Đổi mới thiết kế bài giảng toán THCS

PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN EAKARTRƯỜNG THCS NGUYỄN KHUYẾN ---o0o---Chuyên đề sáng kiến kinh nghiệm dạy học : THIẾT KẾ BÀI SOẠN THEO TINH THẦN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN THCS Giáo v

PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN EAKAR

TRƯỜNG THCS NGUYỄN KHUYẾN

-o0o -Chuyên đề sáng kiến kinh nghiệm dạy học :

THIẾT KẾ BÀI SOẠN

THEO TINH THẦN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC MÔN TOÁN THCS

Giáo viên : Võ Thị Kim Oanh Tổ toán - Trường THCS Nguyễn Khuyến

EaKar tháng 11 năm 2007

-Giáo viên : Võ Thị Kim Oanh Tổ toán - Trường THCS Nguyễn Khuyến

EaKar tháng 11 năm 2007

-THIẾT KẾ BÀI SOẠN

THEO TINH THẦN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP

DẠY HỌC MÔN TOÁN THCS

I Lí do chọn đề tài :

Trong PPDH đổi mới, giáo viên không còn đóng vai trò là người truyền đạt kiến thức, mà giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm, để học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức mới, hình thành các kỹ năng, thái độ mới theo yêu cầu của chương trình Trên lớp học sinh hoạt động là chính, nhưng trước đó giáo viên phải đầu tư nhiều công sức và thời gian để soạn bài mới có thể thực hiện được tiết lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác động viên, tư vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi một cách hào hứng và tranh luận sôi nổi của học sinh

Chính vì vậy qua đề tài này Tôi muốn trao đổi với quí thầy, cô giáo và đồng nghiệp một số kinh nghiệm nhỏ về việc :” TKBS Theo tinh thần đổi mới PPDH môn toán THCS”

II Đối tượng cơ sở nghiên cứu

Đúc rút qua việc giảng dạy trực tiếp và tham khảo tài liệu hội thảo đổi mới PPGD môn toán cấp THCS của sở GD_ĐT tỉnh đăk lăk

III Nội dung nghiên cứu

1) Xác định mục tiêu của bài soạn

Cần thay đổi cách viết mục đích yêu cầu cho việc giảng dạy ( nghĩa là GV phải hình dung xem học xong một bài hay cụm bài hoặc 1 chương HS của mình phải nắm được những kiến thức,kĩ năng ,hình thành thái độ gì, ở mức độ ntn ? thay cho những suy nghĩ tập trung vào những điều GV phải đạt được trong bài đĩ

- Theo hướng phát huy vai trị chủ thể tích cực chủ động của người học thì mục tiêu

đề ra là cho HS,do HS thực hiện Chính HS qua hoạt động học tập tích cực phải đạt được những mục tiêu ấy GV chỉ là người chỉ đạo , tổ chức ,hướng dẫn, giúp đỡ HS

- GV cần xác định mục tiêu bài học về các mặt kiến thức , kỹ năng ,thái độ

2) Yêu cầu phân hĩa thể hiện trong bài giảng

Gv phải hình dung mức độ yêu cầu khác nhau đối với những nhĩm HS cĩ trình độ kiến thức và tư duy khác nhau , để mỗi HS đều cĩ thể làm việc với sự nỗ lực trí tụê vừa sức GV cần tính tốn độ khĩ khăn của nhiệm vụ với từng nhĩm HS Những dự tính này thể hiện qua những “phiếu học tập” trong đĩ quy định những cơng tác độc lập mà HS sẽ thực hiện trong tiết học

3) Quan hệ giữa dạy phương pháp và dạy kiến thức

Trong PPDH đổi mới, GV phải thể hiện trong bài soạn ý thức tạo ra mối quan hệ hợp lý giữa dạy kiến thức và kĩ năng với dạy phương pháp suy nghĩ và hành động Đối với mơn tốn cần cĩ quan điểm là tư duy quan trọng hơn kiến thức, nắm vững phương pháp quan trọng hơn là học thuộc lý thuyết Phải cung cấp cho học sinh những tri thức về phương pháp

để HS cĩ thể tự mình tìm tịi, tự mình phát hiện và phát triển vấn đề, dự đốn được các kết quả, tìm được hướng giải của một bài tốn , hướng chứng minh một định lí , giúp HS hiểu

sâu sắc bản chất các khái niệm , các mệnh đề , ý nghĩa và nội dung các cơng thức, các chứng minh, từ đĩ mà nhớ lâu các kiến thức tốn học mà nếu quên thì tự mình cĩ thể tìm laị được

Để soạn bài Gv phải xác định đúng kiến thức cơ bản của tiết học Ví dụ : Đĩ là một khái niệm ( định nghĩa ) hoặc một tính chất (định lí) hoặc một phương pháp (quy tắc tính tốn .) và áp dụng phương pháp đổi mới đối với việc lĩnh hội kiến thức cơ bản đĩ

4) Tổ chức các hoạt động của học sinh

Nét nổi bật của PPDH đổi mới là hoạt động của học sinh chiếm tỷ trọng cao so với hoạt động của giáo viên về thời gian cũng như cường độ làm việc Khi soạn bài những dự kiến của giáo viên phaỉ tập trung chủ yếu vào các hoạt động của học sinh (vẽ hình, đo đạc, dự đoán, quan sát, giải bài tập, tranh luận về vấn đề đặt ra vv ) trên cơ sở đó giáo viên phải tổ chức các hoạt động của học sinh như thế nào cho hợp lý, giáo viên phải lường trước những khó khăn mà học sinh sẽ gặp phải, dự kiến thời gian cho từng hoạt động như chuẩn bị sẵn những giải pháp điều chỉnh để không bị ‘’cháy ‘’giáo án

Trong tiết dạy theo phương pháp dạy học đổi mới sự giao tiếp giữa trò với trò Học sinh đóng góp ý kiến của mình, đề xuất các ý tưởng, các cách giaiû v.v Thông qua những hoạt động do giáo viên tổ chức

5) Phiếu học tập

Để tổ chức các hoạt động của HS.Ta có thể dùng các “phiếu học tập”

Phiếu học tập là một trong những công cụ cho phép cá thể hóa hoạt động học tập của HS , tiết kiệm thời gian trong việc tổ chức các hoạt động học tập , đồng thời là công cụ hữu hiệu trong việc thu thập và xử lý thông tin ngược ,đó là những tờ giấy rời ,

in sẵn những công việc độc lập hoặc làm theo nhóm , được phát cho HS để hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học

Mỗi phiếu học tập có thể giao cho HS một vài câu hỏi , bài tập cụ thể , nhằm dẫn dắt tới một kiến thức , tập dược một kĩ năng , rèn luyện một thao tác tư duy vv

VD: Để rèn luyện một thao tác tư duy ( ở đây là khái quát hóa khi dạy bài ‘’ Tính chất của thứ tự trên tập hợp Q’’ (Đại số 7) ta có thể dùng phiếu học tập sau:

6) Soạn hệ thống câu hỏi

a) Điền vào ô vuông dấu thích hợp :

b) Tổng quát : Nếu a<b , m là số bất kỳ thì :

6

5<5

4

6 10

5×  5 10

4×

6 ( 10)

5× −  5 ( 10)

4× −

6 0

5×  5 0

4×

Khi soạn bài GV coi trọng việc chuẩn bị các câu hỏi Tùy đặc điểm và trình độ HS , tùy nội dung bài học và PPDH được lựa chọn mà đưa ra số lượng câu hỏi và chất lượng câu hỏi thích hợp Mỗi bài học cần có một số câu hỏi then chốt , nhằm vào những mục đích xác định, trên cơ sở đó khi lên lớp sẽ phát triển thêm những câu hỏi phụ tùy theo diễn biến của tiết học

-Các câu hỏi trên lớp nhằm những mục đích khác nhau : gây hứng thú ,thu hút chú

ý , kích thích tìm tòi , gợi cách suy nghĩ , kiễm tra đánh giá v.v

-Xét chất lượng câu hỏi về mặt yêu cầu năng lực nhận thức , chúng ta có thể phân biệt thành hai loại chính :

1 Loại câu hỏi có yêu cầu thấp chỉ đòi hỏi tái hiện kiến thức , nhớ lại và trình bày

lại điều đã học , ‘’nhận dạng ‘’ được các khái niệm , định lí, quy tắc

Loại câu hỏi này thường được sử dụng khi học sinh sắp sửa được giới thiệu tài liệu mới , đang luyện tập thực hành , đang ôn tập những điều đã học v.v

VD:

1) Thế nào là hai bất phương trình tương đương ? ( Tái hiện kiến thức )

2) Trình bày các bước giải bài tóan bằng cách lập phương trình ? (Trình bày lại điều đã học )

3) Trong các biểu thức đại số sau , biểu thức nào là biểu thức nguyên , biểu thức nào là biểu thức phân ?(trong đó x,y là biến ; a,b là hằng )

3 4

5

x x

− − + ; b) 2a b

x + ; c) x y a++1 ; d) x y x++1 (Nhận dạng khái niệm biểu thức nguyên , phân )

4) Không giải phương trình , hãy tính tổng và tích các nghiệm số của các phương trình bậc hai sau :

a) 3x2+5x+61 0= ; b) x2−x 3 2− − 6 0=

HS phải nhận dạng định lí “ Vi-ét”

Phương trình a) có ∆ = 52 – 4.3.61 < 0 Nên phơưng trình vô nghiệm

Phương trình b) có ∆ = −( 3)2+4(2+ 6) 0> Nên có thể áp dụng định lí Vi-ét để tính tổng và tích các nghiệm :

1 2 a 1

x x

b

+ = = ; x x1 2 c 2 6

a

= = − −

- Loại câu hỏi yêu cầu thấp thường dành cho học sinh trung bình trở xuống

2 Loại câu hỏi có yêu cầu cao đòi hỏi sự thông hiểu , khả năng phân tích Tổng

hợp ,so sánh , khái quát hóa ; “thể hiện” được các khái niệm, định lí.

Loại câu hỏi này thường được sử dụng khi học sinh đã có những kiến thức cơ bản , GV muốn HS sử dụng các kiến thức ấy trong tình huống mới có thể phức tạp hơn , Khi HS đang tham gia giải quyết vấn đề; khi muốn đánh giá năng lực của HS

VD:

1) Quy tắc cộng và trừ đa thức có điểm nào giống nhau , điểm nào khác nhau ? (so sánh)

2) Tính nhanh :

a) p=742+52.74 26+ 2

b) q=(32 −5.3 1)+ 2+2.(5.3 1)(3− 2−5.3 1) (5.3 1)+ + − 2

HS cần “thể hiện “được hằng đẳng thức A2+2AB B+ 2 =(A B+ )2

a) p=742+2.26.74 26+ 2 =(74 26)+ 2 =1002 =10000

b) Đặt A= −32 5.3 1+ ; B=5.3 1− Ta có:

2

2 2 2 ( )2 (32 5.3 1) (5.3 1) 34 81

q A= − B A B+ = A B+ = − + + −  = =

3) Lập phương trình bậc hai trong các trường hợp sau :

a) Có hai nghiệm trái dấu ;

b) Có hai nghiệm cùng dấu ;

c) Có hai nghiệm dương phân biệt ;

d) Có hai nghiệm âm phân biệt ;

Ở đây , HS phải “Thể hiện định lí “ tức là tạo ra tình huống ăn khớp với quy tắc về dấu các nghiệm của phương trình bậc hai

Nếu gọi ∆ là biệt số; P là tích và S là tổng hai nghiệm của phương trình bậc hai

ax + + =bx c a≠ thì ta có :

a) P < 0

b) ∆ >= 0, P > 0;

c) ∆ > 0 , P > 0 , S > 0 ;

d) ∆ > 0 , P > 0 , S < 0 ; .vv

Nhận xét.

Trong việc soạn bài theo tinh thần đổi mới PPDH môn toán , Cần có những thay đổi sau :

1/ Thay đổi cách xác định mục tiêu bài học theo hướng chỉ rõ mức độ HS phải đạt được sau bài học về kiến thức , kĩ năng , thái độ đủ để làm căn cứ đánh giá kết quả bài học , chú ý tới mục tiêu xây dựng phương pháp học tập , đặc biệt là tự học

2/ Thay đổi cách soạn chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của thầy sang thiết kế các hoạt động của trò , tăng cường các công tác độc lập hoặc làm việc theo nhóm nhỏ bằng các phiếu học tập , tăng cường giao tiếp thầy – trò , mở rộng giao tiếp trò – trò

3/ Nâng cao chất lượng các câu hỏi trong bài soạn , giảm số câu hỏi tái hiện kiến thức , tăng tỉ lệ các câu hỏi yêu cầu tư duy tích cực , độc lập , sáng tạo Chú trọng nhận xét các câu trả lời của HS v.v

Nói chung các câu hỏi phải hơi khó một chút so với trình độ hiện tại của HS , phải yêu cầu cao hơn một chút nhằm kích thích HS tích cực suy nghĩ để giải quyết vấn đề liên quan đến những khía cạnh khác nhau của tri thức , biết bổ sung , mỡ rộng và tìm tòi các hiểu biết mới

IV : Kết luận

Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu tài liệu Tôi đã tích lũy được để viết thành đề tài này Nay tôi mạnh dạn đưa ra trao đổi cùng bạn bè đồng nghiệp và các Thầy , Cô giáo các phương pháp mà tôi đưa ra để thiết kế một bài soạn theo tinh thần đổi mới PPDH môn toán THCS Có lẽ vẫn còn nhiều thiếu sót Tôi chắc rằng còn có nhiều PHƯƠNG PHÁP thiết kế hay hơn , hợp lý hơn Mặc dù đã có nhiều cố gắng xong với những kinh nghiệm ít ỏi của bản thân Chắc chắn quá trình viết không tránh khỏi thiếu sót và hạn chế Kính mong được quý Thầy ,Cô giáo cùng bạn bè , đồng nghiệp chân thành góp ý , sữa chữa để chuyên đề nêu trên được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn