Mục tiêu cần đạt Giúp HS : - Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8 TUẦN 22 - TIẾT 90: VĂN BẢN: CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
- Lí Công Uẩn -
I Mục tiêu cần đạt
Giúp HS :
- Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua “ Chiếu dời đô ”
- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể chiếu, thấy được sức thuyết phục to lớn của “ Chiếu dời đô ” là sự kết hợp giữa lí và tình cảm; biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
II Chuẩn bị
- Giáo viên : soạn giáo án, tranh ảnh đền thờ Lí Bát Đế, Chùa Bút Tháp, tượng đài
Lí Công Uẩn
- Học sinh: Soạn bài
III Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng bản dịch thơ của bài “Đi đường” Và phân tích giá
trị ND- NT của bài thơ?
2 Bài mới:
Kể tên các địa danh đã từng đóng vai trò thủ đô của nước ta trong lịch sử?
Phong Châu, Cổ Loa, Hoa Lư, Thăng Long, Đông Đô, Phú Xuân, Hà Nội Hà Nội trở thành thủ đô nước ta từ bao giờ và gắn liền với những sự kiện lịch sử nào
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG BÀI HỌC
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả - Tác phẩm
Trang 2Giới thiệu vài nét về tác giả?
Dưới thời Tiền Lê, ông làm đến chức Tả
thân vệ điện tiền chỉ huy sứ Khi Lê Ngoạ
Triều(Lê Long Đĩnh) mất, ông được triều
thần tôn lên làm vua, lấy niên hiệu là
Thuận Thiên
Trình bày những hiểu biết của em về tác
phẩm?
Em hiểu gì về thể chiếu?
Chiếu là thể văn cổ, do vua dùng để ban
bố mệnh lệnh
Thể loại chiếu xuất hiện từ thời cổ đại của
TQ, ban đầu gọi là mệnh, sau gọi là lệnh,
đến nhà tần đổi là chiếu
Chiếu có thể viết bằng văn vần, văn biền
ngẫu hoặc văn xuôi; được công bố và đón
nhận một cách trang trọng Một số bài
chiếu thể hiện tư tưởng chính trị lớn lao,
có ảnh hưởng đến vận mệnh của cả triều
đại, đất nước
HS quan sát SGK
Xác định bố cục của bài văn?
* Tác giả(974- 1028)
- Tức Lí Thái Tổ, người châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang(nay thuộc Từ Sơn- Bắc Ninh)
- Ông thông minh, tài giỏi, nhân ái, có chí lớn
- Là vị vua đầu, là người sáng lập nên triều Lí(1009-1225)
* Tác phẩm
- Thể chiếu(thuộc kiểu VB nghị lụân)
- Viết bằng chữ Hán
- Viết vào năm 1010 bày tỏ ý định dời đô
từ Hoa Lư ra thành Đại La
2 Chú thích
3 Bố cục
- Đoạn 1: từ đầu không thể dời đổi
-> Phân tích cơ sở lịch sử và thực tiễn của việc dời đô
- Đoạn 2: tiếp muôn đời -> Lí do chọn thành Đại la làm kinh đô
Trang 3Yêu cầu đọc : Giọng trang trọng, nhấn
mạnh sắc thái tình cảm tha thiết, chân
thành một số câu
Bài văn nêu luận điểm chính là gì?
Sự cần thiết phải dời đô từ Hoa Lư về Đại
La
Để làm sáng tỏ luận điểm chính tác giả
trình bày những luận điểm phụ nào?
- Vì sao phải dời đô
- Vì sao thành Đại la xứng đáng là kinh
đô
Tác giả mở đầu bài chiếu bằng cách
nào?
Mở đầu bài chiếu, Lí Công Uẩn đã viện
dẫn sử sách TQ nói về các vua đời xưa
cũng từng có những cuộc dời đô
Đó là những cuộc dời đô nào?
Theo suy luận của tác giả thì việc dời đô
của các vua nhà Thương, nhà Chu
nhằm mục đích gì? Kết quả của việc dời
đô ấy?
Sự viện dẫn đó nhằm mục đích gì?
Em có nhận xét gì về cách lập luận của
tác giả?
Chuẩn bị cho lập luận ở phần sau: Trong
lịch sử đã từng có chuyện dời đô và đã
Đoạn 3: còn lại -> Kết luận về việc dời đô
II Tìm hiểu văn bản
1 Đọc
2 Tìm hiểu văn bản
a Cơ sở lịch sử và thực tiễn của việc dời đô
-Viện dẫn sử sách TQ:
+ Nhà Thương năm lần, nhà Chu ba lần dời đô khiến cho vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh
-> đưa ra các số liệu cụ thể, suy luận chặt chẽ để làm tiền đề tiền cho luận điểm(Chúng ta nên noi gương)
Trang 4từng đem lại những kết quả tốt đẹp Việc
Lí Thái Tổ dời đô không có gì là khác
thường, trái với quy luật
Như vậy bản chất của việc dời đo là chính
đáng, có lợi cho DT và tác động lớn đến
vận mệnh đất nước Sử sách TQ đã ghi rõ
điều này, lẽ nào ta không noi gương họ
Việc viện dẫn tám lần dời đô của một
nước lớn cạnh nước ta lại càng có sức
thuyết phục
Sau khi viện dẫn sử sách TQ, Lí Công
Uẩn đã nhìn lại thực tế lịch sử VN và
đưa ra ý kiến ntn?
Theo Lí Công Uốn, kinh đô cũ ở vùng
núi Hoa Lư của hai triều Đinh, Lê là
không còn thích hợp, vì sao?
Vì Hoa Lư có địa thế núi non hiểm trở,
ẩm thấp, chật hẹp, chỉ thích hợp với vị trí
phòng ngự lợi hại về quân sự
Sở dĩ nhà Đinh, nhà Lê đóng đô ở đó vì
hai triều đại này mới khởi đầu XD một
XHPK ở nước ta, thế và lực chưa đủ
mạnh nên họ phải dựa vào đại thế rừng
núi hiểm trở của đất Hoa Lư chưa dám
nghĩ đến việc dời đô đến nơi khác
Đến thời Lí, với việc phát triển lớn mạnh
của đất nước, thì việc đóng đô ở Hoa Lư
không còn phù hợp nữa
Vậy Lí Công Uẩn đã chọn nơi nào làm
kinh đô mới?
Thành Đại La có những lợi thế gì để
- Chứng minh bằng thực tế: triều Đinh, Lê không dời đô là phạm sai lầm lớn
-> Bày tỏ sự đau xót, thái độ phê phán
=> dời đô là hết sức cần thiết
Trang 5chọn làm kinh đô đất nước?
Thành Đại la xưa trước mắt là sông Hồng,
sau lưng là núi Ba Vì, là trung tâm nối
liền các miền của đất nước
Đó chính là sự lựa chọn tuyệt vời của trí
tuệ VN mà người đại diện tiêu biểu là Lí
Công Uẩn
Ngày nay, sau 1000 năm, thủ đô nước
CHXHCNVN vẫn là Đại La, là Thăng
Long, HN, nghĩa là chúng ta đã kế tiếp sự
nghiệp của cha ông Điều này càng khẳng
định rõ việc dời đô là sáng suốt
Tại sao kết thúc bài chiếu Lí Thái Tổ
không ra mệnh lệnh mà lại đặt câu hỏi?
Cách kết thúc như vậy có tác dụng gì?
Theo em lí do nào khiến bài chiếu chiếu
giàu sức thuyết phục?
Nguyện vọng dời đô của vua phù hợp với
nguyện vọng của nhân dân
Qua đây ta thấy Chiếu dời đô phản ánh
khát vọng gì của DT?
Dời đô chứng tỏ triều Lí đủ sức chấm dứt
nạn PK cát cứ, thế và lực của DT Đại Việt
đủ sức sánh ngang hàng phương Bắc, thể
hiện nguyện vọng của ND xây dựng đất
nước độc lập, tự cường
b Đại La xứng đáng kinh đô
- Vị trí địa lí: ở nơi trung tâm đất trời, mở
ra bốn hướng, có núi, có sông, đất rộng
mà bằng phẳng, cao mà thoáng, tránh được nạn lụt lội, chật chội
- Vị thế chính trị, văn hoá: Là đầu mối giao lưu của bốn phương, là mảnh đất hưng thịnh
-> Đại La có đủ mọi điều kiện trở thành kinh đô
c Kết luận
- Cách kết thúc mang tính chất đối thoại, trao đổi, tạo sự đồng cảm giữa mệnh lệnh của vua với thần dân
-> Thuyết phục nguời nghe bằng lí lẽ chặt chẽ và tình cảm chân thành
=> Thể hiện khát vọng của ND về một
Trang 6Phân tích trình tự mạch lạc trong hệ thống
lập luận của tác giả
đất nước độc lập, tự chủ, phản ánh ý chí
tự cường của DT
III Tổng kết và luyện tập
1 Tổng kết
* Nội dung: Thể hiện khát vọng của ND
về một đất nước độc lập, tự chủ, phản ánh
ý chí tự cường của DT (Ghi nhớ (SGK)
* Nghệ thuật:
- Lập luận chặt chẽ:
+ Nêu sử sách làm tiền đề + Soi tiền đề vào thực tế hai triều đại ĐInh, Lê
+ Kết luận: Đại La xứng đáng là kinh đô
- Kết hợp hài hoà giữa NL và BC
2.Luyện tập
IV Củng cố và hướng dẫn về nhà
1 Củng cố:
- Nắm được những nét đặc sắc, giàu sức thuyết phục của bài chiếu
2 Huớng dẫn về nhà:
- Học thuộc lòng phần TK
- Chuẩn bị bài: Câu phủ định