp hơn so với Tòa án quốc tế La Hay.Tòa án quốc tế về Luật Biển chỉ giải quyết những vấn đề thuộc Công ước Luật Biển năm 1982