Sơ lược về VIÊM TỤY CẤP

Sơ lược về VIÊM TỤY CẤP

Sơ lược về VTC

• Định nghĩa:

– VTC : là hiện tượng tự tiêu hóa của tụy, nhiễm trùng là thứ phát.

• Nguyên nhân:

– Rượu.

– Sỏi.

– Khác (10% ): Tăng lipid, tăng Calcium, chấn thương, PT, ERCP, thiếu máu cục bộ tụy, thuốc…

BỆNH SINH.

– Dịch tụy: 1500 -3000 ml/ngày, có tính kiềm pH 8- 8.3.

– Men tụy được dự trữ dưới dạng zymogen, dạng không

hoạt động: trypsinogen, chymotrypsinogen…

Acid/ tá tràng  secretine

Mỡ, proteine  cholecystokinase

 2 chất này kích thích tiết men tụy.

– Enterokinase/ tá tràng hoạt hoá trypsinogen  trypsin  hoạt hóa các men còn lại.

BỆNH SINH.

Lipase: mỡ  Glycerin + a béo Làm tiêu hoá tuyến tụy

Trypsin/m Bradykinin thoát Kallidin,

huyết tương, giãn

mạch

Kích hoạt các yếu tố đông máu RL đông máu

Các men tụy

được hoạt hoá

LÂM SÀNG.

• Đau bụng ( VTC do rượu sau 12- 24h, do sỏi sau bữa ăn thịnh soạn).

• Nôn nhiều.

• Sốt, mạch tăng.

• Đề kháng TV, chướng bụng.

• Khác: RL tuần hoàn, tri giác, TDMP (T), RL đông máu…

• Amylasemie:

– Tăng trên 2.5 - 3 lần / 24h, giảm dần sau 4-5 ngày

– 95% VTC do sỏi, 85% VTC do rượu có Amylasemie > 1000 UI/dl

– Tăng kéo dài > 1 tuần  biến chứng

– Amylasemie không phải là XN chắc chắn VTC :

• (+) giả: 1/3 ko liên quan VTC

• (-) giả: 10% VTC không tăng

• Độ thanh thải amylase/ creatinine:

Amylase/ niệu

Amylase/ máu

Creatinine/ máu Creatinine/ niệu

Tăng > 6% là Viêm tụy cấp.

Tăng > 3 lần (12%) bình thường là VTC nặng.

(+) giả: suy thận, thủng ổ loét dạ dày- tá tràng.

• Lipasemie: chính xác hơn do chỉ có nguồn gốc từ tụy, kéo dài hơn Tăng trong: thủng DDTT, Viêm tụy mãn, nhồi máu ruột

• Glycemie: tăng

• Thay đổi chức năng gan

• Uremie: tăng

• Calcium/ máu: giảm

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT.

• NGOẠI KHOA:

– Tắc ruột cơ học

– Viêm túi mật cấp, viêm đường mật

– Thủng tạng rỗng

– Phình động mạch chủ bóc tách

• NỘI KHOA:

– Nhồi máu cơ tim

– Viêm phổi

TIÊN LƯỢNG.

( Tiêu chuẩn Ranson/ Imrie)

• VTC do rượu:

– Lúc nhập viện:

• Tuổi: > 55

• BC: :16000/ mm 3

• Glycemie: > 200 mg/dl

• LDH: > 350 UI/l

• AST: > 250 UI/dl.

– Trong 48h đầu:

• Hct  > 10%

• BUN  > 5 mg%

• Calcium < 8 mg%

• pO2 < 60 mmHg

• HCO3  > 4 mEq/l

• Dịch ứ đọng : > 6 l

< 2 DH: đ/ứ tốt đtrị 5-6 DH: 50% TV

TIÊN LƯỢNG.

( Tiêu chuẩn Ranson/ Imrie)

• VTC không do rượu:

– Lúc nhập viện:

• Tuổi: > 70

• BC: :18000/ mm 3

• Glycemie: > 220 mg/dl

• LDH: > 400 UI/l

• AST: > 250 UI/dl.

– Trong 48 h đầu:

• Hct  > 10%.

• BUN  > 2 mg%

• Calcium < 8 mg%

• pO2 < 60 mmHg.

• HCO 3  > 5 mEq/l

• Dịch ứ đọng : > 6 l.

< 2 DH: đ/ứ tốt đtrị 5-6 DH: 50% TV

DIỄN TIẾN – ĐIỀU TRỊ

• DIỄN TIẾN:

– 90 % diễn tiến nhẹ, tự giới hạn

– 10-15% nặng, kéo dài, BC tử vong cao

– Đặt sond mũi – dd

– Bồi hoàn điện giải

– Giảm đau – Giảm tiết

– Kháng sinh: B/C nhiễm trùng, > 3 Dh Ranson, VTC HT/ CT -scanner