"Vận động hành lang" trong hoạt động lập pháp các nước và xu hướng ở Việt Nam ppsx

Nhiều khi đại diện các cử tri hoặc người đại diện cho họ trong vận động tại nghị viện - thường là những người có kinh nghiệm, là chuyên gia biết về vấn đề và biết cách quan hệ- đến khu h

"Vận động hành lang" trong hoạt động lập pháp

các nước và xu hướng ở Việt Nam

"Vận động hành lang" có lẽ bắt nguồn từ bối cảnh ra đời và hoạt động của nghị viện truyền thống Anh quốc Trong cơ chế hai viện khởi nguyên của Anh quốc, thành viên Viện nguyên lão (Thượng viện) thường chủ yếu đại diện cho quyền lợi của các lãnh chúa rất gắn bó với quyền lợi hoàng gia và hưởng tước lộc cả đời từ hoàng gia, do đó dân chúng ít được tiếp cận với họ

1 Vận động hành lang trong hoạt động lập pháp các nước

"Vận động hành lang" có lẽ bắt nguồn từ bối cảnh ra đời và hoạt động của nghị viện truyền thống Anh quốc Trong cơ chế hai viện khởi nguyên của Anh quốc, thành viên Viện nguyên lão (Thượng viện) thường chủ yếu đại diện cho quyền lợi của các lãnh chúa rất gắn bó với quyền lợi hoàng gia và hưởng tước lộc cả đời từ hoàng gia, do đó dân chúng ít được tiếp cận với họ Bổ sung cho sự thiếu hụt này

là cơ chế Viện dân biểu (Common House), nguyên nghĩa là nghị viện của (và đại diện quyền lợi của) "thường dân" Thành viên Viện dân biểu do dân bầu trực tiếp

và họ có được bầu tiếp hay không tùy thuộc vào sự tin cậy của cử tri Sau này, cho

dù đồng thời phải tuân thủ các lợi ích chính trị của các đảng phái khác nhau nhưng

thành viên Viện dân biểu vẫn phải coi việc đại diện quyền lợi của cử tri bầu ra họ

là yếu tố quan trọng quyết định việc thắng cử trong đợt bầu cử tiếp theo Vì vậy, các thành viên Viện dân biểu luôn coi trọng sự ủng hộ của cử tri Mỗi lần từ địa phương tới họp, đại biểu Viện dân biểu thường dành thời gian đọc tài liệu, trao đổi với các đồng nghiệp tại "phòng chờ" hoặc "hành lang" nghị viện, nơi có đặt các dãy ghế dài, bàn đọc… Luật nghị viện cho phép các nghị sĩ có thể ra ngoài phòng họp trao đổi với nhau hoặc với bất kỳ người nào để bổ sung thông tin tại phòng chờ hành lang này

Nhiều khi đại diện các cử tri hoặc người đại diện cho họ trong vận động tại nghị viện - thường là những người có kinh nghiệm, là chuyên gia biết về vấn đề và biết cách quan hệ- đến khu hành lang này để gặp gỡ, bày tỏ quan điểm nhằm cung cấp thông tin, thuyết phục nghị sĩ của họ bỏ phiếu ủng hộ hoặc không ủng hộ những vấn đề, chính sách hoặc dự luật đang được bàn thảo Từ đó, những người hoặc tổ chức chuyên nghiệp làm nhiệm vụ “con thoi” giữa cử tri với nghị sĩ nhằm tác động tới chính sách và dự luật tại nghị viện được gọi là "người vận động hành lang"[1] Hoạt động* nhằm mục đích tác động tới các nghị sĩ để ủng hộ hoặc không ủng hộ một chính sách, được gọi là hoạt động vận động hành lang

Ở Hoa Kỳ, sự tham gia của công dân vào chính trị nói chung và quá trình ra quyết định nói riêng là một trong những đặc trưng của hệ thống dân chủ truyền thống

Mỹ Hiện đã có hàng chục nghìn nhóm công dân tự nguyện liên kết với nhau để cùng tác động vào chính sách theo góc nhìn lợi ích của họ[1] Theo thống kê của

Thư viện Hạ viện Mỹ (2003), có hơn 3.700 nhóm lợi ích được đăng ký hoạt động vận động hành lang đối với các thành viên Quốc hội và chính quyền ở Thủ đô Washington D.C Những nhóm có ảnh hưởng nhất có khả năng huy động hàng trăm ngàn cử tri vào chiến dịch vận động của họ.**

Sức mạnh của các nhóm vận động

Chính khả năng vận động và liên kết cử tri là sức mạnh vận động của các nhóm quyền lợi đối với nghị sĩ của mình Nếu các nghị sĩ mong muốn được tái cử, thì việc làm hài lòng cử tri là trách nhiệm lớn nhất đối với họ Để thực hiện trách nhiệm này, nghị sĩ không chỉ đơn thuần chứng minh sự mẫn cán của mình tại nghị trường hoặc tại đơn vị bầu cử mà còn thông qua các lá phiếu[1] hoặc tham luận bày tỏ quan điểm lập pháp phản ánh những mối quan tâm của cử tri của họ hoặc

họ phải biết cách giải thích thỏa đáng cho cử tri về một hành động bỏ phiếu bất thường nào đó của mình

Mặc dù các nghị sĩ phải chịu sự chỉ đạo của các nhóm đảng phái trong Hạ viện và Thượng viện khi bỏ phiếu, song họ vẫn phải dành sự quan tâm đáng kể đến ý kiến của công luận và của cử tri tại các quận hay bang của mình Nếu một nghị sĩ nhận

được yêu cầu của một số lượng đáng kể cử tri về một vấn đề nào đó, trong lúc ban

lãnh đạo đảng yêu cầu vị này phải bỏ phiếu khác đi, thì tiếng nói của cử tri thường chi phối kết quả bỏ phiếu cuối cùng Trong cuộc bỏ phiếu về đạo luật tài chính cho nông nghiệp năm 2001, các cử tri vùng đánh cá da trơn của Mỹ đã

thành công trong việc vận động gây sức ép nghị sĩ của mình bỏ phiếu cho một điều khoản bổ sung trong đó có quy định buộc phải đổi tên các sản phẩm cá da trơn nhập khẩu khác với loài* cá "Catfish" của Mỹ* và ghi rõ trên nhãn sản phẩm- mở đầu cho chiến dịch và thủ tục kiện bán phá giá đối với cá da trơn của Việt Nam và một số nước khác nhập khẩu vào Mỹ Trong cuộc cạnh tranh vận động này, nhóm lợi ích của các nhà nhập khẩu cá da trơn và người tiêu dùng Mỹ

đã không có sự vận động ngược lại đáng kể.*

Cao hơn sự kết hợp thành nhóm cử tri có cùng lợi ích là sự kết hợp thành hiệp hội Thành viên của các hiệp hội có sự liên kết bền vững hơn các nhóm lợi ích, và do

đó, họ hình thành tổ chức vận động hành lang có tính chất chuyên nghiệp dựa vào mối quan hệ tương hỗ với các nghị sĩ, nhân viên của họ, bằng các chuyên gia chuyên vận động hành lang Một chuyên gia vận động hành lang cho một hiệp hội

sẽ nói thay cho nhiều người khi trình bày các quan điểm chính sách trước Quốc hội Cao hơn nữa là sự liên kết của các hiệp hội tạo thành các liên minh có chung tiếng nói, có quan điểm vận động chung về những vấn đề chính sách lớn khiến cho Quốc hội khó có thể bỏ qua ý kiến của các liên minh này hoặc có trường hợp các nghị sĩ phe thiểu số khi cần có tiếng nói ủng hộ thì tiếng nói của liên minh là bằng chứng cho sự ủng hộ rộng rãi đối với quan điểm, chính sách đó

Vận động hành lang dựa trên sự chuyên nghiệp*

Thuyết phục dựa trên bằng chứng: những người vận động hành lang muốn có tiếng nói hiệu quả trong quá trình ra quyết định thì, bên cạnh tiếng nói của số đông cử tri mà mình đại diện còn phải dựa trên sự thuyết phục khoa học và bằng

chứng cụ thể Họ phải là chuyên gia trên các lĩnh vực chính sách cần vận động, phải có kỹ năng hình thành và gửi các thông điệp đầy ý nghĩa, có bằng chứng thuyết phục tới đúng người và đúng lúc; biết làm việc với* những thành viên chủ chốt của nghị viện, kể cả giới lãnh đạo nhóm đảng phái trong nghị viện và với nhân viên của họ Vì vậy, sự vận động yêu cầu tính chuyên nghiệp

Vận động trung thực tạo diễn đàn thảo luận xã hội về chính sách: Các "chuyên gia” vận động hành lang làm cho các nghị sĩ và các nhân viên của họ không có cảm giác bị "quấy rầy" mà ngược lại, chính là sự hỗ trợ thông tin và củng cố lập

luận cho nghị sĩ và nhóm đảng phái của họ Đây là sự tương tác giữa sự vận động một chiều và sự cộng tác, tham gia của công chúng trong quá trình ra quyết định của chính phủ thông qua cơ quan đại diện- một sự tham gia tích cực bổ sung cho quá trình ra quyết định Các chuyên gia vận động giúp nghị sĩ điều tra, thu thập thông tin và huy động sự tham gia rộng rãi của công chúng (theo nhóm lợi ích nhất định) đối với những vấn đề chính sách Vì vậy, sự vận động trung thực chính là nhằm bổ sung các quan điểm nhiều chiều của xã hội, sự trao đổi xã hội của các đối tượng thi hành luật, chính sách để ủng hộ quyết định của nhà nước

Yêu cầu thông tin công khai: do bản tính chuyên nghiệp trong vận động và sự tham gia tương hỗ nói trên của công chúng trong quá trình ra quyết định, nên

thông tin công khai minh bạch về quá trình ra quyết định là yếu tố tạo điều kiện

cho sự tham gia Các chuyên gia vận động hành lang phải được tiếp cận với các nguồn thông tin mới nhất về vấn đề ra quyết định Sự tiếp cận này cũng có thể nhưng không chỉ thông qua giới truyền thông mà còn thông qua nghị sĩ, nhân viên phục vụ nghị sĩ và năng lực tổ chức nghiên cứu, điều tra của các hiệp hội, liên minh các hiệp hội.*

Đồng tiền bóp méo dân chủ

Vận động phải có năng lực tài chính để chi trả cho hoạt động điều tra, thu thập thông tin và tác động, nhưng đồng tiền khi dan díu với quyền lực chính trị sẽ đẻ

ra nguy cơ bè đảng, bóp méo dân chủ, cướp đi cơ hội của những nhóm yếu thế

được có tiếng nói trong quá trình ra quyết định Điều này đúng với các tổ chức vận động chuyên nghiệp, các cá nhân vận động đã đăng ký tại Nghị viện Hoa Kỳ; đứng sau lưng họ là các tập đoàn có lợi ích từ việc vận động Đây cũng là một nguy cơ cho nền dân chủ vì các thế lực tài chính hùng mạnh có thể giành lợi thế trong các cuộc chạy đua vận động và bóp méo công lý Pháp luật cần có hành lang quy định để kiểm soát việc tạo dựng quỹ vận động để bảo đảm vận động trung thực, vì không phải nhóm lợi ích nào cũng có đủ năng lực tài chính để chi trả cho việc gây ảnh hưởng

Trong số những cá nhân và tổ chức đã đăng ký tại Quốc hội Hoa Kỳ, thống kê cho thấy: *72% trong số họ đại diện cho các tổ chức và hiệp hội kinh tế, 8% đại diện

cho các tổ chức xã hội nghề nghiệp, khoảng 5% đại diện cho các nhóm bảo vệ dân quyền, phúc lợi xã hội, 2% đại diện cho người nghèo và 1% đại diện cho những nhóm yếu thế trong xã hội như người già, người tàn tật[1] Như vậy, số người hành nghề vận động hành lang đại diện cho quyền lợi của giới kinh doanh và doanh nghiệp chiếm số lượng áp đảo Một khảo cứu của Quốc hội Canada cũng cho thấy, giới doanh nhân nước này đã dành một thời gian và tiền bạc rất lớn cho việc vận động các chính sách có lợi cho mình[1] Ưu thế về tài chính trong vận động hành lang đã bóp méo nền dân chủ phương Tây, thao túng đáng kể đời sống chính trị các quốc gia này

Vận động hành lang của nước ngoài tại Mỹ: trường hợp Trung Quốc

Ngay từ sau thế chiến thứ hai, Trung Hoa dân quốc đã hình thành ở Hoa Kỳ một hiệp hội Trung Quốc gồm những người bạn Mỹ của Trung Quốc (The China Society); tương tự như vậy, có các hiệp hội khác đóng vai trò vận động chính sách

Mỹ đối với khu vực như "The Asian Society"[1] hoặc The Korean Society

Nhóm vận động hành lang có ảnh hưởng rộng lớn đối với dân chúng có thể kể đến

là Tổ chức Nông nghiệp liên bang Mỹ Thành lập năm 1919, tổ chức này có hơn 4.9 triệu gia đình thành viên tại 50 bang của Mỹ và Puerto Rico, các thành viên tổ chức như Hiệp hội sản xuất hàng hóa tiêu dùng nông nghiệp tại Mỹ Tổ chức này được đăng ký và thừa nhận là tổ chức vận động hành lang có khả năng huy động

sự ủng hộ của dân chúng lớn nhất đối với các vấn đề quốc nội và quốc tế liên quan đến số phận của nông dân và những người chăn nuôi gia súc Mỹ

Hiệp hội Trung Quốc và các nhà vận động tại Mỹ cho quyền lợi của CHND Trung Hoa trong thương mại với Mỹ đã tận dụng tối đa sự ủng hộ của Tổ chức nông nghiệp liên bang Mỹ để mở rộng quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn (NTR) cho Trung Quốc được gia hạn hàng năm Trung Quốc là thị trường lớn thứ sáu cho các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu của Mỹ Sự vận động hành lang cho phép Trung Quốc đổi lại việc chấp nhận hàng xuất khẩu nông nghiệp Mỹ vào Trung Quốc bằng chế độ thương mại bình thường NTR hàng năm và hàng dệt may Trung Quốc vào Mỹ Quan hệ Mỹ-Trung dần trở thành chủ đề thảo luận hàng năm

ở Washington và trong các cân nhắc của Quốc hội về việc liệu có nên dành cho Trung Quốc những lợi ích thương mại Tuy Thượng viện luôn đồng ý với việc Tổng thống khôi phục lại NTR, song lại có một nghị quyết khác ở Hạ viện từ chối việc dành lợi thế thương mại của Mỹ cho Trung Quốc Những quan điểm chính trị khác nhau này vốn là một lợi thế truyền thống trong chính sách đối ngoại Mỹ- nguồn gốc của cái gọi là "tiêu chuẩn kép" trong thương mại quốc tế của Mỹ và châu Âu

Sự vận động trái chiều do các lợi ích khác nhau ở Mỹ dẫn đến các lý do hạn chế thương mại bình thường với Trung Quốc xuất phát từ các tiêu chí khác như*

những tranh luận về các vấn đề phi thương mại như vấn đề nhân quyền, hoạt động tình báo đối với công nghệ vũ khí hạt nhân của Mỹ, những luận điệu về tài trợ tài

chính bất hợp pháp cho các chiến dịch tranh cử; và sự xung đột về chính trị giữa Trung Quốc với Tây Tạng và Đài Loan có ý nghĩa quan trọng về mặt chính sách đối ngoại đại diện cho quan điểm của các nhóm cử tri chống đối việc mở rộng quy chế đối xử thương mại ưu đãi cho Trung Quốc Cả hai quan điểm trái ngược trên đây đều thể hiện trên báo chí trong suốt thời gian 60 ngày Hạ viện Mỹ thảo luận

về vấn đề này và kết thúc bằng kết quả bỏ phiếu thuận tại Hạ viện về duy trì thương mại bình thường với Trung Quốc năm 1999 với tỷ lệ chênh lệch là

260-170 thuận theo hướng nới rộng quy chế NTR với Trung Quốc Vận động thuận cho chiều hướng bình thường hóa thương mại với Trung Quốc chính là các nhóm kinh doanh hàng nông nghiệp và nông dân Mỹ thông qua tổ chức Nông nghiệp liên bang Mỹ để nhằm giành thị trường xuất khẩu hàng nông nghiệp của Mỹ vào Trung Quốc Các nhóm kinh doanh và nông dân đã bao vây nghị sĩ Hạ viện bằng các cuộc điện thoại, thư điện tử, thư cử tri và các báo cáo ngắn theo chuyên đề để những người này bị thuyết phục về những lợi ích của việc phê chuẩn Khi Trung Quốc đã là thành viên của WTO, các nhà vận động cho lợi ích nông nghiệp Mỹ lại bắt đầu cuộc vận động giành quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) cho Trung Quốc.*

Luật vận động hành lang

Vì lý do bảo đảm quyền gây ảnh hưởng của công chúng tới các quyết định chính trị một cách trung thực, đồng thời chống lại các hành vi Lobby không trung thực (như hối lộ hoặc gây ảnh hưởng tới chính khách thông qua quyền lợi vật chất cho

nghị sĩ hoặc cho các cuộc vận động bầu cử), Quốc hội Mỹ đã ban hành Luật Lobby Ngày 18/1/2006, Luật này lại được phe Cộng hòa trong Quốc hội Mỹ đề nghị sửa đổi[1], mặc dù đề nghị này nhằm xoa dịu công chúng về vụ quan hệ vụ lợi kinh tế giữa nhà Lobby Jack Abramoff với nghị sĩ Đảng Cộng hòa, nhằm cứu vãn thiệt hại chính trị của Đảng này trong cuộc bầu cử sắp tới Kiến nghị sửa đổi Luật Lobby quy định cấm các hình thức quà cáp “bồi dưỡng” cho các nghị sĩ có giá trị từ 20 USD trở lên, tặng vé máy bay, chiêu đãi các kỳ nghỉ, các "chuyến đi thực tế" của các nghị sĩ theo lời mời của các tổ chức, cá nhân, mời cơm thân mà không hạn chế các nhà vận động hành lang tiếp cận các nhà làm luật

Các bang của Hoa Kỳ cũng có những luật quy định riêng đối với hoạt động vận động hành lang và vận động tài chính của các đảng cho các cuộc bầu cử

2 Xu hướng vận động hành lang ở Việt NamHiến pháp quy định về quyền

tham gia

Công dân Việt Nam được thừa nhận có quyền "tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với

cơ quan nhà nước, biểu quyết khi nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân" (Điều 53 Hiến pháp 1992) ở mức độ tham gia cao hơn, Hiến pháp 1992 tại Điều 11 ghi nhận quyền làm chủ ở cơ sở của công dân: "Công dân thực hiện quyền làm chủ của mình ở cơ sở bằng cách tham gia công việc của Nhà nước và xã hội tổ chức đời sống công cộng”