kinh tế quốc tế

Một nhà quản trị giỏi đương nhiên phải là một nhà đàm phán giỏi, nhưng để trở thành nhà đàm phán giỏi là điều không đơn giản.

L I NÓI U

Vi t nam đang ti n hành c i cách toàn di n, tri t đ h th ng k toán theo yêu c u đ i m i

c ch qu n lý kinh t Yêu c u qu n lý kinh doanh trong c ch th tr ng đòi h i nh ng thông tin đa d ng, ph c v cho các quy t đ nh kinh t , đi u đó đã hình thành khái ni m v h th ng k toán tài chính, k toán qu n tr

K toán qu n tr - M t b ph n c u thành c a h th ng k toán, đ c hình thành và phát tri n Thông tin do k toán qu n tr cung c p ph c v ch y u trong n i b doanh nghi p, tho mãn yêu c u thông tin c a ch doanh nghi p, các nhà qu n lý đ đi u hành kinh doanh

ph c v công tác gi ng d y và h c t p, Khoa Qu n tr kinh doanh 1, H c vi n Công ngh B u chính vi n thông đã t ch c biên so n “ Tài li u gi ng d y k toán qu n tr ” Cu n sách

đ c biên so n trên c s tham kh o tài li u trong và ngoài n c do Th.S inh xuân D ng,

Tr ng b môn Tài chính k toán - Khoa Qu n tr kinh doanh 1, ch biên v i s tham gia c a nhi u gi ng viên b môn Tài chính k toán

Tham gia biên so n g m:

1/ Th.S inh xuân D ng - Ch ng I, III, IV và VI (15+51+21+49)=136

2/ Th.S Nguy n v n T n - Ch ng VII (15)

3/ C nhân V quang K t - Ch ng II và V (38+19)=57

M c dù r t c g ng đ hoàn thành tài li u này v i n i dung, k t c u h p lý và khoa h c, đáp

ng nhu c u đào t o trong giai đo n m i Song do tài li u đ c biên so n l n đ u nên không tránh

kh i thi u sót, chúng tôi r t mong nh n đ c nhi u ý ki n đóng góp c a b n đ c

Xin chân thành c m n

Ch biên

Th.S inh Xuân D ng

ph m vi cung c p, ph c v thông tin khác nhau nên k toán doanh nghi p đ c chia thành k toán tài chính và k toán qu n tr

Khác v i các thông tin c a k toán tài chính ch y u ph c v cho các đ i t ng bên ngoài doanh nghi p, k toán qu n tr cung c p thông tin tho mãn nhu c u c a các nhà qu n tr doanh nghi p, là nh ng ng i mà các quy t đ nh và hành đ ng c a h nh h ng tr c ti p đ n s thành

b i c a doanh nghi p đó K toán qu n tr không nh ng cung c p thông tin cho các nhà qu n tr

c p cao đ ra quy t đ nh kinh doanh, quy t đ nh đ u t và s d ng các ngu n l c mà còn cung

c p c các thông tin v các m t k thu t đ các nhà qu n lý th a hành s d ng th c thi trách nhi m c a mình

Xu t phát đi m c a k toán qu n tr là k toán chi phí, nghiên c u ch y u v quá trình tính toán giá phí s n ph m nh giá phí ti p li u, giá phí s n xu t; nh m đ ra các quy t đ nh cho phù h p, xác đ nh giá tr hàng t n kho và k t qu kinh doanh theo t ng ho t đ ng D n d n cùng

v i s phát tri n c a khoa h c qu n lý nói chung, khoa h c k toán c ng có nh ng b c phát tri n

m nh m , đ c bi t t n m 1957 tr l i đây, nhi u qu c gia có n n kinh t phát tri n trên th gi i

đã đi sâu nghiên c u, áp d ng và s d ng nh ng thông tin k toán ph c v cho yêu c u qu n lý

S phát tri n m nh m c a k toán đã đ t ra h ng nghiên c u các công c ki m soát và l p k

ho ch, thu nh n và x lý thông tin ph c v cho vi c ra quy t đ nh qu n tr g i là k toán qu n tr

Nh v y, k toán qu n tr là m t khoa h c thu nh n, x lý và cung c p thông tin v ho t

đ ng s n xu t, kinh doanh m t cách c th , ph c v cho các nhà qu n lý trong vi c l p k ho ch,

đi u hành, t ch c th c hi n k ho ch và qu n lý ho t đ ng kinh t , tài chính trong n i b doanh nghi p

T đó rút ra b n ch t c a k toán qu n tr nh sau:

- K toán qu n tr không ch thu nh n, x lý và cung c p các thông tin v các nghi p v kinh t đã th c s hoàn thành, đã ghi chép h th ng hoá trong các s k toán mà còn x lý và cung c p các thông tin ph c v cho vi c ra quy t đ nh qu n tr có đ c các thông tin này, k toán qu n tr ph i s d ng các ph ng pháp khoa h c đ phân tích, x lý chúng m t cách c th , phù h p v i nhu c u thông tin c a nhà qu n tr H th ng hoá các thông tin theo m t trình t d

hi u và gi i trình quá trình phân tích theo các ch tiêu c th , ph c v cho công tác qu n tr doanh nghi p

- K toán qu n tr ch cung c p nh ng thông tin v ho t đ ng kinh t tài chính trong ph m

vi yêu c u qu n lý n i b c a m t doanh nghi p Nh ng thông tin đó ch có ý ngh a đ i v i nh ng

ng i, nh ng b ph n và nh ng nhà đi u hành, qu n lý doanh nghi p, không có ý ngh a đ i v i

Ch ng I: Nh ng v n đ chung v k toán qu n tr

các đ i t ng bên ngoài Vì v y ng i ta nói k toán qu n tr là lo i k toán dành cho nh ng

ng i làm công tác qu n tr , trong khi đó k toán tài chính không ph c v tr c ti p m c đích này

- K toán qu n tr là m t b ph n c a công tác k toán nói chung và là m t công c quan

tr ng không th thi u đ c đ i v i công tác qu n lý n i b doanh nghi p

1.2- M C TIÊU K TOÁN QU N TR

M c đích và yêu c u c a k toán qu n tr là ph i tính toán đ c chi phí s n xu t t ng lo i

s n ph m, t ng ngành ho t đ ng, t ng công tác d ch v , phân tích đ c k t qu tiêu th t ng

lo i s n ph m, k t qu cung c p t ng công trình, d ch v đ t đó, t p h p đ c các d ki n c n thi t đ d ki n ph ng h ng phát tri n trong t ng lai c a doanh nghi p Ngoài ra, k toán

qu n tr còn ph i bi t theo dõi th tr ng đ n đ nh m t ch ng trình s n xu t và tiêu th h p lý,

m t m t đáp ng các nhu c u do th tr ng đòi h i, m t khác tìm các bi n pháp c nh tranh đ tiêu

th hàng hoá, nghiên c u các chính sách giá c , tính toán đ c các b c phát tri n, m r ng doanh nghi p trong t ng th i k , t ng giai đo n theo chi u h ng có l i

Nh v y, k toán qu n tr là m t ph ng pháp x lý các d ki n đ đ t đ c các m c tiêu sau đây:

- Bi t đ c t ng thành ph n chi phí, tính toán và t ng h p chi phí s n xu t, giá thành cho

t ng lo i s n ph m, t ng lo i công trình d ch v

- Xây d ng đ c các kho n d toán ngân sách cho các m c tiêu ho t đ ng

- Ki m soát th c hi n và gi i trình các nguyên nhân chênh l ch gi a chi phí theo d toán

và th c t

- Cung c p các thông tin c n thi t đ có các quy t đ nh kinh doanh h p lý

1.3- N I DUNG K TOÁN QU N TR

K toán qu n tr có n i dung r t r ng, sau đây là nh ng n i dung c b n:

- N u xét theo n i dung các thông tin mà k toán qu n tr cung c p, có th khái quát k toán qu n tr doanh nghi p bao g m:

+ K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh (bao g m: Hàng t n kho, tài s n c

đ nh, lao đ ng và ti n l ng)

+ K toán qu n tr chi phí và giá thành s n ph m

+ K toán qu n tr doanh thu và k t qu kinh doanh

+ K toán qu n tr v các ho t đ ng đ u t tài chính

+ K toán qu n tr các ho t đ ng khác c a doanh nghi p

Trong các n i dung nói trên, tr ng tâm c a k toán qu n tr là l nh v c chi phí Vì v y,

m t s tác gi cho r ng k toán qu n tr là k toán chi phí

- N u xét quá trình k toán qu n tr trong m i quan h v i ch c n ng qu n lý, k toán

qu n tr bao g m các khâu:

+ L p d toán chung và các d toán chi ti t

+ Thu th p, cung c p thông tin v k t qu th c hi n các m c tiêu

+ So n th o báo cáo k toán qu n tr

Nh v y, thông tin c a k toán qu n tr không ch là thông tin quá kh , thông tin th c hi n

mà còn bao g m các thông tin v t ng lai (k ho ch, d toán ) M t khác, thông tin k toán

qu n tr không ch là các thông tin v giá tr còn bao g m các thông tin khác (hi n v t, th i gian lao đ ng )

K toán qu n tr không nh ng đ c áp d ng cho các doanh nghi p mà còn đ c áp d ng

c cho nh ng t ch c nhà n c, các đoàn th D i đây ch đ c p đ n đ i t ng c a k toán

qu n tr trong doanh nghi p - các t ch c vì m c tiêu l i nhu n

yêu c u qu n tr doanh nghi p

Là m t b ph n c a k toán doanh nghi p, t t nhiên đ i t ng c a k toán qu n tr c ng là

đ i t ng c a k toán nói chung Tuy nhiên, n u k toán tài chính ph n ánh s n nghi p và k t qu

c a doanh nghi p d i d ng t ng quát thì k toán qu n tr ph n ánh chi ti t c a s t ng quát đó:

- K toán qu n tr ph n ánh s n nghi p c a doanh nghi p m t cách chi ti t S n nghi p c a

m t pháp nhân (hay th nhân) là hi u s gi a t ng s tài s n c a h v i các kho n n ph i tr :

S n nghi p = Tài s n - N ph i tr (1.1)

K toán qu n tr ph n ánh, tính toán giá phí c a t ng lo i tài s n c đ nh, tài s n l u đ ng,

ph n ánh chi ti t t ng kho n n ph i tr đ i v i các ch n , t đó có th tính toán chi ti t đ c

s n nghi p (hay ngu n v n ch s h u c a doanh nghi p) d i d ng chi ti t nh t

- K toán qu n tr ph n ánh doanh thu, chi phí và k t qu c a doanh nghi p d i d ng chi

ti t

K t qu (lãi, l ) = Doanh thu - Chi phí (1.2)

K toán qu n tr tính toán xác đ nh doanh thu, chi phí c a t ng lo i s n ph m, hàng hoá,

d ch v , xác đ nh chi phí theo t ng đ a đi m phát sinh chi phí (t ng trung tâm chi phí), c ng nh theo t ng đ i t ng gánh ch u chi phí (t ng lo i s n ph m, hàng hoá, lao v , d ch v ) T đó nhà qu n tr có th xác đ nh đ c k t qu ho t đ ng kinh doanh m t cách chi ti t nh t theo yêu

c u qu n lý

1.4.2- K toán qu n tr ph n ánh ho t đ ng c a doanh nghi p

K toán qu n tr d a trên cách th c huy đ ng và tiêu dùng (s d ng) các ngu n l c Nh

v y, k toán qu n tr g n li n v i t ch c và công ngh c a doanh nghi p

Mô hình t ch c c a doanh nghi p trong qu n tr c đi n, các chi phí đ c phân b cho các b ph n c a doanh nghi p Các b ph n này (phân x ng, b ph n hành chính, b ph n kinh doanh ) đ c g i chung là trung tâm chi phí s tiêu dùng (s d ng) các chi phí Sau đó chi phí

c a t ng trung tâm đ c phân b cho các s n ph m, công vi c, lao v và d ch v liên quan

Ch ng I: Nh ng v n đ chung v k toán qu n tr

Trong mô hình này, khái ni m "ho t đ ng" không xu t hi n, vì mô hình này đ c xây

d ng trong th i k s n xu t theo ki u Taylor - công nghi p c khí M i phân x ng, b ph n s n

xu t đ c t ch c đ th c hi n m t ho t đ ng duy nh t, hay nói cách khác, đã có s trùng l p

gi a khái ni m "ho t đ ng" v i khái ni m "b ph n"

T cu i n m 1980, mô hình t ch c doanh nghi p tr lên chung h n Ng i ta có xu

h ng bi u di n doanh nghi p b ng nh ng "qui trình" ho c là nh ng "ho t đ ng" h n là thông qua s đ t ch c c a doanh nghi p Do đó, các "ho t đ ng" c a các b ph n đ c đ a vào tr ng tâm c a s đ k toán qu n tr Mô hình này đ c g i là mô hình ABC - xác đ nh giá phí trên c

s ho t đ ng (xem b ng s 1.1)

B ng s 1.1

S n ph m có nhi u thu c tính (tính ch t, th i h n )

Có đ c nh vào vi c tiêu

dùng

Ho t đ ng

c cung c p b i Các b ph n, đ n v (Trung

tâm)

Nh ng b ph n này tiêu

dùng Các ngu n l c Theo mô hình này, các b ph n huy đ ng các ngu n l c (vi c này t o ra nhu c u tài tr ), sau đó s tiêu dùng nh ng ngu n l c này (vi c này làm phát sinh chi phí) bù vào, các b ph n này s n sinh ra các ho t đ ng Nh ng ho t đ ng này c u thành nên nh ng quy trình cho ra s n

b- Trung tâm th c hi n: Là các trung tâm mà t i đó ti n hành th c hi n nh ng nhi m v

c th Các trung tâm th c hi n không có quy n t ch nh các trung tâm trách nhi m i u đó không có ngh a là ng i ta không quy trách nhi m cho các trung tâm này các trung tâm th c

hi n, v n đ c ki m soát và v n có th đánh giá hi u n ng c a chúng thông qua vi c so sánh m c doanh thu (ho c chi phí) d ki n (đ nh m c, k ho ch) v i doanh thu (ho c chi phí) th c t c a trung tâm đó

M t trung tâm trách nhi m bao g m m t s trung tâm th c hi n, nh ng không có đi u

ng c l i

Nh v y, khái ni m chi phí ki m soát đ c ch g n v i m t trung tâm trách nhi m nào đó, không g n v i m t trung tâm th c hi n

B- Các b ph n cung c p ho t đ ng

M t ho t đ ng là m t chu i nh ng công vi c ph i làm, t ng ng v i m t m c tiêu đã

đ nh (ví d : L p hoá đ n, ki m tra tài kho n nhà cung c p, thanh toán, s n xu t )

Toàn b các ho t đ ng b sung cho nhau hình thành nên m t quy trình (VD: Phát tri n

m t lo i s n ph m m i, hi u ch nh m u mã m t lo i s n ph m )

Nh v y, ho t đ ng ngày càng tr nên ph c t p, khi ng i ta chuy n t quan sát m t trung tâm th c hi n sang quan sát m t trung tâm trách nhi m

C n chú ý là m t ho t đ ng c th không nh t thi t ph i t ng ng v i ph m vi c a m t trung tâm th c hi n hay trung tâm trách nhi m Vi c phân tích nh ng ho t đ ng cho th y m i liên

h nhân qu theo chi u ngang (đ i v i ho t đ ng 1) nh ng có th xu t hi n m i quan h nhân qu

c a ho t đ ng 2 và ho t đ ng 3 trong tr ng h p ho t đ ng này kéo theo vi c th c hi n m t ho t

đ ng kia ho c khi mà hi u qu ho t đ ng này tác đ ng đ n hi u qu c a ho t đ ng khác

C- S n ph m c a vi c tiêu dùng các ngu n l c

S n ph m là k t qu c a quá trình liên k t m t s tác nghi p c n thi t trong vi c thi t k ,

s n xu t và bán s n ph m này Nh v y, s n ph m là s k t tinh m t nhóm các ho t đ ng

Khái ni m này d n đ n hai h qu :

- bi t đ c giá phí, giá thành c a m t lo i s n ph m, c n ph i t p h p giá phí c a các

Th c ch t, đ i t ng c a k toán qu n tr là quá trình chi phí c a doanh nghi p Vi c mô

t doanh nghi p theo cách th c nói trên d n đ n xu t hi n m t m ng l i chu chuy n các lu ng chi phí, hay còn đ c g i là m ng l i phân tích th hi n qua b n giai đo n (B ng 1.2)

- Ngu n l c (chi phí đ c phân lo i theo tính ch t kinh t )

- B ph n (Trung tâm phân tích và trung tâm th c hi n)

- Ho t đ ng

- S n ph m

Ch ng I: Nh ng v n đ chung v k toán qu n tr

M ng l i phân tích các lu ng chi phí

B ng 1.2

Ngu n l c (Chi phí theo tính ch t)

B ph n (Các trung tâm chi phí)

Ho t đ ng (Chi phí ho t đ ng ho c quy trình)

S n ph m cu i cùng

1.4.3.2- Xây d ng các mô hình trong m ng l i phân tích các lu ng chi phí

a- Phân b ngu n l c đã tiêu dùng (chi phí) cho các b ph n và các ho t đ ng:

Ph n l n chi phí th ng có th quy n p tr c ti p cho các trung tâm chi phí ho c các ho t

đ ng liên quan Tuy v y, m t s chi phí liên quan đ n nhi u b ph n, nhi u ho t đ ng

- S d ng m t c s phân chia (tiêu chu n phân b ) đ phân b các chi phí chung cho các

đ i t ng liên quan Cách này ch có th đ c ch p nh n n u tiêu chu n phân b này ph n ánh

đ c quy lu t kinh t c a các chi phí đang xem xét

- u t ho c t ch c l i đ có th quy n p tr c ti p các chi phí cho các đ i t ng s d ng chi phí Cách làm này đ t ra v n đ là ph i xem xét kh n ng sinh l i và chi phí c h i c a ho t

đ ng đ u t ho c t ch c l i các b ph n trong doanh nghi p

Khi th c hi n s l a ch n này, c n phân bi t rõ ràng hai m c tiêu khác nhau (th m chí có

th mâu thu n nhau) là:

- M c tiêu k thu t: Xác đ nh đ c giá phí, giá thành c a m t lo i s n ph m, công vi c

ho c lao v nh t đ nh

- M c tiêu ki m soát chi phí: Tác đ ng lên chi phí b ng cách s d ng các nhân t ngu n

Vi c s d ng các tiêu chu n phân b chi phí gián ti p có th cho phép đ t đ c m c tiêu

th nh t, nh ng khó có th cho phép đ t đ c m c tiêu th hai

b- Các tiêu chu n phân b chi phí và y u t phát sinh ngu n chi phí:

Vi c phân b chi phí có th x y ra b n tr ng h p sau đây: (B ng 1.3)

N u b ph n ch th c hi n m t lo i ho t đ ng và ho t đ ng này ph c v cho vi c s n xu t nhi u lo i s n ph m (tr ng h p 2) thì c n ph i l a ch n tiêu chu n phân b thích h p đ phân b chi phí c a b ph n và ho t đ ng đó cho các s n ph m liên quan i l ng c a tiêu chu n phân

b đ c l a ch n g i là đ n v công

N u m t b ph n th c hi n nhi u lo i ho t đ ng nh ng ch đ s n xu t m t lo i s n ph m duy nh t (tr ng h p 3) thì vi c t p h p chi phí cho s n ph m r t đ n gi n Tuy nhiên, nhà qu n

tr v n mong mu n bi t đ c chi phí c a t ng ho t đ ng mà b ph n đó th c hi n Khi đó c n phân bi t hai tr ng h p:

- Các ngu n l c (ph ng ti n) đ c s d ng riêng r cho t ng ho t đ ng: Các chi phí cho

t ng lo i ho t đ ng đ c t p h p m t cách tr c ti p

- Các ngu n l c (ph ng ti n) đ u vào có liên quan đ n nhi u ho t đ ng c a b ph n:

Tr ng h p này c ng ph i l a ch n tiêu chu n phân b các chi phí cho t ng lo i ho t đ ng

Tr ng h p m t b ph n ti n hành nhi u ho t đ ng và các ho t đ ng này l i liên quan đ n nhi u lo i s n ph m khác nhau (tr ng h p 4) thì c n ph i phân b chi phí c a m i lo i ho t đ ng cho t ng lo i s n ph m

Cách th c phân b chi phí nh sau (Thông qua 1 ví d c th ) (B ng 1.4)

C n nh n m nh là đ i l ng c a tiêu chu n phân b (đ n v công) là m t bi n s mô t bi n

đ ng c a chi phí trong m ng l i phân tích chi phí nh ng không ph i là nguyên nhân làm phát sinh chi phí M t đ n v công không nh t thi t là m t y u t ngu n g c phát sinh chi phí và ng c

l i n v công là m t bi n s có t ng quan đ n nh ng bi n đ ng v chi phí, đi u đó không d n

đ n vi c đ n v công này có tác đ ng lên chi phí Ch ng h n, n u chi phí l p k ho ch s n xu t có

r t l n, các m ng l i phân tích chi phí s r t ph c t p V n đ đ t ra là nên và có th l a ch n

m t tiêu chu n phân b cho cùng nhi u lo i chi phí hay không và đi u ki n nào thì th c hi n đ c

đi u đó

Ví d : Chi phí s n xu t chung c a m t phân x ng bao g m nhi u lo i chi phí khác nhau (chi phí nhân viên phân x ng, chi phí v t li u, công c , d ng c , chi phí kh u hao, chi phí d ch

b cho t ng lo i ho t đ ng v s n ph m c a phân x ng theo t ng tiêu chu n phân b khác nhau

i u này s đ m b o k t qu tính toán chính xác h n nh ng c ng ph c t p và n ng n h n là phân

b toàn b chi phí s n xu t chung cho các đ i t ng liên quan theo m t tiêu chu n phân b duy

nh t i u này đ c g i là ph ng pháp b ph n đ ng nh t Ph ng pháp này gán đ n v công cho t ng b ph n c a t ch c

L i ích c a ph ng pháp này là r t rõ ràng Tuy nhiên đ th c hi n đ c, ph i làm sao cho t t c các lo i chi phí đ c t p h p ph i có cùng nh h ng đ i v i m t s n ph m làm phát sinh các ho t đ ng và tiêu dùng các chi phí đang c n ph i phân b Ph ng pháp này ch áp d ng thích h p khi các ho t đ ng - trung gian phân b chi phí cho các s n ph m - ph i đ ng nh t và ch

có th bao g m m t chu i r t h n ch các tác nghi p Trong tr ng h p khác, n u áp d ng

ph ng pháp này (x lý chi phí theo kh i) s có th g p các r i ro v thông tin

1.5.1- c đi m v n d ng các ph ng pháp k toán trong k toán qu n tr

Là m t b ph n c a k toán doanh nghi p, k toán qu n tr t t nhiên c ng áp d ng các

ph ng pháp c a k toán nói chung là ph ng pháp ch ng t k toán, ph ng pháp tài kho n k toán, ph ng pháp tính giá và ph ng pháp t ng h p cân đ i Tuy nhiên, vi c v n d ng các

ph ng pháp này có đ c đi m khác so v i k toán tài chính

1.5.1.1- Ph ng pháp ch ng t k toán

Ngoài vi c s d ng nh ng thông tin v các nghi p v kinh t tài chính phát sinh và th c

s đã hoàn thành trên các ch ng t b t bu c, mang tính pháp lý cao, k toán còn s d ng r ng rãi

h th ng ch ng t h ng d n ph n ánh các nghi p v kinh t "n i sinh" trong n i b doanh nghi p Các ch ng t này do doanh nghi p quy đ nh trên c s h ng d n c a Nhà n c ho c doanh nghi p t l p ra theo các yêu c u qu n lý c th doanh nghi p Vi c thu th p, ki m tra, x

lý và luân chuy n ch ng t c ng đ c xác l p theo cách riêng, nh m đ m b o cung c p các thông tin c th , nhanh chóng và thích h p cho vi c ra các quy t đ nh qu n lý

Ngoài ra, các thông tin k toán qu n tr còn d a vào các thông tin khác, không đ c th

hi n trong các ch ng t b t bu c c ng nh ch ng t h ng d n i u này đã t o nên s khác bi t

gi a thông tin c a k toán qu n tr v i thông tin c a k toán tài chính nh đã đ c p ph n trên

1.5.1.2- Ph ng pháp tài kho n k toán

có s li u m t cách chi ti t, t m ph c v qu n tr doanh nghi p, k toán qu n tr ph i

s d ng nh ng tài kho n chi ti t đáp ng yêu c u qu n lý t ng ch tiêu c th Trong th c t k toán qu n tr m thêm các kho n c p 2 mà Nhà n c không quy đ nh, các tài kho n c p 3, c p 4

và chi ti t các tài kho n theo t ng đ a đi m phát sinh chi phí, t ng lo i s n ph m, hàng hoá, d ch

v các doanh nghi p c n c vào h th ng tài kho n k toán Nhà n c ban hành cho k toán tài chính đ m các tài kho n chi ti t và t ch c mã hoá h th ng tài kho n ph c v cho k toán qu n

tr

Ngoài ra, m t s n c trên th gi i, mô hình k toán qu n tr đ c thi t l p có tính đ c

l p t ng đ i v i k toán tài chính Trong nh ng tr ng h p này, k toán qu n tr còn s d ng c các tài kho n t ng h p (c p 1) đ cung c p thông tin cho nhu c u qu n tr doanh nghi p Ch ng

Trong k toán tài chính, ph ng pháp tính giá đ c v n d ng theo các nguyên t c, chu n

m c quy đ nh th ng nh t c a m i qu c gia đ trình bày các thông tin trên báo cáo tài chính m t cách th ng nh t

i v i k toán qu n tr , vi c tính giá các lo i tài s n mang tính linh ho t cao h n và g n

v i m c đích s d ng các thông tin v giá theo yêu c u qu n tr doanh nghi p Các d li u đ tính giá không ch c n c vào các chi phí th c t đã phát sinh mà còn d a vào s phân lo i các chi phí thích h p cho t ng quy t đ nh cá bi t, đ c bi t là các quy t đ nh mang tính ng n h n Nh v y,

ph m vi, n i dung c a chi phí trong giá phí c a k toán qu n tr không gi ng, th m chí có nhi u khác bi t so v i k toán tài chính

1.5.1.4- Ph ng pháp t ng h p cân đ i

Các báo cáo k toán - hình th c bi u hi n c a ph ng pháp t ng h p cân đ i trong k toán

qu n tr là các b ng cân đ i b ph n (cho t ng b ph n, trung tâm chi phí, lo i tài s n ) Các báo cáo này còn đ c g i là Báo cáo k toán n i b , đ c l p theo k h n ng n h n các báo cáo tài chính Ngoài các ch tiêu v ti n t , các b ng cân đ i b ph n còn s d ng r ng rãi các th c đo

v hi n v t và th i gian lao đ ng ng th i, ngoài các t ng h p cân đ i v các ch tiêu quá kh ,

ch tiêu đã th c hi n, k toán còn thi t l p các cân đ i trong d toán, trong k ho ch gi a nhu c u tài chính và ngu n t i tr , gi a yêu c u s n xu t - kinh doanh và các ngu n l c đ c huy đ ng

1.5.2- Các ph ng pháp k thu t nghi p v s d ng trong k toán qu n tr

Nh ph n trên đã nói, thông tin k toán qu n tr ch y u nh m ph c v quá trình ra quy t

đ nh c a các nhà qu n tr Thông tin này th ng không có s n, do đó k toán qu n tr ph i v n

d ng m t s ph ng pháp nghi p v đ x lý chúng thành d ng phù h p v i nhu c u c a các nhà

qu n tr Các ph ng pháp th ng đ c v n d ng là:

1.5.2.1- Thi t k thông tin thành d ng so sánh đ c

Thông tin s vô d ng n u thi u các tiêu chu n đ so sánh v i nó T các s li u thu th p

đ c, k toán qu n tr s phân tích và thi t k chúng thành d ng có th so sánh đ c Ch ng h n,

k toán qu n tr ph i chung c p các thông tin th c hi n đ có th so sánh v i k ho ch, đ nh m c

ho c d toán chi phí, các giá phí, giá thành, m c l i nhu n c a các ph ng án đang l a ch n Quá trình quy t đ nh c a nhà qu n tr ph i d a trên s phân tích, so sánh này đ đánh giá và ra các quy t đ nh

1.5.2.2- Phân lo i chi phí

Nghiên c u, phân lo i chi phí theo nhi u tiêu th c khác nhau nh m t o l p các thông tin thích h p cho vi c ra các quy t đ nh là m t đ c thù c a k toán qu n tr Ngoài cách phân lo i chi phí theo tính ch t, n i dung kinh t c a chi phí và phân lo i chi phí theo công d ng c a chi phí

- Phân lo i chi phí theo m i quan h c a chi phí v i kh i l ng ho t đ ng: phân bi t chi phí b t bi n, chi phí kh bi n, chi phí h n h p

- Phân lo i chi phí theo th m quy n ra quy t đ nh: phân bi t chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát đ c

- Phân lo i chi phí khác cho vi c ra quy t đ nh: chi phí c h i, chi phí chìm, chi phí chênh

1.5.2.3- Trình bày m i quan h gi a các thông tin k toán theo d ng ph ng trình

D ng ph ng trình r t ti n d ng cho vi c tính và d đoán m t s quá trình ch a x y ra

c n c vào các d ki n đã có và m i quan h ràng bu c gi a các bi n s trong ph ng trình

Ph ng pháp trình bày thông tin theo d ng ph ng trình là c n c đ tính toán l p k ho ch và phân tích d báo trong k toán qu n tr

1.5.2.4- Trình bày các thông tin d i d ng đ th

Ph ng pháp này c ng đ c k toán qu n tr s d ng khá thông d ng th là cách th

hi n d th y và rõ ràng nh t m i quan h và xu h ng bi n thiên mang tính quy lu t c a các thông tin do k toán qu n tr cung c p và x lý

1.6- PHÂN BI T K TOÁN QU N TR V I K TOÁN TÀI CHÍNH

K toán tài chính và k toán qu n tr là hai b ph n c a k toán doanh nghi p, chúng có

m i quan h ch t ch , đ ng th i c ng có nhi u đi m khác bi t nhau

1.6.1- S khác nhau gi a k toán qu n tr và k toán tài chính

Do có đ i t ng s d ng thông tin khác nhau, m c đích s d ng thông tin khác nhau nên

gi a k toán qu n tr và k toán tài chính có nhi u khác bi t v c b n:

a- V đ i t ng s d ng thông tin:

i t ng s d ng thông tin c a k toán qu n tr là các thành viên bên trong doanh nghi p: Các ch s h u, Ban giám đ c, qu n lý viên, giám sát viên, các qu n đ c Trong khi đó, thông tin c a k toán tài chính ch y u l i cung c p cho các đ i t ng bên ngoài doanh nghi p

nh các c đông, ng i cho vay, khách hàng, nhà cung c p và chính ph (c quan thu , c quan

qu n lý tài chính )

b- V nguyên t c trình bày và cung c p thông tin:

Thông tin k toán tài chính ph i tuân th các nguyên t c, chu n m c và ch đ hi n hành

v k toán c a t ng qu c gia, k c các nguyên t c, chu n m c qu c t v k toán đ c các qu c gia công nh n Trái l i, trong n n kinh t th tr ng, do yêu c u ph i nh y bén và n m b t nhanh các c h i kinh doanh đa d ng nên thông tin k toán qu n tr c n linh ho t, nhanh chóng và thích

h p v i t ng quy t đ nh c th c a ng i qu n lý, không bu c ph i tuân th các nguyên t c,

d- V đ c đi m c a thông tin

- Thông tin c a k toán tài chính ch y u d i hình th c giá tr Còn thông tin c a k toán

qu n tr đ c bi u hi n c hình thái hi n v t và hình thái giá tr

- Thông tin c a k toán tài chính là thông tin th c hi n v nh ng nghi p v đã phát sinh,

đã x y ra Trong khi đó, thông tin c a k toán qu n tr ch y u đ t tr ng tâm cho t ng lai vì ph n

l n nhi m v c a nhà qu n tr là l a ch n ph ng án, đ án cho m t s ki n ho c m t quá trình

ch a x y ra

- Thông tin k toán tài chính ch y u là các thông tin k toán thu n tuý, đ c thu th p t các ch ng t ban đ u v k toán Trong k toán - qu n tr , thông tin đ c thu th p nh m ph c v cho ch c n ng ra quy t đ nh c a nhà qu n lý và th ng không có s n, nên ngoài vi c d a vào h

th ng ghi chép ban đ u c a k toán, k toán qu n tr còn ph i k t h p v i nhi u ngành khoa h c khác nh th ng kê, ho ch toán nghi p v , kinh t h c, qu n lý đ t ng h p, phân tích và x lý thông tin thành d ng có th s d ng đ c

g- V k báo cáo:

K báo cáo c a k toán qu n tr th ng xuyên h n và ng n h n k báo cáo c a k toán tài chính Báo cáo c a k toán tài chính đ c so n th o theo đ nh k , th ng là hàng n m, còn báo cáo c a k toán qu n tr đ c so n th o th ng xuyên theo yêu c u qu n tr doanh nghi p

1.6.2- i m gi ng nhau gi a k toán qu n tr và k toán tài chính

K toán tài chính và k toán qu n tr có nhi u đi m gi ng nhau và là hai b ph n không

th tách r i c a k toán doanh nghi p Nh ng đi m gi ng nhau c b n là:

- K toán qu n tr và k toán tài chính đ u đ c p đ n các s ki n kinh t trong doanh nghi p và đ u quan tâm đ n tài s n, n ph i tr , ngu n v n s h u, doanh thu, chi phí và k t qu

ho t đ ng và quá trình l u chuy n ti n t c a doanh nghi p M t bên ph n ánh t ng quát và m t bên ph n ánh chi ti t, t m c a các v n đ đó

- K toán qu n tr và k toán tài chính đ u d a trên h th ng ghi chép ban đ u c a k toán

H th ng ghi chép ban đ u là c s đ k toán tài chính so n th o các báo cáo tài chính đ nh k , cung c p cho các đ i t ng bên ngoài i v i k toán qu n tr , h th ng đó c ng là c s đ

v n d ng, x lý nh m t o ra các thông tin thích h p cho vi c ra quy t đ nh c a các nhà qu n tr

K toán qu n tr s d ng r ng rãi các ghi chép hàng ngày c a k toán tài chính, m c dù có tri n khai và t ng thêm s li u c ng nh n i dung c a các thông tin đó

- K toán qu n tr và k toán tài chính đ u bi u hi n trách nhi m c a ng i qu n lý K toán tài chính bi u hi n trách nhi m c a ng i qu n lý cao c p, còn k toán qu n tr bi u hi n trách nhi m c a các nhà qu n lý các c p trên trong doanh nghi p Nói cách khác, k toán tài chính hay k toán qu n tr đ u là công c qu n lý doanh nghi p

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

CH NG II

K TOÁN QU N TR CÁC Y U T S N XU T KINH DOANH

ti n hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh c n thi t ph i có các y u t c b n, đó là t li u lao đ ng, đ i t ng lao đ ng và s c lao đ ng Trong ho t đ ng s n xu t c a doanh nghi p, nguyên v t li u là đ i t ng lao đ ng, tài s n c đ nh và các công c d ng c khác không đ tiêu chu n tài s n c đ nh chính là t li u lao đ ng, còn lao đ ng c a con ng i là y u t s c lao

đ ng N u khâu s n xu t nguyên v t li u đ c coi là y u t c b n thì khâu l u thông (bán hàng), hàng hoá đ c coi là y u t trung tâm K toán qu n tr các y u t SXKD trong DN là k toán qu n tr nguyên v t li u, công c d ng c khác (v t t ), hàng hoá; k toán qu n tr tài s n c

đ nh và k toán qu n tr lao đ ng ti n l ng (ti n công)

2.1 K TOÁN QU N TR V T T , HÀNG HOÁ

2.1.1 Phân lo i v t t , hàng hoá

Do tính ch t đ c thù trong s n xu t kinh doanh nên m i doanh nghi p s d ng nh ng lo i

v t t khác nhau Phân lo i v t t là vi c nghiên c u, s p x p các lo i v t t theo t ng n i dung, công d ng, tính ch t th ng ph m c a chúng nh m ph c v cho yêu c u qu n tr c a doanh nghi p C n c vào n i dung và yêu c u qu n tr doanh nghi p, các lo i v t t đ c chia thành nguyên v t li u công c , d ng c

a Nguyên v t li u

Nguyên v t li u bao g m nguyên v t li u chính và v t li u ph

+ Nguyên v t li u chính: trong nh ng doanh nghi p khác nhau thì nguyên v t li u chính

c ng g m các lo i khác nhau nh s t, thép, xi m ng, g ch… trong xây d ng c b n, v i trong doanh nghi p may, đó là nh ng đ i t ng lao đ ng c u thành nên th c th s n ph m Nguyên v t

li u chính dùng vào s n xu t hình thành nên chi phí v t li u tr c ti p (trong ngành b u đi n không

có nguyên v t li u chính)

+ V t li u ph là các lo i v t li u đ c s d ng đ làm t ng ch t l ng s n ph m, hoàn

ch nh s n ph m ho c ph c v cho công vi c qu n lý s n xu t,

+ Nhiên li u đ c s d ng ph c v cho công ngh s n xu t s n ph m, cho ph ng ti n v n

t i, máy móc, thi t b ho t đ ng trong quá trình s n xu t kinh doanh nh x ng, d u, than, c i, khí gas…

+ Ph tùng thay th , g m các lo i ph tùng, chi ti t đ c s d ng đ thay th , s a ch a

nh ng máy móc, thi t b s n xu t, ph ng ti n v n t i…

+ Thi t b xây d ng c b n, bao g m các lo i thi t b c n l p và thi t b không c n l p, công

c , khí c , v t k t c u… dùng cho công tác xây l p, xây d ng c b n

+ V t li u khác là các lo i v t li u không đ c x p vào các lo i k trên, các lo i v t li u này

C n c vào ngu n g c nguyên v t li u thì toàn b nguyên v t li u c a doanh nghi p đ c chia thành nguyên v t li u mua ngoài và nguyên v t li u t ch bi n, gia công

C n c vào m c đích và n i s d ng nguyên v t li u thì toàn b nguyên v t li u c a doanh nghi p đ c chia thành nguyên v t li u tr c ti p dùng vào s n xu t kinh doanh và nguyên v t li u dùng cho các nhu c u khác nh qu n lý phân x ng, qu n lý doanh nghi p, tiêu th s n ph m…

b Công c , d ng c

c đi m c b n c a công c , d ng c là nh ng t li u lao đ ng tham gia vào nhiêu chu k

s n xu t kinh doanh, nó c ng b hao mòn d n v m t giá tr song do th i gian s d ng ng n ho c giá tr th p ch a đ đi u ki n c a quy đ nh vê TSC

Nh ng t li u lao đ ng không đ tiêu chu n là TSC đ c x p vào công c , d ng c Công c , d ng c c ng có nhi u tiêu chu n phân lo i khác nhau:

- Theo cách phân b vào chi phí thì công c , d ng c bao g m:

+ Lo i phân b 100% (1 l n)

+ Lo i phân b nhi u l n

Lo i phân b 100% (1 l n) là nh ng công c , d ng c có th i gian s d ng ng n và có giá

tr nh Lo i phân b nhi u l n th ng là nh ng công c , d ng c có giá tr l n h n ho c th i gian

s d ng dài h n Lo i này đ c chia thành lo i phân b 2 l n và lo i tr d n

- Theo n i dung công c , d ng c bao g m:

+ Lán tr i t m th i, đà giáo, c p pha dùng trong XDCB, d ng c gá l p chuyên dùng cho

s n xu t

+ Bao bì tính giá riêng dùng đ đóng gói hàng hoá trong quá trình b o qu n hàng hoá ho c

v n chuy n hàng hoá đi bán…

+ Công c , d ng c dùng cho các nhu c u khác

M i cách phân lo i có yêu c u, m c đích riêng, ph c v cho công tác qu n lý v t t c a doanh nghi p theo nh ng yêu c u c th

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

2.1.2 Tính giá v t t hàng hoá

a Nguyên t c tính giá v t t , hàng hoá

V t t , hàng hoá hi n có các doanh nghi p đ c ph n ánh trong s k toán và báo cáo k toán theo tr giá v n th c t , t c là toàn b s ti n doanh nghi p b ra đ có đ c s v t t , hàng hoá đó

Quá trình v n đ ng c a v t t , hàng hoá doanh nghi p chính là quá trình v n đ ng c a

v n kinh doanh Vì v y, k toán ph i s d ng nhi u tài kho n k toán đ ph n ánh quá trình hình thành tr giá v n c a v t t , hàng hoá

S hình thành tr giá v n c a v t t , hàng hoá đ c phân bi t các giai đo n khác nhau trong quá trình s n xu t, kinh doanh nh :

+ Tr giá v n c a v t t hàng hoá t i th i đi m mua hàng là s ti n th c ph i tr cho ng i bán (còn g i là tr giá mua th c t )

doanh nghi p áp d ng ph ng pháp kh u tr thu GTGT thì tr giá mua th c t là s ti n ghi trên hoá đ n không k thu GTGT tr đi các kho n chi t kh u, gi m giá, hàng tr l i (n u có)

các doanh nghi p áp d ng ph ng pháp tính thu GTGT tr c ti p trên giá tr gia t ng thì

tr giá mua th c t là tr giá thanh toán (g m c thu GTGT) tr đi các kho n gi m giá, chi t kh u

và hàng tr l i

+ Tr giá v n c a hàng mua nh p kho là tr giá mua th c t c a hàng mua nh p kho c ng

v i các kho n chi phí phát sinh trong quá trình mua hàng nh chi phí v n chuy n, các chi phí v

ki m nh n nh p kho và thu nh p kh u (n u có)

+ Tr giá v n c a hàng xu t kho là tr giá v n th c t c a hàng t i th i đi m nh p kho + Tr giá v n c a hàng tiêu th , bao g m tr giá v n th c t c a hàng xu t kho c ng v i chi phí b o qu n, phân lo i, chi phí bán hàng và chi phí qu n lý doanh nghi p phân b cho s hàng đã tiêu th

b Các cách tính giá v t t , hàng hoá

b1- Tính giá v t t hàng hoá theo giá v n th c t :

Hàng ngày, k toán ghi chép s bi n đ ng c a v t t , hàng hoá theo giá v n th c t

Giá v n th c t c a v t t , hàng hoá nh p kho là các kho n chi c n thi t đ c u thành tr giá

c a v t t , hàng hoá đ c đ a vào n i s n sàng cho s d ng hay bán

Giá v n th c t c a v t t , hàng hoá xu t kho, t n kho, có th s d ng m t trong các

ph ng pháp sau:

- Ph ng pháp nh p tr c, xu t tr c (FIFO- FIRST IN FIRST OUT)

Theo ph ng pháp này, gi thi t s hàng nào nh p kho tr c thì xu t kho tr c và l y tr giá mua th c t c a l n nh p đó đ tính tr giá hàng xu t kho Tr giá hàng t n kho cu i k đ c tính theo s l ng hàng t n kho và đ n giá c a nh ng lô hàng nh p sau cùng

- Ph ng pháp đ n giá th c t bình quân:

Theo ph ng pháp này, sau m i l n nh p kho, giá v n th c t bình quân c a đ n v v t t hàng hoá ( n giá th c t bình quân) đ c xác đ nh theo công th c:

Giá v n th c t hàng t n kho đ u k +

Giá v n th c t hàng nh p kho trong k

n giá th c t bình quân đ c s d ng đ xác đ nh tr giá v n th c t hàng xu t kho cho

đ n khi nh p lô hàng khác c n tính toán l i đ n giá th c t bình quân đ tính giá v n th c t c a hàng xu t kho ti p theo ( n giá th c t bình quân liên hoàn)

Tuy nhiên, n u doanh nghi p h ch toán hàng t n kho theo ph ng pháp ki m kê đ nh k thì

vi c tính đ n giá th c t bình quân ph i tính vào cu i k

k

- Ph ng pháp đích danh:

Theo ph ng pháp này, hàng xu t kho thu c lô hàng nào thì l y đúng đ n giá nh p kho c a chính lô hàng đó đ tính giá v n th c t c a hàng xu t kho Giá v n th c t c a hàng hi n còn trong kho đ c tính b ng s l ng t ng lô hàng hi n còn nhân v i đ n giá nh p kho c a chính lô hàng đó, r i t ng h p l i

- Tính theo ph ng pháp nh p sau, xu t tr c (LIFO- LAST IN FIRST OUT)

Theo ph ng pháp này, ng i ta gi thi t s hàng nào nh p kho sau thì xu t kho tr c Hàng xu t thu c lô hàng nào thì l y đ n giá mua th c t c a lô hàng đó đ tính Tr giá c a hàng

t n kho cu i k đ c tính theo s l ng hàng t n kho và đ n giá c a nh ng lô hàng nh p c và

đ n giá c a nh ng lô hàng nh p sau khi xu t l n cu i tính đ n th i đi m xác đ nh s t n kho

b.2 Tính giá v t t , hàng hoá theo giá h ch toán

i v i các doanh nghi p mua v t t hàng hoá th ng xuyên có s bi n đ ng v giá c ,

kh i l ng và ch ng lo i v t t hàng hoá nh p, xu t kho nhi u thì có th s d ng giá h ch toán đ

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

tính tr giá v n th c t c a hàng xu t kho Giá h ch toán là lo i giá n đ nh do doanh nghi p t xây d ng, giá này không có tác d ng giao d ch v i bên ngoài Vi c nh p, xu t kho hàng ngày

đ c th c hi n theo giá h ch toán Cu i k k toán ph i tính ra giá th c t đ ghi s k toán t ng

h p tính đ c tr giá th c t c a hàng xu t kho, tr c h t ph i tính h s gi a giá th c t và giá h ch toán c a hàng luân chuy n trong k (H)

Tr giá th c t c a hàng hi n

còn cu i k =

Tr giá h ch toán c a hàng còn cu i k x H

M i ph ng pháp tính giá v n th c t hàng xu t kho và t n kho cho k t qu khác nhau Vì th các nhà qu n tr c n l u ý nh h ng c a ph ng pháp tính giá hàng t n kho đ c k toán s d ng

2.1.3 L p danh đi m v t t , hàng hoá

V t t , hàng hoá trong doanh nghi p th ng đa d ng v ch ng lo i, qui cách, kích c

B i v y trên c s phân lo i v t t , hàng hoá doanh nghi p c n l p danh đi m v t t , hàng hoá, đ c bi t trong đi u ki n s d ng tin h c vào công tác k toán

L p danh đi m v t t , hàng hoá là qui đ nh cho m i th v t t , hàng hoá m t ký hi u riêng (mã s ) b ng h th ng các ch s (có th k t h p v i các ch cái) đ thay th tên g i, qui cách, kích c c a chúng Danh đi m v t t , hàng hoá ph i đ c s d ng th ng nh t gi a các b ph n qu n lý liên quan trong doanh nghi p, nh m th ng nh t trong qu n lý đ i v i

t ng th v t t , hàng hoá M i doanh nghi p có th l p danh đi m v t t , hàng hoá theo cách riêng, song c n đ m b o yêu c u d ghi nh và h p lý, tránh nh m l n hay trùng l p Ch ng

h n, trong k toán tài chính đã qui đ nh các tài kho n c p 1 c a lo i 1 nhóm 5 - h th ng tài kho n k toán doanh nghi p đ ph n ánh nguyên v t li u, công c , d ng c , hàng hoá, thành

ph m C th là TK 152 nguyên li u, v t li u; TK 153-Công c , d ng c ; TK 155-Thành

ph m; TK 156 -Hàng hoá

Vì v y, k toán qu n tr có th d a vào ký hi u TK c p 1 và d a vào vi c phân lo i v t

t , hàng hoá theo các c p đ t lo i, nhóm, th , đ l p danh đi m v t t , hàng hoá

i v i nguyên v t li u (NVL) bao g m các lo i NVL chính, v t li u ph , nhiên li u

M i lo i NVL l i g m nhi u nhóm, ví d v t li u chính trong doanh nghi p xây l p g m các nhóm : xi m ng, s t, g ch, ngói

Tu thu c vào s l ng nhóm v t li u trong lo i mà ký hi u c a t ng nhóm v t li u có

th 6 s (152101) hay 5 s (15211) C th , n u 2 ≤ s l ng nhóm v t li u trong m t lo i ≤

9 thì ký hi u nhóm là 5 s , n u 99 ≥ s l ng nhóm v t li u trong m t lo i ≥ 10 thì ký hi u nhóm v t li u là 6 s

152111, 152112, 152113, ho c1521101, 1521102, ho c 1521011, 1521012, là ký

hi u c a th VL 1, 2, 3, ho c ký hi u c a th VL 01, 02, thu c nhóm 1 lo i VL chính (lo i 1)

Nh v y ký hi u c a t ng th VL (danh đi m v t li u ) có th là 6 s , 7 s , hay 8 s ,

tu thu c vào s l ng th v t li u trong t ng nhóm, s l ng nhóm v t li u trong t ng lo i NVL

Doanh nghi p c ng có th k t h p s d ng h th ng ch cái đ đ t ký hi u cho th v t

li u Ví d 15211A là s danh đi m c a th v t li u A trong nhóm 1, lo i 1

N u cùng m t th VL đ c b o qu n các kho khác nhau thì có th g n ch cái đ u

c a tên th kho hay s th t kho theo s La mã vào danh đi m v t li u Ví d : 152111T là

s danh đi m c a th VL 1 trong nhóm1, lo i 1 kho ông Thành ho c 152111 là s danh

đi m c a th VL 1 trong nhóm1, lo i 1 kho th I,

i v i CC, DC c ng có th đ t mã s cho t ng th t ng t nh NVL Song, do ch ng

lo i CC, DC trong doanh nghi p th ng không nhi u, nên s ch s trong danh đi m CC, DC

th ng ít h n Ví d 153112 là s danh đi m c a th DC x ng xúc đ t thu c nhóm 1 (nhóm

d ng c c m tay) trong lo i 1 (lo i CC, DC s n xu t)

i v i hàng hoá c ng đ c chia theo lo i, nhóm, th (m t hàng) và có th đ c b o

qu n các kho khác nhau, vì v y k toán c ng l p danh đi m cho hàng hoá t ng t nh v t

li u và CC, DC Ví d : 15610111 là s danh đi m c a m t hàng 1 thu c nhóm hàng 01 lo i hàng đi n t (lo i 1) kho s I

Vi c l a ch n cách l p danh đi m v t t , hàng hoá không đòi h i s nh t quán gi a các doanh nghi p, nh ng đòi h i s nh t quán gi a các b ph n liên quan trong n i b doanh nghi p nh m th ng nh t qu n lý v t t , hàng hoá trong t ng doanh nghi p

2.1.4 L p k ho ch mua hàng

i v i doanh nghi p s n xu t thì c n l p k ho ch mua nguyên v t li u còn đ i v i doanh nghi p th ng m i thì c n l p k ho ch mua hàng hoá vi c l p k ho ch mua hàng sát

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

v i tình hình th c t nhu c u s n xu t kinh doanh có ý ngh a r t l n, quan tr ng trong h

th ng d toán s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

L p k ho ch mua hàng là vi c d tính t ng s l ng m t hàng c n ph i mua vào trong k đ đáp ng nhu c u s n xu t kinh doanh và d toán giá tr hàng c n mua vào trong

k c a doanh nghi p

* C n c đ l p k ho ch mua hàng là:

- D toán kh i l ng nguyên v t li u tiêu hao trong k k ho ch (đ i v i đ n v s n

xu t kinh doanh ); d toán kh i l ng hàng hoá tiêu th (đ i v i đ n v th ng m i)

- D toán hàng t n kho cu i k

- nh m c đ n giá hàng mua vào trong k k ho ch

* Ph ng pháp l p k ho ch mua hàng

L p k ho ch mua hàng cho t ng m t hàng có nhu c u cho s n xu t kinh doanh trong

k k ho ch c v s l ng và giá tr ti n T ng h p giá tr ti n hàng mua vào trong k k

ho ch thành d toán hàng mua vào

L ng hàng c n mua

vào trong k k

ho ch

=

L ng hàng c n cho nhu c u s n xu t (bán ra) trong k k

ho ch

+

L ng hàng

c n cho t n kho cu i kì

k ho ch

-

L ng hàng t n kho đ u k k

ho ch

D toán giá tr hàng mua

vào trong k k ho ch =

T ng l ng hàng c n mua vào trong k k ho ch x

nh m c đ n giá hàng mua vào

2.1.5 H ch toán chi ti t v t t hàng hoá

đ m b o cung c p thông tin nhanh và thông tin đ nh k v tình hình nh p, xu t, t n kho v t t , hàng hoá c ch tiêu hi n v t và ch tiêu thành ti n theo t ng th (m t hàng), t ng nhóm, t ng lo i t ng n i b o qu n, s d ng v t t , hàng hoá h ch toán chi ti t v t t , hàng hoá ph i đ m b o các yêu c u sau:

1 T ch c h ch toán chi ti t v t t , hàng hoá t ng kho và b ph n k toán c a doanh nghi p

2 Theo dõi hàng ngày tình hình nh p, xu t, t n kho c a t ng lo i, nhóm, th (m t hàng) c a v t t , hàng hoá c ch tiêu hi n v t và ch tiêu giá tr

3 m b o kh p đúng v n i dung các ch tiêu t ng ng gi a s li u k toán chi ti t

v i s li u h ch toán chi ti t kho; gi a s li u k toán chi ti t v i s li u k toán t ng h p

v t t , hàng hoá

4 Cung c p k p th i các thông tin c n thi t hàng ngày, tu n k theo yêu c u qu n tr v t

t , hàng hoá

Trách nhi m qu n lý v t t , hàng hoá trong doanh nghi p liên quan đ n nhi u b ph n,

nh ng vi c qu n lý tr c ti p nh p, xu t, t n kho v t t , hàng hoá do th kho và b ph n k toán hàng t n kho đ m nh n Vì v y gi a th kho và k toán ph i có s liên h , ph i h p trong vi c s d ng các ch ng t nh p, xu t kho đ h ch toán chi ti t v t t , hàng hoá

H ch toán chi ti t v t t , hàng hoá c b n v n s d ng các ch ng t v hàng t n kho trong h th ng ch ng t k toán do B Tài chính ban hành Tuy v y, đ đ m b o ph n ánh các

n i dung chi ti t làm c s cho ghi s chi ti t hàng t n kho, k toán qu n tr s d ng các

ch ng t h ng d n m t cách linh ho t

Doanh nghi p có th h ch toán chi ti t v t t , hàng hoá theo m t trong các ph ng pháp sau:

a Ph ng pháp ghi th song song

* N i dung:

+ kho: Th kho s d ng th kho đ ghi chép hàng ngày tình hình nh p, xu t, t n kho

c a t ng danh đi m v t t , hàng hoá, t ng kho theo ch tiêu s l ng Th kho do k toán

l p r i ghi vào s đ ng ký th kho tr c khi giao cho th kho ghi chép Th kho đ c b o

qu n trong hòm th hay t nhi u ng n, trong đó các th kho đ c s p x p theo lo i, nhóm, th (m t hàng) c a v t t , hàng hoá đ m b o d tìm ki m khi s d ng Hàng ngày khi có nghi p

v nh p, xu t v t t , hàng hoá th c t phát sinh, th kho th c hi n vi c thu phát v t t , hàng hoá và ghi s l ng th c t nh p, xu t vào ch ng t nh p, xu t C n c vào các ch ng t

nh p, xu t kho th kho ghi s l ng nh p, xu t v t t , hàng hoá vào th kho c a th v t t , hàng hoá có liên quan M i ch ng t đ c ghi m t dòng trên th kho, cu i ngày th kho tính

ra s l ng hàng t n kho đ ghi vào c t "t n" c a th kho Sau khi đ c s d ng đ ghi th kho, các ch ng t nh p, xu t kho đ c s p x p l i m t cách h p lý đ giao cho k toán + phòng k toán : Hàng ngày hay đ nh k 3-5 ngày, nhân viên k toán xu ng kho

ki m tra vi c ghi chép c a th kho, sau đó ký xác nh n vào th kho và nh n ch ng t nh p,

xu t kho v phòng k toán T i phòng k toán, nhân viên k toán hàng t n kho th c hi n vi c

ki m tra ch ng t và hoàn ch nh ch ng t r i c n c vào các ch ng t nh p, xu t kho đ ghi vào th (s ) chi ti t v t t , hàng hoá, m i ch ng t đ c ghi vào m t dòng Th (s ) chi ti t

đ c m cho t ng danh đi m v t t , hàng hoá t ng t th kho đ ghi chép hàng ngày tình hình nh p, xu t, t n kho theo ch tiêu s l ng và ch tiêu thành ti n S li u trên th (s ) chi

ti t đ c s d ng đ l p báo cáo nhanh v v t t , hàng hoá theo yêu c u qu n tr v t t , hàng hoá

Cu i tháng hay t i các th i đi m nào đó trong tháng có th đ i chi u s li u trên th (s ) chi ti t v i s li u trên th kho t ng ng, nh m đ m b o tính chính xác c a s li u tr c khi

l p báo cáo nhanh (tu n k ) v t t , hàng hoá C ng vào cu i tháng, k toán c ng s li u trên các th (s ) chi ti t, sau đó c n c vào s li u dòng c ng th (s ) chi ti t đ ghi vào b ng kê

nh p, xu t, t n kho theo th , nhóm, lo i v t t , hàng hoá B ng kê này có th đ c s d ng

nh m t báo cáo v t t , hàng hoá cu i tháng

b ng kê nh p, xu t, t n kho c a hàng hoá thì k toán ghi danh đi m hàng hoá và tên hàng hoá vào c t "danh đi m" và c t "tên hàng"

Tr ng h p doanh nghi p s d ng giá h ch toán chi ti t hàng t n kho thì thêm c t "đ n giá h ch toán" vào sau c t "đ n v tính" c a bàng này

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

* u, nh c đi m và đi u ki n áp d ng c a ph ng pháp ghi th song song

+ u đi m: n gi n, d làm, d ki m tra đ i chi u s li u, đ m b o đ tin c y cao c a thông tin và có kh n ng cung c p thông tin nhanh cho qu n tr hàng t n kho

+ Nh c đi m: Kh i l ng ghi chép l n (đ c bi t tr ng h p doanh nghi p có nhi u

ch ng lo i v t t , hàng hoá), ghi chép trùng l p ch tiêu s l ng gi a k toán và th kho

+ i u ki n áp d ng: Thích h p trong các doanh nghi p có ít ch ng lo i v t t , hàng hoá, kh i l ng các nghi p v nh p, xu t ít, phát sinh không th ng xuyên, trình đ c a nhân viên k toán ch a cao

M u th kho và b ng kê nh sau:

B NG KÊ NH P XU T T N KHO V T T (S N PH M, HÀNG HOÁ)

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

b Ph ng pháp ghi s đ i chi u luân chuy n

* N i dung:

+ kho: Th kho s d ng th kho đ ghi chép gi ng nh ph ng pháp ghi th song

song

+ phòng k toán : nh k , sau khi nh n đ c các ch ng t nh p, xu t kho t th kho,

k toán th c hi n ki m tra và hoàn ch nh ch ng t Sau đó, th c hi n t p h p các ch ng t

nh p, xu t theo t ng th v t t , hàng hoá (có th l p b ng kê nh p, b ng kê xu t v t t , hàng

hoá đ thu n l i cho vi c theo dõi và ghi s đ i chi u luân chuy n cu i tháng) S đ i chi u

luân chuy n đ c k toán m cho c n m và đ c ghi vào cu i m i tháng S đ c dùng đ

ghi chép tình hình nh p, xu t, t n kho c a t ng th v t t , hàng hoá thu c t ng kho S theo

dõi c ch tiêu s l ng và ch tiêu thành ti n trong c tháng c a hàng nh p, xu t, t n kho

M i th v t t , hàng hoá đ c ghi m t dòng trên s Sau khi hoàn thành vi c ghi s đ i chi u

luân chuy n, k toán th c hi n đ i chi u s li u trên s này v i s li u trên th kho và s li u

trên s k toán tài chính liên quan (n u c n)

M u s đ i chi u luân chuy n nh sau:

Nh p Xu t

D đ u tháng 2

* u nh c đi m c a ph ng pháp ghi s đ i chi u luân chuy n:

+ u đi m : V i ph ng pháp này kh i l ng ghi chép có gi m b t so v i ph ng pháp

ghi th song song

+ Nh c đi m: V n trùng l p ch tiêu s l ng gi a ghi chép c a th kho và k toán

- N u không l p b ng kê nh p, b ng kê xu t v t t , hàng hoá thì vi c s p x p ch ng t

nh p, xu t trong c tháng đ ghi s đ i chi u luân chuy n d phát sinh nh m l n sai sót N u

l p b ng kê nh p, b ng kê xu t thì kh i l ng ghi chép v n l n

- Vi c ki m tra, đ i chi u s li u gi a kho và phòng k toán ch đ c ti n hành vào cu i

tháng, vì v y h n ch ch c n ng ki m tra c a k toán

- Theo ph ng pháp này, đ l p báo cáo nhanh hàng t n kho c n ph i d a vào s li u

trên th kho

Theo yêu c u cung c p thông tin nhanh ph c v qu n tr hàng t n kho thì các doanh nghi p không nên s d ng ph ng pháp này

c Ph ng pháp m c d (ghi s s d )

* N i dung:

+ kho: Ngoài vi c s d ng th kho đ ghi chép t ng t hai ph ng pháp trên, th kho còn s d ng s s d đ ghi chép s t n kho cu i tháng c a t ng th v t t , hàng hoá theo ch tiêu s l ng (SL)

S s d do k toán l p cho t ng kho, m theo n m Cu i m i tháng s s d đ c chuy n cho th kho đ ghi s l ng hàng t n kho trên c s s li u t các th kho Trên s s

d v t t , hàng hoá đ c s p x p theo th , nhóm, lo i M i nhóm có dòng c ng nhóm, m i

lo i có dòng c ng lo i

+ phòng k toán: nh k nhân viên k toán xu ng kho đ ki m tra vi c ghi chép trên

th kho c a th kho và tr c ti p nh n ch ng t nh p, xu t kho Sau khi ki m tra, k toán ký xác nh n vào t ng th kho và ký vào phi u giao nh n ch ng t r i mang ch ng t v phòng

k toán

T i phòng k toán, nhân viên k toán ki m tra l i ch ng t và hoàn ch nh ch ng t sau

đó t ng h p giá tr (giá h ch toán) c a v t t , hàng hoá theo t ng nhóm, lo i hàng nh p, xu t

đ ghi vào c t "thành ti n" c a phi u giao nh n ch ng t S li u thành ti n trên phi u giao

nh n ch ng t nh p (xu t) v t t , hàng hoá theo t ng nhóm, lo i hàng đ c ghi vào b ng kê

lu k nh p và b ng kê lu k xu t v t t , hàng hoá

Các b ng này m theo t ng kho ho c nhi u kho (n u các kho đ c chuyên môn hoá)

Cu i tháng, c ng s li u trên b ng lu k nh p, b ng lu k xu t v t t , hàng hoá đ ghi vào các ph n nh p, xu t trên b ng kê t ng h p nh p, xu t, t n kho r i tính ra s t n kho cu i tháng c a t ng nhóm, lo i hàng t n kho và ghi vào c t "T n kho cu i tháng" c a b ng kê này ng th i, vào cu i tháng sau khi nh n đ c s s d t th kho chuy n lên, k toán tính giá h ch toán c a hàng t n kho đ ghi vào s s d c t "thành ti n" (TT) Sau đó c ng theo nhóm, lo i v t t , hàng hoá trên s s d , s li u này ph i kh p v i s li u c t "t n kho cu i tháng" c a nhóm, lo i v t t , hàng hoá t ng ng trên b ng kê t ng h p nh p, xu t, t n kho cùng k

S li u trên b ng kê t ng h p nh p, xu t, t n kho còn đ c s d ng đ đ i chi u v i s

li u trên s k toán tài chính liên quan (n u c n)

* u, nh c đi m và đi u ki n áp d ng ph ng pháp m c d (ghi s s d )

+ u đi m:

- Gi m b t đ c kh i l ng ghi chép do k toán ch ghi ch tiêu thành ti n c a v t t , hàng hoá theo nhóm và theo lo i

- K toán th c hi n đ c vi c ki m tra th ng xuyên đ i v i ghi chép c a th kho trên

th kho và ki m tra th ng xuyên vi c b o qu n hàng trong kho c a th kho

- Công vi c dàn đ u trong tháng, nên đ m b o cung c p k p th i các s li u c n thi t

ph c v cho qu n tr v t t , hàng hoá

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

+ Nh c đi m :

- Do phòng k toán ch ghi ch tiêu thành ti n c a nhóm và lo i v t t , hàng hoá v y

đ có thông tin v tình hình nh p, xu t, hi n còn c a th hàng nào đó ph i c n c vào s li u trên th kho

- Khi c n l p báo cáo tu n k v v t t , hàng hoá ph i c n c tr c ti p vào s li u trên các th kho

- Khi ki m tra đ i chi u s li u, n u phát hi n s không kh p đúng gi a s li u trên s

s d v i s li u t ng ng trên b ng kê nh p, xu t, t n kho thì vi c tìm ki m tra c u s r t

n ng chuyên môn t t, v a ý th c đ c đ y đ trách nhi m trong qu n lý v t t , hàng hoá

S d cu i tháng 2

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

a.Phân lo i TSC theo hình thái bi u hi n

Theo cách phân lo i này, TSC trong doanh nghi p bao g m TSC h u hình và TSC vô hình

TSC h u hình: Là nh ng TSC có hình thái hi n v t c th nh nhà x ng, máy móc thi t b , ph ng ti n v n t i, v t ki n trúc…

TSC vô hình: Là nh ng TSC không có th c th h u hình nh ng đ i di n cho m t quy n

h p pháp nào đó và ng i ch s h u đ c h ng quy n l i kinh t

Các ví d v TSC vô hình là: Chi phí thành l p doanh nghi p, chi phí nghiên c u và phát tri n, b ng sáng ch , phát minh…

Phân lo i TSC theo hình thái bi u hi n giúp cho ng i qu n lý có m t cách nhìn t ng th

v c c u đ u t c a doanh nghi p ây là m t c n c quan tr ng đ xây d ng các quy t đ nh đ u

t ho c đi u ch nh ph ng h ng đ u t phù h p v i tình hình th c t Ngoài ra, các phân lo i này còn giúp doanh nghi p có các bi n pháp qu n lý tài s n, tính toán kh u hao khoa h c và h p

lý đ i v i t ng lo i tài s n

b Phân lo i tài s n c đ nh theo quy n s h u

C n c quy n s h u, TSC c a doanh nghi p đ c chia thành hai lo i: TSC t có và TSC thuê ngoài

- TSC t có là các TSC đ c xây d ng, mua s m và hình thành t ngu n v n ngân sách

c p ho c c p trên c p, ngu n v n vay, ngu n v n liên doanh, các qu c a doanh nghi p và các TSC đ c bi u, t ng ây là nh ng TSC thu c quy n s h u c a doanh nghi p và đ c ph n ánh trên B ng cân đ i k toán c a doanh nghi p

- TSC thuê ngoài là TSC đi thuê đ s d ng trong m t th i gian nh t đ nh theo h p đ ng thuê tài s n Tu theo đi u kho n c a h p đ ng thuê mà TSC đi thuê đ c chia thành TSC thuê tài chính và TSC thuê ho t đ ng

- TSC thuê tài chính: Là các TSC đi thuê nh ng doanh nghi p có quy n ki m soát và s

d ng lâu dài theo các đi u kho n c a h p đ ng thuê nhà Theo thông l Qu c t , các TSC đ c

g i là thuê tài chính n u tho mãn m t trong các đi u ki n sau đây:

+ Quy n s h u TSC thuê đ c chuy n cho bên kia thuê khi h t h n h p đ ng

+ H p đ ng cho phép bên đi thuê đ c l a ch n mua TSC thuê v i giá th p h n giá tr

th c t c a TSC thuê t i th i đi m mua l i

+ Th i h n thuê theo h p đ ng ít nh t ph i b ng 3/4 (75%) th i gian h u d ng c a TSC thuê

+ Giá tr hi n t i c a kho n chi theo ho t đ ng ít nh t ph i b ng 90% giá tr c a TSC thuê TSC thuê tài chính c ng đ c coi nh TSC c a doanh nghi p, đ c ph n ánh trên B ng cân đ i k toán và doanh nghi p có trách nhi m qu n lý, s d ng và trích kh u hao nh các TSC

t có c a doanh nghi p

+ TSC thuê ho t đ ng: là TSC thuê không tho mãn b t c đi u kho n nào c a h p

đ ng thuê tài chính Bên đi thuê ch đ c qu n lý, s d ng trong th i h n h p đ ng và ph i hoàn

tr cho bên cho thuê khi k t thúc h p đ ng

Phân lo i TSC theo quy n s h u giúp cho vi c qu n lý và t ch c h ch toán phù h p theo t ng lo i TSC , góp ph n s d ng h p lý và có hi u qu TSC doanh nghi p

c Phân lo i TSC theo đ c tr ng k thu t

Theo đ c tr ng k thu t, t ng lo i TSC h u hình và TSC vô hình đ c phân lo i, s p

lo i máy móc thi t b khá dùng trong s n xu t kinh doanh

+ Ph ng ti n v n t i, truy n d n: ô tô, máy kéo, tàu truy n ca nô dùng trong v n chuy n;

h th ng đ ng ng d n n c, d n h i, ôxy, khí nén, h th ng đ ng dây d n di n, h th ng truy n thanh… thu c TSC c a doanh nghi p

+ Thi t b d ng c qu n lý: G m các thi t b s d ng trong qu n lý kinh doanh, qu n lý hành chính, d ng c đo l ng, thí nghi m

+ Cây lâu n m, gia súc c b n

+ TSC khác: G m các lo i TSC ch a đ c x p vào các lo i TSC nói trên (tác ph m ngh thu t, sách báo chuyên môn k thu t…)

ng i tham gia thành l p doanh nghi p xem xét, đ ng ý coi nh m t ph n v n góp c a m i bên

và đ c ghi trong v n đi u l c a doanh nghi p

+ B ng phát minh sáng ch : Giá tr b ng phát sinh sáng ch là các chi phí doanh nghi p

ph i tr cho các công trình nghiên c u, s n xu t th đ c Nhà n c c p b ng phát minh, sáng ch

ho c s ti n doanh nghi p mua l i b n quy n b ng sáng ch , phát minh

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

+ Chi phí nghiên c u, phát tri n: Là các chi phí doanh nghi p t th c hi n ho c thuê ngoài

th c hi n các công trình có quy mô l n v nghiên c u, l p các đ án, k ho ch, d án đ u t phát tri n nh m đem l i l i ích lâu dài cho doanh nghi p

+ TSC vô hình khác: G m quy n đ c nh ng, quy n thuê ngoài, b n quy n tác gi (tác quy n), quy n s d ng h p đ ng, đ c quy n nhãn hi u và tên hi u… Quy n đ c nh ng là các chi phí mà doanh nghi p ph i b ra đ có đ c đ c quy n th c hi n khai thác các nghi p v quan

tr ng ho c đ c quy n v th tr ng, đ c quy n s n xu t m t lo i s n ph m theo các ho t đ ng đ c

nh ng ký k t v i Nhà n c ho c m t đ n v nh ng quy n

Quy n thuê nhà là các chi phí sang nh ng, chuy n quy n mà doanh nghi p nh n cho tác

gi đ c quy n phát hành và bán các tác ph m c a mình

c quy n v nhãn hi u và tên hi u là chi phí ph i tr cho vi c mua l i nhãn hi u hàng hoá

ho c tên hi u doanh nghi p nào đó

Phân lo i TSC theo đ c tr ng k thu t giúp cho vi c qu n lý và h ch toán chi ti t, c th theo t ng lo i, nhóm TSC và ph ng pháp kh u hao thích h p đ i v i t ng lo i, nhóm TSC Ngoài các cách phân lo i nói trên, trong k toán qu n tr còn có các cách phân lo i TSC khác nh m đáp ng các yêu c u qu n tr c th c a doanh nghi p nh phân lo i TSC theo công

d ng kinh t , phân lo i TSC theo tình hình s d ng…

2.2.2 ánh giá tài s n c đ nh

Xu t phát t đ c đi m và yêu c u qu n lý TSC trong quá trình s d ng TSC đ c đánh giá theo nguyên giá và giá tr còn l i

a Nguyên giá TSC

Nguyên giá TSC (còn g i là giá tr ghi s ban đ u) là toàn b các chi phí bình th ng và

h p lý mà doanh nghi p ph i b ra đ có tài s n đó và đ a TSC đó vào v trí s n sàng s d ng

Nh v y, nguyên giá TSC đ c đánh giá theo nguyên t c giá phí (mua ho c t s n xu t), bao g m toàn b các chi phí liên quan đ n mua ho c xây d ng, ch t o, k c các chi phí v n chuy n l p đ t, ch y th và các chi phí h p lý, c n thi t khác tr c khi s d ng, c th là:

* Giá phí mua = Giá mua thu n th ng m i (đã kh u tr các kho n chi t kh u, gi m giá)

C ng (+) thu nh p kh u

C ng (+) các lo i thu không th thu h i (thu giá tr gia t ng không đ c kh u tr , thu tài

s n…)

C ng (+) chi phí v n chuy n

C ng (+) chi phí đ a vào s d ng đ c phân b vào nguyên giá

Theo chu n m c k toán qu c t s 16 (IAS 16) Các chi phí đ a TSC vào s d ng đ c phân b vào giá phí (nguyên giá TSC ) g m:

- Chi phí chu n b m t b ng

- Chi phí l p đ t

Các chi phí sau đây th ng không đ c tính vào nguyên giá TSC (tr phí có liên quan

tr c ti p đ n vi c đ a TSC vào s d ng):

- Chi phí kh i công

- Chi phí chung và chi phí hành chính

Trong tr ng h p mua TSC thanh toán ch m, có phát sinh lãi v tín d ng (nh tr ng h p thuê mua TSC …), nguyên t c xác đ nh nguyên giá TSC là giá tr hi n t i hoá còn ph n chênh

l ch (ti n lãi tín d ng) đ c h ch toán vào chi phí tr tr c trong su t th i h n tín d ng Tuy v y, chu n m c k toán Qu c t 23 (IAS 23) cho phép v n hoá lãi tín d ng vào giá phí TSC

* Tr ng h p TSC do doanh nghi p t xây d ng, ch t o đ s d ng

Nguyên giá TSC c ng đ c xác đ nh theo nh ng nguyên t c gi ng nh trong tr ng h p xác đ nh nguyên giá TSC đ c mua s m bao g m toàn b các chi phí liên quan đ n s n xu t, xây d ng hay ch t o tài s n đó Ti n lã trên các kho n vay dùng vào đ u t TSC c ng có th

đ c tính vào nguyên giá TSC (chu n m c 23 - IAS 23)

K toán TSC ph i tri t đ tôn tr ng nguyên t c ghi theo nguyên giá Nguyên giá c a t ng

đ i t ng TSC trên s và báo cáo k toán ch đ c xác đ nh m t l n khi t ng TSC và không thay đ i trong su t th i gian t n t i c a TSC doanh nghi p, tr các tr ng h p sau:

+ ánh giá l i TSC

+ Xây d ng, trang b thêm TSC

+ C i t o, nâng c p làm t ng n ng l c ho t đ ng và kéo dài tu i th c a TSC

+ Tháo d b t các b ph n làm gi m nguyên giá TSC

b Giá tr còn l i c a TSC

Giá tr còn l i (còn g i là giá tr k toán) c a TSC là hi u s gi a nguyên giá TSC và s

kh u hao lu k

Giá tr còn l i = Nguyên giá - Kh u hao lu k

Tr ng h p nguyên giá TSC đ c đánh giá l i thì giá tr còn l i c a TSC c ng đ c xác

đ nh l i

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

Thông th ng, giá tr còn l i c a TSC sau khi đánh giá l i đ c đi u ch nh theo công

th c:

Giá tr đánh giá l i c a TSC Giá tr còn l i c a

TSC sau khi đánh

giá l i

= Giá tr còn l i c a TSC đánh giá l i x

Nguyên giá c a TSC Ngoài ph ng pháp chu n nói trên, chu n m c 16 (IAS 16) còn quy đ nh ph ng pháp thay th đ c ch p nh n:

Giá tr còn l i = Giá tr đánh giá l i - Kh u hao lu k

nh ng ch c n ng đ c l p nh t đ nh: ho c là m t h th ng g m nhi u b ph n tài s n liên k t

v i nhau đ cùng th c hi n m t hay m t s ch c n ng nh t đ nh mà thi u b t k m t b ph n nào trong đó thì c h th ng không th ho t đ ng đ c

i t ng ghi TSC vô hình là t ng TSC vô hình g n v i m t n i dung chi và m t

m c đích riêng nh kho n chi v thành l p doanh nghi p, chi v b ng phát minh sáng ch hay kho n chi v l i th th ng m i

ti n cho vi c theo dõi, qu n lý đ i v i t ng đ i t ng TSC h u hình, c n ph i đánh

s TSC ánh s TSC là qui đ nh cho m i đ i t ng ghi TSC h u hình m t s hi u riêng theo nguyên t c nh t đ nh, đ m b o s d ng th ng nh t trong ph m vi doanh nghi p

T ng đ i t ng ghi TSC , k c đang s d ng và đang d tr đ u ph i có s hi u riêng

S hi u c a t ng đ i t ng ghi TSC không thay đ i trong su t th i gian b o qu n, s d ng TSC t i doanh nghi p K toán không đ c s d ng s hi u c a nh ng TSC đã thanh lý,

nh ng bán, bi u t ng, đ a đi liên doanh, m t (TSC đã gi m) cho nh ng TSC m i t ng thêm

M i doanh nghi p có cách đánh s TSC riêng phù h p v i đi u ki n c th c a doanh nghi p, song c n đ m b o yêu c u: s hi u TSC ph i th hi n đ c lo i, nhóm và đ i t ng ghi t ng TSC riêng bi t

Ví d : Trong h th ng tài kho n k toán doanh nghi p qui đ nh ký hi u 211- TSC h u hình Do TSC h u hình trong doanh nghi p đ c chia thành các lo i: nhà c a, v t ki n trúc; máy móc thi t b ; ph ng ti n v n t i, truy n d n; d ng c qu n lý Trong t ng lo i TSC

có th g m nhi u nhóm, nh lo i nhà c a, v t ki n trúc có nhóm nhà c a, nhóm v t ki n trúc Trong nhóm TSC là nhà c a g m nhi u toà nhà, c n nhà, vì v y có th đánh s cho các TSC trong nhóm nhà c a nh sau: 211111 S hi u nhà s 1 trong nhóm 1 (nhóm nhà c a) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc)

211112 S hi u nhà s 2 trong nhóm1 (nhóm nhà c a) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t

211121 S hi u v t ki n trúc s 1 trong nhóm 2 (nhóm v t ki n trúc) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc)

Ho c dùng t p h p s đ c s p x p theo th t nh t đ nh đ ch lo i, nhóm r i dùng các

ch cái đ ch đ i t ng ghi TSC trong nhóm Ví d 21111A S hi u nhà A trong nhóm 1 (nhóm nhà c a) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc); 21111B S hi u nhà B trong nhóm1 (nhóm nhà c a) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc); 21112C S hi u v t ki n trúc C trong nhóm 2 (nhóm v t ki n trúc) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc); 21112D S hi u

v t ki n trúc D trong nhóm 2 (nhóm v t ki n trúc) thu c lo i 1 (lo i nhà c a, v t ki n trúc)

S l ng ch s trong s hi u TSC c ng tu thu c vào s l ng đ i t ng ghi TSC trong nhóm và s l ng nhóm TSC trong lo i Tuy nhiên, s l ng đ i t ng ghi trong m t nhóm TSC và s l ng nhóm trong m t lo i TSC th ng ít h n đ i v i hàng t n kho, nên

s hi u TSC th ng ít ch s h n

S hi u TSC h u hình có th đ c g n tr c ti p cho t ng TSC đ ti n vi c qu n lý theo dõi Vi c g n s hi u vào t ng TSC có th th c hi n s d ng bi n s b ng g hay b ng kim lo i

2.2.4 K toán chi ti t tài s n c đ nh

Trong quá trình s d ng TSC vào s n xu t kinh doanh, giá tr c a TSC b hao mòn

d n và chuy n d ch t ng ph n vào chi phí s n xu t kinh doanh Nh ng TSC h u hình v n

gi nguyên hình thái v t ch t ban đ u cho đ n khi h h ng M t khác, TSC đ c s d ng

và b o qu n các b ph n khác nhau trong doanh nghi p B i v y, k toán chi ti t TSC ph i

ph n ánh và ki m tra tình hình t ng, gi m, hao mòn TSC c a toàn doanh nghi p và c a t ng

n i b o qu n, s d ng theo t ng đ i t ng ghi TSC Ngoài các ch tiêu ph n ánh ngu n g c,

th i gian hình thành TSC , công su t thi t k , s hi u TSC , k toán ph i ph n ánh nguyên giá, giá tr hao mòn, giá tr còn l i c a t ng đ i t ng ghi TSC t i t ng n i s d ng, b o

qu n TSC

a K toán chi ti t TSC t i các n i s d ng, b o qu n TSC

Vi c theo dõi TSC theo n i s d ng nh m g n trách nhi m b o qu n, s d ng tài s n

v i t ng b ph n, t đó nâng trách nhi m và hi u qu trong b o qu n s d ng TSC c a doanh nghi p

T i các n i s d ng TSC (phòng, ban, đ i s n xu t, phân x ng s n xu t ) s d ng

"S TSC theo đ n v s d ng" đ theo dõi tình hình t ng, gi m TSC do t ng đ n v qu n

lý, s d ng M i đ n v s d ng ph i m m t s riêng, trong đó ghi TSC t ng, gi m c a đ n

v mình theo t ng ch ng t t ng, gi m TSC , theo th t th i gian phát sinh nghi p v t ng,

gi m TSC (doanh nghi p có th s d ng m u s này trong h th ng k toán doanh nghi p - xem m u s ph n sau)

b K toán chi ti t b ph n k toán doanh nghi p

T i b ph n k toán doanh nghi p, k toán chi ti t TSC s d ng th TSC , s đ ng ký

th TSC , s TSC toàn doanh nghi p đ theo dõi tình hình t ng, gi m, hao mòn TSC

Th TSC do k toán TSC l p cho t ng đ i t ng ghi TSC c a doanh nghi p Th

g m b n ph n:

Ch ng II - K toán qu n tr các y u t s n xu t kinh doanh

Ph n đ u: Ghi các ch tiêu chung v TSC nh tên, ký, mã hi u, qui cách (c p hàng), s

li u TSC , n c s n xu t

Ph n 2: Ghi các ch tiêu nguyên giá t khi b t đ u hình thành TSC và nguyên giá thay

đ i theo các th i k do đánh giá l i, xây d ng, trang b thêm ho c tháo b t b ph n và giá

t i ) đ c dùng riêng m t s ho c m t s trang trong s đ theo dõi tình hình t ng, gi m,

kh u hao c a các TSC trong t ng lo i N u m t lo i TSC có nhi u nhóm thì nên chia s thành các ph n đ ph n ánh các đ i t ng ghi TSC thu c t ng nhóm giúp cho vi c s d ng

s li u l p báo cáo đ nh k v TSC đ c thu n ti n (M u s TSC xem ph n sau)

C n c đ ghi vào th TSC , s TSC , s TSC theo đ n v s d ng là các ch ng t

v t ng, gi m, kh u hao TSC và các ch ng t g c có liên quan trong h ng d n v ch ng t

k toán - H th ng k toán doanh nghi p, đó là:

- Biên b n giao nh n TSC (m u s 01 - TSC ) - Biên b n thanh lý TSC (m u s 012

- TSC )

- Biên b n giao nh n TSC s a ch a l n hoàn thành (M u s 04-TSC )

- Biên b n đánh giá l i TSC (m u s 05-TSC )

- B ng tính và phân b kh u hao TSC

- Các tài li u k thu t có liên quan (h s TSC )

Khi có nghi p v t ng TSC , k toán c n c vào các ch ng t liên quan đ l p th TSC theo t ng đ i t ng ghi TSC , sau đó ghi vào s đ ng ký th TSC r i b o qu n th vào hòm th ng th i, k toán c n c vào các ch ng t liên quan đ n t ng TSC đ ghi vào

C n c vào s li u trên các b ng tính và phân b kh u hao, nhân viên k toán t ng h p

s kh u hao hàng n m c a t ng đ i t ng ghi TSC và xác đ nh giá tr hao mòn c ng d n đ ghi vào ph n liên quan trong th TSC và s TSC toàn doanh nghi p