Khi Hoàng Cúc theo cha về Vĩ Dạ - Huế, Hàn Mặc Tử tưởng như nàng đi lấy chồng: “Ngày mai tôi bỏ làm thi sĩ Em lấy chồng rồi hết ước mơ Tôi sẽ đi tìm mỏm đá trắng Ngồi lên để thả cái hồ
Trang 1Hàn Mặc Tử về đời tư:
- Bị bệnh hiểm nghèo (phong - hủi)
- Đa tình: có nhiều mối tình
+ Hoàng Cúc + Mộng Cầm + Ngọc Sương + Thương Thương
“ Lạc đường từ thuở còn thơ Lạc em từ thuở liếc cô láng giềng”
“Tháng ngày qua chẳng gió chẳng thơ
… Chẳng lệ, chẳng yêu,…”
- Cơ chế tâm lý: quê người đẹp, niềm tự hào, tình yêu làm trái tim sống lại
Đề ra: Phân tích bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử
Bài Làm
MỞ BÀI 1: Hàn Mặc Tử (1912 – 1940) là một trong những hồn thơ phong phú và mãnh liệt nhất của
thơ ca lãng mạn Thơ của ông có những vần đầy huyết lệ nhưng cũng có những vần trong trẻo, tinh khiết như nước suối ban mai giữa rừng, nhất là những vần thơ viết về thiên nhiên và tình yêu Có một lần hai nguồn thi
cảm ấy gặp nhau kết tinh toả sáng thành những vần thơ tuyệt tác: “Đây thông Vĩ Dạ”
MỞ BÀI 2: Trong số những vùng đất, miền quê Việt đi vào thơ ca, nghệ thuật, có lẽ Huế là xứ để
thương để nhớ cho tâm hồn người nhiều nhất Dải đất cuối cùng của miền trung nắng cháy với dòng Hương Giang, núi Ngự Bình, với vẻ đẹp hiền hoà, mơ mộng, dịu dàng đã là một nguồn cảm hứng cho rất nhiều văn
nhân, thi sĩ Nằm trong dòng chảy cảm xúc đó, "Đây Thôn Vĩ Dạ” của Hàm Mặc Tử - Một bài thơ rất mực trong sáng, trong sáng bậc nhất của "con người cai trị trường thơ loạn, thơ điên Bình Định - Hàm Mặc Tử"
I Hoàn cảnh sáng tác
1 “Đây thôn Vĩ Dạ” được rút trong tập “Thơ điên” – 1939 Thi sỹ Hàn Mặc Tử đã viết bài thơ này
sau khi nhận được tấm bưu ảnh do Hoàng Cúc gửi từ Huế Trong cuộc đời 28 năm của thi nhân, Hoàng Cúc
là mối tình đầu, là người yêu trong đơn phương, lặng thầm của Hàn Mặc Tử Khi còn làm việc ở sở Đạc Điền
ĐÂY THÔN VĨ DẠ (PHẦN 1)
- HÀN MẶC TỬ - TÀI LIỆU BÀI GIẢNG
Đây là tài liệu tóm lược các kiến thức đi kèm với bài giảng Đây thôn Vĩ Dạ (Phần 1) thuộc khóa học Luyện thi Đại
học KIT-1: Môn Ngữ văn (Thầy Nguyễn Quang Ninh) tại website Hocmai.vn Để có thể nắm vững kiến thức về
bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ, Bạn cần kết hợp xem tài liệu cùng với bài giảng này
Trang 2– Quy Nhơn, Hàn Mặc Tử đã đem lòng yêu thương Hoàng Cúc – con một viên chức cao cấp Đấy là người thiếu nữ mang vẻ đẹp dịu dàng, kín đáo còn giữ được nhiều nét chân quê Thi nhân yêu nhưng chỉ dám đứng
từ xa để chiêm ngưỡng dung nhan Hoàng Cúc bởi tính quá rụt rè, bẽn lẽn Tất cả mối chân tình ấy, Hàn Mặc
Tử gửi gắm vào tập “Gái quê” Khi Hoàng Cúc theo cha về Vĩ Dạ - Huế, Hàn Mặc Tử tưởng như nàng đi lấy
chồng:
“Ngày mai tôi bỏ làm thi sĩ
Em lấy chồng rồi hết ước mơ Tôi sẽ đi tìm mỏm đá trắng Ngồi lên để thả cái hồn thơ”
Đến năm 1939, trong những ngày tháng vật lộn với cơn bệnh hiểm nghèo, Hàn Mặc Tử nhận được tấm bưu ảnh về phong cảnh xứ Huế có sông nước, có thuyền, có trăng, có mặt trời cùng những hàng cau kèm theo những dòng chữ hỏi thăm của Hoàng Cúc Xúc động, bồi hồi trước tấm lòng cố nhân, Hàn Mặc Tử đã sáng tác bài thơ này
Phải chăng một tâm hồn được tình yêu làm sống dậy và niềm tự hào về quê hương người đẹp qua hồi tưởng đã giúp Hàn Mặc Tử sáng tác ra các câu thơ thánh thiện đến thế?
Khi phân tích, chúng ta chú ý đến mối tình với người con gái Huế là nguồn cảm hứng để Hàn Mặc Tử viết nên tác phẩm ấy mà tấm bưu ảnh là nguồn khơi cảm hứng Mối tình đơn phương, hư ảo ấy có lẽ chỉ đem đến cho cảnh sắc thiên nhiên Vĩ Dạ thêm chút mộng mơ và thấm đượm nỗi buồn chia li man mác Không nên đồng nhất mối tình với tình cảm, bức tranh thơ
2 Vĩ Dạ là một thôn nhỏ nằm bên bờ sông Hương - xứ Huế Thôn ấy trước Cách mạng là nơi các
vương hầu, hoàng tộc và các gia đình quý phái cư trú Ở đó có khu nhà vườn đẹp xinh như một bài thơ tứ tuyệt với cây cảnh, cây ăn quả rất nổi tiếng Từ xưa, nó đã đi vào thơ ca bởi vẻ đẹp thi vị, tiêu biểu cho cảnh sắc và phong vị của “Đây xứ mơ màng, đây xứ thơ”:
“Du khách bảo đây vườn kín đáo
… Đây xứ mơ màng, đây xứ thơ
… Nghiêng nghiêng vành nón dáng chờ ai?”
Nhà thơ Bích Khê đã từng viết:
“Vĩ Dạ thôn! Vĩ Dạ thôn!
Biếc tre, cần trúc không buồn mà say”
THÂN BÀI:
II Phân tích
1 Khổ 1:
“Đây thôn Vĩ Dạ” trước hết là một bài thơ miêu tả cảnh đẹp xứ Huế nổi tiếng nhưng bài thơ không
bắt đầu bằng một câu thơ tả cảnh, mà bắt đầu bằng câu hỏi:
“Sao anh không về chơi thôn Vĩ?”
Trang 3Câu thơ thoáng như lời trách móc nhẹ nhàng pha chút hờn dỗi, tiếc nuối của ai đó Nhưng đằng sau đấy là một lời chào mời thiết tha, niềm mong đợi tha thiết khách đến thăm để được thưởng thức một khung
cảnh thiên nhiên đẹp đến dễ say lòng người Đại từ “anh” trong câu thơ đã gây nên nhiều cách hiểu khác nhau Có người hiểu “anh” là sự phân thân của nhân vật trữ tình – tác giả Nhà thơ như tự vấn lòng mình sao lâu quá rồi, anh chưa một lần về mảnh đất thôn Vĩ thân quen “Nơi có nửa quả tim mình; có người yêu ở đó”
(Viễn Phương) để ngắm nhìn khung cảnh làng quê đẹp đẽ nên thơ? Có cách hiểu khác, người phát ngôn câu hỏi phải chăng là Hoàng Cúc dịu dàng kín đáo? Nếu quả thực câu thơ là tiếng nói trách móc ý tứ thì giữa tác giả và thôn Vĩ sẽ bị ngăn bởi không gian, thời gian và nhà thơ sẽ nhìn về thôn Vĩ trong tâm thế trông về, ngóng về Vậy mà lời thơ lại cho ta cảm giác dường như Hàn Mặc Tử đang nói về một thôn Vĩ có thực, trực
tiếp hiện lên qua tầm nhìn của mình Ngay nhan đề bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ”, từ “đây” đã thể hiện cảm nhận
ấy
“Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên”
Bắt đầu bằng câu hỏi, nhưng câu hỏi đầy hàm ý đã giúp nhà thơ mở ra, gợi về cả một khung cảnh
thiên nhiên thôn Vĩ sống động, tươi đẹp như bày ra trước mắt: “Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên”
Nhắc đến Vĩ Dạ thôn, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong tâm trí nhà thơ là những “hàng cau”(cau là
cảnh đẹp, cau là hồn quê Việt Nam) Bởi vì cau là loài cây thanh nhã, xinh xắn với thân hình thẳng tắp, tán lá xanh tươi; cau còn là loại cây rất thân thuộc với làng quê Việt Nam, nơi có phong tục ăn trầu từ ngàn đời nay Nguyễn Bính - một nhà thơ cảnh quê, hồn quê cũng đã đặt mối tình bình dị của đôi trai gái thôn quê trên cái nền phong cảnh có hình ảnh thân cau quen thuộc ấy:
“Nhà em có một giàn giầu, Nhà anh có một hàng cau liên phòng”
Trong bài thơ “Hoa Lư” nhà thơ Trần Đăng Khoa đã viết:
“Đường cỏ lơ mơ nắng Mái tranh chìm chơi vơi Vài tán cau mộc mạc Thả hồn quê lên trời”
Ở đây, hình ảnh “hàng cau” của Hàn Mặc Tử còn có chi tiết khó quên Ấy là “nắng hàng cau, nắng mới lên” Điệp từ “nắng” gợi cho ta cảm giác ánh nắng mới lên buổi sớm biểu tượng cho sức sống, niềm vui như lan rộng tràn đầy đất trời, chiếu sáng lấp lánh những “hàng cau” còn đẫm sương đêm Trong ánh ban
mai, sắc xanh của những tàu cau như ngời lên bởi thứ ánh nắng tinh khôi, bừng sáng mà không chói chang
gay gắt “Nắng mới lên” không chỉ gợi lên cảm giác trong trẻo mới mẻ, tươi tắn mà còn mở ra một không
gian, thời gian thôn Vĩ trong buổi sớm mai, trong sự bắt đầu Câu thơ của Hàn Mặc Tử gợi cho ta nhớ câu thơ rời rợi nắng xuân, nắng mới trong thơ Tố Hữu:
“Nắng xuân tưới trên thân dừa xanh dịu Tàu cau non lấp loáng muôn gươm xanh
Trang 4Ánh nhởn nhơ đùa quả non trắng phếu
Và chảy tan qua kẽ lá vườn chanh”
Đúng là cảnh trong thơ Hàn Mặc Tử hiện ra trong ánh sáng lung linh của hoài niệm nên cũng lung linh ánh sáng, rực rỡ sắc màu và rất gợi cảm:
“Vườn ai mướt quá xanh như ngọc”
Thiên nhiên thôn Vĩ được thi sĩ ngắm nhìn từ xa đến gần, từ toàn cảnh đến cụ thể Câu thứ ba cất lên như một tiếng reo đầy thích thú, biểu lộ sự ngạc nhiên đến ngỡ ngàng, ngưỡng mộ trước vẻ đẹp bất ngờ của
vườn cây Vĩ Dạ… “Vườn ai mướt quá xanh như ngọc"
Câu thơ đã diễn tả rất thành công những vườn cây tươi tốt, sum xuê của Vĩ Dạ Vườn của Vĩ Dạ với những cây cảnh, cây ăn quả được chăm sóc bởi bàn tay cần cù, khéo léo lại được tắm nắng gội mưa thường xuyên nên bóng nhẵn, tươi tốt, ánh lên như màu ngọc bích, long lanh Về nghệ thuật ở câu thơ này, tác giả
dùng thán từ “quá” và hình ảnh so sánh “xanh như ngọc’ Thi sĩ dùng tính từ “mướt” chứ không phải “mượt”
Vì “mướt” ngoài ý nghĩa chỉ sự nhẵn bóng như mượt, còn có ý nghĩa tươi non, gợi vẻ óng ả, mỡ màng, trong
trẻo, ánh lên như loáng nước, đã mô tả được thật tài tình cảnh vật tốt tươi chứa chan sức sống Còn ngọc là
loại đá quý có sắc bóng xanh biếc rất đẹp Bằng lối so sánh độc đáo ấy, vườn thôn Vĩ hiện lên như "một viên ngọc lớn không chỉ óng ánh sắc xanh, mà còn đang toả vào không vào gian một màu xanh long lanh ánh sáng" Nhờ cái “nắng mới lên” ở câu trên rọi xuống màu xanh của vườn cây mới tạo ra cái “mướt” và “xanh như ngọc” Tả vườn ở câu thơ này, thi sĩ Hàn Mặc Tử đã đạt đến độ tinh tế của một hoạ sĩ tài hoa Đúng như nhà phê bình Hoài Thanh đã nhận xét: “Hàn Mặc Tử có những câu thơ đẹp một cách lạ lùng, đọc lên như rưới vào hồn một nguồn sáng láng”
Ngắm nhìn bức tranh thiên nhiên Vĩ Dạ thơ mộng, thi sĩ liên tưởng đến một hình ảnh thật bất ngờ thú
vị: “Lá trúc che ngang mặt chữ điền” Hình ảnh con người thấp thoáng ẩn hiện sau những cành lá trúc đã thổi
vào khung cảnh tạo vật một sinh khí mới Bóng dáng con người xuất hiện làm cho cảnh Vĩ Dạ vốn đã đẹp lại còn đẹp hơn nữa trong sự hài hoà giữa cảnh và người, giữa tĩnh và động Câu thơ ngoài ý nghĩa tả thực, còn mang ý nghĩa tượng trưng cách điệu hoá Cảnh và người tô điểm cho nhau Cảnh xinh xắn, thơ mộng; người dịu dàng phúc hậu Tất cả tạo nên một vẻ đẹp hài hoà, kín đáo nên thơ Nhờ thế, câu thơ đã làm nổi bật cái linh hồn, phong cảnh vườn cây xứ Huế
Tóm lại, bằng những chi tiết quen thuộc bình dị mà không kém phần độc đáo gợi cảm, Hàn Mặc Tử
đã khắc hoạ được một bức tranh quê Vĩ Dạ - Huế tràn đầy sức sống với vẻ đẹp bất ngờ, có sự hài hoà giữa cảnh với người Đoạn thơ cũng đã làm khơi dậy trong tâm hồn người đọc biết bao nỗi niềm quê hương, làng mạc Việt Nam thân yêu muôn đời
(Còn tiếp phần 2 )
Giáo viên: Nguyễn Quang Ninh