Tiết 104 Hoán dụ bài giảng

Áo nâuÁo xanh Chỉ người nông dân Chỉ người công nhân Áo và người có quan hệ gần gũi Nông thôn Thị thành Những người sống ở nông thôn Những người sống ở thị thành Nơi sống và người sốn

Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

(Tố Hữu)

1 Ví dụ:

I Hoán dụ là gì?

Áo nâu

Áo xanh

Chỉ người nông dân

Chỉ người công

nhân

Áo và

người có quan hệ gần gũi

Nông thôn

Thị thành

Những người sống ở nông thôn

Những người sống ở thị thành

Nơi sống và

người sống

có quan hệ gần gũi.

So sánh 2 cách diễn đạt sau và rút ra nhận xét.

BIỆN PHÁP TU TỪ HOÁN DỤ CÁCH DIỄN ĐẠT BÌNH

THƯỜNG

Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành

hình ảnh cho câu văn và

nêu bật được đặc điểm của

những người được nói đến.

Cách diễn đạt nào hay hơn ? Vì sao?

=> Chỉ thông báo sự việc.

- không có giá trị biểu cảm

*Ghi nhớ :

tượng, khái niệm bằng tên của một sự

vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan

hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi

hình gợi cảm cho sự diễn đạt.

Lớp học đang lắng nghe cô

giáo giảng bài.

a) Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

( Hoàng Trung Thông )

b) Một cây làm chẳng nên non.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao)

c) Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

( Tố Hữu )

d) Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh

( Tố Hữu)

a) Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

- Bàn tay -> con người (người lao

b) Một cây làm chẳng nên non.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao)

- Một cây : Số lượng ít, cái đơn lẻ ( cụ thể)

- Ba cây : Số lượng nhiều, sự đoàn kết

(Trừu tượng)

Quan hệ : lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

c) Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về ( Tố Hữu )

- Đổ máu : Sự hy sinh, mất mát ( dấu hiệu của chiến tranh)

- Quan hệ : Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi

sự vật.

d) Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh

b) Một cây làm chẳng nên non.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao )

d) Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh

( Tố Hữu )

a) Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

( Hoàng Trung Thông )

c) Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

( Tố Hữu )

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Lấy dấu hiệu của

sự vật để gọi sự vật

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu

tượng.

Lấy một bộ phận

để gọi toàn thể

Mở rộng: Hoán dụ trong lời ăn tiếng nói hàng ngày.

- Nhà có năm miệng ăn.

-> Lấy bộ phận để chỉ cái toàn thể.

- Ngày mai, anh có đi làm không?

-> Dùng ngày để chỉ thời gian làm việc trong ngày là lấy toàn thể

để chỉ bộ phận.

- Ăn ba bát; Uống hai chai.

-> Bát và chai là những vật chứa Lấy vật chứa để chỉ vật bị

chứa.

- bia Hà Nội, bia Sài Gòn, bưởi Diễn

-> Lấy địa điểm, nơi sản xuất để chỉ các sản phẩm được sản xuất

ở đó

- chiến thắng Điện Biên Phủ, Hội nghị Pa-ri

-> Lấy địa điểm để chỉ các sự kiện diễn ra ở đó.

- trăm người như một, ba chân bốn cẳng, cả làng đổ ra xem, cả hội trường đứng dậy, cả trường im phăng phắc,

a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn

quanh năm đói rách Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.

b) Vì lợi ích mười năm phải trồng cây ,

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.

( Hồ Chí Minh )

c) Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

( Tố Hữu)

III - LUYỆN TẬP

Bài 1: Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì

Tìm Ngôi sao may mắn

Chỉ ra phép hoán dụ, xác định quan hệ

giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ đó

là gì ?

a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn

quanh năm đói rách Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể. ( Hồ Chí Minh )

Chỉ ra phép hoán dụ, kiểu hoán dụ ?

4

Thời gian:

108739 65 4

Hết giờ1115 1214

b. Vì lợi ích mười năm phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.

Mười năm  chỉ thời gian trước mắt Trăm năm  chỉ thời gian lâu dài

 Lấy cái cụ thể gọi cái trừu tượng.

(cái cụ thể) (cái trừu tượng)

Thời gian: Hết giờ10 9 13

c. Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

 Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi tên sự vật.

Chỉ ra phép hoán dụ, xác định quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ ?

2

Áo chàm  người dân Việt Bắc

Thời gian: Hết giờ10911

d) Bạn Tài là một chân sút cừ khôi

Chỉ ra phép hoán dụ, kiểu hoán dụ ?

5

 người đá bóng

 Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

 Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

chân sút

Ng«i sao may m¾n

Đáp án bài tập 1 sgk/84:

(quan hệ vật chứa đựng -vật bị chứa đựng)

(quan hệ cái cụ thể - cái trừu tượng)

(quan hệ dấu hiệu sự vật - sự vật.)

(quan hệ vật chứa đựng -vật bị chứa đựng)

- Giống nhau : Gọi tên sự vật, hiện tượng này

bằng sự vật, hiện tượng khác.

Hoán dụ Dựa vào quan hệ tương cận ( gần gũi ) cụ thể:

Trong các trường hợp sau, trường hợp nào không sử

Cho quá trình lao động vất vả.

Từ “mồ hôi” trong câu sau để hoán dụ cho sự vật gì?

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Xác định kiểu hoán dụ trong ví dụ sau?

Phía cuối tòa nhà, thấp thoáng một bóng áo cà sa

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng