NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Chương 1:Tổng quan về Ngân hàng Trung ương 1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW 1.1.Khái niệm NHTW - NHTW là một định chế tài chính hỗn hợp, vừa là cơ quan qlý NN về tiền tệ, tín dụng, th

NGHIỆP VỤ NHTW

GVC.ThS.Nguyễn Thị Minh Quế

Nội dung môn học NVNHTW Dành cho các Lớp chuyên ngành TCNH

ST

3 Nghiệp vụ phát hành và Điều hòa tiền mặt của NHTW 5t

9 Nghiệp vụ kiểm soát, kiểm toán nội bộ của NHTW 3t

Chương 1:

Tổng quan về Ngân hàng Trung ương

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.1.Khái niệm NHTW

- NHTW là một định chế tài chính hỗn hợp,

vừa là cơ quan qlý NN về tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và hoạt động NH; lại vừa mang tính chất là một DN

- Mục tiêu hoạt động của NHTW là nhằm ổn định giá trị đồng nội tệ, trên cơ sở đó góp phần thực hiện các mục tiêu KT vĩ mô (kiểm soát LP, việc làm, tăng trưởng KT) chứ ko vì

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.2 Sự ra đời của Ngân hàng TW

- Cơ sở kinh tế: sự phân chia chức năng phát hành tiền trong hệ thống NH

- Cơ sở pháp lý: các Nhà nước ban hành các đạo luật về phát hành tiền

- Sự ra đời của NHTW thể hiện qua 3 giai

1.Khái niệm và sự ra đời của NHTW

1.3 Đặc trưng của Ngân hàng TW

 Là cơ quan thuộc bộ máy nhà nước, độc quyền phát hành GBNH, thực hiện chức năng quản lý NN về tiền tệ-TD-NH

 NHTW nắm giữ công cụ quản lý kinh tế

vĩ mô quan trọng nhất- CSTT

 NHTW thực hiện chức năng quản lý bằng biện pháp hành chính, kết hợp

1.4 Bản chất của NHTW

 NHTW có thể biệt lập hoặc phụ thuộc C.phủ, nhưng về mặt bản chất,NHTW vừa thực hiện chức năng độc quyền phát hành GBNH vào lưu thông, vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên lĩnh vực tiền tệ

- tín dụng – ngân hàng.

 Trong hoạt động nó không giao dịch với công chúng mà chỉ giao dịch với Kho bạc

và các NH trung gian

3 Chức năng của NHTW

 3.1.Phát hành tiền

- NHTW là trung tâm phát hành tiền duy nhất của quốc gia Toàn bộ tiền mặt/tiền pháp định- đều do NHTW phát hành theo chế độ độc quyền.

- Tiền mặt có hiệu lực lưu thông ko hạn chế trong phạm vi quốc gia

3 Chức năng của NHTW

 3.2 Là NH của các TCTD:

- NHTW cấp GPKD cho các TCTD, xử lý vi phạm luật lệ NH

3 Chức năng của NHTW

3.3.Là NH của nhà nước/CP:

- Ở nhiều nước, NHTW là người quản

lý tiền nong cho CP CP sẽ mở TK giao dịch ko lãi suất tại NHTW.

- Ở VN,chức năng này do Kho bạc Nhà nước đảm nhiệm.

3 Chức năng của NHTW

3.3.Là NH của nhà nước/CP:

Các hoạt động mà NHTW hoạt động cho CP:

+NHTW thay mặt NN quản lý NN về tiền tệ, tín

dụng, thanh toán, ngoại hối và hoạt động NH;

+NHTW đại diện cho NN tại các tổ chức TC quốc tế; +NHTW mở TK và đại lý TC cho CP;

+NHTW thanh toán cho KBNN;

+NHTW tư vấn cho CP về các C/sách K.tế-TC-T.tệ;

+NHTW quản lý dự trữ quốc gia về vàng, ngoại tệ,

….

4.Bảng Tổng kết tài sản và Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

 4.1 Bảng Tổng kết tài sản của NHTW

 4.2 Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

4.1 Bảng Tổng kết tài sản của NHTW

Tài sản CÓ % Tài sản NỢ %

Chứng khoán 76,8 Tiền mặt đang lưu thông 81,6 Cho vay 0,06 Tiền dự trữ 11,8 Vàng và tài khoản SDR 6,4 Tiền gửi của Kho bạc 2,74 Tiền đúc của Kho bạc 0,15 Tiền gửi của nước ngoại và

Tiền gửi khác 0,18Tiền mặt đang thu 1,85 Tiền mặt trả sau 1,06 Tài sản Có khác 14,6 Tài sản Nợ khác 4,62

4.2a.Bảng Cân đối tiền tệ của NHTW

Tài sản CÓ Số

tiền Tài sản NỢ tiền Số

1-TS Có nước ngoài 1- Tiền dự trữ (A + B)

A.Tiền trong lưu thông B.Tiền gửi của các TCTD 2-Cho CP vay 2-TS Nợ nước ngoài

3-Cho các TCTD vay 3- Tiền gửi của CP

4-TS Có khác 4-Vốn và các quỹ

4.2b.Bảng Cân đối tiền tệ rút gọn của NHTW

4.2b.Bảng Cân đối tiền tệ rút gọn của NHTW

- Cho biết khối lượng tiền dự trữ của NHTW tại một thời điểm nhất định.

- Là căn cứ để xác định dự trữ ngoại hối của nhà nước do NHTW quản lý tại một thời điểm nhất định, là cơ sở lập Cán cân TT quốc tế, cho biết

5 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

(The State Bank of Vietnam-SBV)

 Thành lập: 6-5 - 1951

 Thống đốc: Nguyễn Văn Bình

 Phó Thống Nguyễn Toàn Thắng; Đặng Thanh Bình;Nguyễn Đồng Tiến; Nguyễn Phước

Thanh; Lê Minh Hưng;Đào Minh Tú

 Địa chỉ:Trụ sở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tại 49 Lý Thái Tổ, Hà Nội

 Điện thoại:+84.4 39.343.327

 Fax:+84.4 39.349.569

- Ngày 21-01-1960: Đổi tên NHQG VN thành Ngân hàng Nhà nước VN

- Tháng 7-1976: Thống nhất Hệ thống NH trong cả nước thành 1 hệ thống NH 1 cấp

- Tháng 5-1978: Đổi tiền để thống nhất tiền tệ

5.1 Quá trình hình thành và phát triển

của NHNN VN

NHNN Việt Nam có nhiệm vụ:

- Phát hành giấy bạc, điều hòa LTTT

- Huy động vốn của dân, điều hòa và mở rộng tín dụng để phat triển SX

- Quản lý ngoại tệ, vàng bạc, thực hiện các giao dịch với nước ngoài vệ ngoại hối

- Quản lý ngân quỹ QG (Quỹ NSNN)

- Đấu tranh tiền tệ với địch

- Luật NHNN (1997,2003,2010) và Luật các TCTD (1997, 2004, 2010)

5.2 Mô hình tổ chức của NHNN VN

Tham khảo

- Luật NHNN (năm 1997,2003, 2010)

- Nghị định 96/2008/NĐ-CP ngày

26/8/2008

16 Sở Giao dịch

17 Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng

18 Các chi nhánh tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

19 Văn phòng đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh

20 Viện Chiến lược ngân hàng

21 Trung tâm Thông tin tín dụng

22 Thời báo Ngân hàng

23 Tạp chí Ngân hàng

24 Trường Bồi dưỡng cán bộ ngân hàng.

5.3 Cơ chế Quản lý tài chính

của NHNN VN

 Thu nhập của NHNN VN

 Chi của NHNN VN

 Phân phối chênh lệch Thu-Chi

 Yêu cầu SV đọc, rút ra nhận xét về Cơ chế Q.lý TC của NHTW

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

1- XD và trực tiếp điều hành thực hiện CSTT

- NHTW là cơ quan của CP được giao nhiệm vụ trực tiếp điều hành công cụ CSTT quốc gia

- Chủ trì XD Dự án CSTT quốc gia

- Trực tiếp điều hành CSTT quốc gia

- Báo cáo Chính phủ kết quả thực hiện CSTT quốc gia

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

2- Phát hành tiền: NHTW quyết định về:

- Chất liệu tiền tệ: tiền giấy/tiền kim loại

- Xác định quy mô và cơ cấu tiền tệ phát hành

- Tổ chức in, đúc, bảo quản, vận chuyển, phát hành tiền

- Thực hiện việc tiêu hủy, xử lý tiền hỏng, thu hồi, thay thế tiền

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

4 Hoạt động thanh toán và ngân quỹ

 Mở tài khoản cho các TCTD

trong và ngoài nước hoạt động trên lãnh thổ VN

 Hoạt động thanh toán và ngân quỹ

 Đại lý cho KBNN

5.4 Các hoạt động chủ yếu

của NHNN Việt Nam

5 Hoạt động quản lý ngoại hối

6 Hoạt động thanh tra và kiểm soát

7 Hoạt động nghiên cứu và cung cấp thông tin

8 Hoạt động đối ngoại

Chương 2: Nghiệp vụ điều hành

Chính sách tiền tệ quốc gia

 Đặc trưng của CSTT

 Mục tiêu của CSTT

 Thực thi CSTT

 CSTT ở Việt Nam

1 Đặc trưng của CSTT

1.1.Khái niệm:

 Các quan niệm về CSTT

 Điều 2-Luật NHNN:CSTT quốc gia

là một bộ phận của Cs kinh tế- tài chính của NN nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế LP, góp phần thúc đẩy phát triển K.tế-XH, đảm bảo QPAN và nâng cao đời sống ND

1.1.Khái niệm

 - Điều 3 Luật NHNN năm 2010 ghi rõ: Chính sách tiền tệ quốc gia là các quyết định về tiền tệ ở tầm quốc gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bao gồm quyết định mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát, quyết định sử dụng các công

cụ và biện pháp để thực hiện mục tiêu

đề ra.

1.1.Khái niệm

 Các xu hướng hoạch định CSTT

- CSTT mở rộng: làm tăng lượng tiền cung ứng, khuyến khích đầu tư, mở rộng SXKD, tạo việc làm CSTT nhằm chống suy thoái K.tế và chống thất nghiệp

- CSTT thắt chặt: tác động ngược lại  CSTT nhằm kiềm chế tình trạng tăng trưởng quá nóng của nền K.tế hoặc chống LP

Thẩm quyền quyết định chính sách tiền tệ quốc gia

 Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm phát hằng

 Chủ tịch nước thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn

do Hiến pháp và pháp luật quy định

 Chính phủ trình Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm phát hằng năm

 Thủ tướng Chính phủ, Thống đốc NHNH

quyết định việc sử dụng các công cụ và biện pháp điều hành để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia theo quy định của

1.2 Đặc trưng của CSTT

 CSTT là một bộ phận hữu cơ cấu thành CSTC quốc gia

 CSTT là công cụ quản lý K.tế vĩ mô

 NHTW là cơ quan được giao trọng trách XD và trực tiếp điều hành thực hiện CSTT

 Mục tiêu tổng quát của CSTT là ổn định giá trị đồng tiền và góp phần

1.3 Mối quan hệ giữa CSTT và

 Ổn định giá trị đối ngoại của đồng

tiền trên cơ sở cân bằng cán cân

TTQT và ổn định tỷ giá hối đoái

 Đảm bảo tăng trưởng kinh tế

 Tạo việc làm, giảm thất nghiệp

 Các loại mục tiêu điều hành

- Mục tiêu trung gian

- Mục tiêu hoạt động

2 Mục tiêu của CSTT

2.3 Nội dung cơ bản của CSTT

 Kiểm soát cung ứng tiền và điều hòa lưu thông tiền tệ

K CT = H/V

 Kiểm soát hoạt động tín dụng

 Kiểm soát ngoại hối

 Chính sách đối với NSNN

3 Các công cụ thực hiện

chính sách tiền tệ

 Điều 10, Chương 3- Luật NHNN Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định việc sử dụng công cụ thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, bao gồm tái cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ, biện pháp khác theo quy định của Chính phủ

3.1 Công cụ tái cấp vốn

Điều 11, Chương 3- Luật NHNN

1 Tái cấp vốn là hình thức cấp tín dụng của Ngân hàng Nhà nước nhằm cung ứng vốn ngắn hạn và phương tiện

thanh toán cho tổ chức tín dụng.

3.1 Công cụ tái cấp vốn

2 Ngân hàng Nhà nước quy định và thực hiện việc tái cấp vốn cho tổ chức tín

dụng theo các hình thức sau đây:

a) Cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy

tờ có giá;

b) Chiết khấu giấy tờ có giá;

c) Các hình thức tái cấp vốn khác.

3.1 Công cụ tái cấp vốn

 Cơ chế tác động:

+ Thứ nhất, với công cụ này, NHTW sẽ điều chỉnh tăng/giảm lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu tùy thuộc vào mục tiêu của CSTT trong từng thời

kỳ là thắt chặt/mở rộng, từ đó làm giảm/tăng khối lượng tiền cung ứng.

3.1 Công cụ tái cấp vốn

 Cơ chế tác động:

 + Thứ hai, bên cạnh tác động thông qua lãi suất tái cấp vốn, NHTW còn sử dụng công cụ hạn mức tái cấp vốn để tác động trực tiếp về mặt lượng đối với

dự trữ của hệ thống NHTM

3.1 Công cụ tái cấp vốn

+ Nhược điểm:

- NHTW ở thế bị động, không nắm chắc được kết quả của sự điều tiết

- Quyền lực của NHTW và NHTM là ngang

nhau , nếu NHTM không thực hiện

vay/không vay thì tác động của công cụ là không đạt được mục tiêu đề ra

  

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

1 Dự trữ bắt buộc là số tiền mà tổ chức tín dụng phải gửi tại Ngân hàng Nhà nước để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

2 Ngân hàng Nhà nước quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với từng loại hình tổ chức tín dụng và từng loại tiền gửi tại

tổ chức tín dụng nhằm thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

Điều 14, Chương 3- Luật NHNN

3 Ngân hàng Nhà nước quy định việc trả lãi đối với tiền gửi dự trữ bắt buộc, tiền gửi vượt dự trữ bắt buộc của từng loại hình tổ chức tín dụng đối với từng loại tiền gửi.

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

 Cơ chế tác động:

- Khi NHTW tăng/giảm tỷ lệ DTBB hạn chế /làm tăng khả năng cung ứng tín dụng của NHTM.

- Khi NHTW tăng/giảm tỷ lệ DTBB  phí tín dụng của NHTM tăng /giảm  lãi suất cho vay tăng/giảm.

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

+ Ưu điểm:

- Là công cụ thể hiện quyền lực mạnh của NHTW

- Tạo nên mối quan hệ giữa việc tạo tiền của

NHTM và nhu cầu tái cấp vốn tại NHTW.

- Tạo sự cạnh tranh giữa các NHTM, tác động của

tỷ lệ DTBB khá vô tư đối với các NHTM.

- Đảm bảo cho NHTW có được nguồn tài chính để giúp các NHTM tránh được rủi ro do mất khả

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

 Bài tập thực hành:

Xác định mức DTBB của ngân hàng ACB trong tháng 6-200N

3.2 Công cụ dự trữ bắt buộc

+ Nhược điểm

- Chi phí quản lý lớn

- Có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán

ngay của một NHTM nếu nó có mức dự trữ vượt quá tương đối thấp

- Nếu sự điều chỉnh diễn ra thường xuyên sẽ gây tình trạng kém ổn định cho các NHTM và việc quản lý khả năng thanh khoản của các NHTM khó khăn hơn.

3.3 Công cụ nghiệp vụ

thị trường mở

Điều 15, Chương 3- Luật NHNN

1 Ngân hàng Nhà nước thực hiện nghiệp vụ thị trường mở thông qua việc mua, bán giấy tờ có giá đối với

tổ chức tín dụng.

2 Ngân hàng Nhà nước quy định loại giấy tờ có giá được phép giao dịch thông qua nghiệp vụ thị trường mở.

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 "Nghiệp vụ thị trường mở

“ Open market operations) là hoạt động NHNN mua vào hoặc bán ra những giấy tờ có giá của Chính phủ trên thị trường tiền tệ Thông qua hoạt động mua bán giấy tờ có giá, ngân hàng trung ương tác động trực tiếp đến nguồn vốn khả dụng của các tổ chức tín dụng, từ đó điều tiết lượng cung tiền và tác động gián tiếp đến lãi suất thị trường.

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 Tại Việt Nam, theo nghiệp vụ thị trường mở chỉ là việc mua bán giấy tờ

có giá ngắn hạn như tín phiếu kho bạc, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác.

3.3 Công cụ nghiệp vụ

thị trường mở

 Cơ chế tác động

- Khi bán các loại GTCG ngắn hạn, NHTW có thể thu hẹp tín dụng, giảm khối lượng tiền

tệ theo ý muốn để ngăn chặn lạm phát.

- Khi mua các loại GTCG ngắn hạn, NHTW có thể mở rộng tín dụng, tăng khối lượng tiền

tệ thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế, tăng khả năng thanh toán của các NHTM

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 Kết quả tác động:

- Tác động trực tiếp vào dự trữ của hệ thống NHTM: NHTW mua/bán làm tăng/giảm dự trữ của NHTM.

- Tác động gián tiếp đến lãi suất thị trường,

theo 2 con đường:

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

* Việc mua/bán GTCG ngắn hạn của NHTW tác động làm tăng/giảm dự trữ của NHTM  làm tăng/giảm khả năng cung ứng tín dụng  LS thị trường giảm/tăng.

* Việc NHTW mua/bán một loại chứng khoán

trên thị trường sẽ làm cho nguồn cung về

chứng khoán đó giảm  giá của chứng khoán tăng  khả năng sinh lời của chứng khoán

giảm (LS của chứng khoán đó thấp).Lãi suất

3.3 Công cụ nghiệp vụ thị trường mở

 + Ưu điểm:

 - NHTW chủ động can thiệp vào thị trường tiền

tệ, từ đó tác động trực tiếp và khả năng cung ứng tín dụng của các TCTD.

 - Độ linh hoạt và chính xác cao, có thể điều tiết

ở bất kỳ mức độ nào

 - NHTW có thể đảo ngược tình thế dễ dàng

 - Thực hiện nhanh chóng, ít tốn kém, đơn giản

về thủ tục hành chính

3.3 Công cụ nghiệp vụ

thị trường mở

 + Nhược điểm:

- Tác động có thể không như ý muốn khi hoạt

động mua GTCG của NHTW nhằm bơm thêm

vốn khả dụng cho các NHTM có thể bị triệt tiêu một phần hay toàn bộ do mất cân đối trong

cán cân thanh toán hoặc số dư tiền gửi ngân

sách ở NHTW tăng lên.

- Khả năng phát huy hiệu quả của nghiệp vụ TTM không chỉ phụ thuộc vào NHTW mà còn bị chi phối bởi môi trường kinh tế vĩ mô, hành vi của

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

Điều 12, Chương 3- Luật NHNN

1 Ngân hàng Nhà nước công bố lãi suất tái

cấp vốn, lãi suất cơ bản và các loại lãi suất khác để điều hành chính sách tiền tệ, chống cho vay nặng lãi.

2 Trong trường hợp thị trường tiền tệ có diễn biến bất thường, Ngân hàng Nhà nước quy định cơ chế điều hành lãi suất áp dụng

trong quan hệ giữa các tổ chức tín dụng với nhau và với khách hàng, các quan hệ tín

dụng khác

3.4 Công cụ lãi suất tín dụng

 Lãi suất cơ bản là một công cụ để thực hiện chính sách tiền tệ của NHNN trong ngắn hạn

 Theo Luật Ngân hàng Nhà nước, lãi suất cơ bản chỉ áp dụng cho VND, do Ngân hàng Nhà nước công bố, làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh