VẬN ĐỘNG HÀNH LANG TRONG TMQTx

Vận động hành lang được biết đến như một khái niệm khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng lại rất quen thuộc ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Vận động hành lang giữ một vai trò tất yếu trong đời sống xã hội tại một số quốc gia bởi lẽ không phải ở đâu hoạt động này cũng được coi là hợp pháp. Nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển, vận động hành lang được xem là một ngành công nghiệp “tỷ đô”, ngành “công nghiệp không khói” đem lại lợi nhuận cao nên lĩnh vực này luôn được xem là mảnh đất béo bở, thu hút được nhiều người tham gia và lựa chọn nó để gắn bó và theo đuổi như một đam mê, nghề nghiệp . Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu được xem là thiên đường, miền đất hứa của vận động hành lang vì nó hoạt động với tần suất rất nhộn nhịp và sầm uất tại nơi đây. Vận động hành lang mang lại những lợi ích to lớn, đặc biệt, đem lại nguồn lợi ích vật chất đáng kể cho những tổ chức, cá nhân làm công việc vận động, dưới tên gọi là những nhà vận động hành lang. Vận động hành lang hoạt động trong khuôn khổ các quy định của pháp luật sẽ phát huy được hiệu quả to lớn, tác động đến nhiều bên: Nhà nước, người bị tác động bởi các chính sách, pháp luật, tổ chức, cá nhân thực hiện vận động... Thực tiễn xã hội tại nước ta hiện nay, vận động hành lang thường được hiểu gắn kèm với những ý nghĩa khá tiêu cực: dưới nhận thức của nhiều người vận động hành lang là một hoạt động đi đêm, phi pháp với mục đích sử dụng tiền bạc mua chuộc các cơ quan, người có thẩm quyền để họ ban hành những văn bản pháp luật, hoạch định chính sách cho phù hợp với lợi ích của một nhóm người trong xã hội. Mặc khác, căn cứ vào thực tiễn xã hội của nước ta, vấn nạn tham nhũng, hối lộ đã tồn tại và đang diễn ra trên nhiều lĩnh vực, ở mức độ báo động và ngày càng gia tăng trầm trọng. Các hoạt động tiêu cực này như một hiệu ứng hình ảnh, tác động xấu đến yếu tố tâm lý, tạo nên cách nhìn thiếu thiện cảm từ phía dân chúng đối với vận động hành lang. Phải chăng bởi những lập luận này mà pháp luật Việt Nam hiện tại vẫn chưa thừa nhận, luật hoá vận động hành lang, tạo những điều kiện cần và đủ cho hoạt động này đi vào thực tiễn. Trong những năm vừa qua, Việt Nam đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tế theo chiều sâu và chiều rộng nên thương mại đã có phần khởi sắc, đạt được những thành tựu đáng kể. Thành công bước đầu tiên đánh dấu việc Việt Nam chính thức hội nhập vào sân chơi chung của cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực thương mại là nước ta trở thành thành viên chính thức của WTO. Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO từ ngày 11/01/2007, là sự kiện quan trọng, mang tính bước ngoặt trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Trong thời gian qua, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã đem lại những kết quả tích cực và có những tác động sâu sắc đến kinh tế và xã hội Việt Nam như: tiếp cận thị trường xuất nhập khẩu dễ dàng hơn, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng nhanh, môi trường kinh doanh được cải thiện và minh bạch hơn, thể chế kinh tế theo định hướng thị trường được củng cố và hoàn thiện nhanh hơn, thế và lực của Việt Nam trên trường thế giới ngày càng được nâng cao: (i) GDP năm 2011 đạt xấp xỉ 120 tỷ USD, gấp gần 2,3 lần năm 2006 (53 tỷ USD); (ii) GDP đầu người đạt trên 1.300 USD, gấp hơn 2 lần năm 2006 (640 USD); (iii) kim ngạch xuất khẩu đạt 96,3 tỷ USD . Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi nhất định, Việt Nam còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức: rất ít doanh nghiệp Việt Nam có được một tầm nhìn và chiến lược dài hạn, hoạt động kinh doanh theo thói quen cũ, chưa tìm ra hướng mới, năng lực nghiệp vụ của các doanh nghiệp còn hạn chế. Một khó khăn khác mà các doanh nghiệp Việt Nam thường xuyên gặp phải khi mở rộng thị trường ra nước ngoài chính là việc một vài thị trường xuất khẩu đã dựng lên một vài rào cản kỹ thuật kiểm soát chặt chẽ hàng hóa nhập khẩu vào quốc gia nước sở tại. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp điêu đứng, thua lỗ nặng vì các vụ kiện tụng được thực hiện bởi các doanh nghiệp nước ngoài. Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ là một trong những thị trường mang tính tiềm năng mà các doanh nghiệp Việt Nam hướng tới. Các sản phẩm: nông sản, thủy sản, giày dép, may mặc... được sản xuất tại Việt Nam hầu như đều xuất khẩu vào thị trường của các quốc gia này. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, các doanh nghiệp Việt Nam liên tục bị kiện bởi doanh nghiệp của các quốc gia này và bị áp thuế bán phá giá, gây thiệt hại đáng kể. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc kém ưu thế của doanh nghiệp nước ta tại thị trường nước ngoài nhưng một trong những nguyên nhân chính được sử dụng để lý giải cho sự thất bại của các doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường ngoại địa chính là chúng ta chưa làm quen và áp dụng vận động hành lang để tác động đến cơ quan, người có thẩm quyền của các nước sở tại nhằm chiếm được những ưu thế nhất định trong vụ kiện. Trong khi đó, các đối tác làm ăn với các doanh nghiệp nước ta chủ yếu là những nước được xem là quê hương, là miền đất hứa, là thiên đường của vận động hành lang. Tại các quốc gia nêu trên, người dân đã rất quen thuộc và ưa chuộng hoạt động vận động hành lang và họ xem đó là một điều tất yếu, không thể thiếu trong đời sống chính trị xã hội. Từ sau vụ tranh chấp cá tra, cá basa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ thì các doanh nghiệp tại Việt Nam đã rút ra được nhiều bài học đắt giá khi làm ăn tại thị trường nước này đồng thời tìm ra những nguyên nhân dẫn đến thất bại trong vụ tranh chấp. Thêm một lần nữa, vận động hành lang đã khẳng định vai trò của mình khi là một trong những yếu tố chính dẫn đến việc thua kiện của các doanh nghiệp sản xuất cá tra, cá basa của Việt Nam khi nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Cũng từ sau thất bại của vụ kiện này, các doanh nghiệp Việt Nam đã thận trọng hơn trong việc tìm hiểu về văn hoá pháp lý của nước sở tại nếu muốn mở rộng thị trường kinh doanh trên phạm vi quốc tế. Cho đến thời điểm hiện tại, sau thực tiễn của nhiều vụ tranh chấp thì vận động hành lang được xem là một trong những yếu tố quan trọng mà các doanh nghiệp Việt Nam dành mối quan tâm hàng đầu trước khi thực hiện hoạt động kinh doanh nhằm mục đích bảo vệ tối đa lợi ích của mình. Thực tiễn trong những năm vừa qua, vận động hành lang đã manh nha và xuất hiện tại Việt Nam . Tuy nhiên, nước ta đến tại thời điểm này vẫn chưa thừa nhận vận động hành lang và cũng chưa có những quy định mang tính pháp lý để hợp thức hoá hoạt động này nên các doanh nghiệp thường vướng phải những khó khăn khi tiếp xúc với các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để đề đạt nguyện vọng, đóng góp ý kiến nhằm bảo vệ tối đa lợi ích. Trong tương lai, cùng với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, sức mạnh của toàn cầu hoá thì Việt Nam có thể tiếp thu những điểm tiến bộ một cách chọn lọc của các nước phát triển và thừa nhận vận động hành lang là hoạt động hợp pháp, xây dựng khung pháp lý để điều chỉnh. Trong thời gian tới, vận động hành có xu hướng phát triển tại Việt Nam bởi bắt nguồn từ tính chất của vận động hành lang là vừa mang tính tự nhiên, vừa mang tính tất yếu. Bản chất của vận động hành lang là một hoạt động tích cực, tồn tại như một xu thế tất yếu của một xã hội dân sự nhưng nếu nhìn nhận, tiếp cận nó từ mặt trái thì đây sẽ là là một hoạt động tiêu cực, “bóp méo tính dân chủ”, là nguyên nhân cho những vấn nạn tham nhũng, hối lộ sau hậu trường chính trị . Chính vì tầm quan trọng và sự cần thiết của hoạt động này trong một xã hội dân sự nên vận động hành lang cần phải được tìm hiểu một cách nghiêm túc và khoa học để làm sáng tỏ được bản chất, vai trò và ý nghĩa của nó. Với thực tiễn xã hội tại Việt Nam hiện nay thì vận động hành lang cần được luật hoá để nó trở thành một hoạt động hợp pháp mang lại lợi ích cho Nhà nước, công dân và các doanh nghiệp. Mặc dù, vận động hành lang mang lại nhiều ý nghĩa và vai trò to lớn nhưng hoạt động này chỉ mang tính manh mún, không công khai, chỉ tồn tại trong thực tiễn, chưa được quy định trong các văn bản pháp luật để nó được hoạt động một cách hợp pháp. Từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Hoạt động vận động hành lang trong thương mại quốc tế, một số kiến nghị áp dụng tại Việt Nam” để làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp trong đó cung cấp một cách tổng quan nhất về vận động hành lang và vai trò của nó trong hoạt động thương mại quốc tế đồng thời đưa ra những kiến nghị trong việc xây dựng chính sách vận động hành lang tại Việt Nam.

VẬN ĐỘNG HÀNH LANG TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ, MỘT SỐ KIẾN

NGHỊ ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Vận động hành lang được biết đến như một khái niệm khá mới mẻ tại Việt Namnhưng lại rất quen thuộc ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới Vận động hành langgiữ một vai trò tất yếu trong đời sống xã hội tại một số quốc gia bởi lẽ không phải ởđâu hoạt động này cũng được coi là hợp pháp Nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là cácnước phát triển, vận động hành lang được xem là một ngành công nghiệp “tỷ đô”,ngành “công nghiệp không khói” đem lại lợi nhuận cao nên lĩnh vực này luôn đượcxem là mảnh đất béo bở, thu hút được nhiều người tham gia và lựa chọn nó để gắn bó

và theo đuổi như một đam mê, nghề nghiệp1 Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu được xem làthiên đường, miền đất hứa của vận động hành lang vì nó hoạt động với tần suất rấtnhộn nhịp và sầm uất tại nơi đây Vận động hành lang mang lại những lợi ích to lớn,đặc biệt, đem lại nguồn lợi ích vật chất đáng kể cho những tổ chức, cá nhân làm côngviệc vận động, dưới tên gọi là những nhà vận động hành lang Vận động hành lang hoạtđộng trong khuôn khổ các quy định của pháp luật sẽ phát huy được hiệu quả to lớn, tácđộng đến nhiều bên: Nhà nước, người bị tác động bởi các chính sách, pháp luật, tổchức, cá nhân thực hiện vận động

Thực tiễn xã hội tại nước ta hiện nay, vận động hành lang thường được hiểugắn kèm với những ý nghĩa khá tiêu cực: dưới nhận thức của nhiều người vận độnghành lang là một hoạt động đi đêm, phi pháp với mục đích sử dụng tiền bạc mua chuộccác cơ quan, người có thẩm quyền để họ ban hành những văn bản pháp luật, hoạchđịnh chính sách cho phù hợp với lợi ích của một nhóm người trong xã hội Mặc khác,căn cứ vào thực tiễn xã hội của nước ta, vấn nạn tham nhũng, hối lộ đã tồn tại và đang

1 http://hongthanhquang.vn/?page=p4ct&tid=306 (truy cập ngày 26/06/2013)

diễn ra trên nhiều lĩnh vực, ở mức độ báo động và ngày càng gia tăng trầm trọng Cáchoạt động tiêu cực này như một hiệu ứng hình ảnh, tác động xấu đến yếu tố tâm lý, tạonên cách nhìn thiếu thiện cảm từ phía dân chúng đối với vận động hành lang Phảichăng bởi những lập luận này mà pháp luật Việt Nam hiện tại vẫn chưa thừa nhận, luậthoá vận động hành lang, tạo những điều kiện cần và đủ cho hoạt động này đi vào thựctiễn

Trong những năm vừa qua, Việt Nam đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tếtheo chiều sâu và chiều rộng nên thương mại đã có phần khởi sắc, đạt được nhữngthành tựu đáng kể Thành công bước đầu tiên đánh dấu việc Việt Nam chính thức hộinhập vào sân chơi chung của cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực thương mại là nước tatrở thành thành viên chính thức của WTO Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 củaWTO từ ngày 11/01/2007, là sự kiện quan trọng, mang tính bước ngoặt trong tiến trìnhhội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Trong thời gian qua, quá trình hội nhập kinh tếquốc tế đã đem lại những kết quả tích cực và có những tác động sâu sắc đến kinh tế và

xã hội Việt Nam như: tiếp cận thị trường xuất nhập khẩu dễ dàng hơn, dòng vốn đầu tưtrực tiếp nước ngoài (FDI) tăng nhanh, môi trường kinh doanh được cải thiện và minhbạch hơn, thể chế kinh tế theo định hướng thị trường được củng cố và hoàn thiện nhanhhơn, thế và lực của Việt Nam trên trường thế giới ngày càng được nâng cao: (i) GDPnăm 2011 đạt xấp xỉ 120 tỷ USD, gấp gần 2,3 lần năm 2006 (53 tỷ USD); (ii) GDP đầungười đạt trên 1.300 USD, gấp hơn 2 lần năm 2006 (640 USD); (iii) kim ngạch xuấtkhẩu đạt 96,3 tỷ USD 2 Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi nhất định, Việt Nam cònphải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức: rất ít doanh nghiệp Việt Nam có đượcmột tầm nhìn và chiến lược dài hạn, hoạt động kinh doanh theo thói quen cũ, chưa tìm

ra hướng mới, năng lực nghiệp vụ của các doanh nghiệp còn hạn chế Một khó khănkhác mà các doanh nghiệp Việt Nam thường xuyên gặp phải khi mở rộng thị trường ra

2 http://htu.edu.vn/tin-tuc-su-kien/110-tin-truong/788-t%C3%ACnh-h%C3%ACnh-kinh-t%E1%BA%BF-x

ch%E1%BB%A9c-th%C6%B0%C6%A1ng-m%E1%BA%A1i-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi ( truy cập ngày 26/06/2013)

%C3%A3-h%E1%BB%99i-vi%E1%BB%87t-nam-sau-5-n%C4%83m-gia-nh%E1%BA%ADp-t%E1%BB%95-nước ngoài chính là việc một vài thị trường xuất khẩu đã dựng lên một vài rào cản kỹthuật kiểm soát chặt chẽ hàng hóa nhập khẩu vào quốc gia nước sở tại Bên cạnh đó,các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp điêu đứng, thua lỗ nặng vì các vụ kiện tụng đượcthực hiện bởi các doanh nghiệp nước ngoài Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ là một trongnhững thị trường mang tính tiềm năng mà các doanh nghiệp Việt Nam hướng tới Cácsản phẩm: nông sản, thủy sản, giày dép, may mặc được sản xuất tại Việt Nam hầunhư đều xuất khẩu vào thị trường của các quốc gia này Tuy nhiên, trong những nămvừa qua, các doanh nghiệp Việt Nam liên tục bị kiện bởi doanh nghiệp của các quốcgia này và bị áp thuế bán phá giá, gây thiệt hại đáng kể Có rất nhiều nguyên nhân dẫnđến việc kém ưu thế của doanh nghiệp nước ta tại thị trường nước ngoài nhưng mộttrong những nguyên nhân chính được sử dụng để lý giải cho sự thất bại của các doanhnghiệp Việt Nam tại thị trường ngoại địa chính là chúng ta chưa làm quen và áp dụngvận động hành lang để tác động đến cơ quan, người có thẩm quyền của các nước sở tạinhằm chiếm được những ưu thế nhất định trong vụ kiện Trong khi đó, các đối tác làm

ăn với các doanh nghiệp nước ta chủ yếu là những nước được xem là quê hương, làmiền đất hứa, là thiên đường của vận động hành lang Tại các quốc gia nêu trên, ngườidân đã rất quen thuộc và ưa chuộng hoạt động vận động hành lang và họ xem đó là mộtđiều tất yếu, không thể thiếu trong đời sống chính trị xã hội Từ sau vụ tranh chấp cátra, cá basa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ thì các doanh nghiệp tại Việt Nam đã rút ra đượcnhiều bài học đắt giá khi làm ăn tại thị trường nước này đồng thời tìm ra những nguyênnhân dẫn đến thất bại trong vụ tranh chấp Thêm một lần nữa, vận động hành lang đãkhẳng định vai trò của mình khi là một trong những yếu tố chính dẫn đến việc thuakiện của các doanh nghiệp sản xuất cá tra, cá basa của Việt Nam khi nhập khẩu vào thịtrường Hoa Kỳ Cũng từ sau thất bại của vụ kiện này, các doanh nghiệp Việt Nam đãthận trọng hơn trong việc tìm hiểu về văn hoá pháp lý của nước sở tại nếu muốn mởrộng thị trường kinh doanh trên phạm vi quốc tế Cho đến thời điểm hiện tại, sau thựctiễn của nhiều vụ tranh chấp thì vận động hành lang được xem là một trong những yếu

tố quan trọng mà các doanh nghiệp Việt Nam dành mối quan tâm hàng đầu trước khithực hiện hoạt động kinh doanh nhằm mục đích bảo vệ tối đa lợi ích của mình.

Thực tiễn trong những năm vừa qua, vận động hành lang đã manh nha và xuấthiện tại Việt Nam3 Tuy nhiên, nước ta đến tại thời điểm này vẫn chưa thừa nhận vậnđộng hành lang và cũng chưa có những quy định mang tính pháp lý để hợp thức hoáhoạt động này nên các doanh nghiệp thường vướng phải những khó khăn khi tiếp xúcvới các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền để đề đạt nguyện vọng, đóng góp ý kiến nhằmbảo vệ tối đa lợi ích Trong tương lai, cùng với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, sứcmạnh của toàn cầu hoá thì Việt Nam có thể tiếp thu những điểm tiến bộ một cách chọnlọc của các nước phát triển và thừa nhận vận động hành lang là hoạt động hợp pháp,xây dựng khung pháp lý để điều chỉnh Trong thời gian tới, vận động hành có xu hướngphát triển tại Việt Nam bởi bắt nguồn từ tính chất của vận động hành lang là vừa mangtính tự nhiên, vừa mang tính tất yếu Bản chất của vận động hành lang là một hoạt độngtích cực, tồn tại như một xu thế tất yếu của một xã hội dân sự nhưng nếu nhìn nhận,

tiếp cận nó từ mặt trái thì đây sẽ là là một hoạt động tiêu cực, “bóp méo tính dân chủ”,

là nguyên nhân cho những vấn nạn tham nhũng, hối lộ sau hậu trường chính trị Chính

vì tầm quan trọng và sự cần thiết của hoạt động này trong một xã hội dân sự nên vậnđộng hành lang cần phải được tìm hiểu một cách nghiêm túc và khoa học để làm sáng

tỏ được bản chất, vai trò và ý nghĩa của nó Với thực tiễn xã hội tại Việt Nam hiện naythì vận động hành lang cần được luật hoá để nó trở thành một hoạt động hợp phápmang lại lợi ích cho Nhà nước, công dân và các doanh nghiệp Mặc dù, vận động hànhlang mang lại nhiều ý nghĩa và vai trò to lớn nhưng hoạt động này chỉ mang tính manhmún, không công khai, chỉ tồn tại trong thực tiễn, chưa được quy định trong các vănbản pháp luật để nó được hoạt động một cách hợp pháp Từ những lý do trên, tôi quyếtđịnh chọn đề tài “Hoạt động vận động hành lang trong thương mại quốc tế, một số kiếnnghị áp dụng tại Việt Nam” để làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp trong đó cung cấp

3 http://hanex.vn/hanex/news_detail/c19388/i14651/lobby-van-dong-hanh-lang-nhin-tu-viet-nam.htm l ( truy cập ngày 07/06/2013)

một cách tổng quan nhất về vận động hành lang và vai trò của nó trong hoạt độngthương mại quốc tế đồng thời đưa ra những kiến nghị trong việc xây dựng chính sáchvận động hành lang tại Việt Nam.

2 Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu

Mục tiêu mà đề tài mong muốn đạt được là cung cấp cho người đọc một cáchnhìn tổng quan về vận động hành lang và vai trò của hoạt động này đối với thương mạiquốc tế Bên cạnh đó, đề tài cũng hướng tới mục tiêu cung cấp cho người đọc nhữngthông tin về vận động hành lang tại một số quốc gia tiêu biểu về mặt lập pháp cũng nhưhoạt động thực tiễn của nó tại các quốc gia này Bên cạnh đó, đề tài cũng nêu ra đượcmột số kiến nghị về việc xây dựng mô hình vận động hành lang tại Việt Nam trong bốicảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

3 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Vận động hành lang là một khái niệm mới mẻ đối với Việt Nam nên vấn đề nàyđang là đề tài tiêu điểm thu hút sự quan tâm, chú ý của các chuyên gia, các nhà nghiêncứu Tuy nhiên, tính đến thời điểm này, các công trình khoa học, đề tài nghiên cứu vềvận động hành lang còn dừng lại ở số lượng khiêm tốn Các tài liệu, công trình nghiêncứu xoay quanh hoạt động vận động hành lang dưới hình thức tiếng Việt còn rất ít, chủyếu nằm rải rác trong các bài báo cáo tại một cuộc hội thảo và các bài báo4 Các côngtrình nghiên cứu, các bài hội thảo đăng trên các tạp chí chủ yếu nghiên cứu một cáchriêng lẻ từng khía cạnh của vận động hành lang, chưa tập trung một cách hệ thống, toàndiện về vận động hành lang và những vấn đề phát sinh xung quanh nó Bên cạnh đó,các bài viết về vận động hành lang bằng tiếng nước ngoài tương đối nhiều nhưng chủyếu chỉ tập trung vào khái niệm của vận động hành lang cùng với vai trò của nó tronghoạt động lập pháp Thêm vào đó, cho đến nay, tại trường Đại học Luật thành phố HồChí Minh vẫn chưa có đề tài, bài viết hay công trình nghiên cứu xoay quanh hoạt độngvận động hành lang Chính tính mới của đề tài nên số lượng tài liệu liên quan đến vậnđộng hành lang còn rất hạn chế nên người viết cũng gặp khá nhiều khó khăn trong việc

4 Tác giả có liệt kê trong phần Danh mục tài liệu tham khảo.

tìm kiếm, thu thập và xử lý các thông tin để làm tài liệu tham khảo cho đề tài Bên cạnh

đó, các tài liệu nước ngoài nằm rải rác chủ yếu trên các trang web nên tác giả cũng gặpphải nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, hệ thống và dịch thuật Chính vì sự hạn chế

về mặt tài liệu tham khảo nên đề tài sẽ còn tồn tại nhiều thiếu sót, kính mong người đọcthông cảm và có những góp ý để đề tài được hoàn thiện và mang tính khoa học hơn

4 Phạm vi nghiên cứu

Vận động hành lang là một hoạt động mới mẻ tại Việt Nam nên người viết trongkhả năng của mình chỉ nghiên cứu những vấn đề thuộc về bản chất của vận động hànhlang Thông qua việc nghiên cứu đề tài này, tác giả hy vọng góp phần vào việc làm rõhơn về bản chất của vận động hành lang và vai trò của nó đối với thương mại quốc tế.Đồng thời, đề tài cũng mang đến cho người đọc một cách chung nhất về vận động hànhlang của các nước tiêu biểu trên thế giới trên hai bình diện pháp luật và thực tiễn Đềtài cũng cung cấp một cách khái quát những thông tin về thực trạng hoạt động vậnđộng hành lang và vai trò của vận động hành lang thông qua một vụ tranh chấp thươngmại cụ thể (vụ kiện cá tra, cá basa giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Hoa Kỳ) màViệt Nam đóng vai trò là bị đơn Từ những phân tích, đề tài có đưa ra những đề xuất vàkiến nghị một số kinh nghiệm mà Việt Nam có thể tiếp thu trong việc xây dựng vănbản pháp luật quy định về hoạt động vận động hành lang

5 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này, người viết đã sử dụng phương pháp duy vật biện chứngcủa Chủ nghĩa Mác – Lê Nin Khóa luận sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu giữapháp luật và thực tiễn của hoạt động vận động hành lang ở một số nước trên thế giới đểthấy được những nét khái quát nhất về vận động hành lang trên hai khía cạnh pháp luật

và thực tiễn ở các nước này, từ đó liên hệ tại Việt Nam Ngoài ra, khóa luận còn sửdụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phương pháp lịch sử, phương pháp logic,phương pháp phân tích, tập hợp, tổng hợp, thống kê… để làm sáng tỏ những nội dungnghiên cứu của khoá luận

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Khóa luận cung cấp cho người đọc những thông tin được chọn lọc về hoạt độngvận động hành lang, góp phần thay đổi cách nhìn tiêu cực từ mặt trái của vận độnghành lang Với những phân tích tổng quan cụ thể về vận động hành lang đi từ kháiniệm, vai trò, ưu, nhược điểm của vận động hành lang cũng như những khái niệm pháisinh sẽ giúp người đọc hình dung một cách chung nhất về hoạt động này Bên cạnh đó,

đề tài đã đưa ra và làm rõ hoạt động cũng như vai trò của vận động hành lang tại cácnước tiêu biểu trên trên thế giới nhằm hướng cho người đọc có sự liên tưởng và so sánhhoạt động này với thực tế tại Việt Nam Thông qua đó, khóa luận đưa ra những đề xuấtban đầu, mang tính tham khảo trong việc tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm củacác quốc gia trên thế giới khi áp dụng mô hình vận động hành lang vào thực tiễn xã hộiViệt Nam Với những nỗ lực của mình trong đề tài lần đầu tiên được nghiên cứu tạitrường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, tác giả cũng hy vọng đề tài không nhữngđóng góp những kiến nghị có giá trị tham khảo đối với việc ứng dụng vận động hànhlang vào môi trường tại Việt Nam, mà còn có vai trò như một tài liệu có giá trị thamkhảo khách quan, trung thực, hiệu quả cho các đề tài nghiên cứu về vận động hành langsau này

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VẬN ĐỘNG HÀNG LANG VÀ VẬN ĐỘNG HÀNH LANG TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.

1.1 Khái quát về hoạt động vận động hành lang

1.1.1 Lịch sử hình thành vận động hành lang

Theo chuyên gia vận động hành lang Lionel Zetter, vận động hành lang là mộtkhái niệm đã xuất hiện từ thời xa xưa và là một trong những việc làm chuyên nghiệplâu đời nhất thế giới5 Từ khi xã hội có sự phân chia quyền lực, trong đó một cá nhânhoặc một nhóm các cá nhân sử dụng quyền lực nhằm quản lý, điều hành xã hội, thì sẽ

có những cá nhân khác hoặc một nhóm lợi ích khác sẽ cố gắng thuyết phục họ sử dụngquyền lực theo một cách riêng biệt nhằm phục vụ lợi ích cho một cá nhân hoặc mộtnhóm người Vận động hành lang vừa mang tính tự nhiên vừa mang xu thế tất yếu Toà

án của những người Hy Lạp và Rô-ma luôn có những nhà vận động hành lang hay luitới6, họ là những người đi tìm kiếm sự đồng thuận của thượng nghị sĩ và những ngườibình dân La Mã để ủng hộ hoặc phản đối những vấn đề nảy sinh vào thời điểm ấy Chođến thời điểm này, vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về nguồn gốc hình thànhthuật ngữ vận động hành lang

Theo quan điểm của nhiều chuyên gia, trong đó có ông Đặng Văn Chiến, Phótrưởng ban công tác lập pháp của Quốc hội Việt Nam, cho rằng Anh quốc chính là nơikhởi thủy của vận động hành lang Theo đó, vận động hành lang được lấy theo tên địađiểm mà hoạt động này diễn ra đầu tiên trong lịch sử, đó là hành lang của Nghị việnnước Anh, nơi mà trong thời gian nghỉ giải lao, các nghị sĩ thường trao đổi với đồngnghiệp hoặc với bất kì người nào để tiếp thu ý kiến, bổ sung thông tin về những vấn đềđang được thảo luận hoặc quyết định tại Nghị viện7 Lịch sử của khái niệm vận độnghành lang gắn liền với sự ra đời và hoạt động của Nghị viện nước Anh Trong cơ chế

5 Lionel Zetter , Lobbying – The art of political persuation, Hh (2008)

6 Lionel Zetter , Lobbying – The art of political persuation, Hh (2008)

7 Đặng Văn Chiến, “Tổng quan về vận động hành lang”, Tài liệu hội thảo: “Hội thảo Vận động hành lang: Thực tiễn và pháp luật” , 2006

hai viện của nước Anh, thành viên Viện nguyên lão (Thượng viện) thông thường đạidiện cho quyền lợi của các lãnh chúa, quyền lợi của Hoàng gia và hưởng quyền lợi suốtđời từ Hoàng gia nên dân chúng ít được tiếp cận với họ Để hoàn thiện khuyết điểmnày, Viện dân biểu được thành lập, được hiểu nguyên nghĩa là Nghị viện của thườngdân Thành viên Viện dân biểu do nhân dân trực tiếp bầu ra, đại diện cho quyền và lợiích của dân chúng và khả năng được tái đắc cử trong nhiệm kì tiếp theo của họ luônphụ thuộc vào sự tin cậy và ủng hộ từ phía cử tri Họ là những người đại diện cho lợiích chính trị của nhiều đảng phái khác nhau, nhưng việc đại diện cho quyền lợi của cửtri là một trong những nhiệm vụ được họ đặt lên hàng đầu bởi vì việc nhận được tínnhiệm của cử tri đã bầu ra họ chính là yếu tố quan trọng, quyết định đến việc đắc cửtrong đợt bầu cử tiếp theo Chính bởi lẽ đó nên họ luôn tranh thủ, coi trọng sự ủng hộcủa cử tri và giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri Mỗi lần đến dự các kỳ họp, các vị dânbiểu thường dành thời gian đọc tài liệu, trao đổi với đồng nghiệp tại phòng chờ hoặchành lang của Nghị viện, nơi có đặt các dãy ghế dài, bàn đọc… Theo quy định củapháp luật về Nghị viện thì các nghị sĩ có thể ra ngoài phòng họp, tại các hành lang dọctheo phòng họp để trao đổi với nhau hoặc với bất kỳ người nào nhằm bổ sung thông tinmột cách đầy đủ cho vấn đề cần bàn luận Bên cạnh đó, công dân cũng được quyền cómặt tại hành lang của tòa nhà Nghị viện để trình bày ý kiến, kiến nghị với các vị đạibiểu của mình Chính vì vậy, cử tri hoặc người đại diện cho họ thường đến khu hànhlang này để gặp gỡ, bày tỏ quan điểm nhằm cung cấp thông tin, thuyết phục nghị sĩ bỏphiếu ủng hộ hoặc không ủng hộ những vấn đề, chính sách hoặc dự luật sẽ hoặc đangđược bàn thảo tại Nghị viện Với những hoạt động nêu trên, trong bối cảnh lịch sử xãhội của nước Anh thời bấy giờ là nguồn gốc hình thành nên thuật ngữ vận động hànhlang (lobby).

Hiến pháp Hoa Kỳ đã tồn tại những điều khoản với nội dung ghi nhận và bảo vệquyền tự do ngôn luận của công dân, trong đó có quyền kiến nghị với Chính phủ, tiếpxúc với các nghị sĩ để vận động họ ủng hộ hoặc phản đối với những chính sách, dự luật

sẽ hoặc đang được xem xét tại Nghị viện.8 Các quyền nêu trêns đã được sử dụng bởicác nhà vận động hành lang trong suốt quá trình lịch sử của nước này Vận động hànhlang được thực hiện ở mọi cấp của Chính phủ, đặc biệt là trong chính quyền tiểubang vào thế kỷ XIX, nhưng có xu hướng ngày càng phát triển trong chính phủ liênbang vào thế kỷ XX9 Từ đó trở về sau, hoạt động vận động hành lang bắt đầu đượcnhiều người biết đến và được thừa nhận rộng rãi Cũng trong hoàn cảnh đó, xã hội Hoa

Kỳ đã hình thành một lớp người hoặc tổ chức chuyên nghiệp giữ vai trò trung gian, làmnhiệm vụ là cầu nối giữa cử tri hoặc các nhóm lợi ích với các nghị sĩ nhằm tác độngđến những chính sách, dự luật Những người này được gọi là các nhà vận động hànhlang (lobbyist), họ hoạt động với mục đích trong sáng và được thừa nhận trong Hiếnpháp Các nhà vận động hành lang thông qua nhiều hình thức: các cuộc gặp gỡ khôngchính thức, chính thức, viết thư, kiến nghị, mời các nghị sỹ đến những nhà hàng sangtrọng… mà họ tham gia vào quá trình hình thành các quyết định của nghị sĩ để họ đưa

ra quyết định hoặc ban hành chính sách tốt hơn cho người hoặc nhóm lợi ích mà mìnhđại diện

Tại nhiều Nghị viện khác trên thế giới, nghề vận động hành lang cũng được thừanhận rộng rãi, điển hình như vận động hành lang ở Nghị viện Châu Âu Phụ lục 9 củaquy tắc về thủ tục làm việc của Nghị viện châu Âu quy định 10 điểm về vận động hànhlang Theo đó, vận động hành lang là hoạt động hợp pháp và các nhà vận động hànhlang được cấp giấy phép ra vào khu vực làm việc của Nghị viện để cung cấp thông tincho các nghị sĩ nhằm đạt lợi ích riêng của họ hoặc cho bên thứ ba Nhà vận động hànhlang phải tuyệt đối tuân thủ đạo đức và tiêu chuẩn đối với người vận động hành lang,không được lấy thông tin bằng bất cứ hành động không trung thực nào, không đượctuyên bố là có quan hệ chính thức với Nghị viện khi làm việc với bên thứ ba và phảicông khai các hoạt động có trả tiền công Các nghị sĩ cũng phải làm bản công khai chi

8 Donald E deKieffer , The Citizen’s Guide to Lobbying Congress: Revised and updated, Chicago Review Press (2007)

9A noted lottery mandead; career of Charles T Howard, of Lousiana company, The New York Times (1885)

tiết các hoạt động nghề nghiệp và không được nhận bất cứ quà tặng dưới dạng vật chất:quà biếu hay tiền trong khi thi hành nhiệm vụ.

Bên cạnh quan điểm thừa nhận vận động hành lang tại nhiều quốc gia thì cũngtồn tại những nước từ chối việc tiếp nhận hoạt động vận động hành lang vì bắt nguồn

từ nhận thức không thực tế về dân chủ Tại điều 3 của Hiến pháp nước Pháp quy định

“quan hệ giữa Nhà nước và công dân phải là quan hệ trực tiếp và nó không được các tập đoàn tư nhân trung gian xen vào”10 Chính bởi những nhận thức đã nêu trên nênnghề vận động hành lang đến bây giờ vẫn chưa được thừa nhận tại Pháp vì nó chưathuyết phục và chiếm được niềm tin của công chúng nước này Bởi lẽ, những tuyên bố

về lợi ích cá nhân thường được coi là đáng ngờ do trái ngược với lợi ích chung của dântộc Bên cạnh đó, các khái niệm về nhóm lợi ích cộng đồng ở Pháp được hiểu với nghĩa

có sự khác nhau so với hệ thống pháp luật Anglo-Saxon Bởi lẽ, theo cách hiểu của các

nước Anh-Mỹ thì nhóm lợi ích được nhìn nhận là “sự tổng hoà các lợi ích của cá nhân” thì tư duy người Pháp lại định nghĩa nó là “biểu hiện của sự chung ý chí cả cộng đồng” như Rousseau đưa ra giả thuyết trong cuốn sách “Khế ước xã hội” năm

1762 Bên cạnh đó, Luật Le Chapelier năm 1791 của Pháp có những quy định cấmphường hội, tổ chức công đoàn và các tổ chức khác tham gia vào hoạt động chính trị11.Chính bởi lẽ đó nên pháp luật của Pháp cho đến nay vẫn thể hiện một cách công khaiviệc thiếu coi trọng vai trò của các nhóm lợi ích trong xã hội

Bên cạnh quan điểm thừa nhận nước Anh là cái nôi của vận động hành lang cũngtồn tại quan điểm cho rằng Washington mới chính là nguồn gốc ra đời của thuật ngữ

này Theo Loinel Zetter, tác giả cuốn sách “Vận động hành lang, nghệ thuật thuyết phục chính trị” cho rằng vận động hành lang có nguồn gốc từ Washington Theo quan

điểm của riêng tác giả thì từng tồn tại một bản ghi lại trong đó thể hiện rằng nguồn gốccủa thuật ngữ này ra đời tại Washington Vào những năm 60 của thế kỉ XIX, nhữngngười muốn lấy được sự ảnh hưởng của tổng thống Ulysses S Grant thường nhóm họp

10 http://www.assemblee-nationale.fr/english/index.asp, (truy cập ngày 17/06/2013)

11 Eric Schell, About Lobbying in Frane, 2011

tại hành lang của khách sạn Willard và cố tìm cách thu hút sự chú ý của ngài để ngàiquan tâm tới một số lĩnh vực đặc biệt liên quan đến lợi ích của họ12 Cho đến thế kỉXIX, vận động hành lang ở Washington phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ đến mức

độ nó được xem là tiền thân của vận động hành lang ngày nay Các thượng nghị sĩ, hạnghị sĩ không chỉ hài lòng với những nhà vận động hành lang mà còn cung cấp cho họnhững thông tin, vấn đề đang diễn ra tại thời điểm đó Cho đến đầu thế kỉ XX thì vậnđộng hành lang ở Hoa Kỳ phát triển xa hơn nhờ vào các công cụ trợ giúp: báo, đài,công nghệ thông tin Năm 1928, Thượng viện đã ban hành dự thảo luật yêu cầu nhữngngười vận động hành lang phải đăng kí với thư kí của Thượng viện và thư kí của Hạviện Tuy nhiên, Nghị viện đã ngăn cản điều luật này và chỉ đến đầu năm 1946 khiQuốc hội thông qua quy định về hoạt động vận động hanh lang thì điều luật này mớiđược thông qua Chính vì vậy, Hoa Kỳ đã tuyên bố rằng Hoa Kỳ chính là cái nôi củangành vận động hành lang Bên cạnh việc cho rằng Hoa Kỳ là cái nôi của vận độnghành lang thì tác giả Loinel Zetter cũng không phủ nhận vai trò của nước Anh trongviệc hình thành nên khái niệm vận động hành lang

Khái niệm vận động hành lang được nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích và địnhnghĩa dưới nhiều góc độ Vận động hành lang được khám phá dưới góc độ đa chiều,theo đó, vấn đề này được nhìn nhận từ các chuyên gia vận động hành lang, các nhànghiên cứu và theo từ điển Theo từ điển, khái niệm này được nhìn nhận dưới hai gócđộ: danh từ và động từ Hành lang (lobby) được hiểu dưới hình thức danh từ nghĩahành lang ở Nghị viện, người hoạt động chính trị ở hành lang hoặc người hoạt độngchính trị ở hậu trường Vận động hành lang (lobby) hiểu với hình thức động từ vớinghĩa vận động ở hành lang, đưa ra hoặc thông qua một đạo luật ở Nghị viện, hoặc luitới hành lang Nghị viện tranh thủ lá phiếu của nghị sĩ13

12 Lionel Zetter , Lobbying – The art of political persuation, Hh (2008)

13 http://vdict.com/lobby,1,0,0.html ( truy cập 03/05/2013)

Theo đó, vận động hành lang là việc thuyết phục người được vận động ban hànhchính sách theo ý muốn của người vận động, phục vụ cho lợi ích của khách hàng haycho chính bản thân của họ Vấn đề cần vận động có thể là một dự luật hoặc đơn giảnchỉ để yêu cầu nghị sĩ tiếp xúc thường xuyên hơn với một nhóm cử tri nào đó Nói mộtcách khái quát thì vận động hành lang là đưa ra chính kiến của một nhóm lợi ích đốivới một chính sách của Nhà nước và tác động để biến đổi chính sách đó theo nhu cầucủa nhóm lợi ích

Bên cạnh cách hiểu vận động hành lang theo từ điển thì vận động hành lang cònđược nhìn nhận theo quan điểm của các chuyên gia Theo tác giả Bryan Cassidy, vận

động hành lang là “quá trình thông tin đến các công chức và nhà lập pháp để các biện pháp được cân nhắc tốt hơn với hy vọng giảm những tác động không mong muốn đến các chính sách, pháp luật”14 Bên cạnh đó, vận động hành lang còn được hiểu là “hoạt động thuyết phục mà các chủ thể thực hiện nhằm gây ảnh hưởng đến quá trình ban hành chính sách của cơ quan Nhà nước”15 Vận động hành lang còn là “quá trình nhằm gây ảnh hưởng lên chính phủ và các thiết chế nhằm mục tiêu gây ảnh hưởng đến tác động của các cơ quan Nhà nước”16 hay vận động hành lang là “các hoạt động thông tin, bằng văn bản hoặc lời nói, cho một công chứ để gây tác động đến chính sách, pháp luật hay các quyết định hành chính”17

Vận động hành lang, một khái niệm nhìn tưởng chừng đơn giản nhưng lại đượcnghiên cứu dưới nhiều góc độ cùng với những cách cảm nhận khác nhau Sở dĩ, vậnđộng hành lang được nghiên cứu một cách nghiêm túc và mang tính khoa học vì vaitrò, sự ảnh hưởng ngày một cao của vận động hành lang đối với sự phát triển kinh tế,

xã hội của mỗi quốc gia Dưới góc độ của các chuyên gia vận động như Bryan Cassidy,Kosteck, Charles Miller… thì vận động hành lang là hoạt động gây ảnh hưởng đến tiến

trình hình thành, hoạch định chính sách Bên cạnh đó, vận động hành lang còn là “hoạt

14 Bryan Cassidy, European Lobbying Guide- A guide on whom and how to lobby, Thorogood (1999).

15 Kostecki, Business Advocacy in the global trading system – How business organisation may shape trade

policy, Tecgnical Paper June ITC (2005)

16 Charles Miller, Practical techniques for afective lobbying, Thorogood, (1998).

17 Lobbyist, Government and Pulic Trust, OECD, (2009)

động có hệ thống và được thực hiện một cách không chính thức để tác động đến những người có thẩm quyền ra quyết định”18 Như vậy, hoạt động vận động hành lang khôngphải là một hoạt động riêng rẻ, mang tính bộc phát mà mang tính hệ thống Mục đíchcủa vận động hành lang là tác động lên những người có thẩm quyền ban hành một dự

án luật, một chính sách có ảnh hưởng đến lợi ích của một nhóm người, một hiệp hộihay là một liên minh Tính không chính thức của hoạt động trên thể hiện vận độnghành lang không phải là một thủ tục cần phải có theo luật định khi ban hành một dự ánluật hay một chính sách Mặc dù vậy nhưng vận động hành lang đóng góp một vai trò

to lớn trong việc hình thành nên những bản dự luật hay những chính sách phù hợp vớilợi ích của xã hội, tình hình phát triển kinh tế xã hội của địa phương

Pháp luật của nhiều quốc gia cũng có những cách tiếp cận riêng về vận động hành

lang Theo đó, vận động hành lang “là một trong những hoạt động hợp pháp được pháp luật ghi nhận, với mục đích tiếp cận với Quốc hội, các cơ quan của Chính phủ và chính quyền địa phương vì lợi ích của công dân”19 Vận động hành lang là hoạt độngđược thừa nhận hợp pháp tại đất nước Canada và được Nhà nước bảo vệ bằng nhữngquy phạm pháp luật của đạo luật vận động hành lang năm 1985 Mục đích của vậnđộng hành lang là tiếp cận với những cơ quan Nhà nước để thực hiện việc gây ảnhhưởng đến họ trong việc đưa ra những chính sách, pháp luật phục vụ cho lợi ích củacông chúng.20 Bên cạnh đó, pháp luật Hoa Kỳ cũng có cách tiếp cận vận động hànhlang, theo đó đây là hoạt động cố gắng ảnh hưởng đến việc thông qua hoặc bãi bỏ bất

kỳ dự thảo luật nào của cơ quan lập pháp của bang Washington hay sự chấp nhận hoặcchối bỏ bất kỳ luật lệ, tiêu chuẩn, thuế địa phương hay văn bản của bất kỳ cơ quanchính quyền nào theo đạo luật thủ tục hành chính Nhà nước, chương 34.05 RCW Như vậy, mục đích cuối cùng của vận động hành lang theo quy định pháp luậtcủa các quốc gia là quá trình gây ảnh hưởng của các cá nhân, tổ chức làm công việcvận động hành lang đến các cơ quan, người có thẩm quyền trong việc ban hành hoặc

18 BBO, Hướng dẫn vận động hành lang, Dự án Mitowa, (2006), tr 4/41.

19 Điều 1 Luật về đạo đức và tính minh bạch trong vận động hành lang của Quebec, Canada

20 http://ocl-cal.gc.ca/eic/site/012.nsf/eng/h_00008.html, ( truy cập ngày 17/06/2013)

không ban hành một dự thảo luật, một chính sách nhằm phục vụ lợi ích cho các nhómngười trong xã hội.

Vận động hành lang ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế,

xã hội của mỗi quốc gia Thông qua vận động hành lang, các nhà lập pháp, các quanchức Chính phủ và những người có thẩm quyền khác sẽ nắm bắt được nhu cầu của cácnhóm lợi ích trong xã hội để kịp thời ban hành những văn bản pháp luật, các chính sáchphù hợp với mong muốn, nguyện vọng của công chúng Chính điều này, vận độnghành lang cần được nghiên cứu một cách sâu rộng trên tất cả các khía cạnh có liênquan, trong đó khái niệm vận động hành lang cũng là một trong những yếu tố được cácnhà nghiên cứu tìm hiểu một cách nghiêm túc Vận động hành lang tiếp cận theo nhiềuhướng khác nhau: theo từ điển, ý kiến của các nhà phân tích, ý kiến của các chuyên giavận động hành lang và quy định của pháp luật Mặc dù cách thể hiện có sự khác nhau

về từ ngữ, cách sắp xếp các câu chữ nhưng tất cả đều có sự thống nhất về bản chất,mục đích của vận động hành lang

Tóm lại, từ những phân tích ở trên, tác giả tạm thời đề xuất khái niệm về vận

động hành lang “là những hoạt động có hệ thống với mục đích tiếp cận, thuyết phục, gây ảnh hưởng và cuối cùng là tác động đến quá trình ra quyết định của cơ quan lập pháp, hành pháp, các nghị sĩ, quan chức và những người có thẩm quyền khác trong bộ máy Nhà nước để họ ủng hộ hoặc phản đối chính sách, dự luật, chương trình, kế hoạch… vì lợi ích của cộng đồng, các nhóm lợi ích hoặc của cá nhân”

1.1.3 Khái niệm các nhóm lợi ích có tổ chức

Thừa nhận vai trò của vận động hành lang trong sự phát triển kinh tế, xã hội cũngđồng nghĩa với việc thừa nhận sự tồn tại, phát triển và vai trò của các nhóm lợi ích.Tuỳ thuộc vào tình hình văn hoá, chính trị, pháp lý của từng quốc gia, vùng lãnh thổ

mà vai trò của các nhóm lợi ích được ghi nhận dưới những khía cạnh khác nhau Ở tạicác quốc gia thừa nhận vận động hành lang như một xu hướng tất yếu của xã hội dânchủ thì ghi nhận những lợi ích tích cực của các nhóm lợi ích đem lại Nếu tiếp cận vận

động hành lang bằng mặt trái khi cho rằng vận động hành lang là việc dùng tiền bạc,thế lực gây ảnh hưởng đến các nhà lập pháp, người có thẩm quyền ban hành các chínhsách, dự án luật nhằm phục vụ cho các nhà tư bản thì các nhóm lợi ích có tổ chức cóảnh hưởng tiêu cực đến chính sách, pháp luật của Nhà nước

Vận động hành lang được xem như xu thế tất yếu của một xã hội dân chủ và ngàycàng khẳng định vai trò to lớn của mình trong việc đóng góp, gây ảnh hưởng đến việcban hành các chính sách, dự thảo pháp luật phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng củacông chúng Theo đó, các nhóm lợi ích là cầu nối giữa công dân và Nhà nước, giữa các

cá nhân với các cơ quan Nhà nước, hoạt động của các nhóm lợi ích giúp cho người cóchức vụ, quyền hạn trong cơ quan Nhà nước sáng tỏ được những nguyện vọng, quanđiểm xã hội về một dự thảo luật, chính sách trước khi quyết định Bên cạnh đó, cácnhóm lợi ích còn thúc đẩy tính tích cực của dân cư trong đời sống chính trị; thông báocho các thành viên của mình về các quyết định của Nhà nước đã được thông qua hoặcđang được soạn thảo, giải thích cho các thành viên của mình và những người khác biếtrằng làm như thế nào để có thể tác động đến việc thông qua các quyết định đó và thúcđẩy sự tác động đó Với chức năng này thì việc xây dựng Nhà nước pháp quyền tại cácquốc gia sẽ mang tính khả thi cao, tăng cường pháp chế

Trên thế giới, đặc biệt ở các nền dân chủ phát triển, các nhóm lợi ích đã tồn tại từlâu, ngày càng có tác động và ảnh hưởng lớn tới việc hoạch định chính sách, phát triểnđất nước của các quốc gia Các nhóm lợi ích là một trong số các chủ thể tham gia vàomôi trường chính trị trong nước của một quốc gia; là nơi tập hợp các cá nhân và tổchức chia sẻ những lợi ích nhất định, hoạt động với mục đích sử dụng nhóm gây áp lựctác động tới chính quyền nhằm tạo ra các quyết định, chính sách có lợi nhất cho họbằng các biện pháp khác nhau trong khuôn khổ cho phép của pháp luật Các nhóm lợiích thường sử dụng biện pháp vận động hành lang (lobby) như là một công cụ hữu hiệu

để tác động có hiệu quả nhất tới các chính sách, pháp luật của chính quyền Trên thếgiới, các hoạt động vận động hành lang phổ biến bao gồm điều trần trước một phiênhọp của các nhà lập pháp để kiến nghị, chất vấn chính thức và không chính thức, gửi

những kết quả nghiên cứu hay thông tin kỹ thuật tới các quan chức có liên quan, tìmcách quảng bá một chủ đề, soạn thảo những dự luật có thể được đệ trình lên cơ quanlập pháp, tổ chức chiến dịch viết thư gửi các nhà lập pháp, thậm chí tài trợ tài chínhcho các ứng cử viên tranh cử vào các cơ quan lập pháp Chính tầm quan trọng của cácnhóm lợi ích trong đời sống chính trị, xã hội nên vấn đề này đã được các chuyên giatìm hiểu, nghiên cứu từ thế kỉ XIX Các nhóm lợi ích là sản phẩm của hệ thống kinh tế

tự do và của hệ thống chính trị - xã hội đa dạng21 Sự xuất hiện nhiều nhóm lợi ích có

tổ chức luôn gắn liền với việc hình thành và phát triển của các giai cấp cơ bản của xãhội tư bản Tuỳ vào từng chủ thể gắn liền với lợi ích của mình thì mục đích của việctham gia vào các nhóm lợi ích của mỗi người là khác nhau Nguồn gốc ra đời của cácnhóm lợi ích nằm ở chính mục tiêu cuối cùng mà họ theo đuổi Những mục tiêu đó cóthể là: (i) các nhóm lợi ích ra đời nhằm bảo vệ những lợi ích của họ về kinh tế; (ii) cácnhóm lợi ích cũng là sản phẩm của các phong trào xã hội, phát triển qua các giai đoạnkhác nhau của lịch sử đất nước; (iii) các nhóm lợi ích ra đời nhằm tìm kiếm lợi ích từchính phủ trong lĩnh vực kinh tế và cả lĩnh vực chính trị, tinh thần Nhờ có sự xuất hiện

và tồn tại của các nhóm lợi ích mà các thành phần của xã hội có được khả năng đạidiện một cách đầy đủ nhất các lợi ích của mình trong hoạt động của Nhà nước Bởi lẽ,

dù cho Nhà nước được tổ chức một cách chặt chẽ, chuyên môn hoá cao thì việc nắmbắt được tất cả các nhu cầu, lợi ích tồn tại trong xã hội của các tầng lớp, thành phần xãhội …cũng sẽ hạn chế

Mục đích của các nhóm lợi ích hướng đến là cố gắng tìm cách hướng tới là bảo

vệ một cách có hệ thống tối đa nhất các lợi ích của mình trong xã hội Tuy nhiên,không phải nhóm lợi ích nào cũng có ảnh hưởng đến việc ban hành các dự thảo luật,các chính sách mà chỉ những nhóm lợi ích có tổ chức mới có thể thực hiện được vai trògây ảnh hưởng của mình đến những cơ quan, người có thẩm quyền Thông thường, các

21 Võ Khánh Vinh, “Các nhóm lợi ích có tổ chức, vận động hành lang và sự hình thành chính sách của Nhà nước” Bài viết hội thảo, Hội thảo: “Vận động hành lang: Thực tiễn và pháp luật”, 2006

nhóm lợi ích có tổ chức có ba dấu hiệu: (i) một là phần lớn các nhóm đó là các yếu tố

của xã hội dân sự; (ii) hai là các liên minh, hiệp hội đó được thành lập để tạo ra sợi dây

liên kết, phối hợp với nhau để bảo vệ lợi ích chung của họ, có sự quản lý chặt chẽ và cótính tổ chức cao; (iii) ba là thông thường các nhóm lợi ích đó bảo vệ các lợi ích xã hội

cụ thể được đặt ra bằng cách sử dụng các cách thức mà Nhà nước cho phép

Các nhóm lợi ích được phân thành hai nhóm: các nhóm lợi ích xã hội và cácnhóm lợi ích đặc thù Các nhóm lợi ích xã hội có tổ chức đó là các liên minh, hiệp hộihoạt động một cách công khai đối với tất cả mọi người Các nhóm đó đại diện chonhững lợi ích rộng lớn, nhiều phương diện, không mang tính chất thương mại, đại diệncho nhiều thành phần của các giai cấp và tầng lớp khác nhau trong xã hội Các nhómlợi ích nêu trên thông thường được đặt trong tình trạng không được thuận lợi vì khôngthu hút được sự quan tâm của nhiều người và khó khăn về mặt tài chính để đầu tư chocác cuộc vận động Chính vì vậy, tầm ảnh hưởng của nhóm này tác động đến các cơquan người có thẩm quyền trong việc ban hành luật, hoạch định chính sách không cao

và có phần hạn chế Các nhóm lợi ích đặc thù có tổ chức là các liên minh, liên hiệpnhững người thuộc các phạm trù xã hội nhất định (những người sản xuất, kinh doanh,những công chức, các bác sỹ, các nhà giáo, các cựu chiến binh…)22 Các nhóm này baogồm các tổ chức công sở, công nhân, nghề nghiệp, dân tộc và các tổ chức có mục đíchkhác Ngược lại với các nhóm lợi ích xã hội, nhóm các lợi ích đặc thù có những thếmạnh nhất định, đặc biệt là nguồn lực tài chính, bộ máy ổn định và có trình độ nghềnghiệp cao, có khả năng giải quyết một cách nhanh chóng tất cả những vấn đề nảy sinhnên có ảnh hưởng lớn trong việc gây ảnh hưởng đến quá trình ban hành dự thảo luậthay chính sách của cơ quan lập pháp, quan chức Chính phủ hay những người có thẩmquyền khác Nhìn chung, các nhóm lợi ích nào có tiềm lực kinh tế càng mạnh cộng vớimối liên hệ với cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền càng cao thì có nhiều khảnăng tác động lên chính sách của chính quyền càng khả thi và đạt được hiệu quả cao

22 Võ Khánh Vinh, “Các nhóm lợi ích có tổ chức, vận động hành lang và sự hình thành chính sách của Nhà nước”, Bài viết hội thảo Hội thảo: “Vận động hành lang: Thực tiễn và pháp luật”, 2006

Nhìn chung, số lượng các nhóm lợi ích tồn tại trong xã hội phụ thuộc vào chế độchính trị, tình hình kinh tế - văn hoá - xã hội của mỗi quốc gia Ngày nay, Hoa Kỳ tồntại hơn 22.000 nhóm lợi ích có tổ chức, được hình thành trên cơ sở lợi ích về kinh tế,sắc tộc, tôn giáo, giới tính 23 và hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau như thươngmại, tiêu dùng, nhân quyền, bảo vệ môi trường Các nhóm lợi ích về kinh tế cũng cótầm ảnh hưởng hết sức mạnh mẽ đối với các chính sách của Hoa Kỳ vì các nhóm lợiích này có thế mạnh rất lớn về tài chính, yếu tố quan trọng trong việc gây ảnh hưởng,tác động đến các chính sách của Hoa Kỳ Ngày nay, cùng với xu thế hội nhập thươngmại toàn cầu, các công ty Hoa Kỳ đang mở rộng hoạt động của mình ra thị trường cácnước nhằm tìm kiếm lợi ích tối đa Tuy nhiên, một thực tế tồn tại là đôi khi lợi ích củadoanh nghiệp lại mâu thuẫn với chính lợi ích của Nhà nước Một minh chứng thực tếcho sự mâu thuẫn đó là việc Hoa Kỳ cấm vận kinh tế Việt Nam, không cấp PNTR choTrung Quốc trước đây đã từng làm ảnh hưởng tiêu cực tới cơ hội đầu tư, kinh doanhcủa các công ty Hoa Kỳ nên giới doanh nghiệp Hoa Kỳ đã từng vận động hành lang đòichính quyền Hoa Kỳ chấm dứt cấm vận kinh tế đối với Việt Nam và cấp quy chếPNTR cho Trung Quốc, đồng thời ủng hộ nước này gia nhập WTO Hoạt động cácnhóm lợi ích ở Hoa Kỳ cực kì phong phú và đa dạng với việc các nhóm người liên kếtvới nhau và có sự tương tự nhau về công việc, đẳng cấp, quan điểm chung và họ cốgắng liên kết với nhau để tác động đến cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền trongviệc hoạch định chính sách, đường lối để mang lại lợi ích cho nhóm người mà mình đạidiện hoặc cho chính họ Các nhóm lợi ích ra đời rất sớm ở Hoa Kỳ, đa dạng và ngàycàng gia tăng về số lượng cũng như quy mô, tổ chức Điều này có thể được giải thíchbởi sự đa dạng của các hoạt động kinh tế, chính trị cũng như sự phong phú về mặt xãhội của Hoa Kỳ Thêm vào đó, hệ thống chính trị Hoa Kỳ cũng đặc biệt mở rộng đốivới hoạt động của các nhóm lợi ích, coi đó như một phương tiện thể hiện tự do dânchủ

23 tri-My( truy cập ngày 16/06/2013)

http://luathoc.cafeluat.com/showthread.php/19181-Cac-nhom-loi-ich-va-van-dong-hanh-lang-trong-nen-chinh-Tóm lại, từ những phân tích ở trên, tác giả tạm thời đề xuất khái niệm về nhóm

lợi ích “là các cộng đồng xã hội (các liên minh xã hội) sử dụng các nhóm gây áp lực

để tác động đến các cơ quan Nhà nước hoặc đến những người có chức vụ, quyền hạn của cơ quan đó nhằm đạt được những lợi ích tích cực cho bản thân”

Nghiên cứu về vận động hành lang đòi hỏi chúng ta phải có một cái nhìn toàndiện, làm rõ tất cả những khái niệm, bản chất có liên quan đến vấn đề này Một trongnhững khái niệm cần làm rõ khi nghiên cứu những khía cạnh của vận động hành langmột cách khoa học là cách hiểu về người vận động hành lang Nếu ví vận động hànhlang là cách thức, phương tiện để tác động đến các nhà lập pháp, các quan chức Chínhphủ thì người vận động hành lang chính là người điều khiển phương tiện trên để nóhoạt động một cách chính xác, đúng đắn và mang lại hiệu quả cao Tại Hoa Kỳ, cácthượng nghị sỹ sau khi nghỉ hưu một năm có thể làm nghề vận động hành lang nên họ

đã duy trì được mối quan hệ và tạo dựng được uy tín để có thể thực hiện các hoạt độngnày một cách chuyên nghiệp và hiệu quả Các chuyên gia và tổ chức vận động hànhlang chuyên nghiệp tại Hoa Kỳ phải tuân thủ nghĩa vụ đăng ký hoạt động với cơ quan

có thẩm quyền Họ phải thực hiện chế độ báo cáo hai lần một năm về các nội dung hoạtđộng và vụ việc mà mình tham gia vận động hành lang Riêng đối với các hoạt độngvận động hành lang đại diện cho các chính phủ nước ngoài, theo quy định của FARA,phải báo cáo trực tiếp cho Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ Theo quy định của Đạo luật về côngkhai hoá hoạt động vận động hành lang năm 1995 điều chỉnh các mối quan hệ của hoạt

động vận động hành lang cả trong và ngoài nước có những quy định: “bắt buộc những người hoạt động vận động hành lang phải đăng ký, phải công khai hoá các khách hàng, các cuộc tiếp xúc, công khai hoá các vấn đề vận động và số tiền công được chi trả…” Bên cạnh đó, Đạo luật cũng quy định rõ, bất cứ ai được trả tiền để vận động các

nhà lập pháp và các quan chức chính phủ đều được coi là người làm công việc vậnđộng hành lang, nếu người ấy dùng ít nhất 20% thì giờ của mình để đại diện cho thân

chủ trong mỗi thời gian sáu tháng.24 Như vậy, từ những quy định của pháp luật Hoa

Kỳ, người vận động hành lang có thể hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng đểtrở thành người vận động thì họ phải dành ít nhất là 20% thời gian của mình kết hợpvới những cách thức do pháp luật quy định bao gồm việc lên kế hoạch, chuẩn bị,nghiên cứu, tìm kiếm thông tin có chủ định, thực hiện vận động đúng thời điểm, phốihợp với hoạt động vận động của những người khác Những người vận động hành lang

sẽ có các cuộc tiếp xúc với những cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp và những quanchức có thẩm quyền bằng cách trao đổi thư từ, mời tham gia hội thảo kể cả cuộc gặp gỡtrực tiếp tại những nhà hàng sang trọng.25 Tại đây, họ sẽ với tư cách là những người đạidiện cho khách hàng nhằm: (i) thiết lập, sửa đổi hoặc thông qua pháp luật Liên bang(bao gồm cả dự thảo luật); (ii) thiết lập, sửa đổi hoặc thông qua quy tắc Liên bang,quyết định của Chính phủ hoặc bất kỳ chương trình, chính sách nào khác của Chínhphủ Hoa Kỳ; (iii) quản lý thực thi chương trình, chính sách Liên bang (bao gồm cả đàmphán, giải thưởng hoặc quản lý một hợp đồng, khoản trợ cấp, khoản vay, giấy phép);(iv) đề cử hoặc xác nhận cá nhân vào các vị trí liên quan thuộc thẩm quyền của Thượngnghị viện Với mỗi cá nhân làm công việc vận động hành lang, họ sẽ có những phươngthức hoạt động khác nhau tuỳ thuộc vào năng lực, ưu điểm của bản thân Theo chuyêngia vận động hành lang GolinHarris Public Affairs ở Arlington thì thế mạnh của ông là:

“Tại GolinHarris, như ở đồi Capitol, sở trường của tôi là khả năng cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và tư vấn về các sáng kiến của mình cho Chính phủ liên bang Tôi đã hỗ trợ chính quyền địa phương, các công ty, hiệp hội và các tổ chức giáo dục trong việc đạt được các mối quan hệ chính phủ của họ và mục tiêu truyền thông Tôi đã sử dụng các cuộc họp của Quốc hội và cơ quan liên bang, các chiến dịch, sự kiện, video, nghiên cứu khảo sát và quan hệ truyền thông để tăng cường các hoạt động vận động

24 http://lobbyingdisclosure.house.gov/amended_lda_guide.html,( truy cập ngày 06/5/2013)

25 http://lobbyingdisclosure.house.gov/amended_lda_guide.html,( truy cập ngày 06/5/2013)

hành lang của chúng tôi và quan hệ với Chính phủ để đạt được kết quả to lớn cho các khách hàng của chúng tôi”

Để trở thành người vận động hành lang, họ phải đáp ứng các điều kiện nhất định:(i) am hiểu quy trình, thủ tục ban hành chính sách, quyết định: nhà vận động hành langphải hiểu rõ quy trình, thủ tục ban hành chính sách, quyết định và biết được ở khâunào, giai đoạn nào thì người nào có thẩm quyền ra quyết định cũng như ai là người sẽquan tâm, ủng hộ đến vấn đề mình sẽ đưa ra; (ii) kỹ năng truyền đạt thông tin hiệu quả,thuyết phục: vận động hành lang là quá trình làm cho nghị sĩ, quan chức tin, hiểu vàhành động theo cách mà nhà vận động hành lang mong muốn; (iii) uy tín: nhà vậnđộng hành lang có uy tín là người có đạo đức tốt, có kinh nghiệm thuyết phục ngườikhác, có quan hệ lành mạnh với các nghị sĩ, quan chức cũng như khả năng duy trì vàphát triển các mối quan hệ đó một cách lâu dài; (iv) tư cách đạo đức tốt: là người đạidiện cho khách hàng, nhà vận động hành lang phải có tư cách đạo đức tốt, trung thực,không vi phạm pháp luật… để có thể hiểu hết được những yêu cầu, mong muốn củakhách hàng, phục vụ khách hàng một cách tốt nhất

Theo pháp luật Canada thì người vận động hành lang là một người được thuê đểgiao tiếp thay mặt cho khách hàng Người này, có thể là một nhà vận động hành langchuyên nghiệp nhưng cũng có thể là bất kỳ cá nhân, trong quá trình làm việc của mình

có nhiệm vụ sắp xếp các cuộc giao tiếp, các cuộc họp với người giữ chức vụ côngtrong bộ máy Nhà nước26 Tuỳ thuộc vào mỗi quốc gia với chế độ chính trị, tình hìnhkinh tế, xã hội khác nhau sẽ ban hành những quy định pháp luật về vận động hànhlang, những nguyên tắc cơ bản cùng với các chế tài khác nhau Những quy định phápluật về người vận động hành lang ở mỗi quốc gia có sự khác nhau về từ ngữ, cách diễnđạt nhưng bản chất của vấn đề lại giống nhau Theo đó, các quốc gia thừa nhận hoạtđộng vận động hành lang như Hoa Kỳ, Canada, Úc đều quy định nghĩa vụ của ngườivận động là phải đăng kí và công khai các thông tin về hoạt động vận động hành lang

26 http://ocl-cal.gc.ca/eic/site/012.nsf/eng/00403.html ( truy cập ngày 20/05/2013)

Quy định tại Đạo luật vận động hành lang 1985 của Canada có những hướng dẫn rõràng về việc đăng kí hoạt động vận động hành lang Theo hướng dẫn trên thì người vậnđộng hành lang có thể đăng kí trực tuyến trên trang Web của Văn phòng Uỷ ban vậnđộng hành lang Cũng theo Đạo luật này, không phải tất cả các hoạt động vận độnghành lang đều phải được đăng kí Đạo luật quy định những trường hợp ngoại lệ khôngcần đăng kí : (i) tổng công ty và các tổ chức phi lợi nhuận có thể tiến hành một số hoạtđộng vận động hành lang và không yêu cầu phải nộp một đăng ký nếu các hoạt độngvận động hành lang có thời gian tích lũy của tất cả các nhân viên không cao hơn 20%trong khoảng thời gian một tháng; (ii) tình nguyện viên không bắt buộc phải đăng kýnếu họ không được trả lương để giao tiếp với người có chức vụ công; công dân có thểliên lạc với các quan chức chính quyền nhân danh chính mình mà không cần phải đăngký; (iii) một số thông tin liên lạc với chủ sở hữu văn phòng công cộng, chẳng hạn nhưyêu cầu thông tin, giải thích của một luật Canada, và một bằng miệng hoặc bằng vănbản gửi cho một ủy ban Quốc hội, không yêu cầu đăng ký; (iv) một số cá nhân, chẳnghạn như các thành viên của các cấp chính phủ, các thành viên của một chính quyền bản

xứ hoặc hội đồng ban nhạc, và các quan chức ngoại giao được miễn đăng ký27

Năm 2008, Chính phủ Úc đã giới thiệu Đạo luật vận động hành lang và thành lập

cơ quan đăng kí vận động hành lang để đảm bảo rằng sự tiếp xúc giữa các nhà vậnđộng hành lang và đại diện từ phía Chính phủ được tiến hành một cách công khai,minh bạch và trung thực Theo đó, bất kì người nào làm nghề vận động hành lang thựchiện công việc thay mặt khách hàng nhằm mục đích vận động hành lang phải đượcđăng kí vào sổ đăng kí vận động hành lang và phải tuân thủ theo các yêu cầu của Đạoluật vận động hành lang Sổ đăng kí vận động hành lang sẽ công khai đầy đủ: Các chitiết đăng ký kinh doanh và tên thương mại của mỗi tổ chức vận động hành lang ;tên và chức vụ của người được tuyển dụng, ký hợp đồng hoặc tham gia của các tổchức vận động hành lang để thực hiện các hoạt động vận động hành lang ; tên của

27 http://ocl-cal.gc.ca/eic/site/012.nsf/eng/00403.html ( truy cập ngày 16/05/2013)

khách hàng ủy quyền cho các tổ chức vận động hành lang tiến hành vận động hànhlang28.

Như đã trình bày, vận động hành lang đang là hoạt động sôi nổi, diễn ra tại nhiềuquốc gia trên thế giới với những chuyên gia vận động hành lang ngày càng tăng lên về

số lượng và tính chuyên nghiệp Ở Hoa Kỳ, cùng với sự ra đời của Đạo luật công khaihoạt động vận động hành lang năm 1995 thì con số các nhà vận động hành lang đã tănglên một cách đáng kể Theo thống kê một nghiên cứu của Văn phòng kế toán tổng hợpcho biết, khi Đạo luật năm 1946 có hiệu lực, chỉ có khoảng 6.078 cá nhân và các tổchức đăng ký nhưng sau khi Đạo luật năm 1995 có hiệu lực, có khoảng 14.912 ngườiđăng ký vận động hành lang, trong đó có khoảng 10.612 người đăng ký lần đầu Đạoluật này được đặt dưới sự giám sát của các văn phòng thăm dò công chúng của Hạ viện

và Thượng viện”29 Tính tới tháng 3/2005, đã có 21.500 nhà vận động hành lang đăng

ký ở Hạ viện Theo đánh giá của Trung tâm Hoà nhập công chúng thì kể từ năm 1998,

đã có 22.000 doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của 3.500 công ty vận động hành lang vàhơn 27.000 người làm công việc này Hoa Kỳ hiện có khoảng 20 công ty chuyên vậnđộng hành lang có thứ hạng cao, trong đó nổi bật có 2 công ty đóng trụ sở trên phố K(thủ đô Washington) Năm 2005 có 1.300 nhà vận động hành lang là các cựu nghị sĩ”30.Tóm lại, từ những phân tích ở trên, tác giả xin đưa ra khái niệm ban đầu về người

vận động hành lang “là những cá nhân cố gắng dùng ảnh hưởng của mình để tác động lên cơ quan lập pháp, các quan chức Nhà nước có thẩm quyền với mục đích cuối cùng

là để cơ quan lập pháp, các quan chức Nhà nước ban hành luật hoặc đưa ra những chính sách phù hợp với lợi ích của chính họ hoặc của người mà họ đại diện”.

1.2 Vai trò và hạn chế của vận động hành lang

28 http://lobbyists.pmc.gov.au/index.cfm ( truy cập ngày 20/05/2013)

29 Phạm Thị Thu Hiền, Vài nét về vận động hành lang tại Mỹ, “ Đại học Quốc gia Hà Nội”,(2006)

30 http://www.tonghoixaydungvn.org/default.aspx?Tab=451&Tinso=74, ( truy cập ngày 17/06/2013)

1.2.1 Vai trò của vận động hành lang

Vận động hành lang là hoạt động của các nhà vận động hành lang nhằm gây ảnhhưởng, tác động đến quá trình ban hành các dự thảo luật, các chính sách của cơ quanlập pháp, các quan chức Chính phủ hay những người có thẩm quyền nhằm tạo ra thuậnlợi cho nhóm lợi ích mà mình đại diện hoặc cho chính họ Hoạt động vận động hànhlang được ghi nhận trong các đạo luật của nhiều quốc gia khác nhau: Đạo luật côngkhai vận động hành lang của Hoa Kỳ năm 1995, Đạo luật vận động hành lang củaCanada năm 1985… Vận động hành lang được ghi nhận trong các văn bản pháp luật làhoạt động hợp pháp, có ý nghĩa trong sáng, có vai trò trong quá trình hoạch định chínhsách cho phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội Vận động hành lang ngày càng khẳngđịnh tầm quan trọng và vai trò to lớn của mình trên nhiều các lĩnh vực trong đời sống

về chính trị, kinh tế, xã hội- nghề nghiệp

Vận động hành lang là một bộ phận chính đáng, hợp pháp của thiết chế dân chủ,giúp đưa các ý nguyện của cử tri đến được với chính quyền một cách nhanh chóng,hiệu quả nhất; giúp chuyển tải những vấn đề quan trọng đến với bàn họp của Nghịviện Thông qua vận động hành lang, công dân sẽ tham gia vào hoạt động chính trị,được bày tỏ tiếng nói, nguyện vọng của mình thông qua các nhà vận động hành lang vềmột dự thảo luật, một chính sách đang được thảo luận nhằm đem lại lợi ích cho bảnthân họ Bên cạnh đó, vận động hành lang cũng là con đường nhanh, có hiệu quả nhấttrong việc mang lại tiếng nói, nguyện vọng của công chúng đến quá trình hoạch địnhchính sách, ban hành dự thảo luật Đối với nhiều quốc gia, việc thừa nhận quyền đượcđóng góp ý kiến, trình bày tâm tư nguyện vọng của công dân về một vấn đề nảy sinhtrong đời sống xã hội đối với các quan chức, người đại diện cho bộ máy Nhà nước làquyền cơ bản của công dân Tuy nhiên, trên thực tế, quyền này ít khi được thực hiện vìcông việc của các nghị sỹ là vô cùng bận rộn, các cuộc tiếp xúc công dân cũng diễn ravới tần suất hiếm hoi cộng với sự nhanh chóng về mặt thời gian nên điều này sẽ tạo ra

sự hạn chế cho người dân khi thực hiện quyền này trên thực tế Bên cạnh đó, không

phải công dân nào cũng có khả năng trình bày vấn đề một cách thuyết phục để biến lợiích của một nhóm người nào đó trở thành lợi ích chung của một địa phương, một Nhànước Chính những bất cập nêu trên, thực tế đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi họ phải cầnđến sự có mặt của các nhà vận động hành lang Hoạt động vận động hành lang ngàycàng đi theo hướng chuyên môn hoá với đội ngũ nhân viên có trình độ cao, khả năngthuyết phục, lập luận tốt Ngoài mức độ chuyên môn về nguồn nhân lực thì tổ chức củacác văn phòng vận động hành lang ngày một chặt chẽ và mang tính chuyên nghệp Cácnhà vận động hành lang thông thường là các nghị sỹ đã về hưu hay là những người cómối quan hệ với các nghị sỹ nên họ sẽ có những ưu thế nhất định khi đại diện chonhóm lợi ích tác động đến các nhà hoạch định chính sách ban hành các dự thảo luật,các chính sách nhằm đáp ứng cho nhóm lợi ích mà mình làm đại diện Trong xu thếtoàn cầu hoá, các doanh nghiệp của nhiều quốc gia thực hiện hoạt động thương mại vớinhau ngày càng tăng thì vận động hành lang là một công cụ hữu hiệu được sử dụng đểbảo vệ lợi ích cho các doanh nghiệp đặc biệt khi các doanh nghiệp làm ăn với đối tácđến từ Hoa Kỳ Cùng với sự đa dạng các hoạt động thương mại trên phạm vi toàn cầuthì số lượng các vụ tranh chấp thương mại quốc tế diễn ra ngày càng cao Khi tranhchấp xảy ra không còn là phạm vi trong nước mà đã trở thành tranh chấp thương mạiquốc tế thì vận động hành lang sẽ giúp cho các doanh nghiệp đầu tư hoạt động vậnđộng hành lang có thế mạnh hơn đối tác xem nhẹ hoạt động này Bởi lẽ, xuất phát từbản chất của vận động hành lang là một quá trình có tính hệ thống, nhằm tác động lênnhững nhà hoạch định chính sách: cơ quan lập pháp, các quan chức chính phủ, người

có thẩm quyền trong việc ban hành một dự thảo luật hay một chính sách nhằm thoảmãn lợi ích cho mình Vậy nên, nếu một trong các bên tranh chấp thuyết phục được cácnhà hoạch định ban hành những văn bản luật hay các chính sách phù hợp với mục đíchcủa mình thì sẽ chiếm ưu thế hơn trong quá trình giải quyết tranh chấp

1.2.2 Hạn chế của vận động hành lang

Bên cạnh những điểm tích cực mà vận động hành lang mang lại thì hoạt động nàycũng chứa đựng những điểm hạn chế nhất định Một trong những điều kiện làm nênthành công của vận động hành lang là năng lực tài chính của nhóm lợi ích cần vậnđộng nên nếu muốn đạt kết quả cao từ hoạt động này mang lại thì khả năng tài chínhcủa nhóm lợi ích đi vận động phải đủ lớn Điều này cũng có nghĩa là các nhóm lợi íchnào có năng lực tài chính cao thì sẽ có được thuận lợi hơn trong việc chi trả cho hoạtđộng điều tra, thu thập thông tin và tác động trong suốt quá trình vận động Tuy nhiên,khi có sự kết hợp giữa vật chất hay cụ thể là đồng tiền và quyền lực chính trị sẽ tạo ranguy cơ bè đảng, bóp méo dân chủ, cướp đi cơ hội của những nhóm yếu thế được cótiếng nói trong quá trình ra quyết định Mặt khác, vận động hành lang nếu bị làm sailệch, biến tướng so với mục đích ban đầu sẽ là mầm mống, nguyên nhân của các vấnnạn tham nhũng, hối lộ sau hậu trường chính trị Đối với các nhà tư bản, các nhóm lợiích có tiềm lực mạnh về kinh tế thì suy nghĩ của họ đối với hoạt động vận động hànhlang là dùng thế lực vật chất, cụ thể là tiền để gây ảnh hưởng, tạo áp lực cho cơ quanlập pháp hoặc những người có thẩm quyền để tạo dựng lợi ích cho mình Những nhà tưbản này sẽ mời những người cần vận động bằng cách mời đi ăn uống tại những nhàhàng sang trọng, tài trợ những chuyến du lịch dài ngày và làm những điều theo ý thíchcủa các quan chức có thẩm quyền

Nhìn nhận và thừa nhận vận động hành lang là hoạt động hợp pháp sẽ đóng mộtvai trò to lớn trong đời sống chính trị, kinh tế của một quốc gia Để hoạt động này diễn

ra với mục đích trong sáng thì bản thân của những nhà vận động và những cá nhân, tổchức được vận động cần phải thực hiện tuân thủ nghiêm ngặt những quy định của phápluật về hoạt động này Nếu trong quá trình vận động, các nhà vận động hành lang cónhững hành vi làm biến tướng hoạt động trên thì tính nguy hiểm cho xã hội do hành vigây ra sẽ rất lớn Giả sử điều đó xảy ra thì các văn bản pháp luật, các chính sách,đường lối được đưa ra chỉ nhằm phục vụ cho những nhóm lợi ích có thế mạnh về kinh

tế, làm mất đi tính dân chủ của một quốc gia, tạo ra khoảng cách giữa các thành phầntrong xã hội.

1.3 Vận động hành lang trong thương mại quốc tế

Quá trình toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại đang diễn ra mạnh mẽ được sửdụng để lý giải cho sự gia tăng số lượng, phạm vi các chính sách thương mại quốc tế.Hoạt động thương mại quốc tế tác động đến rất nhiều ngành, lĩnh vực, đối tượng, trong

đó có các nhóm lợi ích thuộc lĩnh vực kinh tế là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếpnhất từ hoạt động này Nhận thức được vấn đề trên, các nhóm lợi ích ngày càng quantâm, đầu tư tài chính, thời gian cho vận động hành lang với mục đích đạt được hiệu quảtích cực từ hoạt động này mang lại Hiệu quả mà vận động hành lang mang lại lànhững chính sách, cam kết thương mại phù hợp với lợi ích của các doanh nghiệp hoặcngăn cản những tác động tiêu cực có thể đến với họ Bên cạnh đó, thương mại quốc tếngày càng phức tạp hơn với sự đa dạng về các lĩnh vực mà nó hướng tới Hoạt độngthương mại quốc tế hiện nay không chỉ dừng lại ở việc mua bán hàng hóa hay đầu tưnước ngoài mà đã mở rộng ra tất cả các lĩnh vực: thương mại hàng hoá, dịch vụ , đầu tư

và khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ Các cam kết thương mại quốc tếkhông chỉ dừng lại với những quy định liên quan đến hoạt động thương mại mà còn mởrộng thêm các vấn đề có liên quan khác như: lao động, môi trường, quyền con người.Chính vì thế, các cam kết thương mại tác động đến rất nhiều lợi ích của các nhóm chủthể Bởi lẽ đó, nếu không có vận động hành lang thì các cơ quan hoạch định chínhsách, đàm phán các cam kết quốc tế có thể bỏ qua hoặc không để ý đến lợi ích của mộtnhóm nào đó Vậy nên, việc vận động hành lang là một công cụ hữu dụng để gây tácđộng, gây ảnh hưởng đến cơ quan có thẩm quyền trong việc hoạch định chính sách đểbảo vệ lợi ích cho mình trong lĩnh vực thương mại

1.3.1 Vận động hành lang trong thương mại quốc tế

Vận động hành lang trong thương mại quốc tế là một dạng của vận động hànhlang nói chung, do vậy mang đầy đủ các đặc điểm, tính chất giống như vận động hành

lang Hoạt động này là sự tổng hợp các hoạt động có mục đích của các tổ chức kinh tếhoặc các cá nhân đại diện cho các tổ chức này nhằm tác động, gây ảnh hưởng đến quátrình hoạch định chính sách thương mại và đàm phán thương mại quốc tế Theo kháiniệm trên thì các chính sách thương mại quốc tế được hiểu là các chính sách, pháp luậtcủa quốc gia có liên quan đến hoạt động thương mại của các đối tác nước ngoài tạichính quốc gia đó; các quy định thương mại quốc tế như các điều ước, thoả ước songphương hoặc đa phương giữa các quốc gia có ảnh hưởng hoặc liên quan tới hoạt độngthương mại Cũng như mục đích của vận động hành lang, vận động hành lang trongthương mại quốc tế nhằm: (i) tác động đến quá trình hoạch định, ban hành các chínhsách, pháp luật trong lĩnh vực thương mại quốc tế, bảo đảm cho lợi ích của chủ thể tiếnhành vận động hoặc cho các chủ thể mà họ làm đại diện; (ii) là một công cụ hữu ích đểbảo hộ các tổ chức kinh tế khỏi sự cạnh tranh quốc tế; (iii) để ủng hộ tự do cạnh tranh,

dễ dàng thâm nhập vào thị trường nước ngoài đối với những tổ chức kinh tế có thế lựckinh doanh, muốn mở rộng thị trường ra nước ngoài

Tóm lại, từ những phân tích ở trên, tác giả tạm thời đề xuất khái niệm vận động

hành lang trong thương mại quốc tế “là một dạng đặc biệt của hoạt động vận động hành lang, theo đó, đây là tổng hợp các hoạt động mang tính hệ thống được thực hiện bởi các tổ chức kinh tế, hoặc đại diện của các tổ chức này nhằm tiếp cận, thuyết phục, gây ảnh hưởng và tác động đến quá trình hoạch định chính sách thương mại và đàm phán thương mại của các cơ quan và người có thẩm quyền trong việc ban hành, ra quyết định có liên quan, ảnh hưởng đến hoạt động thương mại nói chung và thương mại quốc tế nói riêng”.

1.3.2 Chủ thể thực hiện vận động hành lang trong thương mại quốc tế.

Nếu như vận động hành lang nói chung, chủ thể làm công việc đi vận động có thể

là chính các nhóm lợi ích hay người đại diện cho các nhóm lợi ích: kinh tế, chính trị, xãhội thì chủ thể đi vận động trong vận động thương mại quốc tế là nhóm có các quyền,lợi ích liên quan đến các chính sách, pháp luật thương mại quốc tế cụ thể và quyền, lợi

ích của họ chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp từ các chính sách, pháp luật đó Chủthể của hoạt động này thông thường là các doanh nghiệp, các nhóm doanh nghiệp, cáchiệp hội doanh nghiệp, phòng thương mại Ngoài những chủ thể trên thì vận động hànhlang trong thương mại quốc tế còn tồn tại những chủ thể khác: các liên đoàn lao động,các hiệp hội, hội người tiêu dùng, các nhóm hoạt động xã hội trong nước và quốc tế ,các viện nghiên cứu, các trường đại học… Các chủ thể này mặc dù không chịu tácđộng trực tiếp từ các chính sách thương mại nhưng các chính sách này lại có ảnhhưởng gián tiếp đến hoạt động và có ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của chính họ.Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa giữa các nước thông qua mua bán, lấy tiền

tệ làm môi giới, tuân theo nguyên tắc trao đổi ngang giá nhằm đưa lại lợi ích cho cácbên Hoạt động thương mại quốc tế không chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp

mà bản thân nó còn có sự tác động đến sự phát triển kinh tế của một quốc gia Xuấtphát từ tầm quan trọng, lợi ích của hoạt động thương mại quốc tế nên đôi khi Chínhphủ của các nước trong những trường hợp cần thiết cũng có những động thái can thiệpvào việc hình thành nên chính sách, pháp luật đa phương, song phương nhằm bảo đảmlợi ích cho các doanh nghiệp trong nước Bởi lẽ đó, Chính phủ cũng trở thành chủ thểcủa vận động trong việc đi vận động các Chính phủ khác hoặc các Tổ chức quốc tế liênquan đến lĩnh vực thương mại để bảo vệ lợi ích cho nền kinh tế của quốc gia mình Cácquan chức có thẩm quyền của hai quốc gia sẽ có những cuộc gặp gỡ với nhau để vậnđộng nhau thiết lập, điều chỉnh chính sách nội địa của nhau với mục đích cuối cùng làtạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại của nước mình tại quốc gia là đối táclàm ăn Các cam kết thương mại đa phương, song phương là một trong những công cụ

hỗ trợ đắc lực cho sự tồn tại, phát triển theo chiều sâu trong lĩnh vực thương mại Do

đó, Chính phủ sẽ vận động các Chính phủ khác chấp thuận, thông qua các cam kết,hiệp định thương mại song phương, đa phương cho phù hợp với lợi ích thương mại củanước mình Ngày nay, xu hướng hội nhập và toàn cầu hoá diễn ra một cách nhanhchóng, các quốc gia đã có một sân chơi chung là WTO và khi đã tham gia vào sân chơichung này thì các thành viên phải tuân thủ theo những quy tắc, cam kết, các quy định

của tổ chức đó Lúc này, Chính phủ sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc vậnđộng các tổ chức quốc tế liên quan trong lĩnh vực thương mại để tạo ra những quy tắcchung phù hợp và có lợi đối với thương mại nước nhà.

Từ những phân tích ở trên, tác giả tạm thời đề xuất khái niệm về chủ thể đi vận

động hành lang trong thương mại quốc tế “có thể là những cá nhân, tổ chức sử dụng những hình thức, phương tiện trong phạm vi cho phép của pháp luật để gặp gỡ, thuyết phục, tác động, gây ảnh hưởng đến người, cơ quan có thẩm quyền trong việc ban hành chính sách, dự luật… có liên quan đến hoạt động thương mại quốc tế với mục đích cuối cùng là đem lại lợi ích trong lĩnh vực thương mại cho chính mình hoặc chủ thể mà mình đại diện”.

+ Nhà nước nước ngoài: Bao gồm các cơ quan, tổ chức của nước ngoài có thẩmquyền trong soạn thảo, ban hành, thực thi, sửa đổi các chính sách, pháp luật nội địa liênquan đến thương mại quốc tế hoặc cơ quan có thẩm quyền đàm phán thương mại quốc

tế của nước ngoài;

+ Các cơ quan, đơn vị thuộc các tổ chức quốc tế hoặc đại diện của các nước tạicác tổ chức đó có thẩm quyền trong soạn thảo, ban hành, thực thi, sửa đổi các chínhsách, pháp luật thương mại trong khuôn khổ các tổ chức quốc tế

31Cẩm nang vận động chính sách thương mại Quốc tế, Uỷ ban Tư vấn về Chính sách Thương mại quốc tế- Trung

tâm WTO thuộc phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

32 Tác giả dùng khái niệm này để chỉ quốc gia

Theo đó, người được vận động hành lang trong thương mại quốc tế theo cách

hiểu của tác giả “là những tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc đàm phán, ban hành các chính sách, dự luật, đường lối, chủ trương… có liên quan đến hoạt động thương mại quốc tế được các nhóm lợi ích sử dụng các nhóm vận động hành lang gây

áp lực, tác động lên để ban hành những văn bản nêu trên”

1.3.4 Vai trò của vận động hành lang trong thương mại quốc tế

Để đạt được hiệu quả cao trong vận động hành lang thì các doanh nghiệp, hiệphội phải trải qua một quá trình đầu tư về thời gian, nguồn lực và đặc biệt là tài chính.Nhờ vận động hành lang, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có thể được hỗ trợmạnh mẽ từ các chính sách thương mại của Nhà nước mà doanh nghiệp đã vận động.Các doanh nghiệp muốn đạt được những lợi thế trong hoạt động kinh doanh của mìnhthì họ sẽ đầu tư cho vận động hành lang Nếu như vận động hành lang thành công thìnhững quy định pháp luật, chính sách sẽ đem lại lợi thế cạnh tranh cho họ cao hơn sovới những doanh nghiệp không có chiến lược vận động Bên cạnh đó, hoạt độngthương mại quốc tế của doanh nghiệp còn phải chịu sự điều chỉnh của các chính sáchthương mại quốc tế có liên quan đến các vấn đề như thuế quan, lệ phí, hàng rào kỹthuật, kiểm dịch, khả năng tiếp cận thị trường nội địa của hàng hóa/dịch vụ cạnh tranh

từ nước ngoài Thông qua công cụ vận động hành lang trong thương mại quốc tế, quanđiểm và quyền lợi của doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền quan tâm từ đó sẽcân nhắc trong quá trình hoạch định, đàm phán chính sách liên quan; từ đó khả năngdoanh nghiệp có thể kinh doanh thuận lợi và thu nhiều lợi ích trong tương lai đượcnâng cao Chiến lược kinh doanh có hiệu quả là một trong những con đường dẫn đến

sự thành công của một doanh nghiệp trên thương trường vậy nên nếu có được nhữngthông tin về chính sách trong tương lai, các doanh nghiệp có thể nâng cao lợi thế cạnhtranh thông qua các chiến lược của mình Tham gia vận động hành lang, doanh nghiệpmột mặt phải tìm hiểu kỹ các xu hướng chính sách liên quan, mặt khác cũng đang gópmột phần nào đó vào việc “tạo hình” cho chính sách mới Vì vậy, doanh nghiệp có rất

nhiều thông tin giá trị để có thể hoạch định chính sách kinh doanh của mình trongtương lai phù hợp với các chính sách liên quan sẽ áp dụng Bên cạnh đó, hình ảnh củadoanh nghiệp và của ngành được tuyên truyền, quảng bá rộng rãi trong công chúngthông qua kênh báo chí, truyền thông

Kết luận chương 1

Vận động hành lang là quá trình gây ảnh hưởng của những người làm công việcvận động đến các cơ quan, người có thẩm quyền để những người này ban hành các dựluật, chính sách phù hợp với lợi ích của chính họ hoặc của người mà họ đại diện Chođến thời điểm này, vẫn chưa có một khái niệm chính thức làm khuôn mẫu chung chohoạt động vận động hành lang Bên cạnh đó, còn tồn tại nhiều luồng ý kiến khôngthống nhất về quê hương của vận động hành lang Dù cho có sự tranh cãi về sự bắtnguồn vận động hành lang là từ Anh quốc hay Hoa Kỳ đi chăng nữa thì cũng không aiphủ nhận được vai trò của vận động hành lang trong đời sống chính trị- xã hội ở nhữngquốc gia thừa nhận hoạt động này Vận động hành lang mang tính tự nhiên và là một

xu thế tất yếu trong đời sống xã hội hiện nay và nó ngày càng khẳng định được vai tròcủa mình trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại Vận động hành lang muốn được thựchiện trên thực tế và đạt được hiệu quả cao thì cần phải có người làm công việc vậnđộng, họ là những người thông qua việc sử dụng các hình thức hợp pháp khác nhaulàm công cụ tác động, gây ảnh hưởng đến các cơ quan (lập pháp, hành pháp, tư pháp),người có thẩm quyền để họ ban hành những dự thảo luật, chính sách phù hợp với lợiích mà họ mong muốn Để trở thành người vận động hành lang, họ đòi hỏi phải đápứng được những điều kiện nhất định phụ thuộc vào tình hình chính trị - kinh tế - vănhoá của mỗi quốc gia Bên cạnh đó, nếu tiếp cận vận động hành lang từ mặt tiêu cực thìhoạt động này sẽ bị biến tướng và là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đếncác vấn nạn tham nhũng, hối lộ sau hậu trường chính trị, bóp méo dân chủ Mặc dù vậnđộng hành lang không phải là hoạt động chính thức, được thực hiện sau hậu trườngchính thị nhưng nó đóng góp một vai trò quan trọng trong việc hình thành nên các dựthảo luật, các chính sách ban hành và kết quả mà hoạt động này mang lại chính là lợi

ích cho nhóm người đã sử dụng vận động hành lang Nhóm lợi ích nào càng có thế lực

về tài chính, mối quan hệ thân thích với các cơ quan, người có thẩm quyền thì họ càng

có những ưu thế hơn Vận động hành lang giống như con dao hai lưỡi, nếu biết sử dụng

sẽ đạt được kết quả to lớn và ngược lại sẽ phải gánh chịu những hậu quả khôn lường

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH VẬN ĐỘNG HÀNH LANG TẠI VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG NÀY TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG THƯƠNG MẠI

QUỐC TẾ

Vận động hành lang là một khái niệm còn khá mới mẻ đối với Việt Nam nhưnglại rất quen thuộc đối với một số quốc gia trên thế giới Tại các nước phát triển, vậnđộng hành lang đã trở thành một ngành công nghiệp đem lại lợi nhuận cao cho nhữngngười có niềm đam mê trong lĩnh vực này Tại một số quốc gia như: Anh, Hoa Kỳ,Canada, Úc…, vận động hành lang được quy định trong các văn bản pháp luật và đượcthừa nhận là một hoạt động hợp pháp Bên cạnh đó, cũng không ít quốc gia như Pháp,Việt Nam, Trung Quốc, Lào… không thừa nhận vận động hành lang vì tiếp cận kháiniệm vận động hành lang từ mặt tiêu cực của nó, cho rằng vận động hành lang là mộthoạt động phi pháp, tạo điều kiện phát sinh các vấn nạn như tham nhũng, hối lộ Tuynhiên, bản chất của vận động hành lang là sự trao đổi lợi ích, quyền lợi một cách khảthi và có hiệu quả, đó không chỉ là hoạt động của doanh nghiệp mà còn là công việccủa quốc gia Ở khu vực Đông Nam Á, theo thông tin từ Bộ Tư pháp Hoa Kỳ cho biết,cho đến năm 2004, chỉ có Việt Nam và Lào là không có chi phí đầu tư cho hoạt động

vận động hành lang, còn các quốc gia và vùng lãnh thổ như Cam-pu-chia,

In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-In-đô-nê-xi-a, My-an-mIn-đô-nê-xi-a, Sing-ga-po, Thái Lan, Phi-lip-pin đều có các khoản chi phí

từ vài chục nghìn đến hàng triệu đôla cho hoạt động vận động hành lang ở Hoa Kỳ33.Mục tiêu vận động hành lang mà các quốc gia này muốn hướng tới là vận động đểChính phủ Hoa Kỳ ủng hộ trong các mối quan hệ chính trị, thương mại quốc tế, nhất làthuế quan, hàng xuất khẩu vào Hoa Kỳ được hưởng quy chế “tối huệ quốc”, để Hoa Kỳtách vấn đề nhân quyền theo giá trị của Hoa Kỳ ra khỏi vấn đề quan hệ kinh tế, thươngmại, vấn đề mua vũ khí và kỹ thuật cao … Ở Châu Âu, hoạt động vận động hành langphát triển mạnh mẽ nhất tại Bruxellers (Bỉ) Từ khi Liên minh Châu Âu chọn nơi nàylàm trụ sở, Bruxellers trở thành trụ sở của nhiều văn phòng, công ty chuyên về hoạtđộng vận động hành lang, có khả năng thu hút cao đối với các chuyên gia vận độnghành lang Các tổ chức vận động hành lang sẽ hoạt động dưới những cái tên như: vănphòng đại diện báo chí, tư vấn, tìm hiểu thị trường, luật Theo thống kê, hiện cókhoảng 1000 nhà báo nước ngoài, 3000 hãng vận động hành lang các loại (văn phònggiao tế nhân sự, đại diện của các doanh nghiệp, liên đoàn nghề nghiệp ) với số nhânviên khoảng 15.000 người.34 Điều này phản ánh cho ta thấy một thực trạng rằng cácquốc gia ngày càng quan tâm và đầu tư cho hoạt động vận động hành lang

2.1 Thực trạng hoạt động vận động hành lang của các quốc gia trên thế giới

2.1.1 Vận động hành lang tại Hoa Kỳ

Hoa Kỳ không phải là quê hương của vận động hành lang nhưng khi nhắc tới hoạtđộng này, hầu như mọi người đều nghĩ ngay đến nó vì vận động hành lang hoạt độngrất nhộn nhịp và cực kì phát triển tại nơi đây Tại Hoa Kỳ, luật pháp rất được đề cao,mọi hoạt động của các quan chức, công dân đều dựa trên nền tảng là pháp luật Quốchội Hoa Kỳ là cơ quan quyền lực có vai trò quyết định đến các vấn đề của toàn xã hội.Vận động hành lang tại Hoa Kỳ có liên quan đến khá nhiều lĩnh vực: vận động hành

33 http://vandonghanhlang.com/post/311135224/lobby-van-ong-hanh-lang-nhin-tu-viet-nam( truy cập 06/05/2013)

34 http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%ADn_%C4%91%E1%BB%99ng_h%C3%A0nh_lang (truy cập 07/05/2013)

lang trong lĩnh vực chính trị, vận động hành lang trong lĩnh vực kinh tế, vận động hànhlang trong lĩnh vực văn hoá- an sinh xã hội Khi một quan hệ xã hội mới xuất hiện yêucầu Nhà nước phải ban hành những văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh kịp thời,phù hợp với tình hình xã hội Các văn bản quy phạm pháp luật này trong khuôn khổ,phạm vi điều chỉnh của mình sẽ có ảnh hưởng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp đếnnhóm lợi ích Để bảo vệ tối đa quyền lợi của mình, các nhóm lợi ích chịu tác động mộtcách trực tiếp hay gián tiếp bởi các văn bản quy phạm pháp luật sẽ sử dụng vận độnghành lang như là công cụ, phương tiện để tiếp cận nhanh chóng, hiệu quả nhằm gâyảnh hưởng, tác động đến cơ quan, người có thẩm quyền để họ ban hành các văn bảnpháp luật, các chính sách phù hợp với lợi ích của các nhóm này.

Ngay sau cuộc chiến tranh thế giới II kết thúc, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông quacác điều khoản của pháp luật vận động hành lang và công khai trên phạm vi toàn liênbang: FRLA năm 1946 Mục tiêu chính của Đạo luật là thiết lập một hệ thống đăng

ký vận động hành lang và công khai minh bạch thông tin về những nỗ lực gây ảnhhưởng đến quá trình làm luật hay hoạch định chính sách của Quốc hội Bên cạnh đó,FRLA còn cung cấp một hệ thống đăng ký và công khai tài chính của những người cốgắng gây ảnh hưởng đến việc thông qua hay thất bại một dự thảo luật, chính sáchtrong Quốc hội Mục tiêu của FRLA là cung cấp công khai thông tin về áp lực chínhtrị mà các nghị sỹ gặp phải trong quá trình làm luật Theo FRLA quy định bất cứ ai có

"mục đích chính" gây ảnh hưởng đến việc thông qua hay thất bại của một hay nhiều

dự thảo luật trong Quốc hội phải có nghĩa vụ phải đăng ký với Thư ký Hạ viện vàThư ký Thượng viện đồng thời thực hiện chế độ báo cáo tài chính theo quý Báo cáotài chính phải đầy đủ tên và địa chỉ của người vận động hành lang cũng như tất cảthông tin khách hàng, chi phí phải trả cho các nhà vận động hành lang, những nỗ lựcvận động hành lang và số tiền tốn kém khi thực hiện hoạt động này; danh tính của bất

kỳ ấn phẩm là những bài báo liên quan đến vận động hành lang hoặc xã luận Trongquá trình thực hiện hoạt động báo cáo, nếu vi phạm các yêu cầu trên có thể bị phạt lênđến $ 5,000 hoặc bỏ tù một năm, cấm ba năm thực hiện hoạt động vận động hành