SKKN 2015 2016 hơn mới chỉnh sửa

- Thử nghiệm những phương án cải tiến, khắc phục những khó khăn, xây dựngnhững quy trình thí nghiệm chuẩn và đề xuất cách sử dụng thí nghiệm trong dạyhọc phần B: Chuyển hóa vậ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HẢI DƯƠNG

TRƯỜNG THPT KHÚC THỪA DỤ

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Nghiên cứu và thiết kế bài tập thực nghiệm chương 5, 6

môn Hóa học 10 THPT”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

Trong phạm vi sáng kiến này, tôi tập trung nghiên cứu, xây dựng và thiết

kế các dạng bài tập thực nghiệm (có liên quan đến hình vẽ thí nghiệm) trong nôidung của chương 5: Halogen, chương 6: Oxi – lưu huỳnh SGK Hóa học 10THPT ban cơ bản

3 Tác giả:

Họ và tên: Nguyễn Hoàng Việt (Nam)

Ngày/tháng/năm sinh: 10/01/1991

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Hóa học

Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên dạy sinh Trường THPT Khúc Thừa DụĐiện thoại: 0972 660 454

4 Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Trường THPT Khúc Thừa Dụ

Địa chỉ: Cầu Ràm – Tân Hương – Ninh Giang – Hải Dương

Điện thoại: 03203.767.898

5 Điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:

Các dụng cụ, hóa chất phục vụ các thí nghiệm thuộc chương 5, 6 chương trìnhHóa học 10 THPT

6.Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2018 – 2019

TÁC GIẢ

NGUYỄN HÀNG VIỆT

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN

VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Phần 1: TÓM TẮT SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.

Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm Hầu hết các hiện tượng, kháiniệm, qui luật, quá trình trong sinh học đều bắt nguồn từ thực tiễn Do đó, thựchành thí nghiệm là một trong những phương pháp quan trọng để giúp học sinhnhận biết, tìm hiểu và nghiên cứu các hiện tượng sinh học [1]

Trong thực tế hiện nay, việc sử dụng các thí nghiệm sinh học nói chung vàcác thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật –Chương I Sinh học 11 nói riêng ở các nhà trường vẫn còn nhiều hạn chế Vì vậychưa kích thích được sự tư duy, tích cực tìm tòi ở HS nên hiệu quả dạy và họcchưa cao

Từ những lí do trên, tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Thử nghiệm và

cải tiến một số thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng

ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT”.

2 Điều kiện, thời gian, đối tượng áp dụng sáng kiến.

2.1 Điều kiện áp dụng sáng kiến:

- Các dụng cụ: huyết áp kế đồng hồ hoặc huyết áp kế điện tử, máy ghi đồ thị,kính hiển vi, bộ đồ mổ, khay mổ, kẹp tim, móc thủy tinh, kim găm, bông thấmnước; các hóa chất: dung dịch NaCl 0,65%; dung dịch andrenalin 1/100.000

- Giáo viên làm thử các thí nghiệm và chuẩn bị chu đáo trước giờ thực hành.2.2 Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu

- Năm học 2014 – 2015

2.3 Đối tượng áp dụng sáng kiến

- Học sinh khối 11 THPT cơ bản và nâng cao

3 Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến.

- Phân tích cấu trúc nội dung phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở độngvật – Chương I Sinh học 11 THPT - Sinh học 11 và đặc điểm, vị trí, vai trò củacác thí nghiệm trong phần này Đồng thời, khảo sát thực trạng của việc sử dụng

thí nghiệm trong dạy học Sinh học nói chung và phần B, chương 1 Sinh học 11nói riêng ở các trường phổ thông làm cơ sở thực tiễn cho việc thử nghiệm và cảitiến các thí nghiệm trong chương.

- Thử nghiệm lại các thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và nănglượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT - Sinh học 11 cơ bản và nângcao, phát hiện những mâu thuẫn, khó khăn khi thực hiện các thí nghiệm

- Thử nghiệm những phương án cải tiến, khắc phục những khó khăn, xây dựngnhững quy trình thí nghiệm chuẩn và đề xuất cách sử dụng thí nghiệm trong dạyhọc phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học

11 THPT - Sinh học 11 nhằm nâng cao chất lượng dạy học

4 Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến.

Việc thử nghiệm và cải tiến một số thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóavật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT sẽ giúp giáoviên thực hành thí nghiệm thuận lợi hơn Từ đó, phát huy hết vai trò của cácphương tiện, thiết bị dạy học và kích thích khả năng nhận thức, rèn luyện kỹnăng quan sát và tăng hứng thú học tập cho học sinh Thực tế cho thấy, việc thửnghiệm và cải tiến một số thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và nănglượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT giúp phát huy tính tích cực, chủđộng học tập của học sinh, đem lại hiệu quả tích cực trong công tác dạy và họcmôn Sinh học tại nơi tôi đang công tác

5 Đề xuất kiến nghị để thực hiện áp dụng sáng kiến.

- Giáo viên phải có tâm huyết với nghề, sáng tạo, cần mẫn, vận dụng linh hoạtcác quy trình, các phương án cải tiến Trước khi dạy bài thực hành, giáo viênphải chuẩn bị chu đáo, tiến hành thử các thí nghiệm nhiều lần để rút ra kinhnghiệm và thu được kết quả tốt nhất

- Các nhà trường cần tạo điều kiện hơn nữa về cơ sở vật chất, phương tiện dạyhọc và quỹ thời gian để giáo viên có điều kiện trau dồi kiến thức, nâng caochuyên môn nghiệp vụ và sáng tạo cải tiến đồ dùng dạy học hợp lý

Phần 2: MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.

Hiện nay, công cuộc đổi mới phương pháp dạy học đang là một trongnhững ưu tiên hàng đầu của nền giáo dục và đào tạo nước ta Công cuộc nàycũng được Đảng và Nhà nước quan tâm sâu sắc Nghị quyết Trung ương 2 khóa

VII, Đảng ta nhấn mạnh: “Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học Kết hợp tốt học đi đôi với hành, học tập gắn liền với lao động sản xuất, thực nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội Áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo…đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trungtâm đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới cả về tư duy và phương pháp dạy Đểlàm được điều này, giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy phù hợp đểtăng hứng thú học tập, kích thích sự tìm tòi, ham học hỏi cũng như rèn luyện các

kỹ năng cần thiết cho học sinh

Trong dạy học nói chung và dạy học Sinh học nói riêng, thí nghiệm có vaitrò rất lớn Đây là nguồn thông tin quan trọng, vừa kích thích được trí tò mò,lòng say mê, hứng thú, vừa giúp học sinh lĩnh hội tri thức một cách cụ thể, chínhxác Thông qua việc làm thí nghiệm, học sinh không chỉ tự mình khám phá ranhững điều mới mẻ, hình thành lòng say mê nghiên cứu khoa học mà còn rènluyện các kỹ năng như: kỹ năng quan sát, kỹ năng làm việc nhóm…Có thể nóirằng, thí nghiệm là cầu nối tốt nhất để học sinh gắn lý thuyết với hiện thực kháchquan, để phát triển toàn diện

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, việc sử dụng các thí nghiệm trongdạy học sinh học nói chung và trong dạy học phần B: Chuyển hóa vật chất vànăng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT nói riêng còn gặp nhiềukhó khăn, hạn chế Đa số giáo viên còn lúng túng khi thực hành thí nghiệm, độchuẩn xác của thí nghiệm chưa cao, đặc biệt với các thí nghiệm trong phần B:

Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 nângcao, vì đó là những thí nghiệm được tiến hành trên đối tượng ếch là sinh vậtsống.

Từ những lí do trên, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Thử nghiệm và cải

tiến một số thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT”.

2 Cơ sở lý luận của vấn đề

2.1 Khái niệm về thí nghiệm

Thí nghiệm được coi là một trong những phương tiện trực quan quan trọnghàng đầu trong dạy học nói chung và dạy học sinh học nói riêng

Thí nghiệm được hiểu là gây ra một hiện tượng, một sự biến đổi nào đótrong điều kiện xác định để tìm hiểu, nghiên cứu, kiểm tra hay chứng minh [1].Tuy sinh học hiện đại ngày càng mang tính lý thuyết cao, nhưng cơ sở để pháthiện ra lý thuyết vẫn phải bằng con đường thực nghiệm Thí nghiệm trong dạyhọc sinh học có thể tiến hành trong một tiết học trên lớp trong khâu đặt vấn đề,hình thành kiến thức mới hay ở phòng thí nghiệm, ở nhà, ở góc sinh giới, vườnthực nghiệm Thí nghiệm có thể do giáo viên biểu diễn hoặc do HS tự tiến hànhdưới sự hướng dẫn của giáo viên

Thực hành là việc học sinh tự mình trực tiếp tiến hành quan sát, tiến hànhcác thí nghiệm, tập triển khai các quy trình chăn nuôi – trồng trọt [1]

Thí nghiệm thực hành là việc tiến hành các thí nghiệm trong các bài thực hành,được học sinh thực hiện, để các em nắm rõ được mục đích thí nghiệm, điều kiệnthí nghiệm Qua tiến hành, quan sát thí nghiệm, học sinh xác định được bản chấtcủa hiện tượng, của quá trình và tìm được các quy luật sinh học [1]

Vì vậy, thí nghiệm là phương tiện có ưu thế cao trong việc giúp hình thành

ở học sinh kỹ năng, kỹ xảo thực hành và tư duy kỹ thuật, là cơ sở cho quá trìnhnhận thức của học sinh, giúp học sinh đi sâu tìm hiểu bản chất của các hiệntượng, các quá trình sinh học

2.2 Các nguyên tắc tiến hành thí nghiệm

Thí nghiệm được hình thành từ thực tiễn quan sát, nghiên cứu Muốn tìmhiểu đúng quy luật tự nhiên thì khi tiến hành thí nghiệm phải tuân theo nguyêntắc sau:

- Lặp lại nhiều lần, đảm bảo tính khách quan

- Các yếu tố không thí nghiệm phải giống nhau, chỉ thay đổi các yếu tố thínghiệm

- Bố trí thí nghiệm trong cùng một không gian và thời gian

- Đảm bảo yếu tố ngẫu nhiên

- Xác định khoảng giá trị thử nghiệm của các yếu tố thí nghiệm

- Phải có vật đối chứng và vật thí nghiệm

2.3 Quy trình thực hiện thí nghiệm

Thí nghiệm là một quá trình chủ động của con người Tùy theo mục đích,nội dung mà thí nghiệm có các bước tiến hành cụ thể khác nhau Tuy nhiên, thínghiệm luôn có một quá trình thực hiện chung là [6]:

- Bước 1: Xác định giả thuyết thí nghiệm bằng cách xác định vấn đề cần xem xét

và phỏng đoán kết quả sau khi tiến hành thử nghiệm vấn đề đó

- Bước 2: Xác định các yếu tố không đổi trong thí nghiệm về giá trị, từ đó xácđịnh phương án thí nghiệm, phương án đối chứng

- Bước 3: Xác định yếu tố thí nghiệm có giá trị thay đổi Mỗi thí nghiệm chỉ sửdụng một yếu tố, các yếu tố còn lại được cố định để dễ so sánh

- Bước 4: Xác định khoảng giá trị thay đổi của các yếu tố thí nghiệm

- Bước 5: Xác định số lượng các thí nghiệm cần bố trí và quan sát (bằng số lầnlặp lại nhân với số giá trị cần thử trên yếu tố phụ thuộc)

- Bước 6: Thu thập và xử lí số liệu

2.4 Phân loại thí nghiệm thực hành trong dạy học Sinh học

Trong dạy học sinh học, thí nghiệm thực hành được phân loại trên một số

cơ sở như sau:

- Theo mục đích của lí luận dạy học:

+ Thí nghiệm hình thành kiến thức mới

+ Thí nghiệm củng cố và hoàn thiện kiến thức

+ Thí nghiệm để kiểm tra – đánh giá

+ Thí nghiệm để vận dụng kiến thức

- Theo thời gian cho kết quả:

+ Thí nghiệm ngắn hạn

+ Thí nghiệm dài hạn

- Theo địa điểm tiến hành thí nghiệm:

+ Thí nghiệm trong phòng thí nghiệm

+ Thí nghiệm ở vườn trường

+ Thí nghiệm ở ngoài đồng ruộng

- Theo đối tượng thí nghiệm:

+ Thí nghiệm trên tiêu bản

+ Thí nghiệm trên sinh vật sống

- Theo nội dung thí nghiệm:

+ Thí nghiệm định tính

+ Thí nghiệm định lượng

3 Thực trạng dạy và học các thí nghiệm trong các bài thực hành ở phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT

Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy của bản thân kết hợp trao đổi kinhnghiệm chuyên môn với các giáo viên giảng dạy Sinh học tại các đơn vị trên địabàn (qua trao đổi trực tiếp) và khảo sát học sinh (qua phiếu điều tra), tôi xét thấythực trạng dạy và học các bài thực hành trong trong phần B: Chuyển hóa vật chất

và năng lượng ở động vật – Chương I Sinh học 11 THPT như sau:

- Về phía giáo viên: Đa số các giáo viên chưa tiến hành đủ các thí nghiệm,đặc biệt là với các thí nghiệm trong phần Chuyển hóa vật chất và năng lượng ởđộng vật – Sinh học 11 nâng cao Có thể do một số nguyên nhân sau đây:

+ Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường không đáp ứng đủ yêu cầu của bàithực hành Đa số các thí nghiệm tiến hành thiếu hóa chất, dụng cụ Các hóa chất,dụng cụ thường đắt, khó kiếm

+ Do chỉ có nguồn tham khảo là sách giáo khoa và sách giáo viên nên nhiều giáoviên còn lúng túng, chưa hiểu rõ quy trình làm thí nghiệm, các thao tác kỹ thuật

và cơ sở khoa học của thí nghiệm Có trường hợp chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạyhọc, làm đúng quy trình nhưng làm mãi thí nghiệm vẫn không cho kết quả nhưmong muốn

Từ những lí do trên, nhiều giáo viên không mấy mặn mà với các tiết thựchành, chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức và yêu cầu học sinh công nhận kếtquả mà chưa cho học sinh thấy được diễn biến của thí nghiệm

- Về phía học sinh: Thông qua phiếu điều tra, đa số học sinh bày tỏ rất hứngthú mỗi khi được quan sát hoặc tự tay làm các thí nghiệm, từ đó yêu thích mônSinh học hơn Tuy nhiên, số các thí nghiệm mà các em được tự tay làm, thậm chí

là xem giáo viên biểu diễn thí nghiệm rất hạn chế Đôi khi tiết thực hành bị biếnthành tiết lý thuyết Một số thí nghiệm các em chưa hiểu rõ cơ sở khoa học, quytrình và các thao tác kỹ thuật Từ đó, các em chưa hiểu rõ các quy luật, cơ chếsinh học, tính tích cực, chủ động trong khám phá, lĩnh hội tri thức chưa đượcphát huy

Từ thực trạng trên, tôi xét thấy, việc thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệmtrong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Chương I Sinhhọc 11 THPT là vô cùng cần thiết

4 Các giải pháp, biện pháp thực hiện

4.1 Phân tích cấu trúc nội dung phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – chương 1 Sinh học THPT 11

Phần Chuyển hóa vật chất và năng lượng là phần thứ hai trong chương I –Chuyển hóa vật chất và năng lượng Sinh học 11 THPT.

Sự phân phối chương trình thuộc sách giáo khoa sinh học 11 gồm 7 tiết, trongđó có 6 tiết lý thuyết và 1 tiết thực hành

Sự phân phối số tiết lý thuyết và thực hành trong chương trình sinh học THPT,phần B – Chuyển Hóa vật chất và năng lượng ở động vật được thể hiện qua bảng sau:

Bảng 1: Bảng phân phối số tiết lý thuyết và thực hành trong chương sinh học THPT

phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật.

kỹ năng thực hành cho học sinh với thời lượng thực hành ít ỏi như vậy đòi hỏi giáoviên phải phát huy tối đa hiệu quả của các bài thực hành

Tuy cùng có cùng một bài thực hành trong chương, nhưng những thí nghiệm ởsách giáo khoa sinh học 11 nâng cao khác hẳn với những thí nghiệm trong sách giáokhoa sinh học 11 cơ bản Ở sách giáo khoa sinh học 11 cơ bản có bài thực hành : Đo

1 số chỉ tiêu sinh lý ở người Trong khi ở sách giáo khoa sinh học 11 nâng cao là bàiThực hành: Tìm hiểu hoạt động của tim ếch

Các bài thực hành được bố trí ở cuối mỗi chương nhằm ôn tập và củng cố cáckiến thức lý thuyết và hình thành cho học sinh những kỹ năng cơ bản về thực hànhthí nghiệm, kỹ năng quan sát, rèn luyện tính kiên trì và cẩn thận Bên cạnh đó kết quảnghiên cứu tốt của thí nghiệm giúp học sinh tăng thêm lòng say mê, hứng thú học tậpmôn sinh học, biết trân trọng các giá trị khoa học

4.2 Vị trí, vai trò và đặc điểm các thí nghiệm trong chương

4.2.1 Vị trí các thí nghiệm trong chương

Trong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – chương 1Sinh học THPT 11 có 2 bài thực hành được bố trí ở cuối chương (sách giáo khoa cơbản và nâng cao), trong đó có 6 thí nghiệm:

Bài 21 (sách giáo khoa cơ bản): Thực hành: Đo 1 số chỉ tiêu sinh lý ở người:

- Thí nghiệm 1: Đếm nhịp tim

- Thí nghiệm 2: Đo huyết áp

- Thí nghiệm 3: Đo nhiệt độ cơ thể

Bài 21 (sách giáo khoa nâng cao) Thực hành: Tìm hiểu hoạt động của tim ếch:

- Thí nghiệm 1: Quan sát hoạt động của tim ếch

- Thí nghiệm 2: Quan sát sự vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch nhỏ,các mao mạch ở màng da chân và màng treo ruột của ếch

- Thí nghiệm 3: Tìm hiểu sự điều hòa hoạt động tim bằng thần kinh và thể dịch(qua thí nghiệm biểu diễn của giáo viên)

4.2.2 Vai trò của các bài, các thí nghiệm

Thí nghiệm đóng vai trò quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học sinhhọc nói riêng Như đã nói, thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, làphương tiện để giáo viên tổ chức các hoạt động học tập, tự học cho học sinh

- Qua các thí nghiệm, học sinh vận dụng được những kiến thức lý thuyết đã họcvào những tình huống thực tiễn khác nhau

- Qua các thí nghiệm, học sinh có điều kiện tự tìm hiểu mối quan hệ giữa cấutrúc với chức năng, giữa bản chất và hiện tượng, giữa nguyên nhân và kết quả, do đócác em nắm vững tri thức và thiết lập được lòng say mê sâu sắc hơn

- Các thí nghiệm giúp hình thành ở học sinh các kỹ năng, kỹ xảo thực hành sinhhọc và vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn vào đời sống

Đối với phần Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – Sinh học 11THPT, các bài thực hành, các thí nghiệm giúp học sinh nắm vững kiến thức, khắc sâukiến thức khi nghiên cứu sự chuyển hóa vật chất và năng lượng, đặc biệt là nghiêncứu về tuần hoàn và hoạt động của các cơ quan trong hệ tuần hoàn Qua các thí

nghiệm, học sinh nắm chắc được quy luật hoạt động của tim và hệ mạch, sự điều hòahoạt động tim mạch, giải thích được các hiện tượng các bệnh lý thường xảy ra vớitim mạch, hiểu được nguyên nhân gây ra các hiện tượng từ đó biết cách khắc phục.4.2.3 Đặc điểm của các thí nghiệm

Các thí nghiệm trong chương có chung một đặc điểm là đều sử dụng các dụng

cụ hiện đại như huyết áp kế đồng hồ, huyết áp kế điện tử, máy ghi đồ thị, máy kíchthích điện Hiện nay chưa có dụng cụ nào có thể thay thế được chúng Mỗi thínghiệm có quy trình hướng dẫn khá đầy đủ, tuy nhiên có 1 số bước chưa được hướngdẫn rõ ràng, gây khó khăn trong khi thực hiện

4.3 Thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệm trong phần B: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – chương 1 Sinh học THPT 11

4.3.1 Nguyên tắc của việc thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệm

Tôi đã tiến hành nghiên cứu thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệm thuộc phầnB: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật – chương 1 Sinh học THPT 11theo một số nguyên tắc sau:

- Mỗi thí nghiệm lặp lại 5 lần

- Các thí nghiệm tiến hành theo hướng dẫn của sách giáo khoa và thí nghiệm cải tiếnđền được ghi lại kết quả bằng cách lập bảng biểu và chụp ảnh các thao tác, kết quả thínghiệm một cách chính xác

- Nếu các thí nghiệm tiến hành theo sách giáo khoa tốt thì giữ nghuyên (có bổ sungnhững chỉ dẫn rõ ràng hơn)

- Nếu các thí nghiệm tiến hành theo sách giáo khoa không cho kết quả rõ ràng haycác bước chuẩn bị và tiến hành thí nghiệm gặp khó khăn thì đề xuất các phương áncải tiến để đưa ra được quy trình chuẩn

- Các thí nghiệm được cải tiến trên các phương diện: Mẫu vật, dụng cụ, hóa chất vàcách tiến hành

- Các quy trình thí nghiệm chuẩn được đánh giá dựa trên các tiêu chí:

+ Mẫu vật rẻ hơn, dễ kiếm hơn mà cho kết quả tương tự hoặc cho kết quả tốt hơn

+ Hóa chất rẻ hơn, dễ kiếm hơn, dễ pha chế hơn, dễ bảo quản hơn mà cho kết quảtương tự hoặc cho kết quả tốt hơn và định rõ lượng hóa chẩt cần dùng cho mỗi thínghiệm.

+ Dụng cụ: Cần thiết để làm thí nghiệm, hỗ trợ trong việc tiến hành thí nghiệm.+ Các bước tiến hành thí nghiệm: dễ tiến hành và cho kết quả tốt nhất

+ Mở rộng mục đích thí nghiệm

4.3.2 Quy trình thử nghiệm

4.3.3 Thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệm:

Xác định mục tiêu bài thực hành

Xác định mục tiêu của TN

Xác định cơ sở khoa học của TN

Thử nghiệm thí nghiệm theo SGK

Đánh giá thí nghiệm theo SGK

Đề xuất phương án cải tiến

Thử nghiệm phương án cải tiến

Đánh giá phương án cải tiến

Xây dựng quy trình TN chuẩn Các lưu ý và bổ sung (Nếu có).

Đề xuất biện pháp sử dụng TN trong dạy học Giữ nguyên

Bài 21 (sách giáo khoa sinh học 11 cơ bản): Thực hành: Đo một số chỉ tiêusinh lý ở người:

Ở bài này có 3 thí nghiệm:

- Thí nghiệm 1: Đếm nhịp tim

- Thí nghiệm 2: Đo huyết áp

- Thí nghiệm 3: Đo nhiệt độ cơ thể

Tuy nhiên, ở thí nghiệm 1 và thí nghiệm 3 cách tiến hành đơn giản, dể dàngcho kết quả nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu thí nghiệm 2: Đo huyết áp

Bài 21 (sách giáo khoa nâng cao) Thực hành: Tìm hiểu hoạt động của tim ếch:

- Thí nghiệm 1: Quan sát hoạt động của tim ếch

- Thí nghiệm 2: Quan sát sự vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch nhỏ,các mao mạch ở màng da chân và màng treo ruột của ếch

- Thí nghiệm 3: Tìm hiểu sự điều hòa hoạt động tim bằng thần kinh và thể dịch(qua thí nghiệm biểu diễn của giáo viên)

Khác với các thí nghiệm trong bài 21 sách giáo khoa sinh học 11 cơ bản, cácthí nghiệm trong bài này khó thực hiện hơn, cách tiến hành thí nghiệm chưa được rõràng ở một số bước Chính vì vậy, tôi nghiên cứu cả 3 thí nghiệm trên

Tổng kết lại, các thí nghiệm tôi đã tiến hành thử nghiệm để xây dựng quy trìnhchuẩn là:

- Thí nghiệm 1: Đo huyết áp

- Thí nghiệm 2: Quan sát hoạt động của tim ếch

- Thí nghiệm 3: Quan sát sự vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch nhỏ,các mao mạch ở màng da chân và màng treo ruột của ếch

- Thí nghiệm 4: Tìm hiểu sự điều hòa hoạt động tim bằng thần kinh và thể dịch(qua thí nghiệm biểu diễn của giáo viên)

4.3.3.1 Thí nghiệm 1: Đo huyết áp

* Mục tiêu của thí nghiệm:

- Đo được huyết áp của người

- Xác định được huyết áp tối đa và huyết áp tối thiểu

- Giải thích được ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh đến huyết áp, nguyên nhâncủa bệnh huyết áp cao và huyết áp thấp

* Cơ sở khoa học của thí nghiệm:

- Tim co bóp tống máu vào động mạch, đồng thời cũng tạo nên một áp lực tác dụnglên thành mạch và đẩy máu chảy trong hệ mạch Áp lực máu tác dụng lên thànhmạch gọi là huyết áp

- Tim bơm máu vào động mạch từng đợt tạo nên huyết áp tâm thu và huyết áp tâmtrương

- Huyết áp tâm thu (huyết áp tối đa) ứng với lúc tâm thất co, huyết áp tâm trương(huyết áp tối thiểu) ứng với lúc tâm thất giãn

- Ở người, huyết áp tâm thu bằng khoảng 110 đến 120 mmHg, huyết áp tâm trươngbằng khoảng 70 đến 80 mmHg

- Huyết áp là kết quả tác động của 3 yếu tố

+ Nhịp tim và lực co của tim

+ Sức cản của mạch máu

+ Khối lượng máu và độ quánh của máu

- Huyết áp có thể biến động tạm thời khi hoạt động thể thao, lao động nặng, leo cầuthan, xúc động, nồng độ oxy trong không khí thấp …

* Thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa:

- Dụng cụ: SGK SH 11 trang 91

- Cách tiến hành:

a Đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ: SGK SH 11 trang 91, 92

b Đo huyết áp bằng huyết áp kế điện tử: SGK SH 11 trang 91, 92

- Kết quả và nhận xét

a Đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ

Qua các lần thử nghiệm theo sách giáo khoa, tôi thu nhận được kết quả như sau:

B ng 2: B ng k t qu đo huy t áp b ng huy t áp k đ ng hảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ồng hồ ồng hồ

Lần

Các trị số

Qua bảng trên ta thấy, cùng một quy trình đo nhưng qua 5 lần đo lại cho kếtquả không giống nhau Các lần đo chênh nhau từ 1 đến 3 đơn vị nguyên nhân có thể

là do nồng độ oxy trong không khí thấp , do tâm lý, do xúc động … Tuy nhiên, đây làmột kết quả bình thường

b Đo huyết áp bằng huyết áp kế điện tử

B ng 3: B ng k t qu đo huy t áp b ng huy t áp k đi n tảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ện tử ử

Lần

Các trị số

Tương tự như kết quả của thí nghiệm đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ,kết quả của cách đo huyết áp bằng huyết áp kê điện tử cũng có chút thay đổi Nguyênnhân tương tự thí nghiệm trên, ngoài biết được huyết áp tối đa và huyết áp tối thiểu,

ta còn biết thêm nhịp tim

* Đánh giá thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa:

B ng 4: ánh giá th nghi m thí nghi m theo sách giáo khoaảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ Đánh giá thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa ử ện tử ện tử

- Huyết áp kế đồng hồ, ống nghe tim phổi,

huyết áp kế điện tử là những dụng cụ hiện đại

(đắt tiền) phù hợp với mục đích, yêu cầu của

bài thực hành, không thể thay thế bằng dụng

hành bằng huyết áp kế đồng hồ

và huyết áp kế điện tử

* Quy trình thí nghiệm chuẩn:

Từ nhận xét và đề nghị trên, tôi đề xuất quy trình chuẩn như sau:

- D ng c : (chu n b cho m t nhóm h c sinh) ụng cụ: (chuẩn bị cho một nhóm học sinh) ụng cụ: (chuẩn bị cho một nhóm học sinh) ẩn bị cho một nhóm học sinh) ị cho một nhóm học sinh) ột nhóm học sinh) ọc sinh)

Huyết áp kế đồng hồ, ống nghe tim phổi 1 bộ

- Cách ti n hành:ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ

Bước 1 Quấn túi hơi của huyết áp kế

quanh cánh tay trái phía trênkhuỷu tay của người được đohuyết áp rồi cố định lại

Người được đo huyết áp nằm ở tưthế thoải mái hoặc ngồi, duỗi thẳngcánh tay lên bàn, tay đặt ngang tầmvới tim và kéo tay áo lên gần nách.Quấn túi hơi sao cho túi hơi cáchnếp gấp khuỷu tay 2 - 3 cm

Bước 2 Mắc ống nghe vào tai và đặt loa

ống nghe trên khuỷu tay ở vị trí

động mạch cánh tay

Đặt loa ống nghe sao cho toàn bộ

bề mặt của loa ống nghe luôn tiếpxúc với da đối tượng (có thể đặtloa ống nghe vào giữa động mạchcánh tay và túi hơi trước khi bơmkhí vào túi hơi)

Bước 3 - Để đồng hồ của huyết áp kế

vào nơi dễ nhìn thấy

- Vặn núm xoay ở bóng bơm khí

theo chiều kim đồng hồ

- Bóp bóng bơm khí vào túi hơi

- Vặn núm xoay vừa đủ để khi mởvan dễ dàng

- Bóp bóng bơm khí cho đến khikim đồng hồ chỉ áp lực khoảng

160 – 180mmHg thì dừng lại.Bước 4 Vặn núm xoay từ từ theo chiều

ngược kim đồng hồ để xả khí rakhỏi túi hơi Đồng thời chú ý

- Khi nghe thấy tiếng đập đầu tiênthì đó chính là trị số huyết áp tốiđa

nghe tiếng đập của mạch máu vàquan sát số đo trên mặt đồng hồ.

- Tiếp tục xả khí và nghe thấy tiếngđập to và đều đều, khi không nghethấy tiếng đập nữa thì đó chính làtrị số huyết áp tối thiểu

Bước 5 - Tiếp tục xoay núm xoay để xả

nhanh hết khí ra khỏi túi hơi

- Tháo băng túi hơi ra khỏi tay

* Đề xuất biện pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học:

Giáo viên có thể vận dụng thí nghiệm này để làm phương tiện trực quan giảngdạy phần “IV.2 Huyết áp” Bài 19 sách giáo khoa sinh học 11 cơ bản và phần “ I.2a.Huyết áp” Bài 19 sách giáo khoa sinh học 11 nâng cao

4.3.3 2 Thí nghiệm 2: Quan sát hoạt động của tim ếch:

* Mục tiêu của thí nghiệm:

- Quan sát được hoạt động của tim ếch

- Biết được quy luật vận động của tim

* Cơ sở khoa học của thí nghiệm:

- Tim co giãn nhịp nhàng đều đặn theo chu kỳ Chu kỳ của tim là do hoạt động củahệ dẫn truyền tim (bao gồm nút nhĩ thất, nút xoang nhĩ, bó Hiss và mạng Puôckin)

- Mỗi chu kỳ hoạt động của tim bắt đầu từ pha tâm nhĩ co, sau đó là pha tâm thất co,cuối cùng là pha giãn chung Tiếp đó lại bắt đầu một chu kỳ tim mới bằng pha tâmnhĩ co

* Thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa:

- Mẫu vật: SGK SH 11 NC trang 84

- Dụng cụ: SGK SH 11 NC trang 84

- Hóa chất: SGK SH 11 NC trang 84

- Tiến hành thí nghiệm: SGK SH 11 NC trang 84, 85

- Kết quả và nhận xét:

Khi quan sát màu sắc của tim ta thấy:

+ Tâm nhĩ phải có màu đỏ thẫm do máu ở đây giàu CO2

+ Tâm nhĩ trái có màu đỏ tươi do máu ở đây giàu O2

+ Ở tâm thất là máu trung gian giữa đỏ tươi và đỏ thẫm do máu trong tâm thất là máupha trộn giữa máu giàu CO2 từ tâm nhĩ phải xuống và máu giàu O2 từ tâm nhĩ tráixuống

Số nhịp tim co trung bình trong 1 phút:

B ng 5: B ng k t qu đ m s nh p tim chảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ảng 2: Bảng kết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ố nhịp tim ếch ị cho một nhóm học sinh) ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ

Đồ thị hoạt động của tim ếch:

Hình 1: Đồ thị hoạt động của tim ếch

Đồ thị trên ghi lại được hoạt động của tim ếch rất rõ ràng gồm 3 pha riêng biệt:Pha tâm nhĩ co, pha tâm thất co và pha giãn chung

* Đánh giá thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa:

Bảng 6: Bảng đánh giá thử nghiệm thí nghiệm theo sách giáo khoa

Kẹp tim là dụng cụ khhoong có bán sẵn, phải

tự làm nhưng trong bài không có hướng dẫn

cách làm kẹp tim

Bổ sung thêm cách làmkẹp tim

Hóa

chất

Chưa nói rõ cách pha dung dịch sinh lý của

động vật biến nhiệt (NaCl 0,65%)

Bổ sung cách pha dungdịch sinh lý độg vật biếnnhiệt

Cách

tiến

hành

Chưa nói rõ cách hủy tủy ếch Bổ sung các bước thực

hiện hủy tủy ếch

* Quy trình thí nghiệm chuẩn:

- Mẫu vật: (chuẩn bị cho một nhóm học sinh): 01 con ếch sống

- Dụng cụ: (chuẩn bị cho một nhóm học sinh):

Dây phanh xe máy

(đã được tách thành các sợi đơn và vuốt thẳng)

01 sợi

+ Cách ti n hành: ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ

Bước 1 Quấn sợi dây đơn quanh đoạn đầu kim

hủy tủy để tạo thành một nhíp lò xo

- Đặt đoạn đầu kim hủytủy cách đầu sợi dây đơnkhoảng 15cm

- Quấn sợi dây đơn quanhđoạn đầu kim hủy tủykhoảng gần 2 vòng

Bước 2 Cắt đứt đầu sợi dây để tạo vòng lò xo và

2 nhánh, mỗi nhánh dài 15mm (Hình 2a)

Vị trí cắt ở đầu dây, cáchvòng lò xo khoảng 15mm.Bước 3 Bẻ quặp mỗi đầu của nhánh về 2 phía đối

diện của nhíp lò xo tạo được 1 kẹp tim

- Bẻ mỗi đầu của nhánh 1đoạn 2mm

- Bẻ gập sao cho đoạn2mm sát vào mỗi nhánh(Hình 2b)

- Bẻ gập ở khoảng 1/3 mỗinhánh (kể từ 2 đầu) chéovào phía trong (Hình 2c)

- Bẻ đoạn 2mm ở đầu mỗinhánh ở phía ngoài, ngượcvới chiều bẻ ở bước c(Hình 2d), rồi móc 2nhánh vào nhau (Hình 2e)

- Dung dịch sinh lí động vật biến nhiệt (NaCl 0,65%)

- B sung cách pha dung d ch sinh lí c a đ ng v t bi n nhi t:ổ sung cách pha dung dịch sinh lí của động vật biến nhiệt: ị cho một nhóm học sinh) ủa động vật biến nhiệt: ột nhóm học sinh) ật biến nhiệt: ết quả đo huyết áp bằng huyết áp kế đồng hồ ện tử

Hóa chất Số lượng

* Các bước tiến hành:

Bước 1 Hủy tủy ếch:

- Cầm ếch bằng tay trái, để mặt lưnglên trên

- Tìm nơi tiếp giáp giữa xương sống

và hộp sọ, đó là chỗ lõm nằm ở đỉnhcủa tam giác đều có đáy là đường nốigiữa 2 mắt ếch

- Ấn mạnh kim chọc tủy xuống chỗlõm và đâm sâu xuống tủy sống Nếumũi kim chạm đúng tủy sống thì ếchsẽ có phản ứng lấy 2 chi trước chemặt

- Nghiêng cán kim chọc tủy khoảng

45 độ về phía đầu, chiều dài kimthẳng hàng với cột sống và điềuchỉnh mũi kim đâm sâu vào ống tủy

để phá tủy sống Nếu phá đúng tủythì 2 chân ếch sẽ duỗi thẳng ra

Bước 2 Mổ lộ tim:

- Ghim ếch nằm ngửa trên khay mổ(hình 3a)

- Dùng panh và kéo cắt bỏ một mảnh

da ngực hình tam giác (có đỉnh làmỏm xương ức và đáy là đường nối 2khớp vai) (hình 3b)

- Dùng panh kẹp vào mỏm sụnxương ức, nhấc thành lồng trướcngực lên và cắt bỏ 1 mảnh lồng ngựchình tam giác như đã cắt ở da trướcđó (hình 3c)

- Kéo 2 chi trước sang 2 bên và ghimlại để vết mổ rộng hon

- Dùng panh kẹp nâng màng bao timlên và dùng kéo cắt bỏ màng bao timsẽ thấy tim lộ rõ trong xoang bao tim(hình 3d)

- Khi cắt bỏ khoảng da ngựchình tam giác chú ý nâng mũikéo cắt dọc 2 đường sát 2 bênxương ức để tránh cắt phải cácmạch và làm tổn thương tim

- Trong quá trình mổ nếu thấymáu chảy thì dùng bông thấmđẫm dung dịch sinh lí vắt vàochỗ máu chảy để hòa loãngmáu, sau đó dùng bông đã vắtkiệt thấm hết máu đã hòa loãng

đi để quan sát tim dễ hơn

- Khi cắt màng bao tim, dùngkẹp nhỏ (kẹp cong là tốt nhất)kẹp màng ở phái mỏm tim nânglên và lúc tim co tách khỏi màngtim thì lập tức cắt hớt màng ởsát đầu kẹp

Bước 3 Tiến hành quan sát:

- Quan sát trình tự hoạt động của tâmnhĩ và tâm thất, xác định các pha cotim, quan sát màu sắc của tâm nhĩphải và tâm nhĩ trái có gì khác nhau?

Khi ghi đồ thị hoạt động của timếch chú ý:

- Dùng kẹp tim kẹp vào mỏmtim, kẹp tim được nỗi với hệthống bút ghi bằng một sợi chỉ

Màu của tâm thất có gì đặc biệt?

- Ghi đồ thị hoạt động của tim ếch

- Đếm số nhịp co trung bình trong 1

phút

Điều chỉnh bút ghi vừa sát vàogiấy ghi trên trụ ghi rồi cho trụghi chạy

- Đặt khay mổ sao cho sợi chỉnối với kẹp ở mỏm tim thẳnggóc với cần ghi, hoạt động củatim sẽ không bị ảnh hưởng

- Trong quá trình thí nghiệm,thường xuyên nhỏ dung dịchsinh lí lên tim để tim không bịkhô

c d

Hình 3: Cách mổ lộ tim

* Đề xuất biện pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học

- Trong dạy kiến thức mới: Giáo viên quay video riêng hoạt động của tim chohọc sinh xem, đặt câu hỏi cho học sinh trả lời nội dung bài 19 sinh học 11 cơ bản

và sinh học 11 nâng cao phần “Hoạt động của tim”

- Hướng dẫn thao tác thực hành: Quay video toàn bộ quá trình giáo viên làm thínghiệm để hướng dẫn cho học sinh

4.3.3.3 Thí nghiệm 3: Quan sát sự vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch nhỏ và các mao mạch ở màng da chân ếch, màng treo ruột

* Mục tiêu của thí nghiệm:

- Quan sát được sự vận chuyển máu trong động mạch, tĩnh mạch và mao mạch

- Phân biệt được động mạch, tĩnh mạch và mao mạch

- Phân biệt được vận tốc của máu trong mao mạch so với các mạch lớn, thấyđược vai trò của mao mạch trong sự trao đổi chất giữa máu và các tế bào

* Cơ sở khoa học của thí nghiệm:

- Máu được vận chuyển trong hệ mạch đi nuôi cơ thể theo các quy luật vật lý,lien quan đến áp suất đẩy máu, lưu lượng máu chảy và vận tốc, sức cản củamạch…

- Vận tốc máu trong các đoạn mạch tỉ lệ nghịch với tổng tiết diện của mạch và tỉlệ thuận với chênh lệch huyết áp giữa hai đầu đoạn mạch Nếu tiết diện nhỏ vàchênh lệch huyết áp giữa hai đâu đoạn mạch lớn thì máu chảy nhanh và ngượclại

* Thử nghiệm theo sách giáo khoa:

- Mẫu vật: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Dụng cụ: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Hóa chất: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Tiến hành thí nghiệm: SGK sinh học 11 nâng cao trang 86.

Màu máu, tốc độ vận chuyển và chiều vận chuyển máu trong động mạch,tĩnh mạch nhỏ và các mao mạch ở màng da chân và màng treo ruột là giốngnhau Tuy nhiên, ở màng da chân ếch do có nhiều sắc tố nên khó quan sát hơn

* Đánh giá thử nghiệm thí nghiệm theo SGK

Dụng cụ - Thiếu kính hiển vi để quan sát - Bổ sung thêm kính hiển vi

Cách tiến

hành

- Không có lưu ý khi tiến hànhghim màng treo ruột và màng dachân ếch

- Bổ sung một số lưu ý khi tiếnhành ghim màng treo ruột vàghim màng da chân ếch

* Quy trình thí nghệm chuẩn

- Mẫu vật (Chuẩn bị cho một nhóm học sinh): Ếch sống: 01 con

- Dụng cụ (Chuẩn bị cho một nhóm học sinh):

Kim găm và bông thấm nước

- Hóa chất:

+ Dung dịch sinh lý của động vật biến nhiệt (NaCl 0,65%)

- Cách tiến hành:

+ Ở màng da chân ếch:

Bước 1 Căng màng bơi chi sau

ếch giữa các ngón 2 và

3 trên lỗ khoét sẵn

- Căng màng bơi vừa phải để không làmảnh hưởng đến sự vận chuyển máu

- Khi ghim cần ghim tránh các mạch máu

- Trong quá trình thí nghiệm cần thườngxuyên nhỏ dung dịch nước muối sinh lýcho các tổ chức quan sát để khỏi bị khô.Bước 2 Đưa tấm gỗ hoặc tấm

bìa lên kính hiển viquan sát

Quan sát sự vận chuyển máu trong độngmạch, tĩnh mạch và mao mạch (căn cứvào màu máu, tốc độ vận chuyển và chiềuvận chuyển)

+ Trên màng treo ruột:

Bước 1 Dùng dao rạch da rồi

cơ ở sườn bên trái củaếch

Bước 2 - Kéo một đoạn ruột

ếch cùng màng treoruột ra

- Dùng đinh ghim căngtrên tấm gỗ hoặc tấmbìa có khoét lỗ

- Khi căng màng treo ruột không nên kéoquá căng

- Khi ghim màng treo ruột, cần ghim tránhmạch máu

Bước 3 Quan sát dưới kính

hiển vi

Trong quá trình quan sát cần thườngxuyên nhỏ dung dịch nước muối sinh lý

để tránh các tổ chức quan sát bị khô

* Đề xuất biện pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học

Giáo viên có thể quay video hoặc thực hiện mẫu thí ngiệm để làm phươngtiện trực quan giảng dạy phần “IV.3.Vận tốc máu” bài 19 SGK Sinh học 11 cơbản, phần “ I.2b Vận tốc máu” bài 19 SGK Sinh học 11 nâng cao

4.3.3.4 Thí ngiệm 4: Tìm hiểu sự điều hòa hoạt động tim bằng thần kinh và thể dịch (thông qua thí nghiệm biểu diễn của giáo viên)

* Mục tiêu của thí nghiệm:

- Giải thích được cơ chế điều hòa hoạt động tim bằng thần kinh và thể dịch

* Cơ sở khoa học của thí nghiệm:

- Hoạt động của tim được điều hòa bằng cơ chế thần kinh và thể dịch

- Tim chịu sự điều khiển của trung ương giao cảm và đối giao cảm qua các dâythần kinh tương ứng

- Dây giao cảm có tác dụng làm tăng nhịp và sức co tim (tim đập nhanh vàmạnh) Ngược lại, dây đối giao cảm có tác dụng làm giảm nhịp và sức co tim(tim đập chậm và yếu)

- Ở ếch, dây thần kinh giao cảm và đối giao cảm ở mỗi phía của tim nhập lại làmmột, tạo thành dây thần kinh hỗn hợp (dây thần kinh giao cảm và đối giao cảm)

- Andrenalin tác dụng lên tim làm tim đập nhanh và mạnh lên, nicotin làm timđập chậm và yếu

* Thử nghiệm thí nghiệm trong SGK:

- Mẫu vật: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Dụng cụ: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Hóa chất: SGK sinh học 11 nâng cao trang 84

- Tiến hành thí nghệm: SGK sinh học 11 nâng cao trang 86

- Kết quả và nhận xét:

Bảng 8: Bảng kết quả đếm nhịp tim ếch khi bị kích thích dây thần kinh

mê tẩu – giao cảm

Mẫu vật Con Con Con Con Con