Các giải pháp chủ yếu đổi mới thiết kế bài giảng Địa lý ở Trung tâm GDTX

Các giải pháp chủ yếu đổi mới thiết kế bài giảng Địa lý ở Trung tâm GDTX Thiết kế bài dạy học là một công việc rất quan trọng của giáo viên Địa lý trước khi tổ chức các hoạt động học tập

Các giải pháp chủ yếu đổi mới thiết kế bài giảng Địa lý ở Trung tâm GDTX

Thiết kế bài dạy học là một công việc rất quan trọng của giáo viên Địa lý trước khi tổ chức các hoạt động học tập của học sinh ở trên lớp Thiết kế bài dạy học là một hoạt động đa diện, phức tạp, tốn nhiều công sức, trí tuệ của giáo viên chứ không chỉ như là một giáo án đơn thuần Việc vận dụng kinh nghiệm đổi mới thiết kế bài dạy học Địa lý ở TT GDTX nhằm giúp thầy cô giáo nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn Địa lý hiện nay trong các nhà trường Vì vậy, tôi mạnh dạn chia sẻ một số giải pháp trong vận dụng kinh nghiệm đổi mới thiết kế bài dạy học Địa lý ở TT GDTX như sau:

1 Tích cực vận dụng kinh nghiệm đổi mới thiết kế bài dạy giảng Địa lý trong Trung tâm GDTX:

Thiết kế bài dạy học Địa lý theo hướng đổi mới được trình bày theo các bước gồm: Xác định mục tiêu, chọn kiến thức cơ bản, cấu trúc kiến thức cơ bản theo định hướng thích hợp; tạo nhu cầu hứng thú nhận thức; xác định các hình thức tổ chức dạy học; xác định các phương pháp dạy học; xác định hình thức củng cố và tập vận dụng các kiến thức mà học sinh vừa tiếp nhận, giao nhiệm vụ về nhà hoặc là hoạt động nối tiếp cho bài học tiếp theo

Khi vận dụng kinh nghiệm đổi mới thiết kế bài dạy học để giảng dạy, giáo viên phải chú trọng đến hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện hoàn cảnh cơ sở vật chất của nhà trường

1.1 Xác định mục tiêu bài học phải đảm bảo các nguyên tắc

+ Mục tiêu bài học phải phản ánh được mục đích giáo dục của nhà trường Việt Nam và mục đích của chương trình Địa lý ở cấp học, lớp học

+ Mục tiêu phải phù hợp với lý luận dạy học hiện đại, cụ thể hóa vào bài dạy nguyên lý, quan điểm, nguyên tắc, tư tưởng về phương pháp dạy học và giáo dục

+ Mục tiêu phải định rõ các công việc và mức độ hoàn thành của học sinh, tránh viết chung chung, không cụ thể

Thông thường mục tiêu phải chỉ rõ học xong bài, học sinh đạt được cái gì

Ví dụ 1: Sau khi học xong bài: Ấn Độ, tiết 1 (lớp 11) học sinh phải nắm

được:

+ Nhận biết được các dạng địa hình khác nhau ở Ấn Độ và đánh giá được vai trò của gió mùa đối với sản xuất và sinh hoạt

+ Chỉ ra được đặc điểm cơ bản về dân cư, xã hội và tiềm năng kinh tế Ấn Độ

Ví dụ 2: Bài những vấn đề phát triển công nghiệp ở mục 2 Sự phân hóa lãnh

thổ công nghiệp (Địa lý 12) Học xong bài, học sinh phải hiểu được những khu vực tập trung công nghiệp nước ta, giải thích tại sao tập trung ở đó và phân tích được những thay đổi về phân hóa lãnh thổ công nghiệp

Ví dụ 3: Bài Dân cư và nguồn lao động (Địa lý 12) Sau khi học xong bài,

học sinh phải phân tích được các đặc điểm và ảnh hưởng của dân cư, lao động tới phát triển kinh tế - xã hội đất nước

Ví dụ 4: Bài “Lớp vỏ địa lý Qui luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ

địa lý” (địa lý 10, Ban KHTN) Sau khi học xong bài, học sinh nắm được: + Trình bày được khái niệm lớp vỏ địa lý Phân biệt vỏ trái đất với vỏ cảnh quan

+ Phân tích được khái niệm và sự biểu hiện, ý nghĩa thực tiễn của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý

Ví dụ 5: Bài Nhật Bản, tiết 1 (Địa lý lớp 11, Ban KHXH-NV) Sau khi học

xong bài, học sinh phân tích được những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa

lý và điều kiện tự nhiên, đặc điểm nổi bật và tác động của dân cư Nhật Bản đối với phát triển kinh tế

Chú ý: Mỗi một mục tiêu cụ thể nên diễn đạt bằng một động từ để xác định

rõ mức độ học sinh phải đạt bằng hành động Để viết mục tiêu chung giáo viên dùng các từ như “biết được”, “hiểu được” Để viết mục tiêu cụ thể, giáo viên nên dùng các động từ: phân tích, so sánh, liên hệ, tổng hợp, chứng minh, đo đạc, tính toán, quan sát, lập được, vẽ được, thu thập, áp dụng được…

+ Về mục tiêu kiến thức: Theo Bloem (1956), trong lĩnh vực nhận thức, có

6 mức độ (Biết, hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá)

+ Về mục tiêu kỹ năng: đề cập tới mức độ thành thạo của các kỹ năng thực hiện hành động, gồm các mức sau:

Bắt chước, thao tác, hành động chuẩn xác, hành động phối hợp, hành động

tự nhiên

+ Về mục tiêu thái độ: đề cập tới các cảm giác, thái độ, giá trị Theo B.Bloem và Masior (1964) có 4 mức độ: Tiếp nhận, Đáp ứng, Định giá, Tổ chức

Cách xác định mục tiêu: Đọc kỹ sách giáo khoa, kết hợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của mỗi mục trong bài và các đích cần đạt tới của mỗi mục Trên cơ sở đó xác định đích cần đạt tới của cả bài về kiến thức, kỹ năng, thái độ

1.2 Lựa chọn kiến thức cơ bản, cấu trúc kiến thức cơ bản theo định hướng thích hợp

- Trong thiết kế bài dạy học Địa lý và truyền thụ kiến thức cho học sinh, nhiều giáo viên Địa lý đã rơi vào hai cực của việc dạy học Cực thứ nhất: tham lam, ôm đồm kiến thức, làm cho tiết học nặng nề đối với học sinh; cực thứ hai: rơi vào quá tóm lược “sách giáo khoa, không đảm bảo truyền thụ đầy đủ cho học sinh các kiến thức cần thiết N.N.Baranxki đã nói rằng:” Biết lựa chọn cái chính, cái căn bản là kỹ năng đầu tiên cần phải có ở mọi người phổ biến các kiến thức địa lý, trong số đó có cả người giáo viên Địa lý ở nhà trường” (phương pháp giảng dạy địa lý kinh tế, tập II, tài liệu dịch, NXB Giáo dục,1970)

Vậy, kiến thức cơ bản là những kiến thức vạch ra được bản chất của sự vật hiện tượng Trong địa lý phổ thông, đó là những khái niệm, hệ thống khái niệm, các quy luật địa lý, các sự vật hiện tượng địa lý tiêu biểu - kiến thức

cơ bản địa lý phổ thông có các đặc điểm cơ bản như sau:

+ Luôn luôn gắn liền với lãnh thổ: mỗi sự vật, hiện tượng địa lý tự nhiên, địa

lý dân cư, địa lý kinh tế - xã hội … đều có một vị trí xác định trong lớp vỏ địa lý, đều gắn với một không gian cụ thể Điều đó được phản ánh rõ nét ở trên các bản đồ, lược đồ

+ Luôn luôn tồn tại trong các mối liên hệ qua lại, tác động lẫn nhau hoặc mối liên hệ nhân quả Bao trùm lên tất cả các mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng tự nhiên; mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên hay môi trường địa lý nói chung với sản xuất xã hội; mối quan hệ giữa các ngành, các vùng lãnh thổ kinh tế -xã hội với nhau

+ Luôn luôn tồn tại trong sự vận động, phát triển theo thời gian Vậy, kiến thức cơ bản địa lý phổ thông bao gồm những sự vật, hiện tượng địa lý tiêu biểu, những khái niệm, những quy luật tồn tại trong không gian lãnh thổ xác

định, luôn vận động theo thời gian và nằm trong các mối quan hệ qua các tác động lẫn nhau, hoặc mối liên hệ nhân quả

- Căn cứ để chọn kiến thức cơ bản: cần quan tâm đến các điểm sau:

+ Nắm vững đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của bộ môn Giáo viên Địa

lý cần nắm vững đặc trưng của địa lý là nghiên cứu các thể tổng hợp tự nhiên và thể tổng hợp sản xuất - lãnh thổ

+ Bám sát vào chương trình dạy học và sách giáo khoa Địa lý, tài liệu chuẩn Các kiến thức trong sách giáo khoa , trong tài liệu chuẩn kiến thức đã được quy định giáo viên dựa vào đó để xác định chuẩn kiến thức dạy cho học sinh Do đó, chọn kiến thức cơ bản là chọn kiến thức ở trong sách giáo khoa đặc biệt là trong tài liệu chuẩn kiến thức Giáo viên phải nắm vững chương trình và sách giáo khoa, ngoài nắm vững nội dung từng chương, từng bài giáo viên cần phải có cái nhìn khái quát chung toàn bộ chương trình, mối liên hệ “móc xích” giữa chúng để thấy tất cả các mối liên quan và sự kế tiếp

Do đó mới xác định đúng đắn những vấn đề, khái niệm …trên cơ sở đó chọn lọc các kiến thức cơ bản

Khi nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, giáo viên cần chú ý tìm hiểu cả phần kênh hình bằng bản đồ, lược đồ, bảng số liệu, bảng thống kê, tranh ảnh, hình vẽ, sơ đồ, câu hỏi giữa bài, câu hỏi và bài tập cuối bài…

+ Giáo viên phải hết sức quan tâm đến trình độ học sinh, cần phải biết học sinh đã nắm vững cái gì, dựa vào kiến thức của các em để cân nhắc lựa chọn kiến thức cơ bản cho bài dạy, trong đó kiến thức nào cần bổ sung, đổi mới, cần phát triển, đi sâu hơn

- Phương pháp để chọn kiến thức cơ bản: sử dụng theo quy trình các bước sau đây:

+ Tìm mục đích, yêu cầu của bài dạy học và từng phần trong bài

+ Xác định các nội dung chủ yếu của bài, của từng phần trong bài

+ Chọn lọc trong các nội dung chủ yếu những khái niệm, hệ thống khái niệm, các mối liên hệ, các quy luật, các sự vật, hiện tượng địa lý đặc trưng Kiến thức cơ bản của bài dạy học, có những nội dung then chốt hiểu được nó thì có thể làm cơ sở để hiểu được các kiến thức liên quan, gần gũi Giáo viên trong nghiên cứu thiết kế bài dạy học để xác định đúng kiến thức cơ bản cần phải xác định được trọng tâm của bài

Khâu chọn lọc kiến thức cơ bản của bài dạy có thể gắn với việc sắp xếp lại cấu trúc của bài để làm nổi bật các mối liên hệ giữa các hợp phần kiến thức của bài, từ đó rõ thêm các trọng tâm, trọng điểm của bài

Ví dụ: Chọn lọc kiến thức cơ bản của bài “Sử dụng vốn đất” (Địa lý lớp 12)

và cấu trúc kiến thức theo ý định học

1 Vốn đất đai

- Vai trò:

+ Tài nguyên quốc gia quý giá

+ Tư liệu sản xuất đặc biệt của nông, lâm, ngư nghiệp

+ Thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống

+ Địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng

- Bình quân đất tự nhiên đầu người: 0,4 ha (thấp, =1/6 thế giới)

- Cơ cấu: (Năm 2005)

+ Đất nông nghiệp = 28,4%, ít có khả năng mở rộng

+ Đất lâm nghiệp = 43,6%, ngày càng bị thu hẹp

+ Đất hoang hóa = 22%

+ Đất chuyên dùng, thổ cư = 6%, ngày càng mở rộng, lấy chủ yếu từ đất nông nghiệp

2 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp:

Đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm, đất trồng cây hàng năm, đất trồng cỏ cho chăn nuôi và diện tích nuôi trồng thủy sản Sử dụng đất nông nghiệp ở các vùng:

Đồng bằng

Thuận lợi để phát triển cây hàng năm (90% diện tích

cho cây lúa và cây thực phẩm)

Trung du

và miền núi

Thích hợp cho trồng rừng, trồng cây lâu năm

Đồng bằng

sông Hồng

Đồng bằng sông Cửu Long

Duyên hải miền Trung

- Bình quân đất

nông nghiệp:

0,05 ha/người

- Bình quân đất nông nghiệp:

0,18 ha/người

- Bắc Trung bộ: chống cát bay, cát chảy

- Thâm canh nông nghiệp, giải quyết lương thực tại chỗ ở

- Khả năng mở

rộng ít

- Hướng sử dụng

đất:

+ Thâm canh,

tăng vụ

+ Chuyển đất

nông nghiệp

sang thổ cư phải

theo quy hoạch

+ Tận dụng mặt

nước nuôi trồng

thủy sản

- Còn khả năng

mở rộng

- Hướng sử dụng đất:

+ Tăng vụ

+ Thủy lợi, cải tạo đất Sử dụng đất gắn với quy hoạch thủy lợi

+ Cải tạo đất ven biển nuôi trồng thủy sản

- Nam Trung bộ: giải quyết nước tưới trong mùa khô

nơi có khả năng tưới tiêu

- Chuyển một phần nương rẫy thành vườn cây ăn quả, cây công nghiệp

- Phát triển vùng chuyên canh cây công nghiệp, chăn nuôi đại gia súc, gắn với công nghiệp chế biến

Sau khi chọn lọc kiến thức cơ bản, tiếp đến là việc vận dụng các phương pháp dạy học vào để tổ chức, chỉ đạo cho học sinh nhận thức các kiến thức

cơ bản, tức là phải trả lời được dạy như thế nào?

1.3 Tạo nhu cầu hứng thú nhận thức và xác định các hình thức tổ chức dạy học

1.3.1 Về tạo nhu cầu hứng thú nhận thức cho học sinh khi học:

GV cần lưu ý thực hiện việc tạo nhu cầu, hứng thú trong suốt cả tiết học Khi vào bài mới, giáo viên nên có sự định hướng phần nội dung cần học tập cho học sinh Giáo viên tạo được nhu cầu hứng thú học tập cho học sinh thì việc định hướng nội dung học tập sẽ đạt hiệu quả cao như mong muốn Khi vào bài mới, giáo viên có thể sử dụng nhiều cách khác nhau để mở bài, như cách mở bài bằng cách tạo biểu tượng về lãnh thổ được học trong bài, nêu vấn đề mà việc giải quyết sẽ được tiến hành trong bài

Cách định hướng và tạo nhu cầu học tập trước mỗi mục của bài cũng tương tự như trên Vì các mục kế tiếp nhau nên thầy cô giáo vừa tiểu kết mục ở trước, đồng thời cũng chuyển tiếp sang mục sau một cách thích hợp

1.3.2 Xác định các hình thức tổ chức dạy học:

Trong thiết kế bài dạy lên lớp, giáo viên căn cứ trước hết nội dung dạy học

để chọn hình thức học cá nhân, nhóm, lớp

- Đối với những nội dung thích hợp, vừa sức, giáo viên tổ chức cho học sinh học cá nhân với sách giáo khoa, lược đồ, bản đồ, bảng thống kê,… để nắm bắt kiến thức bài học, làm bài tập và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa

- Đối với những nội dung dễ gây ra nhiều ý kiến khác nhau, giáo viên nên tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm

- Đối với những nội dung mà học sinh không có khả năng tự học (khó, phức tạp) và mất nhiều thời gian trong tự nghiên cứu nên tổ chức cho học sinh học theo lớp Việc học theo lớp chỉ tổ chức trong một thời gian ngắn, vào những lúc thích hợp, lúc cần thiết của lớp học nhằm phát huy tối đa tính làm việc tập thể Tuy nhiên hình thức tổ chức học sinh học theo lớp có hạn chế là ít phát huy tính tích cực học tập của học sinh, tạo sự ỷ lại bạn của một số học sinh ngại suy nghĩ, đóng góp ý kiến xây dựng bài học

Trong quá trình tổ chức hướng dẫn học sinh học trên lớp, giáo viên cần lưu

ý, không có một hình thức dạy học riêng lẻ nào là tối ưu, là tuyệt đối cả mà giáo viên cần phải phối hợp chặt chẽ các hình thức dạy học nhuần nhuyễn với nhau khi lên lớp, có như thế mới làm cho hình thức hoạt động nhận thức của học sinh đa dạng, vừa hứng thú học tập, các em cùng một lúc được học

từ thầy cô giáo, vừa được học bạn, vừa có sự nổ lực của cá nhân để chứng tỏ mình trước tập thể lớp, nhóm

1.4 Xác định các phương pháp dạy học và xác định hình thức củng cố, bài tập vận dụng các kiến thức mà học sinh vừa tiếp nhận, giao nhiệm

vụ về nhà.

Khâu xác định các phương pháp dạy học có một vị trí và vai trò quan trọng trong thiết kế bài dạy học Địa lý, vì nó có tính quyết định đến việc thực hiện mục tiêu dạy học và chất lượng dạy học

- Cơ sở để chọn lựa phương pháp dạy học cho một bài dạy thường dựa vào các căn cứ sau:

+ Mục tiêu bài dạy: Mỗi mục tiêu cụ thể thường phải thực hiện bằng một (hay một số phương pháp dạy học) thích hợp

Ví dụ: Muốn hình thành ở học sinh thái độ về dân số thì dùng phương pháp dạy học thảo luận (cặp đôi, nhóm, lớp) là thích hợp, về với phương pháp thảo luận sẽ tạo điều kiện học sinh bộc lộ thái độ, chính kiến của các em ra bên ngoài để mọi người cùng biết, cùng trao đổi để đi đến thống nhất, chuẩn xác kiến thức của bài học

Trong dạy học, mục tiêu về nhận thức thường có nhiều mức độ Mỗi mức

độ lĩnh hội kiến thức đạt được bằng mỗi phương pháp dạy học nhất định Cho nên khi lựa chọn phương pháp dạy học phải căn cứ vào mục tiêu dạy học

+ Về nội dung dạy học: Chúng ta hiểu rằng, phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung Do vậy, không có một phương pháp dạy học nào thích hợp với tất cả nội dung dạy học, mỗi phương pháp dạy học chỉ thích ứng với một số nội dung nhất định

Ví dụ: Với nội dung địa lý đại cương thì sẽ có những phương pháp dạy học khác với nội dung bài học về khu vực, địa phương , giáo viên lưu ý khi lựa chọn phương pháp dạy học phải căn cứ vào nội dung bài dạy, lớp dạy

+ Các giai đoạn của quá trình nhận thức: Quá trình nhận thức thường trải qua ba giai đoạn: tiếp nhận thông tin, xử lý thông tin, vận dụng thông tin Mỗi giai đoạn học tập tương ứng với những phương pháp dạy học nhất định Do vậy, phương pháp dạy học trong khi dạy bài mới khác với bài ôn tập, củng cố, khác bài thực hành

+ Về đối tượng học sinh: Giáo viên cần biết học sinh đã đạt đến trình độ nào về kiến thức, kỷ năng, kỷ xảo, đặc điểm tâm sinh lý, các thói quen học tập và vốn kiến thức thực tế tích lũy được qua cuộc sống ra sao Từ đó dự kiến các phương pháp dạy học thích hợp, khêu gợi tính tích cực hoạt động của học sinh trên cơ sở phát huy năng lực và phẩm chất cá nhân của các em + Những điều kiện vật chất của việc dạy học: Về đặc điểm, số lượng học sinh, tài liệu và phương tiện, thiết bị dạy học, các điều kiện vật chất khác, cũng có tác động, nhiều khi rất quan trọng tới việc lựa chọn phương pháp dạy học

+ Về năng lực, thói quen, kinh nghiệm của bản thân người giáo viên:

Cũng cần xem xét đến khi lựa chọn phương pháp dạy học Bỡi vì, phương pháp dạy học đòi hỏi phải tuân thủ một số nguyên tắc, quy tắc, còn mang nặng tính trực giác của hoạt động dạy chi phối bởi tính chủ quan, kinh nghiệm của người sử dụng nó

- Mỗi phương pháp dạy học đều có tác dụng tích cực đối với một số mặt học tập của học sinh, giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển một số khía cạnh nào đó của kỹ năng, thái độ, không có phương pháp dạy học nào

là vạn năng cả Cho nên trong một bài dạy học, cần phải có sự phối hợp hợp

lý các phương pháp dạy học khác nhau

Tuy nhiên, dù sử dụng phương pháp dạy học nào thì cũng nên nhớ rằng kiểu dạy học có hiệu quả nhất là kiểu trong đó đề cao hoạt động chủ động, sáng tạo của học sinh

Người dạy là trung tâm Kiểu học kém hiệu quả nhất

Kiểu học có hiệu quả nhất Người học là trung tâm

(Nguồn: Field Studies Council/ Bristish Councii )

Có thể tham khảo thêm kết quả sau đây để có một sự lựa chọn thích hợp các phương pháp dạy học:

Nhớ được kiến thức sau khi học:

10% qua đọc 50% qua thấy và nghe

20% qua nghe 80% qua nói

30% qua thấy 90% qua làm

Tiếp thu tri thức khi học:

1% qua nếm 10% qua nghe

2% qua sờ 83% qua thấy

3% qua ngửi

(Nguồn: Phòng Truyền thông và thông tin UNICEF Băng-la-desh )

Tóm lại, phương pháp giáo dục phổ thông phải biết phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

1.5 Xác định hình thức củng cố, đánh giá và tập vận dụng các kiến thức

mà học sinh vừa tiếp nhận

- Thường ở phần này vào cuối giờ, giáo viên chỉ kịp nêu tóm tắt những ý chính của bài, nhắc nhở học sinh về học bài và giao cho các em một số câu hỏi bài tập về nhà nên hiệu quả không cao, chưa nói với hình thức củng cố như thế nặng về buộc học sinh ghi nhớ, chưa thật sự hướng dẫn cho học sinh tiếp tục suy nghĩ về kiến thức đã học và vận dụng vào giải quyết những tình huống gặp phải trong học tập, thi cử và trong cuộc sống

- Việc củng cố cuối bài học nhằm xem lại mục tiêu của bài học có đạt được không, đạt được ở mức độ nào?

- Đối với những giáo viên có kinh nghiệm trong giảng dạy, họ quan niệm rằng, hình thức củng cố giúp cho học sinh vẫn tiếp tục suy nghĩ về các hình thức vừa học ngay vào lúc tiết học sắp kết thúc và bước đầu có thể áp dụng những tri thức đó vào các tình huống quen thuộc có nhiều tác dụng tích cực đối với việc nắm, xử lý thông tin của học sinh Củng cố còn bao hàm cả đánh giá mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng của học sinh trong tiết học Cho nên giáo viên phải có phương pháp thích hợp để vừa tái hiện lại kiến thức của học sinh trong bài học, vừa có thể đánh giá mức độ nắm vững bài học của học sinh Để giúp đạt được mục tiêu đó, giáo viên nên đặt ra cho học sinh các câu hỏi, bài tập nhỏ yêu cầu học sinh phải quay ngược lại với những kiến thức vừa học trong bài để hiểu sâu thêm hoặc áp dụng nó vào việc giải thích các hiện tượng xảy ra trong cuộc sống Ví dụ: Các câu hỏi củng cố, đánh giá sau khi học bài “Sử dụng vốn đất” (Địa lý lớp 12) như sau: