Ebook bàn về cách mạng việt nam phần 2

Bò'i v^y ta eò the nói : cùng vói phong trio khan hoang a mièn Nam, vièc kliai mò cùa nguòi Trung - quóc a Bàc - bò v i vièc mò mang thuòng ngliièp cùa nguòi Trung-quóc, nguòi Nhit v

lich su, trèn b i n dào Bòng-duang T u nàm 1802 d^n

194.^), nuóc ta là mot thuòc dia Nàm 191.5, nhàn d i n

ta dà k h a i nghìa giinh chinh quyèn, t h i n h l i p n u ó c Còng hòa d i n chù Vièt-nam, mot luróc dàn chù mòi dàu lièn a Dòng-Xani À, nhirtig hi de quói' xàm lupe

lai, nèn nhàn dàn la dang kbàng chièu, giàiili dòc làp

v i ti long nhàt hoàn toàn

N u ó c ta eò 2,') trièu nguòi, làp trung nhàt òr

dòng bang Trong 25 trièu nguòi dò, nguòi Vièt tièn

bò nhàt, chicm tiiyèt dai da so Ngoài ra, co trèn duói 3 trièu nguòi thièn so (l\a-dè, Nùng, Tbài, Thò Muòjig, Man, Mèo, Chàm, Klio-me, v.v ) va 30 van

Hoa-kièu Dàn toc Vièt-nam là iiipl dàn lòc dà tùng

t u l i p , tu cuòng vón càn cu, chàm ehi, yèu chuòng vàn hòa v i t u do

ViOt-nam co hai dòng bang phi nhièu k h i ròug

o Nani-bò va Hàc-bò, bòi dàp bai dal phù sa cùa hai con song lón Ci'rii-Iong va Ilòng-hà, rat lpi cho vièc

27

cày cSy Rùng nùi chièm 41,9% di^n tich; co nhièu 14m san, khoiiig san, thuàn lai cho vièc mò mang kinh tè

Bia thè nuóc ta dai, bè ngang Trung-bò h?p, kfp giira gily nùi Truóng-san va Thài-hinh-duang Nguói

ta thuóng vi nuóc ta nhu mot cài dòn gành, gành hai Ihùng Ihòe

VÒ vi tri, nuóc ta Bòng va Nam giàp hièn ; Rie giàp Trung-quóc, mot Uong nhùng nuóc lón nhil thè giói, eò mot nèn vàn minh làu dói, da thinh làp chi

dò din chù nhin dim ; Tày giàp Lào, Cao-mièn là

hai nuóc ma nhàn dàn dang cùng Viét-nam khing chièn chóng thuc din Phàp v i ean thièp My Qui vÒ phla Tiv nùa li Thii-lan, mòi nuóc nùa Ihuòc dia eòa Anh — My, v i An-dò, Dièn-di^n, nhùng uuóc pho thuòc v i o Anh An-dò l i mot nuóc lòm co mot nìn vàn minh ràl eò Xgoii ra niróc ta khòng xa rhùng càn eù khàc cùa de quóc, khòng xa nhùng niróc thn^ dja v i phu Ihuòe dang dàu tranh giinh dòc làp nhir Mà-lai Phi-luàl-tàn, Nani-dirong ; nhung a xa nuóc Phàp trèn KMHK) cày so Tnàng lai cùa nhàn dàn Trung- quóc dà nói lièn niróc ta vói khÓi càc nuóc x3 hòi

ehn nglua v i dàn chù nhàn dàn, chay dai mot v^t id

Trung-Au dèn Dòng-Nam A

Vi tri trèn dàv làm cho nuóc ta lù liu da chia ành huòng vàn hòa Trung, \u, dàc hièt l i ành buòng cùa Trung-quóc, v i hièn nay nuóc ta dà thành mot trong nhùng vj tri lièn dòn cùa phe hòa hìnb, dàn

chù chóng de quóc v i mot e cfin cu chièn lupe » ò

Bòng-Nam À mi phe de quÓc muón chièm giù di chuàn bi chièn tranh mói

Ntró'e V i f t - n a m eù

Truóc klii hi thuc d i n Phàp x i m luprc, Vi^t-nam vón l i mot nuóc hoin toin phong kièn

Nèn tàng xa hòi phong kiÓn Vi^t-nam cQ l i kinh

tè tu nhién eò tiiih càch tu càp tu tue, lày nòng nghièp làm góc Ruòng dàt l i cùa nlià vua Vua eò quyèn cài dàt cho càc còng tbàn Nhùng thài dièn, tbài àp, thic dao dièn, nhùng ehùc b i ho, thièn bò

do vua phong, v v l i nhùng chùng eò xàc thuc

'^^ Nòng din chièm sÓ rat dòng trong nhin din

Hing nghìn nàm, hp bj phong kièn, dia chù trong nuóc àp bue va truóc sau eò dèn han mot nghìn nàm, duói àch dò bò cùa vua chùa Trung-quóc, ho bi hai tàng phong kièn trong nuóc v i ngoài nuóc hi liicp, hòc lòi Khi n i o khò circ qui, hp khai nghìa Lue dò c6 ba truòng hpp xSy ra :

^ Hoàc bpn quy toc phong kièn niy lpi dung sue chièn dàu cùa hp, dinh nga bpn quy toc phong kièn kia dang cani quyèn, dùng lung hp làm bic Ihang nliày lèn dai thÓng tri, ròi quay lai i p bue hòc lòt hp

*- Hoiic mot bpn phong kièn trong nuóc dua v i o tinh Ihàn yèn nuóc cùa hp, dinh duòi bpn thóiig tri phong kièn ntròe ngoii, dòc chièm quyèn i p bue hòc lòt hp

^ H o i e hp tu dòng khai nghìa cliÓng thù trong giàc ngoài Nhung khi thành còng, bpn nguòi lanh dao xuàt thin lù nhin d i n , nhung phong kièn hòa, nhip euc vói tàng lóp phong kièn efi m i dàc quyèn dac lpi dura bj xòa bò — dàng àp bue hòc lòt hp

Nhùng làn hp dàn tranh ròng rai v i manh liét

dòn dua d^n mot cuòc thay dòi trièu dai trong nuóc,

hoàc mot cuòc giài phòng dàn lòc rat ve vang Thuòng

29

thuòng, moi làn chóng ngoai xàm r^og ria va sòi nói

là mot làn khói dai doàn kèt chóng ngoai xàm dupc IhtTC hièn v i nòng din l i nèn tàng cùa khói dò Trong

xa bòi phong kièn Vièt-nam, nòng^din dàu tranh IJL dòng lue tièn hòa xùa lich su din toc, và^Tich su

xa bòi phong kièn Vièt-nam chù yèu là lich su nòng din dàu tranh Nhùng làn dàn tranh quyèt li^t kèt qua luy co làm cho dòi song cùa nòng dàn dupc cài

thièn dòi chùt, nhung chung quy lip vàn hi tri v i A

kièn xà bòi cùa hp càn hàn vàn nhu cQ Che dò phoug kièn dà càn Irò kinh tè Vièl-nam phàt trièn v i lim cho

xà hòi Vièt-nam dinh Ire Irong raòl thòi gian ràl làn

Trong thè ky Ihù XVU va thè ky thù XVllI, dirói dói Le mal, hai t:)p <loàn piiong kièn mièn Bàe v i mièn Nani (Trinh Ngnven) dành nhau, nòng dàn Vièl-nam

bi hy sinh nhicu Trong li.e ky Ihù XVUI, nhièu cu(>c nòng dàn khòi nghìa (1) dà nò ra va sau cùug la piiong trào Tày-saii (1771 — 1802), mot cuòc vin dòng

càch mang cùa nòng dàn 'ip toàn quóc v i co

tlnli chat chóng pliung kièn pliàu dòng trong niróc (Le Trinh, Nguyèn) v i ngoii nuóc (.Màn-Thanh) Kél qua eù.» pliung trio Tày-san là dành dò dupc bpn phong kleii niiòc ngoài dcn xàm lupe v i bon phong

u

kièn phàn dpng trong nuóc, giài pìiòng Tò quóc

chili 1 ruòng dal co lpi cho nòng dàn mòi pl^àn nào Nhu.ìg vi dicu kièn kliàeh quan v i chù quan dèa thicu thón, nhàt là kiióng eò mpt giai càp ticn lièn

lanli dao, nàn phong trào Tiy-san dà khóng thffC

hivn dupc nhù.ig cài cich siu sàc ve chlnh tri va

xà liòi*

(1) NhiT nh'rng co^c kh6i nnhT« cùa «dog dàn do

NguyJii-ToySn, Nguyl'i-Ci^- Nguyéu-b(ru-Cuu, Nguyèn danù-PlluaBg» Uoàog-cdug-Cbàt V V làaii dao

/

Bau thè ky thù XIX, bpn phong kièn khà Nguv^ri

lén càm quyèn, d i n i p phong trio Tiy-san mòi càch y

vò cùng t i n khóc, nhung vi sp nòng dàn j)hàn dói

nén khòng d i m xòa bò bèi nhùng hién p h i p - m a

Tiy-san da bài dàu Bò'i v^y ta eò the nói : cùng

vói phong trio khan hoang a mièn Nam, vièc kliai

mò cùa nguòi Trung - quóc a Bàc - bò v i vièc mò

mang thuòng ngliièp cùa nguòi Trung-quóc, nguòi

Nhit v i nguói Àu ò' mot v i i Ibi tran nuóc ta trong

thè ky thù XVII v i thè ky Ihù XVIII (1), nhùng hién

phàp cùa Tày-san dà gòp mpt phàn vào vièc phàt

tricn thành phàn tièn tu bàn trong kinh tè Vièl-nam

Nhung cho dèn khi bj thirc dàn Phàp xàm chièm, xa

hòi Vièt-nam van là mot xa hòi phong kim

Duó*l thò-i P h à p thò'ng tri

Tu 1802 don 1881, thuc dàn Phàp dành chièm

Viet-nam, wwìrc ta hièn thành tliuòc dia cùa Phàp

Bau tièn thuc dàn Phàp chò bang vào Vièl-nam

dò bau, sau deiii tu bau vào kinh doanh Trong thòi

ky dàu, chùng coi Vièl-nam càn bàn là mot thi Inròng

tiéu thu bang hòa cùa chinh quóc, mot noi cho vay

lày lai va mot càn cu dòng quàn Vièc buon bàn,

phàt hành giày bac va elio vay là chinh, vièc khai

mò, l i p dòn dièn va mò* nhà mày rat là plu.i Ihuòc

Tuy v i y kinh tè Vi$t-nani dà eò thèm tu lièu san

xuàt mói v i tinh chat tu càp tu tue cùa nò dà

hi lay chùyen (2) Còng iihin còng nghièp dà xuàt

(1) l'ho Hièn (Huug-yén), tlOi-an, Dà nSng (Quàng nam)

(2j Hi^Q nay tinh cfciJl ty cUp tv tue vào con irouii uhièu

TÙng dio tOc Uiièu sÓ

31

llién trong xa hòi Vièl-nam luy chua thành mot giai

cSp h i n boi

Trong chièn tranh t h ù nhàt, vi diÒu kièn giao

t h ó n g vàn tài giùa Bòng-duang va n u ó c P h i p khò

k h a n , t h u c d i n P h i p dà phài m ò thèm còng nghièp

ò Vièt-nam Sau ehièn tranh t h ù nhàt, chùng thi hành

c h i n h s i c h « xùc lièn khai Ihàe thuòc dia » dò vo vét

c ù a cài n u ó c ta, bù dàp nhùng thièt hai cùa chùng

d o chièn tranh gay ra T u dò ò Vièt-nam còng nghièp

phàt Iriòn thém mot biròe, nhung chi phài trièn trong

p h a m vi còng nghièp khai mò va còng nghièp nhe

N i ra, mot so dòn dièn li còng n p dàc

hièl là dòn dièn eno-sn, dirpc mò mang thém

Vói sir phàt trièn cùa tu bàn P h i p , hai giai

fiiói cùa xà bòi Vièl-nam Hiành hinn : giai càp e ,, nliàn ròi dèn giai càp lu san Nòng d i n va tiòa

t u s.ni hi hòc lót nàng uè, nèn mot su k h i dòng hàn cung bòa va p h i aàn nhanh chòng So Jii'irói -vò san hòa v i o u h i m i y , bara mò, di dòn dien n^jiy niól dóng iHing thòi, mot so nguòi co vón \nal Ihàtt

l ù dia chù, phù nò ig v.i l i u tu s i n giau ò ih thi dòc quyèn dai ly b i n bang cùa Phàp, chung vóa

vói lir bàn Phàp dò kinh doanh m ò mang nhùng

xi nghièp de <f tièp li«;u » liuàe nhàn thàu elio Phip,

<hiu lòi vói Ihuc d\\\ Phàp (lu san mai bàn) .Mot

su khàc ho vón kinh doanh l i p xuòng nhung song thoi Ihóp vi khòng dirang dàu nói vói s u canh tranh

c ù a l u bàn Phàp (tu san dàn toc) TUuc dàn Phip

kim bHni vièc phàt triÒn còng lliuang nghièp cut

ngueri Vièl-nmi eiiu nèa m >l su uia chù Vi^t-nam, tuy bò vón kinh duanh còng Ihutnig nghifp, nhung

v à n khòng lìa bò vi^c hòc lòt dja tò, v i mOt »6 lif

san lìiành thi quay fa làu ru(^ng, iàp dòn dien de hòc lòt thèm theo lói phong kièn

Con tu bàn Hoi-kièu va Àn-kièu thi làn cà tu bàn Vièt-nam ve buon bin v i cho vay Nói chung

hp hi thuc dàn Phip kim bara, va co mot so làm mai bàn rho tu bàn Phàp

Song cà tu bàn Phàp, tu hàn Vi^t-nam v i tir hàn Hoa-kièu, An-kièu cung chi chièm mot phàn nhò trong kinh tè Vi^t-nam v i hàu bèi l i a thinh thj Nhùng hinh thùc hòc lòt phong kièn v i nùa phong kièn vàn chièm phàn lón, nhàt l i trong nòng thòn

Che dò nòng nò vàn eòn ò* eie mièn dì\n toc

thièu SÓ, diròi nhièu hìuh thùc khàc nhau, nhu che

dò phia, tao (vSan-la, Lai-ehàu), che dò lang dao

(Hòa-bình, Thanh-hòa, v v ) ebè dò rà-rà ò mièn Nam Trung-bp va che dò thò ty ò Hà-giang, Lio-kay v i nhièu mièn rùng nùi khàc Che dò ti dièn vói dia

tò chinh, dja tò phu v i nan cbo vay nang lai, phò Ihòng ò càc mièn trung du va dòng bang Phu sai lap dich cùa thirc din va phong kièn, giao kèo nò le

vi nhùng hìnb phat quii gò dÓi vói « cu ly ^ b

càc dòn dièn cùa Phàp ; thòi danh dàp, chuì mang nguói làm còng v i thp hoc vièc ; che dò nò hòc (di

a khòng còng) trong già dinh ; che dp con nuòi v i che dò nàng hàu (vp le) —- nhùng hìnb thùc cùa che dò nò hòc tri hinh ; tièn còng ehèl dòi v i giù làm khòng eò han, che dò àn còng lim khoàn, cho vay c&t hpiig v i thuè khòa nang né, nhàt là thuè thin, V V Bò l i nhùng hìnb thùc phong kièn v i nùa phong kièn mi de qnÓc Phip cÓ duy tri v i lpi

dung dò hòc lòt nhin dàn Viét-nam Tuy viy, che dò

thuòc dia va su phàt sinh cùa chù nghìa lu hàn ò

33

Viét-nam da làm cho che dò phong ki^n Vi$t-nairt

hi thu hep lai v i cài hièn di mot phàn nio

C^è dò thuòc dia cùa Phàp b Viét-nam co nhùng

d^LC dièm gì ?

Niróc Phip là m^t nvóc tu bàn eòag nghièp

khòng phàt triòn nhièu làm, lai ò xa Vift-nam, m^t

nuóc giàu nguyén li^u, sin nhàn còng Nèn chinh sich

thuòc dia cùa Phip b Vi^t-nam l i mot chinh sich

h^p hòi, bào thù bao gòm hai m^t : mot m$t muòi;^ khai thàc dò hòc lòt làm giàu va do dò da làm cho giai càp còng nhin Vi^t-nam ra dòi v i chù nghìa In bàn Vi^l-nam xuàt bi^n, nhung mài khic lai sp lir

hàn Viét-nnm canb tranh, cho nén kim Mttì svr phàt

triòn cùa nò ; làn it che dò phong kièn dJ cùa VlftJ nani, dòng thòi duy tri co so cùa che dò dò va 1^ dung dò àp bue hòc lòt thém

Chinh sich thuòc dja cùa de quÓc Phip thi hành

b V^ièt-nam co thò lòm t.^t nhu duói day :

a) Ve kinh te, tài chinh :

— Khai thàc nguyén lièu cung càp cho còng nghifp

chinh quóc v i mò còng nghi^^p nhe b Vi^l-nam de san xuàt lai cho nhùng thù gì khòng canh tranh àuge

vói còng nghièp ben Phip Con còng nghièp ni^ng thi giù dòe quyèn chu ehinli quóc Du dò, kinh tè S'ivt- nam luón luón phn thuòc vio kinh tè Phip còng thuang nghièp Vièl-uain bj kim bara, giai cap còng nhin Vièl-nani khòng phit triòn niày, nan thàl nghièp

là Ihuòiig xuyèii, va lu san ddn toc, lièu thuang, lièu

chù Vi^l-nam khòng ngóe «1 in lèn dupc

— Dùn^; cliinli ii ehicm «l.ii l.ip don dièn Chinh

.sàch dò cpng voi uhùng Uiù doan up bue hòc Ipt tàn nhàn khic cùa lliye dàn Phàp v i cùa dja chù phoDg

kièn Vi^t-nam, làm elio ruòng dàt a Vivt-nim ngày mot tàp trung thèm Nòng dàn càng ngày càng thièu dàt.(Vii con sÓ lày ngay a thóng ké cùa thuc din Phip,

dù chùng ro : 58% long so già dinh Viét-nam khòng

co dàt ; 39% già dinh chi co tu 5 éc-ta (1) tra xuóng ; 2% già dinh co lù 5 èc-ta dèn 50 éc-la ; 0,31% già dinh

eò tu 50 éc-ta tròr lén Con Ihuc dàn Phip Ibi chicm

20% ruòng dal trong nuóc v i rièng a Nam-bò, sÓ dòn

dièn cao-su cùa chùng chièm hon 00% long so dòn dièn Dò l i chua kò ruòng cùa Nhà chung v i cùa eie thinh Ihàt Cao-dii (2))

Duy tri nhùng hinh Ihùc hòc Ipt phong kièn diiiig hòc lòt nhin còng rè n>at^ cho uèn khòng càn cài tièn

ky thuit mày vàn kièm ducrc nhièu lòi Kinh tè

Viet-nam hi hàm trong vòng lac hiu mói phàn cùim vi dò Dùng chinh sich làm cho nhàn dàn Vièt-nam dòi dò

di tuyòn nhin còng vào eie xi nghièp a Viét-uam

va mò phu di Tin-thè-giòi, Tin-dào, v v Nhàn còng càng rè mal, còng nhin càng hi bac dai : còng nhin Vièl-nam khic nào nhu nùa nò le

— Nàm bèi quyèn thu thliè quan v i dàt bang rio thuè quan chung qii inh Dòng - duong dò hièn Vi^t-iiani cùng nhu Cao-mièn v i Lào thành thi Iruòng riéng cùa tu bàn Phàp, ròi chò- bang sang hoac che lai chò vói già thành liiong dói ha (vi san nguyèn lièu va

nhàn còng), d.^ng bau dal cho nhàn dixn Vièt-nam,

(1) Éc-ta (beclarc) : 10.000 ract vaòag, bang 2 mSu 7 sào

ò Bic-bò

(2) TUco thóng ké cua phù Cao uy Phip ò Bóug-dir(rng dang Ironn l;«p chi kinh 1(5 (Bullolin ccononiiquo) thang ;0 nari

1945, trong ihÓng kA nicu \n\o (Annuairo stali aique) 1943-IS4G

va trong Nièn bào xauh (Anuudire bku) 19i8

35

nhàn dò kièm dupc sièu lori nhuàn thuòc dia (1) cad

Bit mot 'he dò thuè khòa vò tùng ha kh thuè

tbàn, thuè mòng, thuè muói thuè mòn h»à «a bang

tram thù thuè bài eòng khàc

— Chièm dòe quyèn phàt hinh giày bac, thièt

lip mot h^ thóng ngàn bang dò so de cho vay lày

lai Tu hàn tài chinh Phàp khàc nao mòi con bach

tuòc già thò vói sang Bòng-duang bùi màu, bui mi

nhàn dàn Vi^t<*nam, Kha-mc, Lio, v i Viét-nam thit

ra l i thuòc dia cùa Ngàn hang Dòng-duung, rapi lo

ehùc dpc quyèn cu thè lire cùa lu hàn lai chinh Phap,

quan h^ mài tbicl vói lu hàn tii chinh \nh v i !"

thành La-ma, v i hi^n nay dang hi tu bàn lai ehm»

My lung doan

b) Ve chinh tri va vdn hóa :

Bò Ibi hanh chinh sàch hòc lòt kinh tè trén day

thuc dàn Phip dàt mot bò mày dàn ap co llnh cbll

cành sii va quan lièu euc ky dà man vi hù bai tip

chinh quyèn bù nhin cùa vua (luan va cu iiào dùng lam khi cu giùp chùng i p bue, bue lòt dòng bau la Ibi hanh chlnh sàch khùng hu liàiig IhAng

tay dan ap mpi cuòc vin dòng din lòc va din chù

cùa nhan dàn la

(l) Siéu Igri nho^n tha^c <tia U nb{>ng món l<Vi bòc \(>\ h

Ihnic dia cao hon Ieri nbuàn et rhinh qu^c m^l b|e Siéu \p% nhu^n tbuic dja do dàu ma co ? M^t lu^t do bpn Ibi/c dào cu^p

nguyén li^n va bhc I<)t nhàn cóng rè mat b thuQC dia làm cbo

^ia thiinh ha xoong , m$l kbàc l>on tbi/c dàn nhàr nini qayén

Ihcng tri ò lbu<>c dia, dat bang ràc tbul quan bao t à j Ibi

truòng tbu^c di», n^an ngira sv caob traoh cùa cac nir<>c kbic,

nén cbung co thè ban bang chn oblò dàn t h u ^ dj* •cri g^i

diit han òr thi truòng chinh quÓc va càc Ibj triràn^^ khac dJ

Chùng gay thù hSn giira eie dàn toc Viét ~

Kha-me — Lào, giua eie dàn lòc da so v i thièu so, giùa nhin dàu Vièt-nam v i Hoa-kièu, lòi kéo dia chù phong kièn va mot so tu san, tri thuc Viét-nam dò chÓng lai nhin dàn Chia Vi^t-nam thinh ba ky, vói ba che dò cai tri khic nhau (Nam-kJ l i ihuòe dia, Trung-ky l i b&o ho BSc-kJ' l i nira thuòc dia, nùa bào bò) Muc dich cùa de quóc Phàp là <r chia dò trj »

Ngoii ra, chùng dàu dòc nhiu dàn ta bang thuóc phi^n, rupu con ; bù bòa thanh nièn ta bang li^m

nhòy, nhà chùa, song bac ; bau che nhàn dùn la hpe

tièng me de Dùng bpn giào si phàn dòng nò dich tinh tbàn quàn chùng Ha sàch bào phàn dòng, thàn bi v i truy lac, phit trièu vàn hòa ngu din

Kèt qua cùa chinh sàch thiiòc dia cùa Phip trén diy li :

duo/ che dò thuc dàn,

1 — niróc Vièl-nam m?it bSn quyèn dòe làp, bi phu thuòc v i o nuóc Phàp ve mpi mal kinh tè, chinh tri vin bòa v i khòng thè thÓug nhàt ;

2 — nhùng hìuh thùc àp hiVc, bòc lòt cùa thuc dàn va phong kièn kèl hpp lai, de leu càc tàng lóp nhin din Vi^l-nam, dijc bi^l là còng nòng, mot càch hèt sue nàng nÒ ;

3 — lue lupng kinh tè tièm ting cùa Vièt-nam khòng thè phàt triòn, nuóc Vièt-nam khòng thè trò nén giàu manh ;

4 — chù nghìa tu bàn xuKt hi^n b Vi$t-nam ; che

do phong kièn cùa Vièt-nam dù hi thu h?p v i xà hòi phong kièn Vi^t-nam da màt tinh chat thuàn tùy

phong kièn

37

Lich su Vi^t-nam trong gin mot thè k^' nay l i lich

su cùa din toc Vi^l-nam chÓng lai chlnh sich thuòc dia làn khóc cùa thuc din Phip, v i lich su cich hiai.i, Viét-nam trong mot phàn nàm thè ky này là lich sir dàu Iranh giành dòc làp va dàn i cùa nhin

\ iét-nam do giai càp còng nhiin va chlnh dàng cu«

Bang còng san Bòng-duong lành dao

Troug ehièn tranh thè giòi vùa ròi, phit xit Nhàt fltiim làn Vi^t-nam Hon phàn dòng Phàp ò Uiuòc djt

cùug nhu hpn dai lu bàn ben Phàp dà phit xil k^ Hai ich phit xit Nhit - Phàp lai làm cho che d^

thuòc dia trén diy khi'ie iighièt gip bòi v i nhàn dà* Vi^t-nam thóng khò thèm Mpt m^t» phai xit Nhàt lUok nhau vói Dòng miiili, va vèt lùa gao Vi^l-nam lièp l^

cho quàn dòi Nhil v i bai nòng dì\n Vi^l-nam Irdl^

cày eòng nghivp càn thièt cho ehièn tranh Mài khàc,

thirc dim Phàp dàu hing Nhit viVa bàt thflnh nièn

Viél-nj^in di pini, di linh de jiliiic vu cho phài xit N h i t * Phip, \n>a tlch Irò Ihòe gnu dò cung c?ip cho qtiftn dòi Nliàl dupg thòi va vèl tài san CÙa Vi^l-nani chuyén chò ra n"oàl VI tlic, cuòi nani PJ41 v i dàu nàm 1(M5, han hai trièu dftng bào la ehèl dòi Irong vòng.sàv bljr

Ihàng ; bang chiic van nòng dttn phà s4n, ruòng dft

lai tip Irung thèm

Tu nàm 1910 dèn nfim 1011 hón cnòe khòi nghTa bùng n ù : Bac-san (1910) Nam-kJ (1910), Bò-luang (l'ili) Dình-cà (1911) Trung qua trlnh d^u ttanh quyèt li<'l dò Quàn giài phòng Vièl-nam va càn eù dia du kich thinh làp Sau khi Nhit dào chinh (^•-5-1945), nhin din la khòi nghTa ò nhiÒn noi Chinh if^yÒn nhàn din thành lip ù Khu giài phóug gòm phìtt* i ^

lSfi4n;t t?nh b Vièl-RSc (1) Mot phàn m ò n g d^t cùa

1 , ' vièt I d u p c chia cho nòng d i n (Bàc-ninb, Bàc-ujang, v v ) Che dò dàn chù mòri cùa Vièt-nam

dà bài dàu tir dò

Tòni lai, lù khi hi de quóc P h i p thÓng tri dèfi

tòc\\ mang lliing Tàm, xà bòi Vièt-nam là mot xà hai

Ihuòc dia va nùa phong kien,

Ttt Càch m^ng thàng Tàm

Thàng T i r a nàm 1945, hi Quàn (|Òi xò vièt d i n h bai, phàt xit Nhàt dàu bang Duòi su làuh dao cùa Chi\ Ijcli Hò-chl-Mình v i cùa Dàng còng san Dóiig-diroug, Màt tran Vièt-minh cùng toàn Ihe nhàn dàn Vièt-nam long khòi nghTa, làt dò i c h thóng tri cùa

p h i l xil Nhit, thièt làp chinh quyèn n h i n d i n trong

l o i n quóc Ngày 2-9-1945, Ilo chù lich dpc bàii Tuyèn

ngòn dòc làp Iruóc quóc dàn va thè giói : nuóc Càng

hòa dàn chù Viét-nam ra d&i

T u ngày t h i n h l i p , chinh quyèn nhàn dàn dà thuc

hién dncyc nliQ-ng cài cich d i n chù g ì ? ' '

Ve kinh t^, tài chinh, lich thu mot phun lai sàh va

xi nghièp cùa thuc d i n Phàp va bpn phàn quÓc giaó cho chinh quyèn nhàn dàu quàn ly, thành làp nhung

xl rlgblèp quoc doanh, lam ef(p ruòng dal cùa thuc dàn Phàp v i viét gian cho dàn cày nghèo, giani lo, giani

lue, gay d u n g h p p làe xà, dàn chù hòa thuè khòa, làp Dgàli bang quóc dàn, phài hành giày bac, v v

VÒ chinh tri va quàn sir, thù tièu che dò cai tfì

cùa bpn de quóc va che dò vua quau, cuòng bào, l^p

fi) Cao-Mng, L^ng-sorn Bilc-k^in, Tlùi-uguyèu, Tuyén-quang,

mOl pìiì*Q ila-Klaus wt Ycu bdi,

39

Chinh phù eòng hòa dàn chù, th&o hièn phàp, mar long tuyòn cu, hàu QuÓc bòi va càc Hòi dòng nhàn dàn

làp bé thóng Uy ban nhàn dàn (hièn nay là l y ban

kliiiig eliièn hành chlnh), ban hinh càc quyèn tu do dàn chù, l i p Lién-Viét dò mò ròng Mài trin dàn toc thóng nhHt ; cùng c6 vai trò lành dao cùa Bang ; tò ehùc quin dòi v i eòng an n h i n d i n , trùng tri bpn phàn qu6c, tièn hinh chièn tranh tu ve ; phil dòng Ibi dua ai quÓc

va tòng dòng vién nhàn lue, v i i lue, tài lue dò kbàng ehièn ; bài dàu xiy dung d o i n kèt bùu nghi vói Lién-xò Trung-quóc v i e i e nuóc d i n chù nhàn dàn khàc

VÒ xà bòi va vàn hóa, dal luàl lao dòng vin dòng

dói song mói, phàt triòn «hìnb d i n hpe vu», xày dung vàn hòa, giào due dàn chù mói, v v

Nhùng cài càch quan trpng Irèn day dS làm cho

che dò dàn chù Vièl-nam ró tinh chat ddn chù nhàn

dàn Song vi hpn de quóe xim lupe dàt lai che dò

Ihuòe dia v i quan lai Irèn mot phàn nuóc la ; vi ta chua thuc hi0n dupc khàu hi^u nguòi cày co ruòng;

vi trinh dò kinh tè cùa ta con thàp kém, còng nghièp nàng chua co, nhùng thành piiàn kinh tè quóe doanh

va kinh tè hpp tic xa chua phàt Irièn, v.v , nèu che

dò dàn chù nhàn dàn cùa ta dang b trinh dò thàp,

va ngay duòi che dò dò, nhùng l i n tlch phong kilo mói hi thu hep ehua dupc thù tièu

Ngày 23-9-1945, thuc dàn Phàp khòi hJn b

Nam-bò va Nam Trung-Nam-bò, toan dung lai uy thè efi Cuòc kbàng ehièn bài dàu a mièn Nam Mae dù Chinh phù còng bòa dàn chù Vi^t-nam d i nhièu làn hièn ibi y ehi hòa binh cùa mình, ngày 19-12-1946 do nhièu vu

khiéu khich cùa Ihue d i n Phàp, ehièn Iranh da lan

ra toàn quÓc Duói sif lành dao cùa Ho Chù tich, todn

dàn Viét-nam nói day, khàng chi^n toàn dién va trii&ng kij, quy et giù- gin dòc làp, thóng nhàt cùa ddn toc va phài trièn nhà^ny thành tich cùa Cdch mang thàng Tàm

Ben nay, lón bao nhiéu nguói v i cùa, Ihuc dàn Phàp chi chièm lai dupc mot so thành thi, duòng giao thòng v i mot vii vùng dòng bang, kièm soal dupc mot

phàn ubò dal nuóc ta Ò iihùug noi dò, cliùug daug

iàp lai che dò thuòc dia tin kbÓc han bao giò lièi vi duy tri nhùng hìnb thùc hòc lòt phoug kièn hù bai

Trong vùng tara hi chièm, chùng tip hpp mot sÓ tay sai cu (dia chù phong kièn, thò ty, quan lai, cuòng hio cQ, tu san in^i hàn, phàn lù tòn giio phàn dòng, luu manh), lip nguy quyèn v i nguy quin, néu chiéu bài dòc làp thóng nh^t già hién ; ra sue ciii quél, cuóp phi, bàn gièt, bara hièp, khiéu khich, bòc lòt Tom lai,

chùng thi hành chinh sich dùng ngir&i Viét dành ngu^àri

Viét, lóy chién tranh nuói chién tranh, thi hành chinh

sàch cuóp sach, dÓt sach, phà sach, tàn nhin theo lói phàt xit Bue va Nhit khi truóc Che dò thuc dàu

Phàp làp lai trong vùng tam hi chièm hièn nay là mot

che dò thuòc dia co tinh chat phàt xit

Nhung nhièu noi trong vùng dich kiòin soàt, chinh quyèn nhàn dàn dupc quàn chùng ùng ho, nèn vàn tòn tai song song vói chlnh quyèn thuc dàn v i bù nhin

xa bòi Viét-nam hién nay l i mot xa bòi phùc tap

va phàt triòn khòng dèu Tình chat phùc tap v i phil

triòn khóng dèu dò do din m i eò ? Do Vièt-nam là

mot thuòc dia cùa chù ngbta de quóc Phip trong mot thòi gian khà làu, da lini Cich mang thàng Tàm, nhung lai hi thuc dàn Phàp xàm lupe mot làn nùa

Xa bòi Vi^t-uam hi^n bao gòm uhùng linh chat

duói day :

1 ) Tinh chUt dàn chù nhàn dàn

2 ) Tinh chJt mot phài thuòc dia

5-) Tinh chSl nùa phong kièn

Tinh cbSt thù nh3t tiéu hièu cbo sue lièn bO cùa

xa bòi Vi^t-nam Tinh chat thù hai Cu blòu chd sue Ihoài bò dang muón kéo xà bòi Vì(l-nam Ibut lui Irò lai Tinh chat thù ha tiéu hiÒu cho sue dinh tré cùa xa bòi Vi^t-nam cu Tinh chat thù bai v i Ihù

ha dèu phàn dòng, vi nò dang ngàn càn xà bòi Ham tlèh tén

Vi{l-Ba linh chat dò dang duu tranh vói nhau, xen iSn nhau, eò khi long lén n h ^ va ttiy theu tình hìiìb

cu thè eùa cuòc khing chièn v i huóc lièn Irièn cua cich nuing m i chuyèn ilich Tinh chat diki chù nhàn din m ^ llmìri vói nhùng linh eliill mot phàu thuòc dja va nùa pliung kièn, nhuug uiùu lliuàu chu yju

l i màu Ihuàn giùa Unii ehul d i n chù nhàu d.tn va tinh chat mpt phàn ihuòe dja* Màu th^u^ này dong gay go quyèl lièi Bò là uiàu thuàn giùa toàn thò dàn tòe vói bpn de quóe xàm lupe vu bè lù chò nàn cùa chùng Màu Ibulu giùa iiub chat dAn chu nhin dàn vói tinh chat nùa phoi' kièn la inau ihuan giùa

so dòng libili dàu va so it là giai c^p dja chù

Ngoài ra, con miu thuàn giùa cùug ni vi tir san ironji niròe v v , nhung hièn nay la plm Ihupe*

Ngày nay de quóc Mf) can thiép vàu Vilft-nam Cluing drni tir va dcm bang ^ thi tr: _ ntròc ta,

ciiò thàng sùng dan vAu giùp thuc ÙI»,Ì i'Iiàp va bù nhiu glèl hai o«")ng bào la Cliùng lui durig quàft dòi Phàp h.m chièn tnmh va 'JÒ tri càn cu quàn su cho chùng, dang ciiuàn Li chicn truiih lliù ba Ddng thói

chùng lòi kéo hpn bù nhin, càm dS m$l so dai dia chù phong kièn, lu san mai bàn va gióo si ph-'ni dòng, hièn dàn nuóc ta thanh Ihuòó dia cùa Mv iiiuv thuc dàn Phip mòi ngfiy mot duói, de quÓc MJ*' dang trù tinh can thièp lich euc han vàu nivòc la

Chlnh sàch can thiép cùa de quóc My chi mang thém xi'éng xich lai cho dòn toc Vietnam va làm elio tinh chat thuòc dia phàt xit con lai trong ;và hot Viet- nam phàt trini thém Kè nào ma uóc « lói song Mj »

Va tròng chò òr « ky thuàl My D là àn phài bà cùa

de quóc Myi Nhùng kè luyèn truyèn cho « vièn Irp

My » là tay sai eùa de quóc My 1

Tom lai, Vièt-nam l i mot niróc nòng nghièp, còng nghièp khòng phàt Iriòn, khòng co cóng nghièp nang, con nhièu hìnb thùc hòc lói phoug kièn v i nùa phong kièn ; che dò Ihuòc dia vàn eòn trèn mot phàn dàt nuóc ; che dp din chù nhàn d i n dà thinh l i p , nhung trinli dò con thàp v i chua dupc phò hièn kh&p nuóc vi dang hi de quóc x i m lupe

- ^ Xft bòi Vièt-nam hièn nay l i mot xa bòi phùc tap

v i phàt triòn khòng dèu, co tinh chat dàn chù nhdn

ddn, mot phàn thuòc dia va mìa phong kien, hién chùa

I ch^t nhùng màu thuàn duói day : màu thuàn giùa toàn thò dàn toc Vivt-nam va bpn de quóc xàm lupe,

m i u thuàn giùa so dòng nhàn dàn vói giai cà'p dia chù, màu thuàn giùa lao dòng va lu bàn trong nuóc,

V.v Màu thuan gina dàn toc Vièl-nam nà dì' quóc

XÙm litrrc cùng bon bù nhin tay sai là chinh Nò dang

di6n ra duói hinh tlnVc quyèt li^t là chièu Iranh

43

n CACH ra^NG VlflT.NAM

Nhl^m VM co- b&n eòa càch nìfino Vl^t-nam Phàn tich tinh chSt xa bòi Vi^t-nam nhu Irén, U thSy gì ? ThSy mot v i n de lón ma tinh hìnb khàch

quan eùa xa bòi Vi^l-nam de ra l à : càn san phSnq

tàt cà nhirng cài gì ngàn càn bir&c ti'n cùa xà hai

Viét-nam, gioì quy et màu thuan giua che dò dàn chù nhàn dàn Viét-nam va nhihng lire lurrng phùn </< khifn cho che dà dàn chù nhàn dàn Viét-nam pliat trièn

manli va tien lén chù nghìa xù hai

Càch mang Vi^t-nam hi?n nay phài giài quvèt vfci

2 — The lue phong kiin, nò càu kèt vói de qu6c

trong vièc àp bue hot lót nhin din Vièt-nam, ùng ho ehièn Iraidi \àni lupi cùa de quóc, ngàn càn kinh

tè Vièl-nuiii plìàl Iriòn, làm chu xà bòi Vièt-nam dinh Irv

(^ho nén, dot iunng chinh cùa càch mang

Viet-nam là : — ebù n^nìa de quóc,

— thè lire phong kièn

Kè thù cu the truòc màt cùa càrh mang

Viet-nam là rhù nghìa de qùóc xàm lir(rc (thirc dàn Phàp,

can thiép Mtj) va bà nhin viét gian phùn nir&c, dai hieu quyén Ieri cho dai dia chù phong kien phàn dòng

va tir san mai ban

Ké thù SÓ 1 cùa càch mang Vi$t-nam hi^n nay

l i chù nghìa de quóc xàm lirQrc

Viy nhiém vu ca bàn cùa càcb mang Vi^t-nam là

gì ? Là lièu (lièi bpn de quóc xàm lupe, dành dò bpn

bù nhin vi^l gian phàn nuóc, làm cbo Viét-nam hoin toàn dòc lip v i thóng nhàt ; xòa bò nhùng tàn tich phong kièn va nùa phong kièn, làm cho nguòi cày

eò ruòng ; phàt triòn che dò din chù nhàn dàn, gay

mani móng cbo chù nghTa xa hòi b Vi^t-nam

Hi^n nay, de quóc xim lupe v i phong kièn phàn dòng ciu kèt vói nhau mot càcb chat che

Dành dò de quóc xàm lurrc thi dòng thòi phài dành dò the lire phong kien phàn dòng, vi phong kien phàn dòng làm tay sai cho de quóc Trai lai, muón dành dò ih^ lire phong kien phàn dòng phài dành dò

de quóc xàm litcrc, vi di' quóc dira vào nhu-ng the lire

dò dàng cir&p nir&c ta Han nùa, eò dinh do de quóc

mòi co thò xòa bò tin tich phong kièn v i nùa phong

kièn, phàt triòn manh me che dò dàn chù nhàn dàn, do

con duòng din chù nhin din lièn tói chù nghìa xà

hpi Vi phàt triòn che dò din chù nhin dàn, gay

màin inóng va co sòr cho chù nglua xà bòi lai thém dièu ki^n, thèm sue manh dành dò de quóc va xòa bò hàn làn tich phong kièn, nùa phong kien

Nhièm vvi phàn de va nhièm vu phàn phong kièn

khàng khit vói nhan Lue này phài tip trung nioi

45

lue lupng dò khàng chièn, d&ng hoàn thành nhi^m

vy giài phòng dàn toc, Bò là trpng tàm cùa càch

mang trong giai doan hi^n tai Nhi^m vu phàn phong

kièn nhil dinh phài làm dòng ihàd vài nhiim vu phàn

de, nhirng làm co /rè hoach, tùng bir&c m^t (1) dò vCta phàt triìn direte lire lirr/ng càch mang cùa nhàn dàn, vira giir vùng direte khói dai doàn kél toàn dàn étè khàng chièn, dàng mau tiéu diét bgn de' qu6e ràm Ivtqtc, hoàn thành giài phòng dàn toc Nhl^m vu giai phòtig

dàn toc bao gÒm c i nhi^m vu phàn de va nhi^m vu phàn phong kièn

Tom lai, nhièm vu cùa cich mang Vi^t-nam là tièu dièt bon de quóc xàm lupe va bè IC chò sin cùa chùng, xòa ho nhùng lin tich phong kièn v i nùa phong kièn, thuc hi^n mot nuóc Vi^t-nam dòc làp, thóng niièt, din chu,-tir do, giàu manh ; xày dung va

phil iriòn che dò àìin chù nhàn din Vi^l-nam, do con

duòng dàn chù nhin dàn tièn tói ch& nghTa x l

bòi-Dòng l u e cùa càch m^ng Vi^t-nam Dói vói n'.dvm vu càch mang Irèn diy, Ihii dò

eie giai cà'p trong nxxàc ta thè n i o ?

Hièn Ihói xà bòi Vièl-nam eó nliùng giai càp nliir sau : dia chù, tu san, lièu lu san, nòng dàn, ròug nhàn

Dia chù Vièt-nam hòc lòt dja lo theo I6i phong

kièn Song mot phàn ràl nhò h('>c lòt còng nhàa nòng nghièp theo lui lu bàn, hoàc vùa c6 nhièu riióMg

(1) Girini yò, giain tà-c, Ipm cap niOsg ùid tìu» f%àp «à vivi gian ^ho ning dùa khóng co dil, ho^c IhJèu UHt dò là baOrc

d>u eòa T-vc Ihl bành nbi^-n vu phan phopj^ kien

i

ptiàt canh thu dia tò, vùa eò xuòmg thp, tiém buon,

nhung dia tò vàn l i nguòn lpi chinh Ò Viét-nam,

dai dia chù chièm s8 it trong giai cSp dia chù v i phin dòng dà chay vào vùng tam hi chièm ; bang này t i p

trung nhSt b Nam-hò

Tu khi càc cuòc v i n dòng cbÓiig de quÓc cùa phil « Càn Vuang » thSt bai cho dèn chièn tranh thè giói thù hai, dia chù Viét-nam co thài dò phàn dòng, lipp t i c vói de quóc,' chóng càch mang Trong thòi gian l(y, cung eò mày làn hp phàn dÓi tu bàn cà màp Phàp, nhung chàng qua chi vi quyèn lpi riéng cùa hp,

va lai cuòc phàn dÓi cùa hp r2(t yèu ót v i chi eò tlah chat nh2it thòi (1)

Trong chièn tranh thè giói vùa ròi, mot so dia QII^Ù,Viét-nam, phàn uhièu là dai dia chù, quay ra

thàn Nhit ; mot sÓ lièu dja chù v i trung dia chù

hi hai bpn thóng tri Nhit — P h i p bop nan quyèn lpi, v i de quóc Phip bai Iran dà màt uy liu dÓi vói hp, nèn hp giù tliài dò trung lip thi^ii càm dói vói Vi^t-minh

Hién nay trong khàng chièn, Ihii dò cùa giai càp dia chù Vièt-nam dai kliài nhu sau : giai c^p

dia chù nói chung va nói rièng là bpn dai dia chù

Ópi chin de quóc, càu kèl vói chùng dò phàn lai dàn lòc

(I) Nani li)35, dja chu Nam-bO phàn dèi Ngàn hàog (lllfrn^, vi li oiiK Ibòi ky kinìng bu.ìiig kii)h t6 thè giói, ho vay

Dóng-ngr Nfiàn bàn^ kliflng Irà dirpc, hj Ijch hièn ruOng d^t Sau dò

ho I9I cùng tir s5n dàn t<>u phan dèi de (juèc Phàp dem dòng

bgo BÒQU-dxicrnn uin vào dtìng phèr-ràng, dinh d^c quyèn thuoog khllu Sài-gòn va d<^c quyén xwàl kuàu luu ^^-40

47

Bòi vói nhùng cài càch dàn chù cùa ta, giai cjp dia chù tim càch xuyén tac v i kièn quyèt e bòng lai

Mot SÓ it thàn sì yéu nir&c va tièn bò xuàt thin tu

giai cap dia chù, song dùng vào hing ngii nhin dàn

dò khàng chièn va ùng ho chinh quy cu nhàn din

Bù sao khòng nèn quèti ring giai cip dia ehi lièa hièu cho lue lupng phong kièn Nò bòc lòt giai cip nòng dàn, tire là sÓ dòng trung nhàn din, mot càch nàng né Nò trò ngai cho vi^e phai Irièn kinh tè, chinh

tri, vàn UÒA eùa Vi^t-nam Bùng ve giai cUp ma nói

Ibi giai càp dia chù là dói tirrrng cùa cdch mang Càch

mang ( àng lièn lèn, nhùng cai cach flin chù càng dirpc day tói, phan irng cùa giai càp dia chù s? càng manh

Song, dang khi mui nhpn cùa càch mang chTa vào bpn de quó( xàm lupe nhu ngày nay, trù dai da

SÓ là bpn dia chù phàn dòng ra, eò mot 8Ó phàn

tu cà bi^t dia chù (phàn nhièu thuòc ve tàng lóp tiòu dia chù v i trung dia chù) co thè dùng trung l|p ho.le lam thòi tham già enòe din tranh giài phòng dàn toc Nhung vive dò khòng thè thay dòi tinh chlt

v i nhi^in vu ca bàn cùa cach mang Vi^l-nam mot chùt nào

- Tir san Vi^l-nam ehia làm hai bang khàc nhaa:

Tu san mai bàn bay " dai lu san n ma xi nghièp

dò 0 lièp lièu • va nhin thàu cho bon de quÓC xàm lupe Phap — My chung eò phàn vói chùng de cùng kinh doanh buàe lip li<m buon lón de buon rat hàng hóa cùa chùng ehia lòi vói chùng Phàn nhièu tu «àn mal bàn CÓ dal cho nòng dàn linh canh Vi quyèn lai dinh lièn vói de quóe va phong kièn, lai dupc de quÓc nuòi beo nèn hang niy co tinh chat phàn dpng ró ryL Xóià dui lupng cùa cich mang

Tir san ddn toc hi bpn de quóc canh tranh, kim

hSm, i p che v i hi làn tich phong kièn càn tra trong

vièc kinh doanh nèn co khuynh huòng dàn lòc v i d i n

chù Song vi chinh lip cung chua h o i n toàn cài dùt dupc lièn he kinh tè vói dja chù v i de quóc, quyèn lpi càn bàn cùa hp lai a chò bòc lòt còng nhin, nèn Ihii dò cùa hp thuòng lùng chùng, nuóc dòi : di vói còng nhàn chóng de quóc, nhung vàn sp còng nhin ; muón lpi dung

de quóc de muu thèm quyèn lpi, nhung lai càm de

<|uóc chèli ép That bai cùa bpn de quóc Phàp, Nhàt trong chièn tranh thù hai vùa ròi dà làm cho hp linh ngò thèm

Truòc Càch mang thàng Tàm, mot so lu san d i n lòc ùng bò v i thani già piiong trào cùu nuóc cùa Vièt- minh Sau (^àcli mang thàng Tàm, hp ùug ho chinh quyèn dàn chù Trong khàng chièn, a vùng tu do, lusàn dàn toc lliani già hoàc nng bò khàng chièn, song

ve mal kinh tè ho chua tich euc bò vón kinh doanh,

Ò xà bòi Vi^t-nani hi^n nay, viéc xày dung kinh

tè quóc dàn càn eò lu bàn Giai càp tu san dàn toc

co thò v i phài gòp phàn v i o vi^c phàt trièn còng» thirong nghièp nuóc nhà

49

Tièu tir san, ngoài sÓ dòng nòng din lao dòng ra

co tiòu thuang, tiòu chù, nhùng nguói làm nghÒ Ihù còng, tiòu tu san tri thùc (phàn lón vièn ehùc (1), hpe sinh, ngu-òi lim nghè tu do, v v ) Nhùng tàng lóp

n i y vón hi de quóe, phong kièn va tu san trong nuuv

àp bue, hòc lòt Càch mang thing Tim da mang lai eho

hp il nhièu quyèn lpi Song hi^n nay, trong v

hi chièm, hp v i n hi de quóc v i hù nhin i p bue, b lòt nang Bòi sÓng cùa sÓ dòng liòu tu san a dò b • bènb Vi v i y giai c5p liòu tu san nói chung hing li;.i tham già cich mang v i l i mot trung nhùng (' ' dàng kè eùa càch mang Ho là ban dòng minh tin ca, duprc eùa giai càp còng nhàu v i mot phàn lón sé co thè di vói giai càp còng nhàn dèn chù nghTa xa h<*»'

Bò là nói chung, con \ìhàn lich cu thè huu Ibi

la thày SÓ dòng Irung giai càp tiòu lu san là tièu tu san nghèo thành thi va thòn què, (nhùng ngirói làm nghè lliù eòng, nhùng nguòi buon Ihùng bàn bu hoàc buon bang chuyèn), lièu lu sin tri va nùa tri thùc (hpe sinh, vièn ehùc nhò, v v ) ràl hànij hai càch maug Trong lich su càch mang Vivl-nam, nliùng bang nguòi này dà v i dang dùng vT

nòng dàng dàu tranh chóng de quii; vi pijung ku phàn dòng Tiòu lu san Irung binh (nhu lièu thuan?

lièu chù hang vùa, vièn ehùc Irung càp, v v ) Mn^

bài Iham già cucii mang nhung kiióng dupc quyèl làm làm So il là lièu lu san giàu (nhu licu thut/ag, liòu elìù bang khà, nhàt là ahùng tiòu thuang tiòu chù CÓ lièn bè ([iiyèn lpi vói boa tu san mai bàn,

(I) Nói « vhin ìirn \\C"y clii>' » ìk vi h\èa nay òr Vi^l-naiB liiOt s6 vién ehùc clu sòug ve dòng liraog phuc VQ chinh quyèn

dàn ihù nhàn dàn do giai cap cùng nhàn linh dfo, dang duyc cing nhàn hóa

nhùng ngirai iani nghè lu do co dòi chùt dia vi trong vùng tam hi chièm, v.v ) Ibi hoàc tièu euc chò thói, hoàc tham già v i ùng ho khing chièn nhung bay lung lay

Vi dia vi dùng giùa cùa ho, nèn giai càp tiòu tu san khòng co thài dp dùt khoàl, kièn dinh trong càc cuòc dàu tranh càch mang Do dò, giai càp liòu lu san khòng thè làuh dao dupc càch mang Chi duòi su lành

dao cùa giai càp còng nhàn, hp mòi dwqrc giài phòng

Quan nielli cho ràng lièu lu san tri thùc Vièl-nam lành dao bone, thiini già lanh dno càcb uiiing là sai

Nòng dàn nói chung là licu tu san ò Ihòn què

Up chièm so rat dóng Iroiig nhàn dàn (87% dCin so),

hièn dóng iiiòt vai Irò quan trpng nhà't Irong kinh tè quóc dàn va gòp phàn lòn nhàt ve sue nguòi, sue cùa cho khàng chièn Tu làu hi hai tàng àp bue hòc lòt

nàng nò cùa de quóc va dia chù phong kièn, iiòng dàn

Vièt - nam rat bang bài càch mang Duòi thói Phàp thóng tri, dà nhièu làu ho noi diy chóng àp bue hòc lòt, dòi ruòng dàt Hièn nay, trong vùng du kieh va vùng lam hi chièm, lue lirpng du kich chù yèn là lue lupng cùa nòng dàn Giai càp nòng dàu là dp|i^ lue

lón nhàt cùa càch iiic7ng Vièt-nam Càch mang

Viet-nam khòng co nòng dàn Iham gin thi nhàt dinh se khòng the thành còng dirrn

Trong chièn tranh thù hai, cliinh sàch làn bao cùa phàt xit Nhil, Phàp làm cho nòng dàn Vièt-nani da nghèo khò lai nghèo khò thèm Tu Ciich mang thàng Tàm, chinh sàch cùa Chinili phù la (giani tò, giani lire, tam cfip ruòng dàt, v v ) dà làm d i o dòi song nòng

d i n lao dòng dupc cài thièn dòi chùt, do dò nòng din gàu ho vói chlnh quyèn nhàn dàn Trai lai, chinh sàch

51

bàn gièt, dot phà, cuóp doat, dòn làng, bài phu bai linh cùa de quóe va bù nhin dang xò day mot so khà dòng hòng dàn vùng tara bi chièm va vùng du kich dèn chu bàn cùng hòa Cho nèn nòng din rat biiig bài khing ehièn

Trong giai càp nòng din co mot bò phin nhò vùa l i m vùa hòc lòi nhin eòng hoàc dia tò, nhung hòc lòt nhàn eòng l i chinh : phù nòng, v i mot ho phin lòn co lim m i khòng hòc lòt ai hoàc chinh minh bi hòc lòL dò l i nòng din lao dòng: Iruug nòng

v i bàn eó nòng

Phà nòng vón hi de quÓe va mot phàn nio phong

kièn àp bue, hòc lòL nèn nói chung hp tham già cich mang din toc v i d i n chù .Song phù nòng nuóc ta con nhièu linh chat phong kièn Mot sÓ phù nòng bòc lòl dja tò, quyèn lpi dinh lièn vói dia chù v i miu thuàn vói là dièn Truòc kia v i hi^n nay trong vùng tnm

hi chièm, bpn de quóe Ihuòng tuyòn lira hio l)^ vi bòi tè trong giai càp dia ehù v i Irong bang phù nòng niy Tuy viy, khòng nèn làn lòn phù nòng vói dia chù

va phài nhin ràng ò nuóc la ngày nay kinh tè phà

nòng vàn dòng mot vai Irò nhàt dinh trong kinh tè nòng nghièp

Trung nòng vÓn hi de quoc, phong kièn va tu tàn

trung nuac àp bue, hòc lót Hp bang bài càcb mang

v i là ban dòng minh ding tin eiy cùa giai càp còng nhin, dòng Ihòi là mot trong nhùng dòng lue quan trpng cùa cich mang Tu ngày Chinh phù la thi bành chinh sàch ruòng dal, so trung nòng làng lèn Hi^n nay trung nòng giù mot dia vi quan trpng trong vifc phàt triòn nòng nghièp Sau này hp eò thè di vói giai

c i p eòng nhàn d^n chù nghìa xà bòi